diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/Makefile b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/Makefile index 53eef664a0..86cf4321bd 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/Makefile +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/Makefile @@ -1,265 +1,265 @@ # # $FreeBSD$ -# $FreeBSDnl: nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/Makefile,v 1.14 2005/08/15 20:54:56 siebrand Exp $ +# $FreeBSDnl: nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/Makefile,v 1.16 2005/10/04 21:17:40 siebrand Exp $ # Gebaseerd op: 1.95 (sortof) # # Build the FreeBSD Dutch Handbook. # # ------------------------------------------------------------------------ # # Handboekspecifieke variabelen # # WITH_PGPKEYS De gedrukte verie van het handboek geeft standaard # alleen PGP vingerafdrukken weer. Als het gewenst # is dat de complete sleutel wordt weergegeven dan # dient deze variabele insteld te worden. De optie # heeft geen invloed op de HTML formaten. # # Handboekspecifieke doelen # # pgpkeyring Dit doel leest de inhoud van pgpkeys/chapter.sgml # en schrijft dan alle PGP sleutels naar stdout. # De uitvoer kan omgeleid worden naar een bestand # en verspreid worden als een publieke sleutelring # van FreeBSD ontwikkelaars die eenvoudig in # PGP/GPG ingelezen kan worden. # # ------------------------------------------------------------------------ .PATH: ${.CURDIR}/../../share/sgml/glossary/ MAINTAINER=remko@FreeBSD.org DOC?= book FORMATS?= html-split HAS_INDEX= true WITH_GLOSSARY?= INSTALL_COMPRESSED?= gz INSTALL_ONLY_COMPRESSED?= IMAGES_EN = advanced-networking/isdn-bus.eps IMAGES_EN+= advanced-networking/isdn-twisted-pair.eps IMAGES_EN+= advanced-networking/natd.eps IMAGES_EN+= advanced-networking/net-routing.pic IMAGES_EN+= advanced-networking/static-routes.pic IMAGES_EN+= geom/striping.pic IMAGES_EN+= install/adduser1.scr IMAGES_EN+= install/adduser2.scr IMAGES_EN+= install/adduser3.scr IMAGES_EN+= install/boot-mgr.scr IMAGES_EN+= install/console-saver1.scr IMAGES_EN+= install/console-saver2.scr IMAGES_EN+= install/console-saver3.scr IMAGES_EN+= install/console-saver4.scr IMAGES_EN+= install/desktop.scr IMAGES_EN+= install/disklabel-auto.scr IMAGES_EN+= install/disklabel-ed1.scr IMAGES_EN+= install/disklabel-ed2.scr IMAGES_EN+= install/disklabel-fs.scr IMAGES_EN+= install/disklabel-root1.scr IMAGES_EN+= install/disklabel-root2.scr IMAGES_EN+= install/disklabel-root3.scr IMAGES_EN+= install/disk-layout.eps IMAGES_EN+= install/dist-set.scr IMAGES_EN+= install/dist-set2.scr IMAGES_EN+= install/docmenu1.scr IMAGES_EN+= install/ed0-conf.scr IMAGES_EN+= install/ed0-conf2.scr IMAGES_EN+= install/edit-inetd-conf.scr IMAGES_EN+= install/fdisk-drive1.scr IMAGES_EN+= install/fdisk-drive2.scr IMAGES_EN+= install/fdisk-edit1.scr IMAGES_EN+= install/fdisk-edit2.scr IMAGES_EN+= install/ftp-anon1.scr IMAGES_EN+= install/ftp-anon2.scr IMAGES_EN+= install/hdwrconf.scr IMAGES_EN+= install/keymap.scr IMAGES_EN+= install/main1.scr IMAGES_EN+= install/mainexit.scr IMAGES_EN+= install/main-std.scr IMAGES_EN+= install/main-options.scr IMAGES_EN+= install/main-doc.scr IMAGES_EN+= install/main-keymap.scr IMAGES_EN+= install/media.scr IMAGES_EN+= install/mouse1.scr IMAGES_EN+= install/mouse2.scr IMAGES_EN+= install/mouse3.scr IMAGES_EN+= install/mouse4.scr IMAGES_EN+= install/mouse5.scr IMAGES_EN+= install/mouse6.scr IMAGES_EN+= install/mta-main.scr IMAGES_EN+= install/net-config-menu1.scr IMAGES_EN+= install/net-config-menu2.scr IMAGES_EN+= install/nfs-server-edit.scr IMAGES_EN+= install/ntp-config.scr IMAGES_EN+= install/options.scr IMAGES_EN+= install/pkg-cat.scr IMAGES_EN+= install/pkg-confirm.scr IMAGES_EN+= install/pkg-install.scr IMAGES_EN+= install/pkg-sel.scr IMAGES_EN+= install/probstart.scr IMAGES_EN+= install/routed.scr IMAGES_EN+= install/security.scr IMAGES_EN+= install/sysinstall-exit.scr IMAGES_EN+= install/timezone1.scr IMAGES_EN+= install/timezone2.scr IMAGES_EN+= install/timezone3.scr IMAGES_EN+= install/userconfig.scr IMAGES_EN+= install/userconfig2.scr IMAGES_EN+= install/xf86setup.scr IMAGES_EN+= mail/mutt1.scr IMAGES_EN+= mail/mutt2.scr IMAGES_EN+= mail/mutt3.scr IMAGES_EN+= mail/pine1.scr IMAGES_EN+= mail/pine2.scr IMAGES_EN+= mail/pine3.scr IMAGES_EN+= mail/pine4.scr IMAGES_EN+= mail/pine5.scr IMAGES_EN+= install/example-dir1.eps IMAGES_EN+= install/example-dir2.eps IMAGES_EN+= install/example-dir3.eps IMAGES_EN+= install/example-dir4.eps IMAGES_EN+= install/example-dir5.eps IMAGES_EN+= security/ipsec-network.pic IMAGES_EN+= security/ipsec-crypt-pkt.pic IMAGES_EN+= security/ipsec-encap-pkt.pic IMAGES_EN+= security/ipsec-out-pkt.pic IMAGES_EN+= vinum/vinum-concat.pic IMAGES_EN+= vinum/vinum-mirrored-vol.pic IMAGES_EN+= vinum/vinum-raid10-vol.pic IMAGES_EN+= vinum/vinum-raid5-org.pic IMAGES_EN+= vinum/vinum-simple-vol.pic IMAGES_EN+= vinum/vinum-striped-vol.pic IMAGES_EN+= vinum/vinum-striped.pic # Images from the cross-document image library IMAGES_LIB= callouts/1.png IMAGES_LIB+= callouts/2.png IMAGES_LIB+= callouts/3.png IMAGES_LIB+= callouts/4.png IMAGES_LIB+= callouts/5.png IMAGES_LIB+= callouts/6.png IMAGES_LIB+= callouts/7.png IMAGES_LIB+= callouts/8.png IMAGES_LIB+= callouts/9.png IMAGES_LIB+= callouts/10.png # # SRCS lists the individual SGML files that make up the document. Changes # to any of these files will force a rebuild # # SGML content SRCS= audit/chapter.sgml SRCS+= book.sgml SRCS+= colophon.sgml SRCS+= freebsd-glossary.sgml SRCS+= advanced-networking/chapter.sgml SRCS+= basics/chapter.sgml SRCS+= bibliography/chapter.sgml SRCS+= config/chapter.sgml SRCS+= boot/chapter.sgml SRCS+= cutting-edge/chapter.sgml SRCS+= desktop/chapter.sgml SRCS+= disks/chapter.sgml SRCS+= eresources/chapter.sgml SRCS+= firewalls/chapter.sgml SRCS+= geom/chapter.sgml SRCS+= install/chapter.sgml SRCS+= introduction/chapter.sgml SRCS+= kernelconfig/chapter.sgml SRCS+= l10n/chapter.sgml SRCS+= linuxemu/chapter.sgml SRCS+= mac/chapter.sgml SRCS+= mail/chapter.sgml SRCS+= mirrors/chapter.sgml SRCS+= multimedia/chapter.sgml SRCS+= network-servers/chapter.sgml SRCS+= pgpkeys/chapter.sgml SRCS+= ports/chapter.sgml SRCS+= ppp-and-slip/chapter.sgml SRCS+= preface/preface.sgml SRCS+= printing/chapter.sgml SRCS+= security/chapter.sgml SRCS+= serialcomms/chapter.sgml SRCS+= users/chapter.sgml SRCS+= vinum/chapter.sgml SRCS+= x11/chapter.sgml # Entities SRCS+= chapters.ent SYMLINKS= ${DESTDIR} index.html handbook.html # Turn on all the chapters. CHAPTERS?= ${SRCS:M*chapter.sgml} SGMLFLAGS+= ${CHAPTERS:S/\/chapter.sgml//:S/^/-i chap./} SGMLFLAGS+= -i chap.freebsd-glossary # XXX The Handbook build currently overflows some internal, hardcoded # limits in pdftex. Until we split the Handbook up, build the PDF # version using ps2pdf instead of pdftex. PS2PDF?= ${PREFIX}/bin/ps2pdf book.tex-pdf: ${TOUCH} book.tex-pdf book.pdf: book.ps ${PS2PDF} book.ps book.pdf pgpkeyring: pgpkeys/chapter.sgml @${JADE} -V nochunks ${JADEOPTS} -d ${DSLPGP} -t sgml ${MASTERDOC} # # Handbook-specific variables # .if defined(WITH_PGPKEYS) JADEFLAGS+= -V withpgpkeys .endif URL_RELPREFIX?= ../../../.. DOC_PREFIX?= ${.CURDIR}/../../.. .for p in ftp cvsup SRCS+= mirrors.sgml.${p}.inc CLEANFILES+= mirrors.sgml.${p}.inc CLEANFILES+= mirrors.sgml.${p}.inc.tmp .endfor SRCS+= eresources.sgml.www.inc CLEANFILES+= eresources.sgml.www.inc CLEANFILES+= eresources.sgml.www.inc.tmp .include "${DOC_PREFIX}/share/mk/doc.project.mk" .for p in ftp cvsup mirrors.sgml.${p}.inc: ${XML_MIRRORS} ${XSL_MIRRORS} ${XSLTPROC} ${XSLTPROCOPTS} \ -o $@.tmp \ --param 'type' "'$p'" \ --param 'proto' "'$p'" \ --param 'target' "'handbook/mirrors/chapter.sgml'" \ ${XSL_MIRRORS} ${XML_MIRRORS} ${SED} -e 's,<\([^ >]*\)\([^>]*\)/>,<\1\2>,;s,,,'\ < $@.tmp > $@ || (${RM} -f $@ && false) ${RM} -f $@.tmp .endfor eresources.sgml.www.inc: ${XML_MIRRORS} ${XSL_MIRRORS} ${XSLTPROC} ${XSLTPROCOPTS} \ -o $@.tmp \ --param 'type' "'www'" \ --param 'proto' "'http'" \ --param 'target' "'handbook/eresources/chapter.sgml'" \ ${XSL_MIRRORS} ${XML_MIRRORS} ${SED} -e 's,<\([^ >]*\)\([^>]*\)/>,<\1\2>,;s,,,'\ < $@.tmp > $@ || (${RM} -f $@ && false) ${RM} -f $@.tmp diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/basics/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/basics/chapter.sgml index 0e09aba02c..04406fae63 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/basics/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/basics/chapter.sgml @@ -1,2881 +1,2887 @@ Chris Shumway Herschreven door Remko Lodder Vertaald door &unix; beginselen Overzicht Het volgende hoofdstuk behandelt de basiscommando's en functionaliteit van het &os; besturingssysteem. Veel van dit materiaal is relevant voor elk &unix; achtig besturingssysteem. Als de lezer reeds bekend is met het materiaal, hoeft dit hoofdstuk niet gelezen te worden. Lezer die nog niet eerder met &os; te maken hebben gehad wordt aangeraden door te lezen. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Hoe virtuele consoles in &os; gebruikt kunnen worden; Hoe &unix; bestandspermissies werken en hoe bestandsvlaggen in &os; werken; Hoe het standaard &os; bestandssysteem eruit ziet; Hoe een &os; harde schijf is ingedeeld; Hoe bestandssystemen gemount en ge-unmount worden; Wat processen, daemons en signalen zijn; Wat een shell is en hoe de standaard omgevingsvariabelen veranderd kunnen worden; Hoe elementaire tekstverwerkers te gebruiken; Wat apparaten en apparaatmountpunten zijn; Welk binair formaat &os; gebruikt; Hoe handleidingen te gebruiken meer informatie. Virtuele consoles en terminals Virtuele consoles terminals &os; kan op diverse manieren gebruikt worden. Één van deze manieren is het typen van commando's in een tekstterminal. Veel van de flexibiliteit en kracht van een &unix; besturingssysteem is gemakkelijk beschikbaar als je &os; op deze manier gebruikt. Dit onderdeel beschrijft wat terminals en consoles zijn en hoe je deze kan gebruiken in &os;. De console console Als &os; niet is ingesteld om automatisch een grafische omgeving te starten tijdens het opstarten, geeft het systeem een login prompt als het gestart is. Dit gebeurt direct nadat de startscripts klaar zijn. Er wordt iets als het volgende getoond: Additional ABI support:. Local package initialization:. Additional TCP options:. Fri Sep 20 13:01:06 EEST 2002 &os;/i386 (pc3.example.org) (ttyv0) login: De meldingen op het scherm kunnen wellicht iets anders zijn op een systeem, maar het zal iets soortgelijks zijn. De laatste twee regels zijn de regels waar het nu over gaat. De voorlaatste regel toont: &os;/i386 (pc3.example.org) (ttyv0) Deze regel bevat enkele informatie over het systeem dat net gestart is: dit is een &os; console, draaiend op een Intel of soortgelijke processor op de x86 architectuur. Dit betekent i386. Let op: ook al draait &os; niet op een Intel 386 processor, toch is dit een i386. Het is niet het type processor, maar de processor architectuur. De naam van de machine (elke &unix; machine heeft een naam) is pc3.example.org en dit is de console van het systeem, de ttyv0 terminal. De laatste regel is altijd: login: Dit is het deel waar een gebruikersnaam ingevuld moet worden om aan te melden op &os;. Het volgende deel beschrijft hoe dat werkt. Aanmelden op &os; &os; is een multi-user en multi-processing systeem. Dit is de formele beschrijving die meestal gegeven wordt aan een systeem dat gebruikt wordt door meerdere personen die gelijktijdig verschillende programma's draaien op één enkele machine. Elk multi-user systeem heeft een manier nodig om een gebruiker van alle andere gebruikers te kunnen onderscheiden. In &os; (en alle andere &unix; achtige besturingssystemen), wordt dit bereikt door te eisen dat elke gebruiker moet aanmelden op het systeem voordat hij/zij programma's kan draaien. Elke gebruiker heeft een unieke naam (de gebruikersnaam) en een persoonlijke, geheime sleutel (het wachtwoord). &os; vraagt om deze twee gegevens voordat het een gebruiker toegestaat om programma's te draaien. startup scripts Direct nadat &os; is opgestart en de opstartscripts Opstart scripts zijn programma's die automatisch gestart worden tijdens het opstarten. Het hoofddoel van deze programma's is om dingen goed te zetten zodat alle andere programma's ook kunnen draaien, en om services te starten die je geconfigureerd hebt om bruikbare zaken in de achtergrond te doen. afgerond zijn, wordt een prompt getoond dat vraagt om een geldige aanmeldnaam op te geven. login: In dit voorbeeld wordt aangenomen de gebruikersnaam john is. Als na deze prompt john wordt getype en op Enter wordt gedrukt, verschijnt hierna een prompt om het wachtwoord in te voeren: login: john Password: Nu kan john's wachtwoord ingevoerd worden en op Enter gedrukt worden. Het wachtwoord wordt niet getoond! Daarover hoeft geen zorg te bestaan. Het is voldoende om te zeggen dat dit om veiligheidsredenen gedaan wordt. Als het juiste wachtwoord is ingegeven, is er aangemeld bij op &os; en in het systeem klaar om alle beschikbare commando's uit te voeren. Na het aanmelden is de MOTD of het bericht van de dag zichtbaar, gevolgd door een commandoprompt (een #, $ of een % karakter). Dit geeft aan dat er succesvol is aangemeld op &os;. Meerdere consoles &unix; programma's draaien in één console is prima, maar &os; kan veel programma's tegelijk draaien. Om maar één console te hebben waar commando's ingetypt kunnen worden zou zonde zijn van een besturingssysteem als &os; waar meerdere programma's tegelijkertijd op kunnen draaien. Hier kunnen virtuele consoles van pas komen. &os; kan ingesteld worden om verschillende virtuele consoles te tonen. Met toetscombinaties kan van de ene console naar de gewisseld worden. Elke console heeft zijn eigen uitvoerkanaal, en &os; zorgt ervoor dat alle toetsenbordinvoer en monitoruitvoer goed wordt gezet als er van de ene console naar de volgende wordt gewisseld. In &os; kunnen speciale toetscombinaties gebruikt worden om te wisselen naar een ander virtueel console. Een redelijk technische en accurate beschrijving van alle details over de &os; console en toetsenborddrivers staan in de hulppagina's van &man.syscons.4;, &man.atkbd.4;, &man.vidcontrol.1; en &man.kbdcontrol.1;. Hier wordt niet verder op ingegaan, maar de geïnteresseerde lezer kan altijd de hulppagina's raadplegen voor meer details en een grondige uitleg over hoe alles werkt. In &os; kan AltF1, AltF2 tot en met AltF8 gebruikt worden om te wisselen naar een ander virtueel console. Als wordt gewisseld van de ene naar de andere console zorgt &os; dat de uitvoer bewaard blijft. Het resultaat is een illusie van het hebben van meerdere schermen en toetsenborden die gebruikt kunnen worden om commando's in te voeren om &os; te laten draaien. De programma's die in de ene virtuele console draaien, stoppen niet als de console niet zichtbaar is. Ze blijven doordraaien als naar een andere virtuele console wordt gewisseld. Het bestand <filename>/etc/ttys</filename> De standaardinstelling van &os; start op met acht virtuele consoles. Dit is echter geen vaste waarde en een installatie kan eenvoudig aangepast worden, zodat het systeem gestart wordt met meer of minder virtuele consoles. De hoeveelheid en instellingen van de virtuele consoles worden ingesteld in /etc/ttys. /etc/ttys kan gebruikt worden om virtuele consoles in te stellen. Elke niet-commentaar regel in dit bestand (regels die niet beginnen met een # karakter) bevat instellingen voor een terminal of virtuele console. De standaardversie van dit bestand die meegeleverd wordt met &os; stelt negen virtuele consoles in en activeert er acht. Dit zijn de regels die beginnen met ttyv: # naam getty type status commentaar # ttyv0 "/usr/libexec/getty Pc" cons25 on secure # Virtual terminals ttyv1 "/usr/libexec/getty Pc" cons25 on secure ttyv2 "/usr/libexec/getty Pc" cons25 on secure ttyv3 "/usr/libexec/getty Pc" cons25 on secure ttyv4 "/usr/libexec/getty Pc" cons25 on secure ttyv5 "/usr/libexec/getty Pc" cons25 on secure ttyv6 "/usr/libexec/getty Pc" cons25 on secure ttyv7 "/usr/libexec/getty Pc" cons25 on secure ttyv8 "/usr/X11R6/bin/xdm -nodaemon" xterm off secure Een uitgebreide beschrijving van elke kolom in dit bestand en alle mogelijke opties voor virtuele consoles staan in de &man.ttys.5; hulppagina gebruiken. Single-user console In staat een gedetailleerde beschrijving van de single-user modus. Het is belanrijk te melden dat er in single-user modus maar één console is. Er zijn geen virtuele consoles beschikbaar. De instellingen van de single-user modus console staan ook in /etc/ttys . De regel begint met console: # name getty type status commentaar # # Als een console gemarkeerd is als "insecure", zal het init script om het root-wachtwoord # vragen wanneer het in single-user mode komt. console none unknown off secure Zoals het commentaar boven de console regel aangeeft, kan in deze regel het woord secure gewijzigd worden in insecure. In dat geval vraagt &os; bij het opstarten in single-user modus nog steeds om een root-wachtwoord. Pas op als dit wordt veranderd in insecure. Als het wachtwoord van de gebruiker root zoek is, wordt het opstarten in single-user modus lastig. Het is nog steeds mogelijk, maar het kan vrij moeilijk zijn voor iemand die &os; niet zo goed kent met betrekking tot het opstarten en de programma's die daarbij gebruikt worden. Rechten UNIX &os;, direct afgeleid van BSD &unix;, is gebaseerd op verschillende belangrijke &unix; concepten. Het meest bekende is dat &os; een multi-user systeem is. Het systeem kan meerdere gebruikers behandelen die tegelijkertijd totaal verschillende dingen doen. Het systeem is verantwoordelijk voor het netjes delen en beheren voor aanvragen voor hardware, randapparatuur, geheugen en cpu tijd tussen elke gebruiker. Omdat het systeem in staat is om meerdere gebruikers te ondersteunen, heeft alles wat door het systeem beheerd wordt een set van rechten die aangeeft wie mag lezen, schrijven en de bron mag uitvoeren. Deze rechten zijn opgeslagen in drie octetten, die weer in drie stukjes onderverdeeld zijn: één voor de eigenaar van het bestand, één voor de groep waar het bestand toe behoort en één voor de overigen. De numerieke weergave werkt als volgt: Rechten Bestandsrechten Waarde Recht Maprecht 0 Niet lezen, niet schrijven, niet uitvoeren --- 1 Niet lezen, niet schrijven, uitvoeren --x 2 Niet lezen, schrijven, niet uitvoeren -w- 3 Niet lezen, schrijven, uitvoeren -wx 4 Lezen, niet schrijven, niet uitvoeren r-- 5 Lezen, niet schrijven, uitvoeren r-x 6 Lezen, schrijven, niet uitvoeren rw- 7 Lezen, schrijven, uitvoeren rwx ls mappen De optie kan gebruikt worden met &man.ls.1; om een lange lijst met de inhoud van een map te zien die een kolom heeft met informatie over bestandsrechten voor de eigenaar, groep en de rest. ls -l in een willekeurige map kan het volgende laten zien: &prompt.user; ls -l total 530 -rw-r--r-- 1 root wheel 512 Sep 5 12:31 myfile -rw-r--r-- 1 root wheel 512 Sep 5 12:31 otherfile -rw-r--r-- 1 root wheel 7680 Sep 5 12:31 email.txt ... Zo ziet de eerste kolom van ls -l eruit: -rw-r--r-- Het eerste (meest linkse) karakter geeft aan of dit een reguliere bestand is, een map, een speciaal karakter component(!), een socket of een andere pseudo-file component(!). In dit geval betekent de - dat het een regulier bestand is. De volgende drie karakters, rw- in dit voorbeeld, geven de rechten voor de eigenaar van het bestand. De drie karakters r--erna geven de rechten van voor de groep van het bestand. De overige drie karakters r-- tonen de rechten voor de rest. Een streepje betekent dat de rechten uitgeschakeld zijn. In het geval van dit bestand zijn de rechten zo ingesteld dat de eigenaar kan lezen en schrijven naar het bestand, de groep het bestand kan lezen, en de rest kan het bestand alleen lezen. Volgens de tabel hierboven worden de rechten 644, waar de cijfers de drie stukjes van de rechten aangeven. Dit is allemaal leuk en aardig, maar hoe controleert het systeem dan rechten voor apparaten? &os; behandelt de meeste hardware apparaten als bestanden die door programma's kunnen worden geopend en gelezen, en waar data naar toe kan worden geschreven, net zoals elk ander bestand. Deze speciale apparaat bestanden worden bewaard in de map /dev. Mappen worden ook behandeld als bestanden. Ze hebben lees, schrijf en uitvoerbare rechten. De uitvoerbare vlag voor een map heeft een klein verschil qua betekenis dan die voor gewone bestanden. Als een map als uitvoerbaar gemarkeerd is, betekent het dat erin gekeken mag worden. Het is dus mogelijk om te wisselen naar de map met cd (wissel van map). Dit betekent ook dat in de map bestanden benaderd kunnen worden waarvan de naam bekend is. Dit is natuurlijk afhankelijk van de rechten op het bestand zelf. In het bijzonder, om een lijst van de map te kunnen maken, moet een gebruiker leesrechten op de map hebben. Om een bestand te verwijderen zijn de naam van het bestand en schrijf en uitvoerrechten op de map nodig waarin het bestand zich bevindt. Er zijn meer rechtenvlaggen, maar die worden slechts gebruikt in speciale gevallen, zoals bij setuid binaries en sticky mappen. Meer informatie over bestandsrechten en hoe die aangepast kunnen worden staat in &man.chmod.1;. Tom Rhodes Bijgedragen door Symbolische rechten rechten symbolisch Symbolische rechten, soms ook wel symbolische expressies, gebruiken karakters in plaats van octale getallen om rechten aan bestanden en mappen te geven. Symbolische expressies gebruiken de volgende opbouw: (wie) (actie) (permissies), waar de volgende waardes beschikbaar zijn: Optie Letter Vertegenwoordigt (wie) u Gebruiker (wie) g Groepseigenaar (wie) o Overigen (wie) a Iedereen (wereld) (actie) + Rechten toevoegen (actie) - Rechten verwijderen (actie) = Stel deze rechten in (recht) r Lezen (recht) w Schrijven (recht) x Uitvoeren (recht) t Sticky bit (recht) s Verander UID of GID Deze waardes worden gebruikt met &man.chmod.1;, net zoals eerder, alleen nu met letters. Het volgende commando kan gebruikt worden om de overige gebruikers toegang tot BESTAND te ontzeggen: &prompt.user; chmod go= BESTAND Er kan een door komma's gescheiden lijst geleverd worden als meer dan één wijziging aan een bestand moet worden uitgevoerd. Het volgende commando past de rechten voor de groep en de wereld aan door de schrijfrechten te ontnemen om daarna iedereen uitvoerrechten te geven: &prompt.user; chmod go-w,a+x BESTAND Tom Rhodes Geschreven door &os; bestandsvlaggen Naast de bestandsrechten die hiervoor zijn besproken, biedt &os; ondersteuning voor bestandsvlaggen. Deze vlaggen bieden een aanvullend beveiligingsniveau en controle over bestanden, maar niet over mappen. Bestandsvlaggen voegen een extra niveau van controle over bestanden, waardoor verzekerd kan worden dat in sommige gevallen zelfs root een bestand niet kan verwijderen of wijzigen. Bestandsvlaggen worden gewijzigd met het hulpprogramma &man.chflags.1;, dat een eenvoudige interface heeft. Om bijvoorbeeld de systeemvlag niet verwijderdbaar in te stellen op het bestand file1: &prompt.root; chflags sunlink file1 Om de vlag niet verwijderbaar weer te verwijderen kan het voorgaande command met no voor worden uitgevoerd: &prompt.root; chflags nosunlink file1 Om de vlaggen op een bestand te bekijken, kan &man.ls.1; met de vlaggen gebruikt worden: &prompt.root; ls -lo file1 De uitvoer hoort er ongeveer als volgt uit te zien: -rw-r--r-- 1 trhodes trhodes sunlnk 0 Mar 1 05:54 file1 Een aantal vlaggen kan alleen ingesteld of verwijderd worden door de gebruiker root. In andere gevallen kan de eigenaar van een bestand vlaggen instellen. Meer informatie voor beheerders staat in &man.chflags.1; en &man.chflags.2;. Mappenstructuur mappenstructuur De &os; mappenstructuur is erg belangrijk om het systeem goed te leren kennen. Het belangrijkste concept om greep op te krijgen is die van de rootmap, /. Deze map is de eerste die gemount wordt tijdens het opstarten en bevat het basissysteem dat nodig is om het besturingssysteem gereed te maken voor multi-user taken. De rootmap bevat ook mountpunten voor elk ander bestandssysteem dat misschien gemount wordt. - Een mountpunt is een map waar extra bestandssystemen aan - gemount kunnen worden. Standaard mountpunten bevatten - /usr, /var, - /tmp, /mnt en /cdrom. Naar - deze mappen wordt meestal verwezen in - /etc/fstab, een tabel met bestandssystemen - en mountpunten ter referentie voor het systeem. De meeste - bestandssystemen in /etc/fstab worden - automatisch gemount tijdens het opstarten door het script + Een mountpunt is een map waar extra bestandssystemen aan het + root bestandssysteem geplakt kunnen worden. Dit wordt beschreven + in . Standaard mountpunten + zijn /usr, /var, + /tmp, /mnt en + /cdrom. Naar deze mappen wordt meestal + verwezen in /etc/fstab, een tabel met + bestandssystemen en mountpunten ter referentie voor het systeem. + De meeste bestandssystemen in /etc/fstab + worden automatisch gemount tijdens het opstarten door het script &man.rc.8;, behalve als ze de optie hebben. Details staan beschreven in . Een complete beschrijving over het bestandssysteem staat in &man.hier.7;. Hier wordt volstaan met een overzicht van de voorkomende mappen. Map Omschrijving - + / Rootmap van het bestandssysteem. /bin/ Gebruikersapplicaties, belangrijk voor zowel single user als multi-user omgevingen. /boot/ Programma's en instellingenbestanden die gebruikt worden tijdens het opstarten van het besturingssysteem. /boot/defaults/ Bestanden met standaardinstellingen voor opstarten;, zie &man.loader.conf.5;. /dev/ Apparaatnodes;, zie &man.intro.4;. /etc/ Bestanden met systeeminstellingen en scripts. /etc/defaults/ Bestanden met standaard systeeminstellingen;, zie &man.rc.8;. /etc/mail/ Instellingenbestanden voor mail transport programma's zoals &man.sendmail.8;. /etc/namedb/ Instellingenbestanden voor named, zie &man.named.8;. /etc/periodic/ Scripts die dagelijks, wekelijks en maandelijks via &man.cron.8; worden uitgevoerd, zie &man.periodic.8;. /etc/ppp/ Instellingenbestanden voor ppp, zie &man.ppp.8;. /mnt/ Lege map, veel gebruikt door systeembeheerders als tijdelijk mountpunt voor opslagruimtes. /proc/ Process bestandssysteem;, zie &man.procfs.5; en &man.mount.procfs.8;. /rescue/ Statisch gelinkte programma's voor noodherstel, zie &man.rescue.8;. /root/ Thuismap van de gebruiker root. /sbin/ Systeemprogramma's en administratieprogramma's belangrijk voor zowel single-user en multi-user omgevingen. /stand/ Programma's die gebruikt worden in een standalone omgeving. /tmp/ - Tijdelijke bestanden, meestal een op &man.mfs.8; - geheugen gebaseerd bestandssysteem (de inhoud van - /tmp wordt - meestal NIET bewaard tijdens het rebooten). + Tijdelijke bestanden. De inhoud van /tmp blijft meestal NIET + bewaard na een herstart. Er wordt vaak een + geheugengebaseerd bestandssysteem gemount op /tmp. Dit kan + geautomatiseerd worden met de tmpmfs-gerelateerde + variabelen van &man.rc.conf.5; (of met een regel in + /etc/fstab). Zie &man.mdmfs.8; + (of &man.mfs.8; voor &os; 4.X). /usr/ Hier bevindt zich het leeuwendeel van alle hulpprogramma's en gewone programma's. /usr/bin/ Standaard programma's, programmeertools. /usr/include/ Standaard C invoegbestanden. /usr/lib/ Functiebibliotheken. /usr/libdata/ Diverse databestanden voor hulpprogramma's. /usr/libexec/ Systeemdaemons en systeemhulpprogramma's (uitgevoerd door andere programma's). /usr/local/ Lokale programma's, bibliotheken, etc. Wordt ook gebruikt als standaard locatie voor de &os; ports. Binnen /usr/local, wordt de algemene layout bepaald door &man.hier.7;, dat ook voor /usr wordt gebruikt. Uitzonderingen is de map man, die direct onder /usr/local ligt in plaats van onder /usr/local/share, en de documentatie voor ports is te vinden in share/doc/port. /usr/obj/ Architectuur afhankelijke doelstructuur voor resultaten van de bouw van /usr/src. /usr/ports De &os; Portscollectie (optioneel). /usr/sbin/ Systeemdaemons en systeemhulpprogramma's (uitgevoerd door gebruikers). /usr/share/ Architectuur onafhankelijke bestanden. /usr/src/ BSD en/of lokale broncodebestanden. /usr/X11R6/ Uitvoerbare bestanden en bibliotheken, etc, voor de X11R6 distributie (optioneel). /var/ Multifunctionele logboek-, tijdelijke, transparante en spool bestanden. /var/log/ Diverse logboekbestanden van het systeem. /var/mail/ Postbusbestanden van gebruikers. /var/spool/ Diverse printer- en mailsysteemspoolingmappen. /var/tmp/ Tijdelijke bestanden die bewaard worden bij een herstart van het systeem. /var/yp NIS maps. Organisatie van schijven De kleinste vorm van organisatie die &os; gebruikt om bestanden te vinden is de bestandsnaam. Bestandsnamen zijn hoofdlettergevoelig, wat betekent dat readme.txt en README.TXT twee verschillende bestanden zijn. &os; gebruikt de extensie niet (.txt) van een bestand om te bepalen of het bestand een programma, een document of een vorm van data is. Bestanden worden bewaard in mappen. Een map kan leeg zijn of honderden bestanden bevatten. Een map kan ook andere mappen bevatten, wat het mogelijk maakt om een hiërarchie van mappen te maken. Dit maakt het veel makkelijker om data te organiseren. Bestanden en mappen worden aangegeven door het bestand of de map aan te geven, gevolgd door een voorwaardse slash, /, gevolgd door andere mapnamen die nodig zijn. Als map foo de map bar bevat, die op zijn beurt het bestand readme.txt bevat, dan wordt de volledige naam of pad naar het bestand foo/bar/readme.txt. Mappen en bestanden worden bewaard op een bestandssysteem. Elk bestandssysteem bevat precies één map op het hoogste niveau die de rootmap van het bestandssysteem heet. Deze rootmap kan op zijn beurt andere mappen bevatten. Tot zover is dit waarschijnlijk hetzelfde als voor elk ander besturingssysteem. Er zijn een paar verschillen. &ms-dos; gebruikt bijvoorbeeld een \ om bestanden en mappen te scheiden, terwijl &macos; gebruik maakt van :. &os; gebruikt geen schijfletters, of andere schijfnamen in het pad. &os; gebruikt geen c:/foo/bar/readme.txt. Eén bestandssysteem wordt aangewezen als root bestandssysteem, waar naar wordt verwezen met /. Elk ander bestandssysteem wordt daarna gemount onder het root bestandssysteem. Hoeveel schijven er ook aan een &os; systeem hangen, het lijkt alsof elke map zich op dezelfde schijf bevindt. Stel er zijn drie bestandssystemen met de namen A,B en C. Elk bestandssysteem heeft één root map die twee andere mappen bevat, A1 en A2 (zo ook voor de andere twee: B1, B2, C1 en C2). A wordt het root besturingsysteem. Met ls, dat de inhoud van de map kan tonen, zijn de twee mappen A1 en A2 te zien. De mappenstructuur ziet er als volgend uit: / | +--- A1 | `--- A2 Een bestandssysteem moet gemount worden in een map op een ander bestandssysteem. Als nu bestandssysteem B wordt gemount onder de map A1 vervangt B A1 en zien de mappingen in B er als volgt uit: / | +--- A1 | | | +--- B1 | | | `--- B2 | `--- A2 Elk bestand dat in de mappen B1 en B2 aanwezig is, kan benaderd worden met het pad /A1/B1 of /A1/B2. Elk bestand dat in /A1 stond is tijdelijk verborgen en komt tevoorschijn als Bis ge-unmountvan A. Als B gemount is onder A2 ziet de diagram er als volgt uit: / | +--- A1 | `--- A2 | +--- B1 | `--- B2 en de paden zouden dan respectievelijk /A2/B1 en /A2/B2 zijn. Bestandssystemen kunnen op elkaar worden gemount. Doorgaand op het vorige voorbeeld kan het bestandssysteem C gemount worden bovenop de map B1 in het bestandssysteem B. Dit resulteert in: / | +--- A1 | `--- A2 | +--- B1 | | | +--- C1 | | | `--- C2 | `--- B2 Of C kan direct onder het bestandssysteem A gemount worden, onder de map A1: / | +--- A1 | | | +--- C1 | | | `--- C2 | `--- A2 | +--- B1 | `--- B2 Hoewel het niet gelijk is, lijkt het op het gebruik van join in &ms-dos;. Beginnende gebruikers hoeven zich hier gewoonlijk niet mee bezig te houden. Normaal gesproken worden bestandssystemen gemaakt als &os; wordt geïnstalleerd en er wordt besloten waar ze gemount worden. Meestal worden ze ook niet gewijzigd tot er een nieuwe schijf aan een systeem wordt toegevoegd. Het is mogelijk om één groot root bestandssysteem te hebben en geen andere. Deze benadering heeft voordelen en nadelen. Voordelen van meerdere bestandssystemen Verschillende bestandssystemen kunnen verschillende mount opties hebben. Met een goede voorbereiding kan het root bestandssysteem bijvoorbeeld als alleen-lezen gemount worden, waardoor het onmogelijk wordt om per ongeluk kritische bestanden te verwijderen of te bewerken. Het scheiden van andere bestandssystemen die beschrijfbaar zijn door gebruikers, zoals /home van andere bestandssystemen stelt de beheerder in staat om ze nosuid te mounten. Deze optie voorkomt dat suid/guid bits op uitvoerbare bestanden effectief gebruikt kunnen worden, waardoor de beveiliging mogelijk beter wordt. &os; optimaliseert automatisch de layout van bestanden op een bestandssysteem, afhankelijk van hoe het bestandssysteem wordt gebruikt. Een bestandsysteem dat veel bestanden bevat waar regelmatig naar geschreven wordt, wordt anders geoptimaliseerd dan een bestandssysteem dat minder maar grotere bestanden bevat. Door het gebruik van één groot bestandssysteem werkt de optimalisatie niet. &os;'s bestandssystemen zijn erg robuust als er bijvoorbeeld een stroomstoring is, hoewel een stroomstoring op een kritiek moment nog steeds kan leiden tot schade aan de structuur van het bestandssysteem. Door het verdelen van data over meerdere bestandssystemen, is de kans groter dat het systeem nog opstart, wat terugzetten van een backup makkelijker maakt als dat nodig is. Voordeel van één bestandssysteem Bestandssystemen hebben een vaste grootte. Als bij de installatie van &os; een bestandssysteem wordt gemaakt, is het later mogelijk dat de partitie groter gemaakt moet worden. Dit is niet zo makkelijk zonder een backup, het opnieuw maken van het bestandssysteem met gewijzigde grootte en het terugzetten van de gebackupte data. &os; 4.4 en latere versies hebben &man.growfs.8;, waarmee de grootte van het bestandssysteem is aan te passen terwijl het draait. Bestandssystemen worden opgeslagen in partities. Dit betekent niet hetzelfde als de algemene betekenis van de term partitie (bijvoorbeeld, &ms-dos; partitie), vanwege &os;'s &unix; achtergrond. Elke partitie wordt geïdentificeerd door een letter van a tot en met h. Elke partitie kan slechts één bestandssysteem hebben, wat betekent dat bestandssystem vaak omschreven worden aan de hand van hun mountpunt in de bestandssysteem hiërarchie of de letter van de partitie waar ze in opgeslagen zijn. &os; gebruikt ook schijfruimte voor wisselbestanden. Wisselbestanden geven &os; virtueel geheugen. Dit geeft de computer de mogelijkheid om net te doen alsof er veel meer geheugen in de machine aanwezig is dan werkelijk het geval is. Als &os; geen geheugen meer heeft, verplaatst het data die op dat moment niet gebruikt wordt naar de wisselbestanden en plaatst het terug als het wel nodig is (en zet iets anders in ruil daarvoor terug). Aan sommige partities zijn bepaalde conventies gekoppeld. Partitie Conventie - + a Bevat meestal het root bestandssysteem b Bevat meestal de swapruimte c Heeft meestal dezelfde grootte als de hele harde schijf. Dit geeft hulpprogramma's de mogelijkheid om op een complete schijf te werken (voor bijvoorbeeld een bad block scanner) om te werken op de c partitie. Meest wordt hierop dan ook geen bestandssysteem gecreeërd. d Partitie d had vroeger een speciale betekenis, maar die is verdwenen. Tegenwoordig werken sommige hulpprogramma's raar als ze verteld worden dat ze moeten werken op partitie d, dus sysinstall maakt normaal gesproken partitie d niet. Elke partitie die een bestandssysteem bevat is opgeslagen in wat &os; noemt een slice. Slice is &os;'s term voor wat meeste mensen partities noemen. Dit komt wederom door &os;'s &unix; achtergrond. Slices zijn genummerd van 1 tot en met 4. slices partities gevaarlijk toegewijd Slicenummers volgen de apparaatnamen, voorafgegaan door een s die begint bij 1. Dus da0s1 is de eerste slice op de eerste SCSI drive. Er kunnen maximaal vier fysieke slices op een schijf staan, maar er kunnen logische slices in fysieke slices van het correcte type staan. Deze uitgebreide slices zijn genummerd vanaf 5. Dus ad0s5 is de eerste uitgebreide slice op de eerste IDE schijf. Deze apparaten worden gebruikt door bestandssystemen waarvan verwacht wordt dat ze een slice in beslag nemen. Slices, gevaarlijk toegewijde (dangerously dedicated) fysieke drivers en andere drives bevatten partities, die worden weergegeven door letters vanaf a tot h. Deze letter wordt achter de apparaatnaam geplakt. Dus da0a is de a partitie op de eerste da drive, die gevaarlijk toegewijd is. ad1s3e is de vijfde partitie op de derde slice van de tweede IDE schijf. Elke schijf op het systeem wordt geïdentificeerd. Een schijfnaam start met een code die het type aangeeft en dan een nummer dat aangeeft welke schijf het is. In tegenstelling tot bij slices, start het nummeren van schijven bij 0. Standaardcodes staan beschreven in . Bij een referentie aan een partitie verwacht &os; ook dat aan de slice en schijf refereert die de partitie bevat wordt gerefereerd en als naar een slice wordt verwezen moet ook de schijfnaam genoemd worden. Dit kan door de schijfnaam, s, het slice nummer en de partitieletter aan te geven. Voorbeelden staan in . In staat een conceptmodel van een schijflayout die een en ander verduidelijkt. Voordat &os; geïnstalleerd kan worden moeten eerst de schijfslices gemaakt worden en daarna moeten de partities op de slices voor &os; gemaakt worden. Daarna wordt op elke partitie het bestandssysteem (of wisselbestand) gemaakt en als laatste wordt besloten waar het filesysteem gemount wordt. Schijf apparaatcodes Code Betekenis ad ATAPI (IDE) schijf da SCSI directe toegang schijf acd ATAPI (IDE) CDROM cd SCSI CDROM fd Floppydisk
Voorbeeld schijf-, slice- en partitienamen Name Betekenis ad0s1a De eerste partitie (a) op de eerste slice (s1) op de eerste IDE schijf (ad0). da1s2e De vijfde partitie (e) op de tweede slice (s1) op de tweede SCSI schijf (da1). Conceptmodel van een schijf Het onderstaande diagram geeft aan hoe &os; de eerste IDE schijf in het systeem ziet. Stel dat de schijf 4 GB groot is en dat deze twee 2 GB slices (&ms-dos; partities) bevat. De eerste slice bevat een &ms-dos; schijf, C: en de tweede slice bevat een &os; installatie. Deze &os; installatie heeft drie partities en een partitie met een wisselbestand. De drie partities hebben elk een bestandssysteem. Partitie a wordt gebruikt voor het root bestandssysteem, e voor de map /var en f voor de map /usr. .-----------------. --. | | | | DOS / Windows | | : : > Eerste slice, ad0s1 : : | | | | :=================: ==: --. | | | Partitie a, gemount als / | | | > gerefereerd als ad0s2a | | | | | :-----------------: ==: | | | | Partitie b, gebruikt als swap | | | > gerefereerd als ad0s2b | | | | | :-----------------: ==: | Partitie c, geen | | | Partition e, gebruikt als /var > bestandssysteem, bevat | | > gerefereerd als ad0s2e | alle &os; slices, | | | | ad0s2c :-----------------: ==: | | | | | : : | Partitie f, gebruikt als /usr | : : > gerefereerd als ad0s2f | : : | | | | | | | | --' | `-----------------' --' Mounten en unmounten van bestandssystemen Het bestandssysteem wordt het best weergegeven als een boom, met de stam als /. /dev, /usr en de andere map in root zijn takken die weer hun eigen takken kunnen hebben, zoals /usr/local, etc. root bestandssysteem Er zijn verschillende redenen om sommige van deze mappen op aparte bestandssystemen te plaatsen. /var bevat de mappen log/, spool/ en verschillende types tijdelijke bestanden en kan volraken. Het laten vollopen van het root bestandssysteem is geen goed idee, dus het splitsen van /var van /is vaak de favoriet. Een andere vaak voorkomende reden om bepaalde mapbomen op aparte bestandssystemen te plaatsen, is om ze op verschillende fysieke schrijven te zetten of gescheiden virtuele schijven zoals gemounte Netwerk bestandssystemen of cd-rom drives. Het bestand <filename>fstab</filename> bestandssystemen gemount met fstab Tijdens het opstartproces, worden bestandssystemen die vermeld staan in /etc/fstab automatisch gemount (tenzij ze vermeld staan met ). /etc/fstab bevat een lijst van regels die aan het volgende formaat voldoen: apparaat /mountpunt fstype opties dumpfreq passno apparaat Een apparaatnaam (die moet bestaan) zoals uitgelegd in . mountpunt Een map (die moet bestaan) waarop het bestandssysteem gemount moet worden. fstype Het bestandssysteem type dat aan &man.mount.8; gegeven wordt. Het standaard &os; bestandssysteem is ufs. opties Dit is of voor lezen en schrijven bestandssytemen, of voor alleen lezen, gevolgd door elke andere optie die mogelijk nodig is. Een standaard optie is voor bestandssystemen die niet automatisch gemount worden tijdens het opstarten. Andere opties staan in &man.mount.8;. dumpfreq Dit wordt gebruikt door &man.dump.8; om te bepalen welke bestandssystemen gedumpt moeten worden. Als het veld niet is ingevuld, wordt aangenomen dat er een nul staat. passno Dit bepaalt in welke volgorde bestandssystemen gecontroleerd moeten worden. Bestandssystemen die overgeslagen moeten worden moeten hun passno waarde op nul hebben staan. Voor het root bestandssysteem (dat voor alle andere gecontroleerd moet worden) moet passno op één staan en passno waarden voor andere bestandssystemen moeten een waarde hebben groter dan één. Als bestandssysteem dezelfde passno waarde hebben probeert &man.fsck.8; deze bestandssystemen tegelijkertijd te controleren. In &man.fstab.5; staat meer informatie over de opmaak van /etc/fstab en de mogelijke opties. Het commando <command>mount</command> bestandssystemen mounten &man.mount.8; wordt gebruikt om bestandsystemen te mounten. De meest eenvoudige vorm is: &prompt.root; mount apparaat mountpunt Alle opties voor het commando staat in &man.mount.8;, maar de meest voorkomende zijn: Mountopties Mount alle bestandssystemen die in /etc/fstab staan, behalve die gemarkeerd staan als noauto, uitgesloten zijn door de optie of die al gemount zijn. Doe alles behalve het echt aanroepen van de mount systeemopdracht. Deze optie is handig in samen met de optie om te bepalen wat &man.mount.8; eigenlijk probeert te doen. Forceert het mounten van een niet schoon bestandssysteem (gevaarlijk) of forceert het innemen van schrijftoegang als de mountstatus van een bestandssysteem wijzigt van lezen en schrijven naar alleen lezen. Mount het bestandssysteem alleen lezen. Dit is identiek aan de optie ( voor &os; versies ouder dan 5.2) voor de optie . fstype Mount het opgegeven bestandssysteem als het opgegeven type bestandssysteem of mount alleen bestandssystemen van het aangegeven type als ook de optie is opgegeven. ufs is het standaard bestandssysteem. Werk mountopties van het bestandssysteem bij. Geef uitgebreide informatie (verbose). Mount het bestandssysteem lezen en schrijven. De optie accepteert een door komma's gescheiden lijst van opties, waaronder de volgende: nodev Interpreteer geen speciale apparaten op het bestandssysteem. Dit is een nuttige veiligheidsoptie. noexec Sta geen uitvoerbare bestanden toe op dit bestandssysteem. Ook dit is een nuttige veiligheidsoptie. nosuid Interpreteer geen setuid of setgid opties op het bestandssysteem. Ook dit is een nuttige veiligheidsoptie. Het commando <command>umount</command> bestandssystemen unmounten &man.umount.8; heeft een mountpunt, een apparaatnaam, of als parameter. Alle vormen kunnen de optie hebben om een bestandsysteem te forceren te unmounten en de optie voor uitgebreide informatie. De optie is meestal geen goed idee. Forceren dat een bestandssysteem geunmount wordt kan de computer laten crashen of data op het bestandssysteem beschadigen. De opties en worden gebruikt om alle bestandssystemen te unmounten, mogelijk nader gespecificeerd door de optie met daarachter op welke typen bestandssystemen het betrekking heeft. Voor de optie geldt dat deze niet probeert het root bestandssysteem te unmounten. Processen &os; is een multi-tasking besturingssysteem. Dit betekent dat het lijkt alsof er meer dan één proces tegelijkertijd draait. Elk programma dat draait wordt een proces genoemd. Elk commando dat wordt uitgevoerd start op zijn minst één nieuw proces en er zijn systeemprocessen die continu draaien om het systeem functioneel te houden. Elk proces wordt geïdentificeerd door een nummer dat process ID of PID heet, en net zoals bij bestanden heeft elk proces één eigenaar en groep. De eigenaars- en groepsinformatie wordt gebruikt om te bepalen welke bestanden en apparaten het proces mag openen, waarbij gebruik wordt gemaakt van de bestandsrechten die eerder zijn behandeld. Veel processen hebben ook een ouderproces (parent process). Een ouderproces is een proces dat het nieuwe proces heeft gestart. Als commando's in een shell worden ingevoerd, start de shell een proces en elk commando dat draait is ook een proces. De uitzondering hierop is het speciale proces &man.init.8;. init is altijd het eerste proces, dus het PID is altijd 1. init wordt automatisch gestart door de kernel als &os; opstart. Twee commando's die erg handig zijn om te zien welke processen er draaien zijn &man.ps.1; en &man.top.1;. ps wordt gebruikt om een statische lijst op te vragen van de processen die op het moment van uitvoeren draaien en kan hun PID, geheugengebruik, de startende commandoregel, enzovoort, tonen. top geeft alle draaiende processen weer en werkt de status elke paar seconden bij zodat interactief wordt weergegeven wat een computer aan het doen is. Standaard laat ps alleen zien welke commando's draaien waarvan de gebruiker die het uitvoert de eigenaar is: &prompt.user; ps PID TT STAT TIME COMMAND 298 p0 Ss 0:01.10 tcsh 7078 p0 S 2:40.88 xemacs mdoc.xsl (xemacs-21.1.14) 37393 p0 I 0:03.11 xemacs freebsd.dsl (xemacs-21.1.14) 48630 p0 S 2:50.89 /usr/local/lib/netscape-linux/navigator-linux-4.77.bi 48730 p0 IW 0:00.00 (dns helper) (navigator-linux-) 72210 p0 R+ 0:00.00 ps 390 p1 Is 0:01.14 tcsh 7059 p2 Is+ 1:36.18 /usr/local/bin/mutt -y 6688 p3 IWs 0:00.00 tcsh 10735 p4 IWs 0:00.00 tcsh 20256 p5 IWs 0:00.00 tcsh 262 v0 IWs 0:00.00 -tcsh (tcsh) 270 v0 IW+ 0:00.00 /bin/sh /usr/X11R6/bin/startx -- -bpp 16 280 v0 IW+ 0:00.00 xinit /home/nik/.xinitrc -- -bpp 16 284 v0 IW 0:00.00 /bin/sh /home/nik/.xinitrc 285 v0 S 0:38.45 /usr/X11R6/bin/sawfish In het bovenstaande voorbeeld is de uitvoer van &man.ps.1; georganiseerd in een aantal kolommen. PID is het proces ID. PIDs worden toegekend vanaf 1 en lopen op tot 99999. Als ze allemaal zijn gebruikt, worden ze hergebruikt. De TT kolom toont de tty vanwaar het programma draait en wordt nu buiten beschouwing gelaten. STAT toont de huidige staat van het programma en ook deze kolom wordt buiten beschouwing gelaten. TIME is de hoeveelheid tijd die het programma gedraaid heeft op de CPU. Dit is meestal niet de verstreken tijd vanaf het moment dat het programma is gestart. Veel programma's wachten omdat er alleen gebruik wordt gemaakt van de CPU als er iets voor het programma te doen is. Als laatste is COMMAND de commandoregel die gebruikt is om het programma te starten. &man.ps.1; ondersteunt een aantal opties die de informatie wijzigen die wordt weergegeven. Één van de meest nuttige combinaties is auxww. De optie toont informatie over alle draaiende processen, niet alleen die van de gebruiker die is aangemeld. De optie toont de gebruikersnaam van de proceseigenaar, evenals geheugengebruik. De optie toont informatie over daemonprocessen en met de optie laat &man.ps.1; de volledige commandoregel zien, in plaats van een mogelijk afgekorte regel omdat die te lang is om op het scherm te passsen.. De uitvoer van &man.top.1; is hetzelfde: &prompt.user; top last pid: 72257; load averages: 0.13, 0.09, 0.03 up 0+13:38:33 22:39:10 47 processes: 1 running, 46 sleeping CPU states: 12.6% user, 0.0% nice, 7.8% system, 0.0% interrupt, 79.7% idle Mem: 36M Active, 5256K Inact, 13M Wired, 6312K Cache, 15M Buf, 408K Free Swap: 256M Total, 38M Used, 217M Free, 15% Inuse PID USERNAME PRI NICE SIZE RES STATE TIME WCPU CPU COMMAND 72257 nik 28 0 1960K 1044K RUN 0:00 14.86% 1.42% top 7078 nik 2 0 15280K 10960K select 2:54 0.88% 0.88% xemacs-21.1.14 281 nik 2 0 18636K 7112K select 5:36 0.73% 0.73% XF86_SVGA 296 nik 2 0 3240K 1644K select 0:12 0.05% 0.05% xterm 48630 nik 2 0 29816K 9148K select 3:18 0.00% 0.00% navigator-linu 175 root 2 0 924K 252K select 1:41 0.00% 0.00% syslogd 7059 nik 2 0 7260K 4644K poll 1:38 0.00% 0.00% mutt ... De uitvoer is gesplitst in twee secties. De kop (de eerste vijf regels) toont het laatst uitgegeven PID, de gemiddelde systeembelasting (hoe druk is een systeem), de uptime van het systeem (tijd verstreken sinds laatste reboot) en de huidige tijd. De andere cijfers in de kop tonen hoeveel processen er draaien (in dit geval 47) , hoeveel geheugen en swap er gebruikt wordt en hoeveel processortijd het systeem besteed aan verschillende taakgroepen. Daaronder staat een serie van kolommen die soortgelijke informatie bevatten als de uitvoer van &man.ps.1;. Zo zijn het PID, de gebruikersnaam, de hoeveelheid processortijd en het commando dat gebruikt is om het proces te starten te zien. &man.top.1; laat standaard ook zien hoeveel geheugen er gebruikt wordt door een proces. Dit staat in twee kolommen waarbij in de eerste kolom het maximale geheugengebruik wordt getoond en in de tweede kolom het huidige geheugengebruik. Maximale gebruik is de hoeveelheid geheugen die het proces nodig had in de tijd dat het bestaat en het residente gebruik is hoeveel er op het moment van weergeven gebruikt wordt. In dit voorbeeld is zichtbaar dat &netscape; bijna 30 MB RAM nodig had, maar op het moment van uitvoeren 9 MB verbruikt. &man.top.1; werkt het beeld automatisch iedere twee seconden bij. Dat kan gewijzigd worden met de optie . Daemons, signalen en het stoppen van processen Als een gebruiker een editor draait is het makkelijk om de editor te besturen, te vertellen om bestanden te openen, etc. Dit kan omdat de editor de mogelijkheden geeft om dat te doen en omdat de editor gekoppeld is aan een terminal. Sommige programma's zijn niet ontworpen om te draaien met continue gebruikersinvoer, dus als zij de kans krijgen ontkoppelen zij zich van de terminal. Een webserver reageert bijvoorbeeld de hele dag op webaanvragen en heeft eigenlijk geen input van een lokale gebruiker nodig. Programma's die email van locatie naar locatie transporteren zijn een ander voorbeeld. Deze programma's heten daemons. Daemons waren karakters in de Griekste mythologie, goed noch slecht, ze waren dienende geesten die op grote schaal nuttige dingen deden voor de mensheid. Net zoals de huidige webservers en mailservers nuttige dingen doen. Dit is waarom de mascotte voor BSD al lang een vrolijk kijkende daemon met puntoren en een drietand is. Er is een overeenkomst om programma's die meestal draaien als daemon te voorzien van het achtervoegsel d. BIND is de Berkeley Internet Name Daemon (het echte programma heet named), de Apache webserver heet httpd, de printerspooldriver heet lpd, etc. Deze overeenkomst geldt niet altijd. De hoofd maildaemon voor Sendmail heet bijvoorbeeld sendmail en niet maild. Soms is communicatie met een daemon nodig. Deze communicatie heet signaleren (signals). Er kan met een daemon (of met elk ander draaiend proces) gecommuniceerd worden door er een signaal naartoe te sturen. Er zijn een verschillende signalen. Sommige hebben een specifieke bedoeling, andere worden geïntrepeteerd door de applicatie. In de documentatie van de applicatie staat hoe de applicatie signalen intrepeteert. Er kan alleen een signaal naar een proces gezonden worden waar de uitvoerende gebruiker eigenaar van is. Als met &man.kill.1; of &man.kill.2; een signaal naar een proces van een andere gebruiker wordt gestuurd, wordt de toegang geweigerd. De enige uitzondering hierop is de root gebruiker, die signalen naar processen van alle gebruikers kan sturen. &os; stuurt soms ook signalen naar applicaties. Als een applicatie slecht geschreven is en hij probeert geheugen te benaderen waar hij niet naartoe mag, stuurt &os; het proces een Segmentation Violation signaal (SIGSEGV). Als een applicatie de systeemaanroep &man.alarm.3; heeft gebruikt om na een bepaalde periode een alarm te ontvangen, wordt er een Alarm signaal heen gestuurd (SIGALRM), etc. Twee signalen kunnen gebruikt worden om een proces te stoppen: SIGTERM en SIGKILL. SIGTERM is de nette manier om een proces te killen. Het proces kan het signaal afvangen, begrijpen dat de eigenaar wil dat het wordt afgesloten, wellicht logboekbestanden sluiten die geopend zijn en alle onderhanden activiteiten afhandelen. In een aantal gevallen kan een proces SIGTERM negeren: als het midden in een taak zit die niet beëindigd kan worden. SIGKILL mag niet worden genegeerd door een proces. Dit is het Wat je ook aan het doen bent, stop er nu mee signaal. Na een SIGKILL stopt &os; het proces meteen. Dit is niet geheel waar. Er zijn een aantal dingen die niet onderbroken kunnen worden. Als het proces bijvoorbeeld een bestand probeert uit te lezen dat op een andere computer in het netwerk staat en de andere computer is verdwenen (uitgezet of het netwerk heeft een fout), dan wordt er gezegd dat het proces niet onderbroken kan worden. Uiteindelijk loopt het proces uit de tijd, meestal na twee minuten. Zodra het uit de tijd loopt, wordt het proces alsnog gestopt. Andere veelgebruikte signalen zijn SIGHUP, SIGUSR1 en SIGUSR2. Dit zijn algemeen bruikbare signalen en verschillende applicaties zullen verschillend reageren als ze verstuurd worden. Stel dat het bestand met instellingen voor de webserver is aangepast. Dan moet aan de webserver verteld worden dat die de instellingen opnieuw moet lezen. Hiervoor zou httpd gestopt en gestart kunnen worden, maar dit resulteert in een korte onderbreking van de webserverdienst, wat ongewenst kan zijn. De meeste daemons zijn geschreven om te reageren op het SIGHUP signaal door het opnieuw inlezen van het instellingenbestand. Dus in plaats van het stoppen en herstarten van httpd kan het SIGHUP signaal gezonden worden. Omdat er geen standaard manier is om op deze signalen te reageren, reageren verschillende daemons anders. Het is verstandig eerst de documentatie van de daemon in kwestie te lezen. Zoals onderstaand voorbeeld laat zien, worden signalen door &man.kill.1; verzonden. Het versturen van een signaal naar een proces Dit voorbeeld toont hoe een signaal naar &man.inetd.8; wordt verstuurd. Het bestand met instellingen voor inetd is /etc/inetd.conf en inetd leest dit bestand opnieuw in als er een SIGHUP wordt verstuurd. Eerst moet het proces ID worden opgezocht van het proces waar een signaal naar verzonden moeten worden. Dit kan door &man.ps.1; en &man.grep.1; te gebruiken. &man.grep.1; wordt gebruikt om in de uitvoer te zoeken en te kijken naar de string die de gebruiker opgeeft. Dit commando wordt gedraaid als een normale gebruiker en &man.inetd.8; wordt gedraaid onder de gebruiker root, dus aan &man.ps.1; moet de optie meegegeven worden. &prompt.user; ps -ax | grep inetd 198 ?? IWs 0:00.00 inetd -wW Dus PID van &man.inetd.8; is 198. In sommige gevallen kan grep inetd ook voorkomen in de uitvoer. Dit komt door de manier waarop &man.ps.1; de lijst van draaiende processen moet vinden. Met &man.kill.1; kan het signaal verzonden worden. Omdat &man.inetd.8; wordt gedraaid door root moet &man.su.1; gebruikt worden om root te worden. &prompt.user; su Password: &prompt.root; /bin/kill -s HUP 198 Zoals zovaak met &unix; commando's, geeft &man.kill.1; geen uitvoer als het succesvol uitgevoerd is. Als een signaal wordt verzonden naar een proces waarvan de gebruiker niet zelf de eigenaar is, dan is de melding: kill: PID: Operation not permitted. Als het PID verkeerd wordt ingevuld, wordt het signaal naar het verkeerde proces verzonden, wat slecht kan zijn, of, als de gebruiker geluk heeft, wordt het verzonden naar een PID dat momenteel niet in gebruik is, waarop de foutmelding kill: PID: No such process verschijnt. Waarom <command>/bin/kill</command> gebruiken? Veel shells leveren kill als ingebouwd commando. Dat betekent dat de shell het signaal direct verstuurt in plaats van door het starten van /bin/kill. Dit kan erg nuttig zijn, maar verschillende shells hebben een verschillende opdrachtregel voor het specificeren van de naam van het signaal dat verstuurd moet worden. In plaats van ze allemaal te leren, is het eenvoudiger om gewoon /bin/kill PID te gebruiken. Andere signalen versturen werkt bijna hetzelfde door TERM of KILL op de commandoregel te vervangen door wat nodig is. Het stoppen van willekeurige processen op een systeem is meestal een slecht idee. In het bijzonder bij &man.init.8; met proces ID 1. Het draaien van /bin/kill -s KILL 1 is een snelle manier om een systeem uit te zetten. Argumenten die aan &man.kill.1; worden meegegeven moeten altijd twee keer gecontroleerd worden voordat op Enter gedrukt wordt. Shells shells commandoregel In &os; wordt een groot deel van het alledaagse werk gedaan vanuit een omgeving met een commandoregel die shell heet. De grootste taak van een shell is om commando's van het invoerkanaal op te vangen en deze uit te voeren. Veel shells hebben ook functies ingebouwd om mee te helpen om alledaagse taken zoals bestandsbeheer, bestandsglobbing, bestanden wijzigen vanaf de commandoregel, commandomacro's schrijven en uitvoeren en omgevingsvariabelen instellen en wijzigen. &os; heeft een aantal shells bijgeleverd zoals sh, de Bourne Shell en tcsh, de verbeterde C-shell. Er zijn veel andere shells beschikbaar in de &os; Portscollectie zoals zsh en bash. Welke shell gebruiken? Dit is een kwestie van smaak. Een C–programmeur voelt zich misschien prettiger bij een C–achtige shell, zoals tcsh. Een voormalig &linux; gebruiker of iemand die niet veel ervaring heeft met een &unix; commandoregel interface wil misschien bash proberen. Elke shell heeft zijn eigen unieke eigenschappen die wel of niet werken voor een bepaalde gebruiker. Een standaard optie in een shell is bestandsnaam completie. Door het intikken van de eerste paar letters van een commando of bestandsnaam, kan de shell opdracht gegeven worden om automatisch de rest het commando of bestandsnaam toe te voegen met de Tab toets op het toetsenbord. Stel dat er twee bestanden zijn met de namen foobar en foo.bar en foo.bar moet verwijderd worden. Dan kan op het toetsenbord rm fo[Tab].[Tab] ingevoerd worden. De shell geeft rm foo[BEEP].bar weer. De [BEEP] geeft aan dat de shell in staat was om de bestandsnaam te completeren omdat er meer dan één soortgelijk bestand was. foobar en foo.bar beginnen met fo, maar het was in staat om het af te maken tot foo. Na het invoeren van een . en daarna Tab, is de shell in staat om de rest van de bestandsnaam aan te vullen. omgevingsvariabelen Een andere optie van de shell is het gebruik van omgevingsvariabelen. Omgevingsvariabelen zijn variabele sleutelparen die opgeslagen zijn in de omgevingsruimte van een shell. Deze ruimte kan uitgelezen worden door elk programma dat door de shell wordt uitgevoerd en bevat dus veel programmainstellingen. Hieronder staat een lijst van standaard omgevingsvariabelen en wat ze betekenen: omgevingsvariabelen Variabele Omschrijving USER Gebruikersnaam van de gebruiker die is aangemeld. PATH Een lijst van mappen, gescheiden door een : voor het zoeken naar binaire bestanden. DISPLAY Netwerknaam van het X11 scherm om verbinding mee te maken, indien beschikbaar. SHELL De huidige shell. TERM De naam van de huidige gebruikersterminal. Gebruikt om de mogelijkheden van de terminal te bepalen. TERMCAP Databaseregel met terminal escape codes voor het uitvoeren van diverse terminalfuncties. OSTYPE Type besturingssysteem, bijvoorbeeld &os;. MACHTYPE De CPU architectuur waar het systeem op draait. EDITOR De teksteditor waar de gebruiker de voorkeur aan geeft. PAGER De tekstpager waar de gebruiker de voorkeur aan geeft. MANPATH Lijst van mappen gescheiden door een : voor het zoeken naar handleidingen. Bourne shells Het instellen van omgevingsvariabelen verschilt van shell tot shell. In de C–achtige shells zoals tcsh en csh moet setenv gebruikt worden om omgevingsvariabelen in te stellen. In Bourne-shells zoals sh en bash moet export gebruikt worden om de omgevingsvariabelen in te stellen. Om bijvoorbeeld de omgevingsvariabele EDITOR te wijzigen naar /usr/local/bin/emacs onder csh of tcsh moet het volgende gedaan worden: &prompt.user; setenv EDITOR /usr/local/bin/emacs In Bourne shells is dat: &prompt.user; export EDITOR="/usr/local/bin/emacs" Met de meeste shells kunnen de omgevingsvariabelen ook weergegeven worden door een $ karakter voor de variabelenaam te plaatsen op de commandoregel. echo $TERM zou weergeven wat er in $TERM gezet is, omdat de shell $TERM uitbreid en het resultaat doorgeeft aan echo. Shells kennen veel speciale karakters, die meta-karakters heten, als speciale weergaves van data. De meest voorkomende is het karakter * karakter, dat elk karakter in een bestandsnaam voorstelt. Deze speciale meta-karakters kunnen gebruikt worden om bestandsnaamglobbing te doen. Door bijvoorbeeld echo * in te voeren, is het resultaat bijna hetzelfde als door het uitvoeren van ls, omdat de shell alle bestanden die van toepassing zijn aan echo geeft om ze daarna te tonen. Om te voorkomen dat de shell deze speciale tekens verwerkt, kunnen ze uitgeschakeld worden door er het backslash karakter (\) voor te plaatsen. echo $TERM print de inhoud van TERM naar het scherm. echo \$TERM print $TERM zoals het geschreven is. Shell wijzigen De makkelijkste manier om de shell te wijzigen is door het chsh commando te gebruiken. Door chsh te starten wordt de editor gestart die in de EDITOR omgevingsvariable staat. Als deze niet is ingesteld, wordt vi gestart. In de editor kan de regel waarop Shell: staat gewijzigd worden. Aan chsh kan ook de optie meegegeven worden. Dit stelt de shell in, zonder dat een editor gebruikt hoeft te worden. Als de shell bijvoorbeeld gewijzigd moet worden in bash, kan dat als volgt: &prompt.user; chsh -s /usr/local/bin/bash Dit kan ook door chsh zonder parameters te starten en de regel met daarin de shell te wijzigen. De te gebruiken shell moet geregistreerd zijn in /etc/shells. Als een shell uit de Portscollectie is geïnstalleerd, is dit meestal automatisch gebeurd. Als de shell met de hand is geïnstalleerd moet het onderstaande gedaan worden. Als bijvoorbeeld bash met de hand geïnstalleerd is in /usr/local/bin, dient het onderstaande te gebeuren: &prompt.root; echo "/usr/local/bin/bash" >> /etc/shells Hierna kan chsh weer gedraaid worden. Teksteditors teksteditors editors Een groot deel van de instellingen in &os; wordt gemaakt door het bewerken van tekstbestanden. Hierdoor is het een goed idee om bekend te zijn met een tekstverwerker. &os; heeft er een paar in het basissysteem en veel anderen zijn beschikbaar via de Portscollectie. ee editors ee De makkelijkste en simpelste editor om te leren is de editor ee, wat easy editor betekent. Om ee te starten, moet op de commandoregel ee bestandsnaam ingevoerd worden, waar bestandsnaam de naam is van het bestand dat bewerkt moet worden. Om bijvoorbeeld /etc/rc.conf te bewerken, wordt ee /etc/rc.conf ingegeven. Eenmaal in ee worden alle manipulatie commando's die de editor heeft weergegeven aan de bovenkant van het scherm. Het karakter dakje ^ staat voor de toets CTRL op het toetsenbord, dus ^e vormt de toetscombinatie Ctrle . Om uit ee te komen wordt op de toets Esc gedrukt en daar kan gekozen worden om de editor te verlaten. De editor vraagt dan of de wijzigingen bewaard moeten worden als het bestand veranderd is. vi editors vi Emacs editors Emacs &os; heeft ook uitgebreidere tekstverwerkers, zoals vi, in het basissysteem en andere editors als Emacs en vim maken onderdeel uit van de &os; Portscollectie (editors/emacs en editors/vim). Deze editors leveren veel meer functionaliteit en kracht maar zijn lastiger om te leren. Als echter veel met tekstverwerking gedaan wordt, is het leren van een krachtige editor als vim of Emacs verstandig omdat deze uiteindelijk veel tijd kan besparen. Apparaten en apparaatnodes Apparaat is een term die meestal wordt gebruikt voor hardwareonderdelen in een systeem, zoals schijven, printers grafische kaarten en toetsenborden. Als &os; opstart laat het vooral zien welke apparaten gedetecteerd worden. Deze opstartmeldingen kunnen nagekeken worden door het bestand /var/run/dmesg.boot te bekijken. acd0 is bijvoorbeeld de eerste IDE cd-rom drive, terwijl kbd0 staat voor het toetsenbord. Veel van deze apparaten moeten in een &unix; besturingssysteem benaderd worden via speciale bestanden die apparaatnodes heten en te vinden zijn in de map /dev. Apparaatnodes maken Als een nieuw apparaat wordt toegevoegd aan een systeem of als ondersteuning voor extra apparaten wordt gecompileerd, dan moeten misschien één of meer apparaatnodes voor het nieuwe apparaat gemaakt worden. Het MAKEDEV script Op systemen zonder DEVFS (dit is het geval voor alle &os; versies vóór 5.0) worden apparaatnodes gemaakt door het script &man.MAKEDEV.8; zoals hieronder wordt aangegeven: &prompt.root; cd /dev &prompt.root; sh MAKEDEV ad1 Dit voorbeeld maakt de juiste apparaatnode voor de tweede IDE drive wanneer die geïnstalleerd is. <literal>DEVFS</literal> (apparaatbestandssysteem - DEVice File System) Het apparaatbestandssysteem of DEVFS, levert toegang tot de apparaatruimte van de kernel in het globale bestandssysteem. In plaats van dat het nodig is om apparaatnodes te maken en te wijzigen, doet DEVFS dit. In &man.devfs.5; staat meer informatie. DEVFS wordt standaard gebruikt in &os; 5.0 en verder. Binaire formaten Om te kunnen begrijpen waarom &os; gebruik maakt van het &man.elf.5; formaat, is het belangrijk op de hoogte zijn van de drie dominante uitvoerbare formaten voor &unix;: &man.a.out.5; Het oudste en klassieke &unix; object formaat. Het gebruikt een korte en compacte kop met een magisch nummer aan het begin dat veel gebruikt wordt om het formaat aan te geven (&man.a.out.5; geeft meer details). Het bevat drie laadbare segmenten: .tekst, .data en .bss, een symbolentabel en een stringtabel. COFF Het SVR3 object formaat. De kop bestaat uit een sectietabel, dus er kunnen meer dan alleen .tekst, .data, en .bss secties zijn. &man.elf.5; De opvolger van COFF, heeft meerdere secties en 32-bit of 64-bit als mogelijke waarden. Één nadeel: ELF was ook ontworpen met de aanname dat er maar één ABI per systeemarchitectuur zou zijn. Deze aanname is eigenlijk redelijk incorrect, zelfs niet in de commerciële SYSV wereld (die op zijn minst drie ABIs heeft: SRV4, Solaris en SCO). &os; probeert om dit probleem heen te werken door een hulpprogramma te leveren voor het brandmerken van een bekend ELF uitvoerbaar bestand met informatie over de ABI waar hij mee kan werken. In &man.brandelf.1; staat meer informatie. &os; komt uit het klassieke kamp en gebruikt het &man.a.out.5; formaat, een technologie die zich bewezen heeft door meerdere generaties van BSD versies heen, tot het begin van de 3.X versies. Alhoewel het al mogelijk was om ELF programma's en kernels te bouwen en te draaien op een &os; systeem , verzette &os; zich eerst tegen de druk om over te schakelen naar ELF als standaard formaat. Waarom? Toen het &linux; kamp hun pijnlijke wissel maakte naar ELF, was dat niet zozeer om van het a.out formaat af te komen, maar meer omdat van het op de inflexibele jump-tabel gebaseerde gedeelde bibliotheekmechanisme af te komen, die het maken van gedeelde bibliotheken erg moeilijk maakte voor bedrijven en ontwikkelaars. Omdat de ELF hulprogramma's een oplossing voor het gedeelde bibliotheek probleem waren en algemeen gezien werden als een stap vooruit, werd de migratie geaccepteerd als noodzakelijk kwaad en werd de wissel uitgevoerd. Het gedeelde bibliotheek mechanisme van &os; is meer gebaseerd op het gedeelde bibliotheek mechanisme van Sun's &sunos; en daardoor erg makkelijk te gebruiken. Waarom zijn er zoveel verschillende formaten? In het duistere donkere verleden was er simpele hardware. Deze simpele hardware ondersteunde een simpel klein systeem. a.out was volledig adequaat voor de taak om binaire bestanden op dat simpele systeem te vertegenwoordigen (een PDP-11). Toen mensen &unix; van deze machine gingen porten, behielden ze het a.out formaat omdat het voldeed voor de vroege ports van &unix; naar architecturen als Motorola 68k, VAXen, enzovoort. Toen besloot een slimme hardware engineer dat als hij de software kon forceren om wat simpele truckjes te doen, hij in staat was om een paar onderdelen van het ontwerp af te schaven, waardoor zijn processorcore sneller kon draaien. Terwijl men probeerde om het met deze nieuwe vorm van hardware te laten werken (vandaag de dag beter bekend als RISC), was a.out te beperkt voor deze hardware. Dus werden er vele formaten ontworpen om betere prestaties te krijgen uit deze hardware dan het simpele formaat a.out kon leveren. Toen werden COFF, ECOFF en een paar andere duistere formaten uitgevonden en werden de limieten verkend, waarna men besloot om zich te richten op ELF. Daarnaast werden programma's groter en bleven schijven (en fysiek geheugen) relatief klein, zodat het concept van een gedeelde bibliotheek werd geboren. Het VM systeem werd ook meer verfijnd. Terwijl al deze verbeteringen bereikt werden door het a.out formaat, werd het nut met elke nieuwe eigenschap verder uitgerekt. Daarnaast wilde men dingen dynamisch laden tijdens het starten of delen weggooien nadat het programma zijn intiële code had gedraaid om te blijven hangen in het hoofdgeheugen en in de wisselbestanden. Talen werden verder verfijnd en men wilde dat code automatisch werd aangeroepen voor main. Er werden veel hacks gedaan in het a.out formaat om alles mogelijk te maken en dit werkte ook enige tijd. Na verloop van tijd was a.out niet meer in staat om alle problemen te adresseren zonder toenemende overhead in code en complexibiliteit. Hoewel ELF veel van deze problemem verhielp, was het moeilijk om te wisselen naar een systeem dat compleet anders werkte. Dus moest ELF wachten totdat het pijnlijker was om a.out te behouden dan het te migreren naar ELF. Met het verstrijken van de tijd, werden de bouwprogramma's die &os; heeft afgeleid van hun bouwprogramma's (vooral de assembler en de loader) ontwikkeld in twee parallel lopende takken. De &os; tree voegde gedeelde bibliotheken toe en heeft wat bugs opgelost. De mensen van GNU die deze programma's hebben geschreven, hebben ze herschreven en simpelere ondersteuning toegevoegd voor het bouwen van cross-compilers, waarbij verschillende formaten zo nodig ingevoegd konden worden, enzovoort. Omdat veel mensen cross-compilers wilden bouwen die gericht waren op &os;, hadden die pech, omdat de oudere broncode van &os; voor as en ld niet opgewassen was tegen deze taak. De nieuwe GNU programmaketen (binutils) ondersteunt cross-compiling, ELF, gedeelde bibliotheken, C++ extensies, enzovoort. Daarnaast leveren veel leverancierds ELF binaire bestanden en is het goed voor &os; om het te draaien. ELF heeft meer expressiemogelijkheden dan a.out en geeft meer uitbreidingsmogelijkheden aan het basissysteem. De ELF hulpprogramma's worden beter onderhouden en geven de mogelijkheid tot ondersteuning voor cross compilatie, wat voor veel mensen belangrijk is. ELF is misschien iets trager dan a.out, maar het meten daarvan kan vrij lastig zijn. Er zijn ook ontelbare verschillen tussen de twee in hoe ze pages opslaan, initiële code verwerken, enzovoort. Geen van allen zijn ze erg belangrijk, maar er zijn verschillen. Na verloop van tijd verdwijnt de ondersteuning voor a.out uit de GENERIC kernel en uiteindelijk ook helemaal uit de kernel als de noodzaak voor a.out gebaseerde programma's voorbij is. Meer informatie Handleidingen handleidingen De meest uitvoerige documentatie van &os; is geschreven in de vorm van handleidingen. Bijna elk programma op het systeem heeft een kleine handleiding die uitlegt wat de basisopties en verschillende argumenten doen. Deze handleidingen bekeken worden met man. Het gebruik van man gaat als volgt: &prompt.user; man commando commando is de naam van het commando waar meer informatie over getoond moet worden. Om bijvoorbeeld meer informatie weer te geven over ls kan het volgende uitgevoerd worden: &prompt.user; man ls De handleidingen zijn opgedeeld in genummerde onderdelen: Gebruikerscommando's. Systeemaanroepen en foutnummernummers. Functies in de C bibliotheken. Apparaatdrivers. Bestandsindelingen. Spelletjes en andere afleidingen. Diverse informatie. Systeemonderhoud en commando's Kernelontwikkelaars. In sommige gevallen kan een bepaald onderwerp vaker voorkomen in een onderdeel van de handleidingen. Er is bijvoorbeeld een gebruikerscommando chmod en een systeemaanroep chmod(). In deze gevallen kan man aangegeven worden welke documentatie weer te geven door het specificeren van het onderdeel: &prompt.user; man 1 chmod Dit geeft de handleiding van het gebruikerscommando chmod weer. Verwijzingen naar een bepaald onderdeel van de handleiding worden traditioneel tussen haakjes geplaatst: &man.chmod.1; verwijst naar het commando chmod en &man.chmod.2; verwijst naar de systeemaanroep. Dit werkt prima als de naam van het commando bekend is en alleen informatie nodig is over het het commando gebruikt kan worden, maar wat als de naam van het commando niet bekend is? Dan kan man gebruikt worden om naar trefwoorden te zoeken in de commandobeschrijvingen door de optie te gebruiken: &prompt.user; man -k mail Met dit commando wordt een overzicht getoond met commando's die het trefwoord mail in hun omschrijving hebben. Dit is gelijk aan het commando apropos. Dus om meer informatie over spannende commando's met een onbekende functie in /usr/bin te krijgen is het volgende commando voldoende: &prompt.user; cd /usr/bin &prompt.user; man -f * Het onderstaande commando resulteert in hetzelfde: &prompt.user; cd /usr/bin &prompt.user; whatis * Gnu infobestanden Free Software Foundation &os; heeft veel applicaties en hulpmiddelen die gemaakt zijn door de Free Software Foundation (FSF). Als extraatje voor de documentatie hebben deze programma's uitgebreidere html bestanden die infobestanden heten, die uitgelezen kunnen worden met info of, als emacs is geïnstalleerd, de infomodus van emacs. &man.info.1; wordt als volgt gebruikt: &prompt.user; info h geeft een korte beschrijving en ? toont een een kort commando–overzicht. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/book.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/book.sgml index 8cf6024559..273e513f90 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/book.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/book.sgml @@ -1,342 +1,342 @@ %books.ent; %chapters; %txtfiles; %pgpkeys; ]> &os; handboek The &os; Dutch Documentation Project Juni 2004 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 The &os; Dutch Documentation Project &bookinfo.legalnotice; &tm-attrib.freebsd; &tm-attrib.3com; &tm-attrib.3ware; &tm-attrib.arm; &tm-attrib.adaptec; &tm-attrib.adobe; &tm-attrib.apple; &tm-attrib.corel; &tm-attrib.creative; &tm-attrib.cvsup; &tm-attrib.heidelberger; &tm-attrib.ibm; &tm-attrib.ieee; &tm-attrib.intel; &tm-attrib.intuit; &tm-attrib.linux; &tm-attrib.lsilogic; &tm-attrib.m-systems; &tm-attrib.macromedia; &tm-attrib.microsoft; &tm-attrib.netscape; &tm-attrib.nexthop; &tm-attrib.opengroup; &tm-attrib.oracle; &tm-attrib.powerquest; &tm-attrib.realnetworks; &tm-attrib.redhat; &tm-attrib.sap; &tm-attrib.sun; &tm-attrib.symantec; &tm-attrib.themathworks; &tm-attrib.thomson; &tm-attrib.usrobotics; &tm-attrib.vmware; &tm-attrib.waterloomaple; &tm-attrib.wolframresearch; &tm-attrib.xfree86; &tm-attrib.xiph; &tm-attrib.general; Welkom bij &os;! Dit handboek behandelt de installatie en het dagelijks gebruik van &os; &rel2.current;-RELEASE en &os; &rel.current;-RELEASE. Aan deze handleiding wordt nog gewerkt, en is het resultaat van het werk van veel mensen. Veel hoofdstukken of paragrafen bestaan nog niet en wat bestaat dient soms nog bijgewerkt te worden. Als de lezer mee wil helpen aan dit project kan een mail gestuurd worden naar de &a.doc;. De meest recente versie van dit document is te vinden op de &os; website. Het kan ook gedownload worden in veel verschillende formaten en compressiewijzen van de &os; FTP server of een van de vele mirror sites. Een gedrukt + linkend="mirrors-ftp">mirrorsites. Een gedrukt exemplaar van het handboek is te koop bij de &os; Mall (Engels). Het handboek kan ook doorzocht worden. &chap.preface; Beginnen Dit deel van het &os; handboek is voor gebruikers en beheerders die net beginnen met &os;. Deze hoofdstukken: Geven een inleiding in &os;; Lichten het installatieproces toe; Bespreken de &unix; basisbegrippen en grondslag; Tonen hoe de vele aanvullende applicaties voor &os; geïnstalleerd kunnen worden; Introduceren X, het venstersysteem van &unix; en gaan uitvoerig in op hoe een bureaubladomgeving wordt ingesteld die een gebruiker helpt productiever te zijn. Er is geprobeerd het aantal vooruitwijzingen tot een minimum te beperken zodat het handboek van begin tot einde gelezen kan worden zonder bladeren. Algemene taken Na de inleiding gaat dit deel van het &os; handboek over een aantal vaak gebruikte mogelijkheden van &os;. De volgende hoofdstukken: Geven een inleiding in populaire en handige desktop toepassingen: browsers, productieviteitsgereedschappen, documentviewers, etc; Geven een inleiding in een aantal multimediatoepassingen die in &os; beschikbaar zijn; Geven uitleg over het proces waarmee een aangepaste kernel voor &os; kan worden gemaakt om extra functionaliteit aan een systeen toe te voegen; Beschrijven gedetailleerd het afdruksysteem, zowel voor met een desktop verbonden als met het netwerk verbinden printers; Beschrijven hoe applicaties voor &linux; op &os; kunnen draaien. In een aantal van de hoofdstukken wordt voorkennis aangeraden. Dit staat vermeld in de inleiding van ieder hoofdstuk. Systeembeheer De verdere hoofdstukken van het &os; handboek beslaan alle aspecten van het &os; systeembeheer. Ieder hoofdstuk begint met een omschrijving van wat de leerstof in een hoofdstuk is en wat de verwachte voorkennis is. De hoofdstukken zijn ook ontworpen om gelezen te worden als de specifieke informatie nodig is. Ze hoeven niet in een bepaalde volgorde gelezen te worden en ze hoeven ook niet gelezen te zijn voordat een gebruiker met &os; aan de slag kan. Netwerkcommunicatie Als het om servers gaat die hoge prestaties moeten leveren, wordt wereldwijd vaak &os; toegepast. De hoofdstukken in dit deel behandelen: Seriëe communicatie; PPP en PPP over Ethernet; E-mail; Netwerkdiensten; Firewalls; Overig gevorderd netwerken. Deze hoofdstukken zijn geschreven om gelezen te worden als de informatie nodig is. Ze hoeven niet allemaal in een bepaalde volgorde gelezen te worden. Ze hoeven ook niet allemaal gelezen te worden om &os; in een netwerkomgeving in te zetten. Appendix &chap.colophon; diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/boot/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/boot/chapter.sgml index 4b36c8c921..964067825a 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/boot/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/boot/chapter.sgml @@ -1,873 +1,909 @@ Erik Radder Vertaald door Het &os; opstartproces Overzicht booting bootstrap Het proces van het starten van de computer en het laden van het besturingssysteem wordt het bootstrapproces of simpelweg booten genoemd. Het &os; opstartproces levert een grote mate van flexibiliteit doordat gewijzigd kan worden wat er gebeurt als het systeem start en geeft de mogelijkheid om te kiezen uit verschillende geïnstalleerde besturingssystemen op dezelfde computer of zelfs verschillende versies van hetzelfde besturingssysteem of geïnstalleerde kernel. Dit hoofdstuk geeft gedetailleerde informatie over instellingen die gebruikt kunnen worden en hoe het &os; opstartproces veranderd kan worden. Dit omvat alles wat er gebeurt totdat de &os; kernel wordt geladen, gezocht heeft naar apparaten en &man.init.8; start. Dit vindt plaats als tijdens het booten de tekstkleur verandert van helder wit naar grijs. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Wat de onderdelen zijn van het &os; bootstrap-systeem en hoe zij onderling communiceren; De opties die meegegeven kunnen worden aan de componenten in de bootstrap om het proces te sturen; Meer over &man.device.hints.5;; Alleen voor x86 Dit hoofdstuk beschrijft alleen het opstartproces van &os; dat draait op een Intel x86 systeem. Het bootprobleem Het aanzetten van een computer en het starten van het besturingssysteem zorgt voor een interessant dilemma. Vast staat dat een computer niet weet wat hij moet doen totdat het besturingssysteem gestart is. Daar valt ook het starten van programma's op schijf onder. Dus als een computer geen programma van schijf kan starten zonder besturingssysteem en het besturingssysteem staat op schijf, hoe wordt het besturingssysteem dan gestart? Dit is een gelijksoortig probleem als dat in het boek De avonturen van Baron von Münchausen. Iemand is in een put gevallen en heeft zichzelf eruit gehaald door zijn laarsriempjes (bootstraps) vast te pakken en zich op te trekken. In het begin van het computertijdperk is de term bootstrap gegeven aan het mechanisme dat het besturingssysteem laadt. Later werd dit afgekort tot booten. - Op x86 machines is het Basis Input/Output Systeem (BIOS) - verantwoordelijk voor het laden van het besturingssysteem. Om - dit te doen zoekt het BIOS op de harde schijf naar het Master - Boot Record (MBR), dat op een vaste plek op de schijf staat. Het - BIOS heeft voldoende kennis om het MBR te starten en gaat er - vanuit dat de MBR de rest van de taken uitvoert die nodig zijn om - het besturingssysteem te kunnen laden. - BIOS Basis Input/Output Systeem BIOS + Op x86 machines is het Basis Input/Output Systeem (BIOS) + verantwoordelijk voor het laden van het besturingssysteem. Om + dit te doen zoekt het BIOS op de harde schijf naar het Master + Boot Record (MBR), dat op een vaste plek op de schijf staat. Het + BIOS heeft voldoende kennis om het MBR te starten en gaat er + vanuit dat de MBR de rest van de taken uitvoert die nodig zijn om + het besturingssysteem te kunnen laden, mogelijk met hulp van het + BIOS. + + Master Boot Record (MBR) + + Boot Manager + + Boot Loader + + Aan de code binnen de MBR wordt meestal gerefereerd als een + bootmanager, in het bijzonder als die + interactie heeft met een gebruiker. In dit geval heeft de + bootmanager meestal meer code in de eerste + track van een schijf binnen het + bestandssysteem van een besturingssysteem. Een bootmanager wordt + soms ook boot loader genoemd, maar &os; + gebruikt die term voor een later stadium van het starten. + Populaire bootmanagers zijn onder andere + boot0 (ook bekend als + Boot Easy, de standaard &os; + bootmanager), Grub, + GAG en + LILO (alleen + boot0 past binnen de MBR.) + Als er maar één besturingssysteem en een schijf - geïnstalleerd is, voldoet de standaard MBR. Dit MBR zoekt - naar de eerste opstartbare slice op schijf en start de code op - deze slice om de rest van het besturingssysteem te laden. + geïnstalleerd is, voldoet een standaard PC MBR. Dit MBR + zoekt naar de eerste opstartbare (alias actieve) slice op schijf + en start de code op deze slice om de rest van het + besturingssysteem te laden. De MBR die standaard door + &man.fdisk.8; wordt geïnstalleerd is zo'n MBR. Die is + gebaseerd op /boot/mbr. Indien er meerdere besturingssystemen op schijven staan, kan - er een ander MBR geïnstalleerd worden. ëën dat - een die lijst toont met verschillende besturingssystemen en de + er een andere bootmanager geïnstalleerd worden, een die een + lijst toont met verschillende besturingssystemen en de mogelijkheid geeft om er één te kiezen dat - opgestart moet worden. &os; wordt met zo'n MBR geleverd dat - geïnstalleerd kan worden. Andere leveranciers van - besturingssystemen hebben een alternatieve MBR. + opgestart moet worden. In de volgende paragrafen worden er twee + beschreven. Het resterende deel van het &os; bootstrap-systeem is verdeeld in drie fases. De eerste fase wordt gestart door het MBR, dat net voldoende informatie heeft om de computer in een bepaalde toestand te zetten en de tweede fase te starten. De tweede fase kan net iets meer doen voordat hij de derde fase start. De derde fase voltooit het laden van het besturingssysteem. Dit proces is verdeeld in drie fases omdat de PC-standaarden grenzen stellen aan de grootte van programma's die gedraaid kunnen worden in de eerste twee fases van dit proces. Door deze taken aan elkaar te koppelen krijgt &os; een flexibeler laadgedeelte. kernel init Daarna wordt de kernel gestart en begint met het zoeken naar en initialiseren van apparaten. Zodra het kernel-opstartproces klaar is, geeft de kernel de controle over aan het gebruikerproces &man.init.8;, dat controleert of de schijven een bruikbare status hebben. Dan start &man.init.8; de instellingen op gebruikersniveau die de bestandssystemen mount, de netwerkkaarten instelt voor communicatie met het netwerk en in het algemeen worden de processen gestart die moeten draaien op een &os; systeem bij het opstarten. - Het MBR en de bootfases één, twee en - drie + De bootmanager en opstartstadia - - MBR, <filename>/boot/boot0</filename> + Boot Manager - - Master Boot Record (MBR) - - - Het &os; MBR bevind zich in - /boot/boot0. Dit is een - kopie van het MBR, omdat het echte MBR - op een speciale plek op de schijf, los van de plek van &os;, - moet staan. - - boot0 is erg simpel, omdat het - programma in het MBR uit slechts 512 bytes mag - bestaan. Als &os; MBR is geïnstalleerd en er staan andere - besturingssystemen op een harde schijf, dan is bij het - opstarten een scherm zien dat er ongeveer zo uitziet: + + De bootmanager + + Master Boot Record (MBR) + + De code in de MBR of bootmanager wordt soms ook wel + stage zero van het opstartproces genoemd. + In dit onderdeel worden twee eerder genoemde bootmanagers + beschreven: boot0 en + LILO. + + + De <application>boot0</application> bootmanager: + + De MBR die standaard door de &os; installer of + &man.boot0cfg.8; wordt geïnstalleerd is gebaseerd op + /boot/boot0. Het programma + boot0 is erg eenvoudig, omdat + MBR maar 446 bytes lang mag zijn vanwege de + slicetabel en de 0x55AA identificatie aan het einde van de + MBR. Als de &os; MBR is geïnstalleerd en er staan + andere besturingssystemen op een harde schijf, dan is bij het + opstarten een scherm zien dat er ongeveer zo uitziet: + <filename>boot0</filename> schermafbeelding F1 DOS F2 &os; F3 Linux F4 ?? F5 Drive 1 Default: F2 Andere besturingssystemen, &windows; in het bijzonder, staan er om bekend dat zij bestaande MBRs overschrijven met die van zichzelf. Als dit is gebeurd of als het bestaande MBR vervangen moet worden door het &os; MBR: &prompt.root; fdisk -B -b /boot/boot0 apparaat Waar apparaat het apparaat is waar de computer van boot, zoals ad0 voor de eerste IDE-schijf ad2 voor de eerste IDE-schijf op de tweede IDE-controller, da0 voor de eerste SCSI-schijf, - enzovoort. - - Voor &linux; gebruikers die de voorkeur aan - LILO geven om het opstartproces te - beheren, moet /etc/lilo.conf gewijzigd - worden voor &os; of gekozen worden tijdens het &os; - installatieproces. Als de &os; boot manager is - geïnstalleerd, dan &linux; weer opgestarten worden en aan - het LILO instellingenbestand - /etc/lilo.conf de volgende opties - toegevoegd worden: + enzovoort. Als het wenselijk is een aangepaste instelling te + gebruiken voor de MBR, dan kan &man.boot0cfg.8; gebruikt + worden. + + + De LILO bootmanager: + + Start, om deze bootmanager te installeren zodat er ook + &os; mee gestart kan worden, eerst &linux; en voeg het + volgende toe aan het bestaande instellingenbestand + /etc/lilo.conf: + other=/dev/hdXY -table=/dev/hdb +table=/dev/hdX loader=/boot/chain.b label=&os; - Deze zorgen er voor dat zowel &os; als &linux; via - LILO kunnen opstarten. In dit - voorbeeld wordt XY gebruikt om - drive-nummer en partitie te bepalen. Als er een - SCSI drive gebruikt wordt, dan moet - /dev/hdXY gewijzigd worden om iets - te kunnen lezen als /dev/sdXY, die - dan ook de XY schrijfwijze gebruikt. - De kan weggelaten worden - als beide besturingssystemen op dezelfde drive staan. Nu kan - /sbin/lilo -v gestart worden om de net - gemaakte wijzigingen door te voeren in het systeem. Dit is te - controleren aan de hand van de schermmeldingen. + Geef in de bovenstaande regels de primaire partitie en + schijf van &os; op met &linux; instellingen, waarbij + X vervangen wordt door de &linux; + schijfletter en Y door het primaire + partitienummer van &linux;. Wijzig bij gebruik van een + SCSI-schijf + /dev/hd in iets als + /dev/sd. De regel + kan achterwege blijven + als de besturingssystemen op dezelfde schijf staan. Voer + daarna /sbin/lilo -v uit om de + wijzigingen vast te leggen. Controleer het vastleggen door + controle van de schermberichten. Fase éeacute;n <filename>/boot/boot1</filename> en fase twee <filename>/boot/boot2</filename> Conceptueel zijn de eerste en tweede fase onderdeel van hetzelfde programma op hetzelfde stukje schijf. Door ruimtebeperkingen zijn ze in twee stukken gesplitst. Ze worden - echter altijd samen geïnstalleerd. - - Deze staan in de opstart-sector van de opstart-slice, daar - waar boot0 en ieder ander - programma in het MBR programma's verwacht om - het opstartproces te voltooien. De bestanden in de map - /boot zijn kopieën van de echte - bestanden die opgeslagen zijn buiten het &os; - bestandssysteem. - - boot1 is erg simpel omdat ook deze - slechts 512 bytes groot kan zijn en net genoeg weet over het - &os; disklabel, dat informatie bevat - over de slice om boot2 te vinden en te + echter altijd samen geïnstalleerd. Ze worden + gekopieerd uit het gecombineerde bestand + /boot/boot door het installatieprogramma + of disklabel (zie + verderop). + + Ze staan buiten bestandssystemen in de eerste track van de + opstartslice, beginnend bij de eerste sector. Dit is waar + boot0 en iedere andere + bootmanager een programma verwacht om door te gaan met het + opstartproces. Het aantal gebruikte sectoren kan eenvoudig + bepaald worden uit de grootte van + /boot/boot. + + boot1 is erg simpel omdat dit slechts + 512 bytes groot kan zijn en net genoeg weet over het &os; + disklabel, dat informatie bevat over de + slice om boot2 te vinden en te starten. boot2 is iets verfijnder en begrijpt het &os; bestandssysteem genoeg om er bestanden op te vinden en geeft een simpele interface om de kernel of loader te kiezen die gestart moet worden. boot2 start meestal de loader, doordat deze veel slimmer is en gebruikersvriendelijke opstartinstellingen heeft. Voorheen was het zijn taak direct de kernel te starten. <filename>boot2</filename> schermafbeelding >> &os;/i386 BOOT Default: 0:ad(0,a)/kernel boot: Als ooit eens de geïnstalleerde boot1 en boot2 vervangen moeten worden kan dat met &man.disklabel.8;: &prompt.root; disklabel -B schijfslice In het voorbeeld hierboven is schijfslice de schijf en slice waarvan opgestart wordt, zoals ad0s1 voor de eerste slice op de eerste IDE-schijf. Gevaarlijk toegewijde modus Als alleen een schijfnaam als ad0 gebruikt wordt in &man.disklabel.8; wordt er een een gevaarlijk toegewijde schijf zonder slices gemaakt. Dit is niet aan te raden en daarom wordt aangeraden voor het uivoeren van &man.disklabel.8; de commandoregel nog een keer te controleren voordat er op Return wordt gedrukt. Fase drie, <filename>/boot/loader</filename> boot-loader De loader is de laatse fase van de drietraps-bootstrap en deze bevindt zich op het bestandssysteem, meestal als /boot/loader. De loader is bedoeld als een gebruikersvriendelijke manier voor de instelling, door gebruik te maken van een makkelijke commandoverzameling, gesteund door een krachtige vertaler met een wat complexere commandoverzameling. Loader programmaverloop Tijdens de start zoekt de loader naar een console en schijven en kijkt van welke schijf er opgestart wordt. Variabelen worden hiernaar gezet en er wordt een vertaler gestart zodat gebruikercommando's interactief of via een script kunnen worden doorgegeven. loader loader-configuration Dan leest de loader /boot/loader.rc, die dan standaard /boot/defaults/loader.conf leest. Deze plaatst redelijke standaarden in variabelen en leest /boot/loader.conf voor lokale wijzigingen op deze variabelen. loader.rc reageert op deze variabelen door de geselecteerde modules en kernel te laden. Als laatste wordt standaard door de loader 10 seconden gewacht op toetsinvoer en als dit niet wordt onderbroken laadt loader de kernel. Als het wel wordt onderbroken krijgt de gebruiker een prompt aangeboden die een eenvoudige commandoverzameling begrijpt. Hier kan de gebruiker variabelen wijzigen, alle modules stoppen en/of starten en uiteindelijk opstarten of herstarten. Ingebouwde loadercommando's Hieronder worden de meest gebruikte loadercommando's besproken. Een volledige omschrijving van alle beschikbare commando's staat in &man.loader.8;. autoboot seconden Gaat door met het opstarten van de kernel als deze niet wordt onderbroken binnen de opgegeven tijd in seconden. Er wordt een aftelproces getoond dat standaard op 10 seconden staat. boot -opties kernelnaam Start direct de kernel op met de opgegeven opties en naam, indien meegegeven. boot-conf Doorloopt hetzelfde automatische instellen van modules gebaseerd op variabelen zoals ook gebeurt bij het opstarten. Dit is alleen zinnig als eerst unload is gebruikt en enkele variabelen zijn gewijzigd, meestal kernel. help onderwerp Toont documentatie uit /boot/loader.help. Als het opgegeven onderwerp index is, wordt een lijst met beschikbare onderwerpen getoond. include bestandsnaam … Verwerkt het bestand met de opgegeven naam. Het bestand wordt ingelezen en regel voor regel vertaald. Iedere foutmelding stopt direct het include-commando. load type bestandsnaam Laadt de kernel, kernel-module of bestand van opgegeven type en naam. Ieder argument achter de bestandsnaam wordt doorgegeven aan het bestand. ls padnaam Toont de lijst bestanden in het opgegeven pad of van de rootmap als geen pad wordt opgegeven. Als wordt meegegeven wordt ook de bestandsgrootte weergegeven. lsdev Toont de lijst met alle apparaten waarvan het mogelijk is om modules te kunnen laden. Als wordt meegegeven worden meer details getoond. lsmod Toont geladen modules. Als wordt meegegeven worden meer details getoont. more bestandsnaam Toont de inhoud van het opgegeven bestand met een pauze na iedere LINES regels. reboot Herstart het systeem onmiddelijk. set variabele set variabele=waarde Vult de omgevingsvariabele van de loader. unload Verwijdert alle geladen modules. Loader voorbeelden Hier zijn wat practische voorbeelden van het gebruik van loader: single-user modus De kernel opstarten in single-user modus: boot -s De gebruikelijke kernel en modules ontladen om daarna de oude (of een andere) kernel te laden: kernel.old unload load kernel.old kernel.GENERIC kan gebruikt worden als de algemene kernel die meegeleverd is bij de installatieschijf of kernel.old om de vorige geïnstalleerde kernel te gebruiken (als bijvoorbeeld de kernel is vervangen). Zo worden de bekende modules geladen met een andere kernel: unload set kernel="kernel.old" boot-conf Voor het laden van een kernelinstellingenscript (een script dat dingen doet die anders met de hand ingegeven zouden worden): load -t userconfig_script /boot/kernel.conf Interactie met de kernel tijdens opstarten kernel interactie opstarten Zodra de kernel is geladen door de loader (zoals gewoonlijk) of door boot2 (zonder de loader), wordt er als ze er zijn gekeken naar de opstartvlaggen en wordt het gedrag zo nodig aangepast. kernel opstartvlaggen Opstartvlaggen kernel De meest voorkomende opstartvlaggen: Vraag tijdens de opstart van de kernel om het apparaat dat gemount moet worden als root bestandssysteem. Boot van cd-rom. Start UserConfig om instellingen te maken voor de kernel tijdens het opstarten. Start naar single-user modus. Geef meer tekst en uitleg tijdens het opstarten van de kernel. In &man.boot.8; staan alle bootvlaggen beschreven. Tom Rhodes Bijgedragen door device.hints Device hints Dit onderwerp is alleen van toepassing op &os; 5.0 en later. Tijdens het opstarten van het systeem leest de boot &man.loader.8; het bestand &man.device.hints.5;. Dit bestand slaat opstartinformatie voor de kernel op in variabelen, ook wel device hints. Deze device hints worden door stuurprogramma's gebruikt voor instelling van apparaten. Device hints kunnen ook bij het Fase drie, /boot/loader prompt ingevoerd worden. Variabelen kunnen toegevoegd worden met behulp van set, verwijderd worden met unset en bekeken worden met show. Variabelen uit /boot/device.hints kunnen hier ook herroepen worden. Device hints die ingevoerd zijn bij de boot loader zijn niet permanent en zijn bij de volgende boot niet meer aanwezig. Zodra het systeem opgestart is, kan &man.kenv.1; gebruikt worden om alle variabelen te bekijken. De schrijfwijze voor /boot/device.hints is één variabele per regel. Het standaard hekje # wordtd gebruikt voor commentaar. Regels worden als volgt opgebouwd: hint.driver.unit.keyword="waarde" De syntaxis voor de Fase 3 boot loader is: set hint.driver.unit.keyword=waarde driver is de naam van het apparaatstuurprogramma, unit is het apparaatnummer van het stuurprogramma en keyword is het hint-sleutelwoord. Dit sleutelwoord kan uit de volgende opties bestaan: at: beschrijft de bus waarop het apparaat is aangesloten. port: beschrijft het startadres van de I/O die gebruikt wordt. irq: beschrijft het interrupt request nummer dat gebruikt wordt. drq: beschrijft het DMA kanaalnummer. maddr: beschrijft het fysieke geheugenadres dat gebruikt wordt door het apparaat. flags: zet verschillende vlagbits voor het apparaat. disabled: is 1 als het apparaat is uitgezet. Apparaatstuurprogramma's kunnen hints die hier niet genoemd zijn accepteren (of eisen). Zie hiervoor de betreffende handleiding: &man.device.hints.5;, &man.kenv.1;, &man.loader.conf.5; en &man.loader.8;. init Init: start van procesbesturing Als de kernel klaar is met opstarten geeft die de besturing over aan het gebruikerproces &man.init.8;, te vinden in /sbin/init of de padnaam die staat is in de variabele init_path in loader. Automatische herstart De automatische herstart (Automatic Reboot Sequence) controleert of de beschikbare bestandssystemen betrouwbaar zijn. Als dat niet zo is en &man.fsck.8; kan de fouten niet repareren, dan brengt &man.init.8; het systeem terug naar Single-user modus voor de systeembeheerder, die het probleem dan directer kan aanpakken. Single-user modus single-user modus console Deze modus kan bereikt worden vanuit de Automatische herstart of door de gebruiker die opstart met de optie of door de variabele boot_single aan te zetten in de loader. Het kan ook door &man.shutdown.8; te starten zonder de optie reboot () of halt (), vanuit Multi-user modus. Als het systeem console op insecure staat in /etc/ttys, dan vraagt het systeem om het root wachtwoord voordat de single-user modus wordt gestart. Onveilige console in <filename>/etc/ttys</filename> # name getty type status comments # # Als de console op "insecure" staat vraagt init om het root wachtwoord # voor het naar single-user modus gaan. console none unknown off insecure Met een insecure console wordt bedoeld dat de fysieke beveiliging van het console niet goed is en dat dat alleen personen die het root wachtwoord kennen naar single-user modus mogen gaan. Het betekent niet dat het console onveilig wordt ingesteld. Als het veilig moet, wordt er dus voor insecure gekozen en niet voor secure. Multi-user modus multi-user modus Als &man.init.8; vindt dat het bestandssysteem in orde is of zodra de gebruiker klaar is in Single-user modus, gaat het systeem over naar multi-user modus, waarin het de resource configuration (broninstellingen) van het systeem start. rc-bestanden Bronconfiguratie (rc) Het broninstellingensysteem leest de standaard instellingen in vanuit /etc/defaults/rc.conf en specifieke systeemdetails uit /etc/rc.conf en gaat daarna door met het mounten van de bestandssystemen voor het systeem die genoemd worden in /etc/fstab, start netwerkdiensten, start andere systeemdaemons en start als laatste de opstartscripts van lokaal geïnstalleerde packages. &man.rc.8; is een goede referentie voor het broninstellingensysteem. Dat zijn de scripts zelf natuurlijk ook. Shutdownvolgorde shutdown Bij een gecontroleerde shutdown met &man.shutdown.8; probeert &man.init.8; om het script /etc/rc.shutdown te starten en daarna aan alle processen het TERM signaal te sturen en eventueel het KILL signaal aan alle processen die niet op tijd zijn gestopt. Om een &os; machine uit te zetten die energiebeheer ondersteund, kan het commando shutdown -p now gegeven worden om gelijk de stroom af te schakelen. Als er herstart moet worden dan kan shutdown -r now gebruikt worden. De gebruiker die dit uitvoert moet wel root zijn of lid van de operator groep om &man.shutdown.8; te mogen gebruiken. &man.halt.8; en &man.reboot.8; kunnen ook gebruikt worden. Meer informatie is in de betreffende handleidingpagina's te vinden. Voor energiebeheer is &man.acpi.4; ondersteuning in de kernel nodig. Deze kan ook als module geladen worden voor &os; 5.X. Voor &os; 4.X is dit &man.apm.4;. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/config/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/config/chapter.sgml index e3a4b72a64..a605a054ea 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/config/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/config/chapter.sgml @@ -1,3387 +1,3387 @@ Chern Lee Geschreven door Mike Smith Naar een tutorial van Matt Dillon Tevens gebaseerd op tuning(7) door Danny Pansters Vertaald door Instellingen en optimalisatie Overzicht systeeminstellingen systeemoptimalisatie Systeeminstellingen zijn een belangrijk aspect van &os;. Correcte instellingen helpen moeilijkheden bij toekomstige upgrades te voorkomen. In dit hoofdstuk wordt het instellen van &os; beschreven, alsmede een aantal prestatiebevorderende maatregelen waarmee een &os; systeem geoptimaliseerd kan worden. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Hoe efficiënt om te gaan met bestandssystemen en wisselpartities; De grondbeginselen van het rc.conf instellingensysteem en van het opstarten van toepassingen (diensten) met /usr/local/etc/rc.d; Hoe een netwerkkaart ingesteld en getest wordt; Hoe virtuele hosts op netwerkapparatuur ingesteld worden; Hoe de instellingenbestanden in /etc gebruikt worden; Hoe &os; geoptimaliseerd kan worden met sysctl variabelen; Hoe schijfprestaties te verbeteren en hoe kernelbeperkingen gewijzigd kunnen worden. Veronderstelde voorkennis: De &unix; en &os; grondbeginselen () begrijpen; Bekend zijn met de grondbeginselen van kernelinstellingen en compilatie (). Initiële instellingen Partitioneren partitioneren /etc /var /usr Basispartities Bij het aanmaken van bestandssystemen met &man.disklabel.8; of &man.sysinstall.8; is het van belang dat op een harde schijf de data-overdracht het snelst is aan de buitenste sporen en het langzaamst aan de binnenste. Kleinere en veelgebruikte bestandssystemen kunnen daarom het beste aan het begin van de schijf geplaatst worden, terwijl grotere partities als /usr meer naar het einde van de schijf geplaatst kunnen worden. Het is een goed idee om partities aan te maken in deze of gelijksoortige volgorde: root, swap, /var, /usr. De grootte van /var hangt af van de wijze waarop de machine gebruikt gaat worden. /var wordt gebruikt voor onder meer mailboxen, logbestanden en printerdata en -wachtrijen. Mailboxen en logbestanden kunnen onverwacht groot worden, afhankelijk van het aantal systeemgebruikers en de bewaarduur van logbestanden. Meestal is minder dan een gigabyte voldoende. /var/tmp moet wel groot genoeg moet zijn om packages te kunnen bevatten. De partitie /usr bevat veel van de benodigde systeembestanden. Die bevat tevens de &man.ports.7;collectie (aanbevolen) en de broncode (optioneel). Beide zijn optioneel tijdens de installatie. Voor deze partitie wordt tenminste 2 gigabyte aanbevolen. Het is verstandig rekening te houden met de vereiste schijfruimte bij het kiezen van partitiegroottes. Als in een partitie onvoldoende vrije schijfruimte is, terwijl een andere vrijwel niet gebruikt wordt, is dat een vervelend en niet optimaal oplosbaar probleem. &man.sysinstall.8;'s Auto-defaults partitiekeuze kan in de ervaring van sommige gebruikers mogelijk te kleine /var en / partities opleveren. Partitioneren moet verstandig en niet te zuinig gebeuren. Wisselpartities (swap) swap grootte wisselpartitie wisselpartitiegrootte De vuistregel is dat het wisselbestand ongeveer het dubbele van de grootte van het systeemgeheugen (RAM) moet zijn. Als de machine bijvoorbeeld 128 megabytes geheugen heeft, kan het beste een wisselbestand van (tenminste) 256 megabytes gebruikt worden. Minder dan 256 megabytes swap is in dit geval af te raden. Systemen met weinig geheugen kunnen overigens beter functioneren met meer swap. Ook is het verstandig rekening te houden met eventuele geheugenuitbreiding in de toekomst. Bovendien zijn de VM paging algoritmen van de kernel zo afgestemd dat ze het beste presteren bij een wisselbestand van tenminste tweemaal de grootte van het geheugen. Een te kleine swap kan dus inefficiënties in de VM code tot gevolg hebben en mogelijk problemen veroorzaken als het systeemgeheugen uitgebreid wordt. Op grotere systemen met meerdere SCSI schijven (of meerdere IDE schijven op verschillende controllers) is het aan te raden om op elke schijf een wisselpartitie in te stellen (dit kan tot en met vier schijven), elk met ongeveer dezelfde grootte. De kernel kan met arbitraire groottes werken, maar interne datastructuren schalen tot viermaal de grootste swappartitie. De kernel kan de beschikbare ruimte voor het wisselbestand het meest optimaal indelen als de partities ongeveer even groot zijn. Een grote swap is prima, ook als ze zelden gebruikt wordt. Zo kan het gemakkelijker zijn om een (uit de hand gelopen) proces dat het systeem grotendeels bezet houdt te beëindigen, voordat er opnieuw opgestart moet worden. Waarom partitioneren? Waarom niet één enkele grote partitie gebruiken? Er zijn verscheidene redenen waarom dit niet zo'n goed idee is. De verschillende partities hebben hun eigen karakteristieke operationele gedrag en vereisten. Door ze te scheiden zijn er betere mogelijkheden om het systeem te optimaliseren. Vanaf de / en /usr partities wordt bijvoorbeeld vooral gelezen en er wordt weinig naar geschreven, terwijl er in /var en /var/tmp zowel veel gelezen als geschreven wordt. Door een systeem goed te partitioneren wordt vermeden dat fragmentatie die optreedt in de kleinere partities met veel schrijfactiviteit doorsijpelt naar partities die vooral lees-intensief zijn. Door schrijf-intensieve partities aan het begin van de schijf te plaatsen, zijn de prestaties wat betreft invoer/uitvoer het beste is daar waar het het meest nodig is. Ofschoon er natuurlijk ook de best mogelijke in/uit prestaties wenselijk zijn in de grotere partities, weegt het plaatsen van deze bestandssystemen aan het begin van de schijf niet tegen de voordelen van het plaatsen van /var aan het begin van de schijf (na root en swap) voor de totale snelheid van het systeem. Tenslotte zijn er veiligheidsoverwegingen. Een compacte en nette rootpartitie die vrijwel alleen-lezen is, heeft een betere kans om een nare crash te overleven. Hoofdinstellingen rc bestanden rc.conf De voornaamste lokatie voor systeeminstellingen is /etc/rc.conf. Dit bestand bevat een scala aan instellingen, die gebruikt wordt om het systeem in te stellen bij het opstarten. De naam impliceert dit al. Het is informatie voor de rc* bestanden (rc staat voor resource configuration of broninstellingen). De systeembeheerder wordt geacht regels toe te voegen aan rc.conf om de standaardinstellingen uit /etc/defaults/rc.conf aan te passen. Het standaardbestand moet niet letterlijk gekopiëerd worden naar /etc. Het bevat standaardwaardes en is niet bedoeld als voorbeeld. Alle wijzigingen die specifiek zijn voor een systeem horen in /etc/rc.conf thuis. In een clusterscenario is het nuttig om systeemspecifieke instellingen te scheiden van algemene instellingen die voor het hele cluster gelden. Hiervoor kunnen een aantal strategieën worden gebruikt. De aanbevolen benadering is om gedeelde instellingen in een ander bestand te plaatsen, zoals /etc/rc.conf.site en dit invoegen in /etc/rc.conf, wat verder alleen systeemspecifieke informatie bevat. Aangezien rc.conf gelezen wordt door &man.sh.1; is dit eenvoudig te bereiken: rc.conf: . /etc/rc.conf.site hostname="node15.example.com" network_interfaces="fxp0 lo0" ifconfig_fxp0="inet 10.1.1.1" rc.conf.site: defaultrouter="10.1.1.254" saver="daemon" blanktime="100" rc.conf.site kan dan naar elk systeem gedistribueerd worden met rsync of een gelijksoortig programma, terwijl rc.conf uniek blijft. Het actualiseren van het systeem met &man.sysinstall.8; of make world overschrijft rc.conf niet, zodat de bestaande systeeminstellingen niet verloren gaan. Toepassingen instellen Geïnstalleerde toepassingen hebben meestal hun eigen instellingenbestanden, met hun eigen syntaxis, etc. Het is van belang deze bestanden apart te houden van het basissysteem, zodat ze makkelijk gelokaliseerd kunnen worden en beheerd kunnen worden met de hulpmiddelen voor pakketbeheer. /usr/local/etc Deze bestanden worden meestal geïnstalleerd in /usr/local/etc. Als een toepassing een uitgebreide set bestanden voor instellingen heeft, wordt er een submap voor aangemaakt. Bij de installatie van een port of package, worden normaliter ook voorbeeldbestanden met instellingen geïnstalleerd. Deze zijn doorgaans te herkennen aan een toevoegsel .default. Als er geen bestaande instellingenbestanden voor de toepassing zijn, kunnen ze gemaakt worden door de .default bestanden te kopiëren. Een voorbeeld is de map /usr/local/etc/apache: -rw-r--r-- 1 root wheel 2184 May 20 1998 access.conf -rw-r--r-- 1 root wheel 2184 May 20 1998 access.conf.default -rw-r--r-- 1 root wheel 9555 May 20 1998 httpd.conf -rw-r--r-- 1 root wheel 9555 May 20 1998 httpd.conf.default -rw-r--r-- 1 root wheel 12205 May 20 1998 magic -rw-r--r-- 1 root wheel 12205 May 20 1998 magic.default -rw-r--r-- 1 root wheel 2700 May 20 1998 mime.types -rw-r--r-- 1 root wheel 2700 May 20 1998 mime.types.default -rw-r--r-- 1 root wheel 7980 May 20 1998 srm.conf -rw-r--r-- 1 root wheel 7933 May 20 1998 srm.conf.default Aan de grootte van de bestanden is te zien dat alleen srm.conf gewijzigd is. Als later de Apache port wordt vernieuwd, wordt dit bestand niet overschreven. Tom Rhodes Bijgedragen door Diensten starten diensten Veel gebruikers kiezen ervoor om software van derden te installeren op &os; vanuit de Portscollectie. In veel gevallen is het noodzakelijk om de software dusdanig in te stellen dat het opstart tijdens het booten. Diensten zoals mail/postfix of www/apache13 zijn slechts twee voorbeelden van softwarepakketten die gestart kunnen worden tijdens de systeemstart. In deze paragraaf wordt toegelicht hoe software van derde partijen kan worden gestart. In &os; worden de meeste diensten, zoals &man.cron.8;, door de opstartscripts van het systeem gestart. Deze scripts kunnen verschillen tussen &os; en leverancierversies, echter het meest belangrijke aspect om in gedachten te houden is dat hun opstartinstellingen verwerkt kunnen worden door simpele opstartscripts. Voor de komst van rcNG zetten applicaties simpelweg een opstartscript in de map /usr/local/etc/rc.d dat dan uitgelezen werd door de opstartscripts van het systeem. Deze scripts werden dan uitgevoerd tijdens de laatste stappen van een systeemstart. Terwijl veel individuen bezig waren om de oude stijl van instellen naar de nieuwe stijl over te zetten, bleef sommige software nog steeds een script nodig hebben in de genoemde map. De subtiele verschillen in de scripts hangen af van het wel of niet gebruiken van rcNG. Vóór &os; 5.1 werden scripts oude stijl gebruikt en in bijna alle gevallen voldoet een script nieuwe stijl. Elk script moet een .sh toegevoegd hebben aan het einde en elk script moet opstartbaar zijn door het systeem. Het laatstgenoemde kan bereikt worden met chmod en door het zetten van de rechten 755. Er zouden ook minimaal de opties start en stop moeten zijn voor de applicatie. Het simpelste opstartscript ziet er waarschijnlijk als volgt uit: #!/bin/sh echo -n ' utility' case "$1" in start) /usr/local/bin/utility ;; stop) kill -9 `cat /var/run/utility.pid` ;; *) echo "Usage: `basename $0` {start|stop}" >&2 exit 64 ;; esac exit 0 Dit script levert de opties stop en start voor de applicatie met de naam utility. Dit kan handmatig gestart worden met: &prompt.root; /usr/local/etc/rc.d/utility.sh start Hoewel niet alle software van derden een regel nodig heeft in /etc/rc.conf, wordt er bijna elke dag een wel een port veranderd om deze instellingen te ondersteunen. De meldingen tijdens de installatie van de port bevatten vaak meer informatie. Sommige software van derden levert opstartscripts die de applicatie kunnen laten werken met rcNG. Dit wordt in de volgende paragraaf behandeld. Uitgebreide applicatieinstellingen Nu &os; rcNG heeft, zijn de instellingen van applicaties die mee moeten opstarten verbeterd. Er is meer diepgang in gekomen. Door gebruik te maken van de sleutelwoorden die in de paragraaf rcNG behandeld worden, kunnen applicaties nu starten na andere diensten. DNS kan bijvoorbeeld extra opties meekrijgen van /etc/rc.conf in plaats van hard ingestelde opties in het opstartscript. Een basisscript ziet er ongeveer als volgt uit: #!/bin/sh # # PROVIDE: utility # REQUIRE: DAEMON # BEFORE: LOGIN # KEYWORD: FreeBSD shutdown # # WIJZIG DEZE WAARDEN NIET HIER # MAAR IN HET BESTAND /etc/rc.conf # utility_enable=${utility_enable-"NO"} utility_flags=${utility_flags-""} utility_pidfile=${utility_pidfile-"/var/run/utility.pid"} . /etc/rc.subr name="utility" rcvar=`set_rcvar` command="/usr/local/sbin/utility" load_rc_config $name pidfile="${utility_pidfile}" start_cmd="echo \"Starting ${name}.\"; /usr/bin/nice -5 ${command} ${utility_flags} ${command_args}" run_rc_command "$1" Dit script zorgt ervoor dat utility wordt gestart voor de dienst login, maar na de dienst daemon. Het biedt ook de mogelijkheid voor het instellingen en volgen van het PID of het process ID bestand. Voor deze applicatie kan dan de volgende regel in /etc/rc.conf geplaatst worden: utility_enable="YES" Deze nieuwe methode maakt het volgende mogelijk: makkelijker commandoregelopties manipuleren, importeren van standaardfuncties uit /etc/rc.subr, compatibiliteit met het &man.rcorder.8; programma en het eenvoudiger instellingen via /etc/rc.conf. In essentie kan dit script zelfs geplaatst worden in de map /etc/rc.d. Dat kan in potentie wel het &man.mergemaster.8; programma van de wijs brengen als dat gebruikt wordt voor het bijwerken van software. Diensten met diensten starten Andere diensten, zoals POP3 server daemons, IMAP, enzovoort, kunnen gestart worden door gebruik te maken van &man.inetd.8;. Daaraan is voorafgegaan dat die dienst uit de Portscollectie is geïstalleerd en dat er een regel met instellingen is toegevoegd aan /etc/inetd.conf of één van de bestaande niet actieve regels is geactiveerd. Werken met inetd en zijn instellingen wordt uitgebreid toegelicht in de paragraaf over inetd. In sommige gevallen is het handiger om &man.cron.8; te gebruiken om diensten te starten. Deze aanpak heeft een aantal voordelen omdat cron start als de eigenaar van crontab. Dit stelt reguliere gebruikers in staat om sommige applicaties te starten en te onderhouden. cron levert een unieke optie: plaats van een tijdsspecificatie kan @reboot gebruikt worden. Dit zorgt ervoor dat de taak gestart wordt als &man.cron.8; gestart wordt, meestal tijdens een systeemstart. Tom Rhodes Geschreven door <command>cron</command> instellen cron instellen Een zeer nuttig hulpprogramma in &os; is &man.cron.8;. De cron daemon draait op de achtergrond en controleert voortdurend /etc/crontab. Ook controleert cron de map /var/cron/tabs, op zoek naar nieuwe crontab bestanden. Deze crontab bestanden bevatten informatie over specifieke taken die cron moet verrichten op gezette tijden. cron gebruikt twee verschillende soorten instellingenbestanden: de systeemcrontab en gebruikerscrontabs. Het enige verschil tussen deze twee formaten is het zesde veld. In de systeemcrontab is dit de gebruikersnaam die het commando uitvoert. Hierdoor kunnen met de systeemcrontab commando's als iedere gebruiker uitgevoerd worden. In een gebruikerscrontab is het zesde veld het uit te voeren commando en alle commando's worden uitgevoerd als de gebruiker die de crontab heeft aangemaakt. Dit is een belangrijke veiligheidsmaatregel. Gebruikerscrontabs geven individuele gebruikers de mogelijkheid om bepaalde terugkerende taken automatisch te laten uitvoeren zonder dat root rechten noodig zijn. Commando's in de crontab van een gebruiker worden uitgevoerd met de rechten van de eigenaar. root kan ook een gebruikerscrontab aanleggen. Dit is niet dezelfde als /etc/crontab (de systeemcrontab). Omdat er al een systeemcrontab is, is het doorgaans niet nodig om een gebruikerscrontab voor root te maken. /etc/crontab (de systeemcrontab) ziet er uit als volgt: # /etc/crontab - root's crontab for &os; # # $&os;: src/etc/crontab,v 1.32 2002/11/22 16:13:39 tom Exp $ # # SHELL=/bin/sh PATH=/etc:/bin:/sbin:/usr/bin:/usr/sbin HOME=/var/log # # #minuut uur mdag maand wdag wie commando # # */5 * * * * root /usr/libexec/atrun Zoals in de meeste &os; instellingenbestanden gaat het karakter # vooraf aan commentaar. Commentaar wordt gebruikt als uitleg en geheugensteun. Commentaar dient niet vermengd te worden met commando's, anders wordt het commentaar opgevat als deel van het commando. Blanco regels worden genegeerd. Eerst worden omgevingsvariabelen gedefiniëerd. Hoervoor wordt het is-gelijk karakter (=) gebruikt. In het bovenstaande voorbeeld wordt het gebruikt voor de variabelen SHELL, PATH en HOME. Als de regel SHELL ontbreekt, gebruikt cron standaard sh als shell. Voor de omgevingsvariabele PATH bestaat geen standaardwaarde. Als PATH ontbreekt moeten absolute paden gebruikt worden. Als HOME ontbreekt, gebruikt cron de thuismap van de de gebruiker die cron aanroept. In deze commentaarregel staan de zeven velden van een crontabdefinitie. Dit zijn minuut, uur, mdag, maand, wdag, wie en commando. De betekenissen liggen voor de hand: minute is het aantal minuten van het tijdstip waarop het commando moet worden uitgevoerd; hour geeft het uur aan; mdag staat voor de dag van de maand; maand staat voor het maandnummer en wdag geeft de dag van de week aan. Het veld wie is bijzonder en bestaat alleen in /etc/crontab. Het geeft aan als welke gebruiker het commando uitgevoerd moet worden. Een gebruiker die zijn eigen crontab installeert, heeft deze optie niet. Het veld command bevat het uit te voeren commando. In deze regel worden aan de hierboven besproken opties waarden toegekend. Er wordt gebruik gemaakt van */5 en * karakters. Deze betekenen eerst-laatst en kunnen gezien worden als telkens. In deze regel staat dus dat het commando atrun elke vijf minuten moet worden uitgevoerd door root, ongeacht welke dag of maand het is. Meer informatie over atrun staat in &man.atrun.8;. Commando's kunnen een willekeurig aantal opties of argumenten meekrijgen. Als commando's echter meerdere regels nodig hebben moeten deze regels afgebroken worden met een backslash \ karakter, om aan te geven dat ze op de volgende regel vervolgd worden. Dit is de basisopzet voor elk crontab bestand. De enige uitzondering is de aanwezigheid van veld zes, waar de gebruikersnaam wordt aangegeven. Dit veld bestaat alleen in het systeembestand /etc/crontab. Voor crontabbestanden van individuele gebruikers moet dit veld worden weggelaten. Een crontab installeren De onderstaande procedure moet niet gebruikt worden om de systeemcrontab te wijzigen of te installeren. Er kan een gewone editor gebruikt worden. cron ziet dat het bestand veranderd is en begint direct met het gebruiken van de nieuwe versie. Deze FAQ vraag geeft verdere uitleg. Om een nieuwe crontab te installeren moet eerst een bestand in het juiste formaat gemaakt worden en daarna moet het geiuml;nstalleerd worden met crontab commando: &prompt.root; crontab crontabbestand In dit voorbeeld is crontabbestand de naam van een eerder gemaakt crontabbestand. Er bestaat ook een optie om een lijst van geïnstalleerde crontab bestanden op te vragen, namelijk de optie van crontab. Gebruikers die hun eigen crontabbestand willen schrijven zonder het gebruik van een sjabloon, kunnen gebruik maken van crontab -e. Dit opent de EDITOR met een leeg bestand. Als het bestand wordt opgeslagen en de editor wordt afgesloten, wordt het bestand automatisch als crontab geïnstalleerd. Een gebruikerscrontab kan verwijderd worden door de met crontab de optie te gebruiken. Tom Rhodes Geschreven door Gebruik van rc met &os; 5.X en later rcNG &os; gebruikt inmiddels het NetBSD rc.d systeem bij het opstarten van het systeem. Veel van de bestanden in /etc/rc.d zijn scripts voor basisdiensten die werken met de opties , en , analoog aan hoe diensten die via een port of package zijn geïnstalleerd gestart worden met de scripts in /usr/local/etc/rc.d. &man.sshd.8; kan bijvoorbeeld als volgt herstart worden: &prompt.root; /etc/rc.d/sshd restart Deze procedure is vrijwel gelijk voor andere diensten. Uiteraard worden diensten meestal automatisch gestart zoals in &man.rc.conf.5; staat. Om de Network Address Translation daemon bij het opstarten te laten starten is de volgende regel in /etc/rc.conf bijvoorbeeld voldoende: natd_enable="YES" Als er reeds een natd_enable="NO" regel is, kan NO gewoon in YES veranderd worden. De rc scripts starten, voor zover nodig, automatisch andere afhankelijke diensten. Omdat het rc.d systeem in eerste instantie bedoeld is om diensten te starten en stoppen bij het opstarten en afsluiten van het systeem, werken de standaardopties , en alleen als de juiste variabelen in /etc/rc.conf zijn ingesteld. Het commando sshd restart alleen dan als sshd_enable de waarde YES heeft in /etc/rc.conf. Als er een service gestart, gestopt of herstart moet worden, ongeacht de definities in /etc/rc.conf, moet het commando voorafgegaan worden door force. Dus om sshd te herstarten ongeacht /etc/rc.conf setting, voldoet het volgende commando: &prompt.root; /etc/rc.d/sshd forcerestart Het is eenvoudig te controleren of een dienst is ingeschakeld is in /etc/rc.conf door het bijpassende rc.d script uit te voeren met de optie . Voor sshd: &prompt.root; /etc/rc.d/sshd rcvar # sshd $sshd_enable=YES De tweede regel (# sshd) is de uitvoer van sshd, geen root console. De optie wordt gebruikt om vast te stellen of een dienst gestart is. Om bijvoorbeeld te controleren of sshd gestart is: &prompt.root; /etc/rc.d/sshd status sshd is running as pid 433. Het is ook mogelijk om een dienst te herladen met de optie . Dan wordt er getracht een signaal te sturen aan een individuele dienst, waarbij de dienst de bestanden met instellingen opnieuw in moet lezen. Meestal komt dit neer op het verzenden van het signaal SIGHUP signaal. Het rc.d-systeem wordt niet alleen gebruikt voor netwerkdiensten, maar ook voor het merendeel van de systeemstart. In dit kader is bijvoorbeeld het bestand bgfsck interessant. Als dit script wordt uitgevoerd, wordt de volgende boodschap getoond: Starting background file system checks in 60 seconds. Dit script wordt dus gebruikt voor bestandssysteemcontrole in de achtergrond, hetgeen alleen tijdens de systeemstart gebeurt. Veel systeemdiensten zijn afhankelijk van andere diensten om correct te kunnen functioneren. Zo starten NIS en andere RPC-gebaseerde diensten niet als de rpcbind (portmapper) dienst nog niet draait. Om dit te stroomlijnen wordt informatie over afhankelijkheden en andere meta-data ingevoegd in het commentaar bovenaan het opstartscript. Deze commentaarregels worden vervolgens tijdens de systeemstart met &man.rcorder.8; verwerkt om zo vast te stellen in welke volgorde de systeemdiensten gestart moeten worden. De volgende sleutelwoorden kunnen worden opgenomen aan het begin van elk opstartscript: PROVIDE: geeft aan in welke diensten dit bestand voorziet. REQUIRE: geeft aan welke andere diensten vereist zijn voor deze dienst. Dit script wordt uitgevoerd na de aangegeven diensten. BEFORE: geeft diensten aan die afhankelijk zijn van deze dienst. Dit bestand wordt uitgevoerd vóór de aangegeven diensten. KEYWORD: &os; of NetBSD. Dit wordt gebruikt voor speciale eigenschappen van één van de *BSD's. Met deze methode kan een systeembeheerder gemakkelijk systeemdiensten besturen, zonder gedoe met runlevels zoals bij sommige andere &unix; systemen. Meer informatie over het rc.d-systeem staat in &man.rc.8; en &man.rc.subr.8;. Marc Fonvieille Geschreven door Netwerkkaarten instellen netwerkkaarten instellen Het is tegenwoordig nauwelijks voorstelbaar dat een computer geen netwerkverbinding heeft. Het toevoegen en instellen van een netwerkkaart is een gebruikelijke taak voor een &os; beheerder. Het juiste stuurprogramma vinden netwerkkaarten stuurprogramma Voor het zoeken begint, moet duidelijk zijn om welke kaart het gaat, welke chip erop zit en of het een PCI of ISA kaart is. &os; ondersteunt vele kaarten. Op de Hardware Compatibiliteitslijst voor de betreffende release om staan de kaarten die ondersteund worden. Als duidelijk is dat een kaart ondersteund wordt, moet vastgesteld worden wat het geschikte stuurprogramma is. In het bestand /usr/src/sys/conf/NOTES (/usr/src/sys/arch/conf/LINT voor &os; 4.X) staat een lijst van stuurprogramma's voor netwerkinterfaces met wat informatie over de ondersteunde chipsets of kaarten. In geval van twijfel biedt de hulppagina voor het stuurprogramma (man) vaak uitkomst. In het algemeen bevat deze meer informatie over de ondersteunde hardware en mogelijke problemen die kunnen optreden. NOTES bestaat niet op &os; 4.X. In plaats daarvan kan in het bestand LINT informatie gevonden worden over een groot aantal netwerkkaarten. In staan meer details over NOTES versus LINT. Als een veelgebruikte kaart gebruikt wordt, hoeft meestal niet ver gezocht te worden. Stuurprogramma's voor veelvoorkomende netwerkinterfaces al aanwezig in de algemene GENERIC kernel. In dat geval wordt zo'n al gevonden worden bij het opstarten, bijvoorbeeld met het volgende bericht: dc0: <82c169 PNIC 10/100BaseTX> port 0xa000-0xa0ff mem 0xd3800000-0xd38 000ff irq 15 at device 11.0 on pci0 dc0: Ethernet address: 00:a0:cc:da:da:da miibus0: <MII bus> on dc0 ukphy0: <Generic IEEE 802.3u media interface> on miibus0 ukphy0: 10baseT, 10baseT-FDX, 100baseTX, 100baseTX-FDX, auto dc1: <82c169 PNIC 10/100BaseTX> port 0x9800-0x98ff mem 0xd3000000-0xd30 000ff irq 11 at device 12.0 on pci0 dc1: Ethernet address: 00:a0:cc:da:da:db miibus1: <MII bus> on dc1 ukphy1: <Generic IEEE 802.3u media interface> on miibus1 ukphy1: 10baseT, 10baseT-FDX, 100baseTX, 100baseTX-FDX, auto In dit voorbeeld zitten er twee kaarten in het systeem die het stuurprogramma &man.dc.4; gebruiken. Als het stuurprogramma voor een NIC geen onderdeel is van de GENERIC kernel, dan dient het juiste stuurprogramma voor die NIC geladen te worden. Dit kan op twee manieren: De meest eenvoudige manier is het laden van een kernelmodule voor een netwerkkaart met &man.kldload.8;. Niet alle NIC stuurprogramma's zijn als module beschikbaar. Zo zijn er bijvoorbeeld geen modules beschikbaar voor ISA kaarten. Ondersteuning voor een kaart kan ook in de kernel gecompileerd worden. In /usr/src/sys/conf/NOTES, /usr/src/sys/arch/conf/NOTES en de hulppagina van het stuurprogramma is na te lezen wat er in het kernelinstellingenbestand moet staan. In staat meer informatie over het compileren van een eigen kernel. Als een netwerkkaart al bij het opstarten wordt herkend door de GENERIC kernel, is er geen reden om een andere kernel te bouwen. De netwerkkaart instellen netwerkkaarten instellen Nadat een geschikt stuurprogramma geladen is, moet de kaart nog ingestelt worden. Mogelijk is dit al gebeurd door sysinstall tijdens de installatie. Om de instellen van de netwerkkaarten weer te geven zien: &prompt.user; ifconfig dc0: flags=8843<UP,BROADCAST,RUNNING,SIMPLEX,MULTICAST> mtu 1500 inet 192.168.1.3 netmask 0xffffff00 broadcast 192.168.1.255 ether 00:a0:cc:da:da:da media: Ethernet autoselect (100baseTX <full-duplex>) status: active dc1: flags=8843<UP,BROADCAST,RUNNING,SIMPLEX,MULTICAST> mtu 1500 inet 10.0.0.1 netmask 0xffffff00 broadcast 10.0.0.255 ether 00:a0:cc:da:da:db media: Ethernet 10baseT/UTP status: no carrier lp0: flags=8810<POINTOPOINT,SIMPLEX,MULTICAST> mtu 1500 lo0: flags=8049<UP,LOOPBACK,RUNNING,MULTICAST> mtu 16384 inet 127.0.0.1 netmask 0xff000000 tun0: flags=8010<POINTOPOINT,MULTICAST> mtu 1500 Op oudere versies van of &os; moet volgens &man.ifconfig.8; misschien de optie gebruikt worden. In &man.ifconfig.8;zijn meer details over de syntaxis te lezen. In dit voorbeeld is de uitvoer over IPv6 (inet6 etc.) achterwege gelaten. In dit voorbeeld werden de volgende apparaten weergegeven: dc0: de eerste Ethernet interface; dc1: de tweede Ethernet interface; lp0: de parallelle poort interface; lo0: het loopback apparaat; tun0: het tunnelapparaat gebruikt door ppp. &os; gebruikt de naam van het stuurprogramma gevolgd door een nummer voor de volgorde waarop de kaarten gedetecteerd zijn bij het opstarten. sis2 is de derde netwerkkaart in het systeem die het stuurprogramma &man.sis.4; gebruikt. In het vorige voorbeeld is het apparaat dc0 volledig operationeel. Dit blijkt uit de volgende indicatoren: UP betekent dat de kaart ingesteld is en klaar voor gebruik; De kaart heeft een Internet (inet) adres (in dit geval 192.168.1.3); Het heeft een geldig subnetmasker (netmask; 0xffffff00 is hetzelfde als 255.255.255.0); Het heeft een geldig broadcastadres (in dit geval, 192.168.1.255); Het MAC adres van de kaart (ether) is 00:a0:cc:da:da:da; De fysieke mediaselectie staat in autoselectiemodus (media: Ethernet autoselect (100baseTX <full-duplex>)). dc1 is ingesteld om met 10baseT/UTP media te werken. Meet informatie over de mogelijke media types staan in de hulppagina's voor het betreffende stuurprogramma. De status van de link (status) is active, dat wil zeggen dat de drager is gevonden. Bij dc1staat echter status: no carrier. Dit is normaal als er geen ethernet kabel in de kaart gestoken is. Als de uitvoer &man.ifconfig.8; uitvoer er ongeveer zoals hieronder uitziet, dan is de netwerkkaart nog niet ingesteld: dc0: flags=8843<BROADCAST,SIMPLEX,MULTICAST> mtu 1500 ether 00:a0:cc:da:da:da Om de kaart te instellen zijn root rechten nodig. De netwerkkaart van vanaf de console worden ingesteld met &man.ifconfig.8;, maar dan moet dat na elke herstart herhaald worden. Daarom wordt het vrijwel altijd in /etc/rc.conf gezet. In /etc/rc.conf moet voor elke netwerkkaart in een systeem een regel toegevoegd worden. In het huidige voorbeeld zou dat het volgende kunnen zijn: ifconfig_dc0="inet 192.168.1.3 netmask 255.255.255.0" ifconfig_dc1="inet 10.0.0.1 netmask 255.255.255.0 media 10baseT/UTP" dc0, dc1, enzovoort, moeten vervangen worden door de correcte stuurprogramma's voor de netwerkkaarten, zo ook de IP adressen. In de handleiding van het stuurprogramma en van &man.ifconfig.8; staan meer details over de mogelijke opties en in &man.rc.conf.5; staat meer informatie over /etc/rc.conf. Als het netwerk al is ingesteld tijdens het installeren van &os; staan er al enkele regels met betrekking tot de netwerkkaart(en) in /etc/rc.conf. Het is dus handig /etc/rc.conf te controleren voordat er regels toegevoegd worden. Ook /etc/hosts moet worden gewijzigd om de namen en IP adressen van verschillende machines op het lokale netwerk, als ze er nog niet in staan. Meer informatie staat in &man.hosts.5; en /usr/share/examples/etc/hosts. Testen en problemen oplossen Als de veranderingen in /etc/rc.conf zijn gemaakt, moet het systeem opnieuw gestarten worden (of moeten nauwkeurig alle daemons gestart of herstart worden). Veranderingen aan de interface(s) worden dan toegepast en dan kan er controleerd worden of herstarten goed werkt zonder foutmeldingen. Als de kaart werkt, maar de performance is slecht, dan kan het de moeite waard zijn om &man.tuning.7; door te nemen. Incorrecte netwerkinstellingen kunnen ook tot langzame verbindingen leiden. Soms kunnen enkele device timeouts optreden. Met sommige kaarten is dit normaal gedrag. Maar als dit continu gebeurd of storend is, is het verstandig uit te zoeken of er geen sprake is van een hardwareconfict tussen de netwerkkaart en een ander apparaat. Ook dient nogmaals de bekabeling gecontroleer te worden. Misschien zit er niets anders op dan een andere netwerkkaart te gebruiken. Het is ook mogelijk dat er watchdog timeout foutmeldingen optreden. Als eerste moet dan de netwerkkabel fecontroleerd worden. Veel kaarten hebben een PCI slot nodig dat Bus Mastering ondersteunt. Sommige oudere moederborden hebben maar één PCI slot waarmee dit kan (meestal slot 0). In de documentatie van de netwerkkaart en het moederbord is na te gaan of dit het probleem is. No route to host meldingen treden op als het systeem niet in staat is om een pakket naar de eindbestemming te routeren. Dit kan gebeuren als er geen standaardroute aangegeven is of als er een kabel niet verbonden is. De uitvoer van netstat -rn moet gecontroleerd worden en of er een geldige route is naar de bestemming. Mocht dit niet het geval zijn, dan staat er meer informatie in . ping: sendto: Permission denied foutmeldingen worden vaak veroorzaakt door een verkeerd ingestelde firewall. Als de kernel ipfw activeert bij het opstarten zonder dat er firewallregels zijn gedefiniëerd, is het standaardbeleid om alle verkeer te weigeren, zelfs pings! In staat meer informatie. Er kan ook sprake zijn van onvoldoende prestaties doordat de mediaselectie instelling niet optimaal is. In dergelijke gevallen is het mogelijk om de mediaselectie niet als autoselect in te stellen, maar expliciet aan te geven wat de mediaselectie moet zijn, bijvoorbeeld 10baseT/UTP voor twisted pair. Hoewel dit voor de meeste hardware helpt, kan het zijn dat de problemen blijven. Dan moeten nogmaals de netwerkinstellingen gecontroleerd worden en geeft de &man.tuning.7; handleiding wellicht meer informatie. Virtuele hosts virtuele hosts IP aliassen &os; wordt veel gebruikt voor virtuele sitehosting, waarbij één fysieke server er op het netwerk uitziet alsof het meerdere servers zijn. Dit kan bereikt worden door meerdere IP adressen toe te kennen aan dezelfde interface. Een bepaalde netwerkinterface heeft een echt adres en kan daarnaast een willekeurig aantal alias adressen hebben. Normaliter worden dergelijke aliassen toegevoegd door aliasregels toe te voegen aan /etc/rc.conf. Een aliasregel voor de interface fxp0 ziet er zo uit: ifconfig_fxp0_alias0="inet xxx.xxx.xxx.xxx netmask xxx.xxx.xxx.xxx" De aliasregels moeten beginnen met alias0 en moete elkaar dan opvolgen (bijvoorbeeld _alias1,, _alias2, enzovoort). Het instelproces stopt als er een nummer ontbreekt. Het is belangrijk dat aliassen het juiste netmasker hebben. Dit is eenvoudig: Een bepaalde interface moet altijd één adres hebben dat het netmasker van het netwerk correct representeert. Elk ander adres binnen dit netwerk op deze interface (alias) moet een netmasker van allemaal 1'en (bits) hebben (getoond als 255.255.255.255 of 0xffffffff). Een voorbeeld. Stel de fxp0 interface is verbonden met twee netwerken, het 10.1.1.0 netwerk met masker 255.255.255.0 en het 202.0.75.16 met netmasker 255.255.255.240. Het systeem moet ook de adressen 10.1.1.1 tot en met 10.1.1.5 en 202.0.75.17 tot en met 202.0.75.20 krijgen. Zoals hierboven vermeld, heeft alleen het eerste adres in een netwerkreeks (in dit geval 10.0.1.1 en 202.0.75.17) een geldig netmasker. Alle overige (10.1.1.2 tot en met 10.1.1.5 en 202.0.75.18 tot en met 202.0.75.20) moeten ingesteld worden met het netmasker 255.255.255.255. De volgende regels voor /etc/rc.conf stellen een adapter in voor het bovenstaande scenario: ifconfig_fxp0="inet 10.1.1.1 netmask 255.255.255.0" ifconfig_fxp0_alias0="inet 10.1.1.2 netmask 255.255.255.255" ifconfig_fxp0_alias1="inet 10.1.1.3 netmask 255.255.255.255" ifconfig_fxp0_alias2="inet 10.1.1.4 netmask 255.255.255.255" ifconfig_fxp0_alias3="inet 10.1.1.5 netmask 255.255.255.255" ifconfig_fxp0_alias4="inet 202.0.75.17 netmask 255.255.255.240" ifconfig_fxp0_alias5="inet 202.0.75.18 netmask 255.255.255.255" ifconfig_fxp0_alias6="inet 202.0.75.19 netmask 255.255.255.255" ifconfig_fxp0_alias7="inet 202.0.75.20 netmask 255.255.255.255" Instellingenbestanden <filename>/etc</filename> layout Instellingengegevens wordt in een aantal mappen bewaard. Daar zijn onder andere: /etc Generieke systeeminstellingenbestanden, specifiek voor het systeem. /etc/defaults De standaardversies van systeeminstellingenbestanden die gebruikt worden als er geen in /etc staat. /etc/mail Extra &man.sendmail.8; instellingenbestanden of instellingenbestanden voor andere MTAs. /etc/ppp Instellingen voor zowel user- als kernel-ppp programma's. /etc/namedb Standaardlocatie voor &man.named.8; gegevens. Normaal gesproken bevinden zich hier named.conf en zonebestanden. /usr/local/etc Instellingenbestanden voor geïnstalleerde software. Kan submappen hebben waarin bij elkaar horende instellingengegevens van een applicatie gegroepeerd zijn. /usr/local/etc/rc.d Start en stop scripts voor geïnstalleerde diensten. /var/db Automatisch gemaakte systeemspecifieke databasebestanden, zoals de packagedatabase, de &man.locate.1; database, enzovoort. Hostnamen hostnaam DNS <filename>/etc/resolv.conf</filename> resolv.conf In /etc/resolv.conf wordt voorgeschreven op welke wijze &os; het Domain Name System (DNS) moet gebruiken. De meest voorkomende termen in resolv.conf zijn: nameserver Het IP adres van een naamserver die ondervraagd moet worden voor naam/IP conversie. De servers worden in volgorde geprobeerd en het maximale aantal is drie. search Zoeklijst voor het opzoeken van hostnamen. Meestal wordt deze bepaald door het domein waarop de lokale hostnaam zich bevindt. domain De lokale domeinnaam. Een typisch resolv.conf bestand: search example.com nameserver 147.11.1.11 nameserver 147.11.100.30 search en domain dienen niet tegelijk gebruikt te worden. Als DHCP wordt gebruikt: &man.dhclient.8; overschrijft meestal resolv.conf met informatie ontvangen van de DHCP server. <filename>/etc/hosts</filename> hosts /etc/hosts is een eenvoudige tekstdatabase uit de dagen van het oude internet. Het werkt samen met DNS en NIS om namen en IP adressen over en weer te vertalen. Lokale computers, verbonden via een LAN, kunnen hier het beste in opgenomen worden om zo op simpele wijze naam/IP conversie voor een LAN te hebben, zonder noodzaak voor een &man.named.8; server. Ook kunnen naamaliassen toegekend worden (vergelijkbaar met CNAMES bij DNS). Op soortgelijke wijze kan /etc/hosts gebruikt worden als een (zeer beperkte) lokale DNS cache. # $&os;$ # # Host Database # Dit bestand hoort de adressen en aliassen te bevatten # voor de lokale hosts die dit bestand gebruiken. # Bij gebruik van DNS of NIS hoeft dit bestand helemaal niet gebruikt # te worden. Zie /etc/nsswitch.conf voor de volgorde van resolutie. # # ::1 localhost localhost.my.domain myname.my.domain 127.0.0.1 localhost localhost.my.domain myname.my.domain # # Verzonnen netwerk. #10.0.0.2 myname.my.domain myname #10.0.0.3 myfriend.my.domain myfriend # # Volgens RFC 1918 mogen de volgende IP netwerken gebruikt worden # als private netwerken die niet met internet verbonden zijn: # # 10.0.0.0 - 10.255.255.255 # 172.16.0.0 - 172.31.255.255 # 192.168.0.0 - 192.168.255.255 # # Als er toch verbinding moet zijn met internet, zijn echte # officieel toegewezen nummers nodig. Probeer ECHT GEEN eigen # netwerknummers te verzinnen, maar vraag ze op bij de provider # (als die er is) of bij de Internet Registry (ftp naar # rs.internic.net, map `/templates'). # /etc/hosts heeft als formaat: [Internet address] [official hostname] [alias1] [alias2] ... Bijvoorbeeld: 10.0.0.1 myRealHostname.example.com myRealHostname foobar1 foobar2 In &man.hosts.5; staat meer informatie. Logboekbestanden instellen logboekbestanden <filename>syslog.conf</filename> syslog.conf syslog.conf is het instellingenbestand voor het programma &man.syslogd.8;. Het geeft aan welke soorten syslog berichten er gelogd moeten worden en naar welke logboekbestanden, apparaten, gebruikers of machines. # $&os;$ # # Spaties zijn TOEGESTAAN als veldscheiding in dit bestand. # Maar andere *nix-achtige systemen eisen nog steeds het gebruik # van tabs als veldscheiding. Als dit bestand gedeeld wordt met # andere systemen, is het verstandig alle tabs als veldscheiding # te gebruiken. # Zie ook de handleding van syslog.conf(5). *.err;kern.debug;auth.notice;mail.crit /dev/console *.notice;kern.debug;lpr.info;mail.crit;news.err /var/log/messages security.* /var/log/security mail.info /var/log/maillog lpr.info /var/log/lpd-errs cron.* /var/log/cron *.err root *.notice;news.err root *.alert root *.emerg * # verwijder het commentaarkarakter om alle schrijfacties naar # /dev/console naar /var/log/console.log te schrijven. #console.info /var/log/console.log # verwijder het commentaarkarakter om alle berichten naar # /var/log/all.log te schrijven. #*.* /var/log/all.log # # verwijder het commentaarkarakter om alle liggen naar een andere # host in te schakelen met de naam loghost. #*.* @loghost # # verwijder het commentaarkarakter als inn draait. # news.crit /var/log/news/news.crit # news.err /var/log/news/news.err # news.notice /var/log/news/news.notice !startslip *.* /var/log/slip.log !ppp *.* /var/log/ppp.log In &man.syslog.conf.5; staat meer informatie. <filename>newsyslog.conf</filename> newsyslog.conf newsyslog.conf is het instellingenbestand voor &man.newsyslog.8;, een programma dat op gezette tijden via &man.cron.8; wordt uitgevoerd. &man.newsyslog.8; stelt vast wanneer logboekbestanden gearchiveerd moeten worden of anderszins opnieuw gerangschikt moeten worden. logfile wordt hernoemd naar logfile.0, logfile.0 naar logfile.1, enzovoort. newsyslog.conf geeft aan welke logboekbestanden beheerd moeten worden, hoeveel er in archieven bewaard moeten worden en wanneer ze aangemaakt moeten worden. Logboekbestanden kunnen gereorganiseerd en/of gearchiveerd worden als ze een bepaalde grootte bereikt hebben of op een bepaald periodiek tijdstip of een bepaalde datum. # configuration file for newsyslog # $&os;$ # # filename [owner:group] mode count size when [ZB] [/pid_file] [sig_num] /var/log/cron 600 3 100 * Z /var/log/amd.log 644 7 100 * Z /var/log/kerberos.log 644 7 100 * Z /var/log/lpd-errs 644 7 100 * Z /var/log/maillog 644 7 * @T00 Z /var/log/sendmail.st 644 10 * 168 B /var/log/messages 644 5 100 * Z /var/log/all.log 600 7 * @T00 Z /var/log/slip.log 600 3 100 * Z /var/log/ppp.log 600 3 100 * Z /var/log/security 600 10 100 * Z /var/log/wtmp 644 3 * @01T05 B /var/log/daily.log 640 7 * @T00 Z /var/log/weekly.log 640 5 1 $W6D0 Z /var/log/monthly.log 640 12 * $M1D0 Z /var/log/console.log 640 5 100 * Z In &man.newsyslog.8; staat meer informatie. <filename>sysctl.conf</filename> sysctl.conf sysctl sysctl.conf lijkt veel op rc.conf. Waardetoekenning heeft weer de vorm variable=value. De ingestelde &man.sysctl.8; waarden worden doorgevoerd op het moment dat het systeem naar multi-user modus gaat. Niet alle variabelen kunnen in deze modus gewijzigd worden. Hieronder staat een voorbeeld van sysctl.conf waarin het loggen van gevallen waarin een proces beëindigd wordt ten gevolge van een fataal signaal (bijvoorbeeld een TERM signaal of een exitcode van een programma dat crasht) wordt uitgezet en waarin de &linux; emulatielaag zodanig wordt ingesteld dat een &linux; programma ook echt rapporteert dat het onder &os; draait: kern.logsigexit=0 # Do not log fatal signal exits (e.g. sig 11) compat.linux.osname=&os; compat.linux.osrelease=4.3-STABLE Optimaliseren met sysctl sysctl optimalisering met sysctl &man.sysctl.8; is een interface waarmee veranderingen gemaakt kunnen worden aan een draaiend &os; systeem. Er zijn onder meer vele geavanceerde opties voor de TCP/IP stack en het virtuele geheugensysteem, waarmee een ervaren systeembeheerder de systeemprestaties drastisch kan verbeteren. Met &man.sysctl.8; kunnen meer dan vijfhonderd ststeemvariabelen opgevraagd en ingesteld worden. In essentie heeft &man.sysctl.8; twee funkties: het lezen en wijzigen van systeeminstellingen. Om alle leesbare variabelen te tonen: &prompt.user; sysctl -a Om een bepaalde variabele op te vragen, bijvoorbeeld kern.maxproc: &prompt.user; sysctl kern.maxproc kern.maxproc: 1044 Om een bepaalde variabele toe te kennen (te wijzigen), is de syntaxis variable=value: &prompt.root; sysctl kern.maxfiles=5000 kern.maxfiles: 2088 -> 5000 Waarden van sysctl variabelen zijn doorgaans strings (tekst), getallen of booleans (1 als waar, 0 als onwaar). Om automatisch variabelen in te stellen als de machine start, kunnen ze toegevoegd worden aan /etc/sysctl.conf. Meer informatie staat in &man.sysctl.conf.5; en . Tom Rhodes Geschreven door &man.sysctl.8; alleen-lezen In sommige gevallen is het wenselijk zijn om &man.sysctl.8; waarden die alleen-lezen zijn toch te wijzigen. Hoewel dit soms onontkoombaar is, kan het alleen bij een (her)start gedaan worden. Op sommige laptops is bijvoorbeeld het apparaat &man.cardbus.4; niet in staat om geheugenregio's af te tasten, met als gevolg foutmeldingen als: cbb0: Could not map register memory device_probe_and_attach: cbb0 attach returned 12 In dergelijke gevallen moeten er meestal enkele &man.sysctl.8; instellingen gewijzigd worden die alleen-lezen zijn en een standaardwaarde hebben. Dit kan bereikt worden door &man.sysctl.8; OIDs in de lokale /boot/loader.conf te zetten. Standaardinstellingen staan in /boot/defaults/loader.conf. Om het bovenstaande probleem op te lossen moet in in /boot/loader.confhw.pci.allow_unsupported_io_range=1 ingesteld worden. Dan werkt &man.cardbus.4; wel goed. Harde schijven optimaliseren Sysctl variabelen <varname>vfs.vmiodirenable</varname> vfs.vmiodirenable De sysctl variabele vfs.vmiodirenable kan de waarde 0 (uit) of 1 (aan) hebben. De standaardwaarde is 1. Deze variabele bepaalt hoe mappen door het systeem in een cache bewaard worden. De meeste mappen zijn klein en gebruiken slechts een klein fragment (typisch 1 K) in het bestandssysteem en nog minder (typisch 512 bytes) in de buffercache. Als deze variabele uit staat (op 0) bewaart de buffercache slechts een bepaald aantal mappen in de cache, ook al is er een overvloed aan geheugen beschikbaar. Wanneer deze aan staat (op 1), wordt de VM pagecache gebruikt, waardoor voor het cachen van mappen al het geheugen kan worden gebruikt. Het is echter wel zo dat het minimale in-core geheugen dat gebruikt wordt om een map te cachen in dat geval de fysieke pagegrootte is (typisch 4 K) in plaats van 512  bytes. Het is aan te raden deze optie aan te laten staat als gebruik gemaakt worden van diensten die met grote aantallen bestanden werken, zoals webcaches, grote mailsystemen en newsservers. Als deze optie aan blijft staan, verlaagt die de prestaties niet, ook al kost het meer geheugen. Door experimenteren is dit voor een systeem na te gaan. <varname>vfs.write_behind</varname> vfs.write_behind De sysctl variabele vfs.write_behind staat standaard aan (1). Dit betekent dat het bestandssysteem gegevens naar het medium gaat schrijven op het moment dat er een volledig cluster aan data verzameld is. Dit is meestal het geval bij het schrijven van grote sequentiële bestanden. Het idee is om te voorkomen dat de buffercache verzadigd raakt met vuile buffers zonder dat dit bijdraagt aan de I/O prestaties. Dit kan echter processen ophouden en onder sommige omstandigheden is het wellicht beter deze sysctl uit te zetten. <varname>vfs.hirunningspace</varname> vfs.hirunningspace De sysctl variabele vfs.hirunningspace bepaalt hoeveel nog te schrijven gegevens er in het complete systeem op elk moment in de wachtrij naar schijfcontrollers mag staan. De standaardwaarde is meestal voldoende, maar op machines met veel schijven, is het beter deze te verhogen naar vier of vijf megabyte. Het instellen van een te hoge waarde (groter dan de schrijfdrempel van de buffercache) kan leiden tot zeer slechte prestaties bij clustering. Stel deze waarde niet arbitrair hoog in! Hogere schrijfwaarden kunnen vertraging veroorzaken in het lezen, als dit tegelijk plaatsvindt. Er zijn verscheidene andere sysctls voor buffercache en VM pagecache. Het wordt afgeraden deze te wijzigen. Sinds &os; 4.3 is het VM systeem zeer goed in staat zichzelf automatisch te optimaliseren. <varname>vm.swap_idle_enabled</varname> vm.swap_idle_enabled De sysctl variabele vm.swap_idle_enabled is nuttig in grote multi-user systemen met veel gebruikers die af- en aanmelden en veel onbenutte processen. Dergelijke systemen hebben de neiging om voortdurend de vrije geheugenreserves onder druk te zetten. Het is mogelijk om de prioriteit van geheugenpages die verband houden met onbenutte processen sneller te laten dalen dan met het normale pageout algoritme, door deze sysctl aan te zetten en via vm.swap_idle_threshold1 en vm.swap_idle_threshold2 de swapout hysterese (in seconden onbenut) af te stemmen. Deze optie dient alleen gebruikt te worden als ze echt nodig is, want de andere kant van de medaille is dat dit eerder pre-page geheugen inhoudt in plaats van later, waardoor het meer wisselbestand- en schijfbandbreedte kost. In een klein systeem heeft deze optie een voorspelbaar effect, maar in grote systemen waar al sprake is van een matige paging kan deze optie het mogelijk maken voor het VM systeem om hele processen gemakkelijk in en uit het geheugen te halen. <varname>hw.ata.wc</varname> hw.ata.wc Ten tijde van &os; 4.3 is er geflirt met het uitzetten van IDE schrijfcaching. Hierdoor neemt de bandbraadte naar IDE schijven af, maar het werd als noodzakelijk beschouwd vanwege ernstige problemen met gegevensinconsistentie die door harde schijfproducenten geëintroduceerd waren. Het probleem is dat IDE schijven niet de waarheid vertellen over wanneer een schrijfactie klaar is. Door IDE schrijfcaching wordt data niet alleen ongeordend geschreven, maar soms kan zelfs het schrijven van sommige blokken voortdurend uitgesteld worden als er sprake is van een hoge schijfbelasting. Een crash of stroomstoring kan dan ernstige corruptie van het bestandssysteem veroorzaken. Daarom werd de standaardinstelling van &os; voor alle zekerheid gewijzigd. Helaas was het resultaat een groot verlies aan prestaties en na die release is de standaardwaarde weer terug veranderd. Met de sysctl variabele hw.ata.wc kan gecontroleerd worden of schrijfcaching aan of uit staat. Als schrijfcaching uit staat, het die weer aangezet worden door hw.ata.wc naar 1 te zetten. Aangezien dit een kernelvariabele is, moet deze ingesteld worden vanuit de bootloader tijdens het opstarten. Nadat de kernel eenmaal opgestart is, heeft het wijzigen van deze sysctl geen effect. Meer informatie staat in &man.ata.4;. <literal>SCSI_DELAY</literal> (<varname>kern.cam.scsi_delay</varname>) kern.cam.scsi.delay kernelopties SCSI_DELAY De SCSI_DELAY kernelinstelling kan gebruikt worden om de opstarttijd te versnellen. De standaardwaarde is nogal hoog en kan 15 seconden vertraging veroorzaken. Met modernere SCSI systemen is 5 seconden al voldoende. Nieuwere versies van &os; (5.0 en hoger) gebruiken de opstartvariabele kern.cam.scsi_delay. Zowel deze als de optie SCSI_DELAY gebruiken waarden uitgedrukt in milliseconden en niet in seconden. Softupdates Softupdates tunefs &man.tunefs.8; kan gebruikt worden om een bestandsysteem nauwkeurig af te stellen. Het heeft veel opties, maar nu wordt alleen het aan- en uitzetten van softupdates besproken. Dat gaat als volgt: &prompt.root; tunefs -n enable /filesystem &prompt.root; tunefs -n disable /filesystem Een bestandssysteem kan niet met &man.tunefs.8; gewijzigd worden als het gemount is. Softupdates aanzetten wordt dus in het algemeen gedaan vanuit single-user modus, voordat partities gemount zijn. Vanaf &os; 4.5, is het mogelijk om softupdates aan te zetten op het moment dat de bestandssystemen aangemaakt worden, door middel van de -U optie van &man.newfs.8;. Softupdates zorgen voor een drastische verbetering van de meta-data prestaties, met name het aanmaken en verwijderen van bestanden, door gebruik van een geheugencache. Het wordt dan ook aangeraden om op alle bestandssystemen softupdates te gebruiken. Er zijn twee nadelen aan softupdates: softupdates garandeert een consistent bestandssysteem in geval van een crash, maar het kan makkelijk enkele seconden (zelfs een minuut) achter liggen met het daadwerkelijk bijwerken op de fysieke harde schijf. Als een systeem crasht wordt wellicht meer werk verloren dan anders het geval zou zijn. Daarnaast vertraagt softupdates het vrijgeven van bestandssysteemblokken. Als een bestandssysteem (zoals de root partitie) bijna vol is, dan kan het verrichten van een grote update, zoals make installworld, ertoe leiden dat het bestandssysteem ruimtegebrek krijgt en dat daardoor de operatie mislukt. Meer over softupdates Softupdates details Er zijn traditioneel twee methodes om de metadata van een bestandssysteem terug naar de schijf te schrijven. Het bijwerken van metadata houdt het bijwerken van van niet-inhoudelijke data zoals inodes of mappen in. Historisch gezien was het gebruikelijk om metadataupdates synchroon weg te schrijven. Als een map bijvoorbeeld gewijzigd was, wachtte het systeem totdat de verandering daadwerkelijk naar de schijf geschreven was. De databuffers (de inhoud van een bestand) werden doorgeschoven naar de buffercache en op een later moment asynchroon op de schijf opgeslagen. Het voordeel van deze benadering is dat ze altijd veilig is. Als het systeem faalt tijdens het bijwerken, is de metadata nog altijd consistent. Een bestand kan volledig gecreëerd zijn of helemaal niet. Als de datablokken van een bestand nog niet van de buffercache naar de schijf geschreven zijn ten tijde van de crash, is &man.fsck.8; in staat om dit te herkennen en het bestandssysteem te repareren door de lengte van het bestand nul te maken. Deze implementatie is ook helder en eenvoudig. Het nadeel is echter dat het wijzigen van metadata een traag proces is. Een rm -r commando benadert bijvoorbeeld alle bestanden in een map sequentiëel, maar elke mapverandering (verwijderen van een bestand) wordt synchroon naar de schijf geschreven. Dit omvat ook het bijwerken van de map zelf, van de inodetabel en mogelijk ook van indirecte blokken die voor het bestand in kwestie zijn gealloceerd. Gelijksoortige processen spelen zich af bij een commando als tar -x, waarbij een grote bestandshiëearchie wordt uitgepakt. De tweede mogelijkheid is om het bijwerken van metadata asynchroon weg te schrijven. Dit is standaard in &linux;/ext2fs en als een *BSD ufs bestandssysteem met mount -o async gemount is, is de werking hetzelfde. Alle bijwerkingen aan metagegevens worden eenvoudigweg doorgegeven aan de buffercache en vermengd met inhoudelijke updates van de bestandsgegevens. Het voordeel is een grote winst aan snelheid, omdat er niet telkens gewacht hoeft te worden op het bijwerken van metagegevens tot deze daadwerkelijk naar de schijf geschreven zijn. De implementatie is ook in dit geval helder en eenvoudig. Het grote nadeel is uiteraard dat er geen enkele garantie is voor de consistentie van het bestandssysteem. Als het systeem faalt tijdens een operatie waarbij veel metagegevens worden bijgewerkt (bijvoorbeeld door een stroomstoring of iemand drukt op de resetknop), blijft het bestandssysteem in een onvoorspelbare toestand achter. Er is geen mogelijkheid om de toestand van het bestandssysteem te onderzoeken als het systeem weer opstart, want de datablokken van een bestand kunnen al weggeschreven zijn geweest terwijl het wegschrijven van bijwerkingen aan de inodetabel of de bijhorende map nog niet plaats heeft gevonden. Het is zelfs onmogelijk om een fsck te implementeren die de overgebleven chaos kan opruimen: de benodigde informatie is gewoon niet volledig aanwezig op de schijf. Als een bestandssysteem op deze manier onherstelbaar beschadigd is, is de enige optie &man.newfs.8; te gebruiken en vervolgens te herstellen van een backup. De gebruikelijke oplossing voor dit probleem is het implementeren van dirty region logging, ook wel journaling genoemd, hoewel deze term niet consistent gebruikt wordt en soms ook wordt gebruikt voor andere vormen van transactielogging. Het bijwerken van metagegevens wordt nog steeds synchroon geschreven, maar slechts naar een klein gebied van de schijf. Later worden ze dan naar de juiste locatie verplaatst. Omdat het loggebied klein is, hoeven de koppen van de schijf zelfs tijdens schrijfintensieve operaties nog maar over een kleine fysieke afstand te bewegen en door deze snellere respons zijn dit soort operaties sneller dan op de traditionele manier. De extra complexiteit van de implementatie is nogal beperkt, dus het risico van introductie van extra bugs valt mee. Een nadeel is dat alle metagegevens tweemaal geschreven worden (eerst naar het loggebied en later nog eens naar de definitieve locatie). Dus bij normaal gebruik kan er sprake zijn van wat men wel noemt een performance pessimization. Anderzijds kunnen in geval van een crash alle nog uitstaande metagegevensoperaties snel worden teruggedraaid of vanuit het loggebied alsnog worden afgemaakt, wanneer de machine weer opstart. Het bestandssysteem start dan snel op. Kirk McKusick, de vader van het Berkeley FFS, loste dit probleem op met softupdates, wat betekent dat alle uitstaande acties voor het bijwerken van metagegevens in het geheugen bewaard worden en dan geordend naar de schijf geschreven worden. Dit heeft het gevolg dat in geval van intensieve operaties met betrekking tot metagegevens, latere bijwerkingen aan een item eerdere bewerkingen opvangen (catch) als deze nog in het geheugen zitten en nog niet weggeschreven waren. Dus alle operaties, op bijvoorbeeld een map, worden in het algemeen eerst in het geheugen uitgevoerd voordat er wordt bijgewerkt naar schijf. De datablokken worden geordend conform hun positie, zodat ze nooit weggeschreven worden voordat hun metagegevens geschreven zijn. Als het systeem een crash ondervindt, veroorzaakt dat impliciet het terugdraaien van uitstaande operaties (log rewind): alle operaties die nog niet weggeschreven waren lijken nooit gebeurd te zijn. Zo wordt een consistent bestandssysteem in stand gehouden dat eruit ziet alsof het 30 tot 60 seconden eerder was. Het gebruikte algoritme garandeert dat alle bronnen die in gebruik zijn als zodanig gemarkeerd worden in hun daarvoor geschikte bitmaps: blokken en inodes. Na een crash is de enige allocatiefout die kan optreden dat bronnen gemarkeerd kunnen zijn als in gebruik (used), terwijl ze feitelijk alweer beschikbaar (free) zijn. &man.fsck.8; herkent deze situatie en stelt dergelijke vrij te maken bronnen opnieuw beschikbaar. Het is volkomen veilig om na een crash te negeren dat het bestandssysteem niet schoon is en het tot mounten te dwingen met mount -f. Om niet langer gebruikte bronnen vrij te maken moet later &man.fsck.8; uitgevoerd worden. Dit is dan ook het idee achter background fsck: op het moment dat het systeem aan het opstarten is, wordt er alleen een snapshot van het systeem bewaard. fsck kan later uitgevoerd worden. Alle bestandssystemen kunnen dirty gemount worden en het systeem kan gewoon verder opstarten naar multi-user modus. Vervolgens zijn er fscks gepland die in de achtergrond draaien voor elk bestandssysteem dat niet schoon is en waarmee bezette bronnen vrijgegeven worden. Bestandssystemen die geen gebruik maken van softupdates moeten echter nog steeds gebruik maken van de normale fsck in de voorgrond. Het voordeel van softupdates is dat operaties op metagegevens bijna net zo snel zijn als asynchrone updates (dat wil zeggen sneller dan met logging, waarbij de metagegevens keer keer geschreven worden). Nadelen zijn de complexiteit van de code (wat een groter risico op bugs impliceert in een gebied dat bijzonder gevoelig is voor verlies van gebruikersgegevens) en een groter geheugenverbruik. Tevens moet de gebruiker wennen aan enkele eigenaardigheden. Na een crash lijkt de toestand van het bestandssysteem wat ouder. In situaties waar de standaard synchrone benadering een aantal lege bestanden zou hebben achtergelaten na fsck, is het met softupdates juist zo dat dergelijke bestanden er helemaal niet zijn, omdat de metadata of de bestandsinhoud nooit naar de schijf is geschreven. Schijfruimte wordt pas vrijgegeven als de bijwerkingen aan metagegevens en inhoudelijke bestandsdata weggeschreven zijn, wat mogelijk pas enige tijd na het uitvoeren van rm plaatsvindt. Dit kan problemen veroorzaken als er grote hoeveelheden data naar een bestandssysteem geschreven worden dat onvoldoende vrije ruimte heeft om alle bestanden twee keer te kunnen bevatten (bijvoorbeeld in /tmp). Fijnafstemming van kernellimieten fijnafstemming kernellimieten Bestandsproceslimieten <varname>kern.maxfiles</varname> kern.maxfiles kern.maxfiles kan worden verhoogd of verlaagd, afhankelijk van de systeembehoeften. Deze variabele geeft het maximale aantal bestandsdescriptors op een systeem. Als de bestandsdescriptortabel vol is,.toont de systeembuffer meerdere malen file: table is full, hetgeen achteraf te zien is net dmesg. Elk geopend bestand, socket of fifo heeft een bestandsdescriptor. Een grote produktieserver kan makkelijk enige duizenden bestandsdescriptors nodig hebben, afhankelijk van het soort en aantal diensten die tegelijk draaien. De standaardwaarde voor kern.maxfiles wordt bepaald door de optie maxusers in het bestand met kernelinstellingen. kern.maxfiles groeit evenredig met de waarde van maxusers. Als een aangepaste kernel wordt gebouwd, is het een goed idee om deze kerneloptie in te stellen afhankelijk van het gebruikt van een systeemhet (maar niet te laag). Hoewel een produktieserver misschien niet 256 gebruikers gelijktijdige gebruikers heeft, kunnen de benodigde systeembronnen best vergelijkbaar zijn met een grootschalige webserver. De optie maxusers stelt de grootte van een aantal belangrijke systeemtabellen in. Dit aantal moet ruwweg gelijk zijn aan het aantal gebruikers dat verwacht wordt gelijktijdig van de machine gebruik te maken. Met ingang van &os; 4.5 stelt het systeem deze waarde zelf in als deze uitdrukkelijk op 0 is gezet. Het auto-tuning-algoritme stelt maxusers in afhankelijk van de hoeveelheid geheugen in het systeem, met een minimum van 32 en een maximum van 384. In &os; 5.X en hoger heeft maxusers een standaardwaarde van 0 als deze niet gespecificeerd is. Als er een versie van &os; lager dan 4.5 wordt gebruikt of het gewenst is om de waarde zelf te beheren, wordt aangeraden om maxusers minstens op 4 te zetten, met name als het X Window systeem in gebruik is of als er software gecompileerd wordt. De reden hiervoor is dat de belangrijkste tabel die door maxusers ingesteld wordt, het maximum aantal processen is, dat ingesteld wordt op 20 + 16 * maxusers, dus als maxusers op 1 ingesteld wordt, zijn er maar 36 gelijktijdige processen mogelijk, inclusief de ongeveer achttien processen die door het systeem tijdens het opstarten start en de ongeveer vijftien processen die waarschijnlijk aangemaakt worden door het opstarten van het X Window systeem. Zelfs een eenvoudige taak als het afbeelden van een hulppagina start negen processen op om de pagina te filteren, te decomprimeren en af te beelden. Als maxusers op 64 ingesteld wordt, zijn er 1044 gelijktijdige processen mogelijk, wat genoeg moet zijn voor bijna alle soorten gebruik. Als echter de gevreesde fout proc table full verschijnt als er geprobeerd wordt om een programma op te starten of als er een server gedraaid wordt met een groot aantal gelijktijdige gebruikers, zoals ftp.FreeBSD.org, kan het getal altijd verhoogd worden en kan de kernel opnieuw gebouwd worden. maxusers stelt geen grens aan het aantal gebruikers dat op de machine kan aanmelden. Het stelt gewoon verschillende tabelgroottes in op redelijke waardes, uitgaande van het maximum aantal gebruikers dat waarschijnlijk de machine gebruikt en van het aantal processen dat elk van deze gebruikers zal draaien. Een sleutelwoord dat wel het aantal gelijktijdige aanmeldingen op afstand en X-terminalvensters begrensd is pseudo-device pty 16. In &os; 5.X kan dit getal genegeerd worden omdat daar het stuurprogramma &man.pty.4; auto-cloning is. Er kan eenvoudig gebruik worden gemaakt van de regel device pty in het instellingenbestand. <varname>kern.ipc.somaxconn</varname> kern.ipc.somaxconn De sysctl variabele kern.ipc.somaxconn beparkt de grootte van de luisterwachtrij voor het accepteren van nieuwe TCP verbindingen. De standaardwaarde van 128 is meestal te laag voor robuuste behandeling van nieuwe verbindingen in een zwaarbeladen webserver omgeving. Voor zulke omgevingen wordt aangeraden deze waarde te verhogen tot 1024 of hoger. De dienstdaemon beperkt misschien zelf de luisterwachtrij (bijvoorbeeld &man.sendmail.8; of Apache), maar heeft vaak een mogelijkheid in een configuratiebestand de wachtrijgrootte aan te passen. Grote luisterwachtrijen zijn ook beter in het ontwijken van Ontzegging van Dienst (DoS) aanvallen. Netwerkbeperkingen De kerneloptie NMBCLUSTERS bepaalt het aantal netwerk Mbufs dat beschikbaar is voor een systeem. Een veel bezochte server met een laag aantal Mbufs beperkt de mogelijkheden van &os;. Elk cluster staat voor ongeveer 2 K geheugen, dus een waarde van 1024 stelt 2 megabyte aan kernelgeheugen voor, dat is gereserveerd voor netwerkbuffers. Een simpele berekening geeft aan hoeveel er nodig is. Stel dat een webserver met een maximum van 1000 simultane verbindingen voor elke verbinding 16 K aan ontvangst netwerkbuffers en 16 K aan zendbuffers kost, dan is ongeveer 32 MB aan netbuffers nodig voor de webserver. Een goede vuistregel is te vermeniguldigen met twee, dus 2x32 MB / 2 KB = 64 MB / 2 kB = 32768. Voor machines met veel geheugen wordt 4096 tot 32768 aangeraden. Er moet in geen geval een arbitrair hoge waarde voor deze sysctl opgegeven worden, want dat kan leiden tot een crash tijdens het opstarten. Met de optie van &man.netstat.1; kan clustergebruik van het netwerk bekeken worden. De loaderparameter kern.ipc.nmbclusters moet gebruikt worden om dit tijdens het opstarten toe te passen. Alleen voor oudere versies van &os; is het nodig om de kerneloptie NMBCLUSTERS te gebruiken. Voor drukke servers die extensief gebruik maken van de systeemaanroep &man.sendfile.2;, kan het nodig zijn het aantal &man.sendfile.2; buffers te verhogen via de kerneloptie NSFBUFS of door de waarde in te stellen in /boot/loader.conf (in &man.loader.8; staan details). Als er in de procestabel processen staan met een status sfbufa is dat een algemene indicator dat deze parameter aangepast moet worden. De sysctl variabele kern.ipc.nsfbufs is alleen-lezen en laat zien op welke waarde deze kernelvariabele is ingesteld. Deze parameter schaalt engiszins met de variabele kern.maxusers, maar het kan nodig zijn om deze bij te stellen. Zelfs als een socket als non-blocking gemarkeerd is, dan nog kan het aanroepen van &man.sendfile.2; op de non-blocking socket ertoe leiden dat er toch blokkade optreedt totdat er voldoende struct sf_buf's vrijgemaakt zijn. <varname>net.inet.ip.portrange.*</varname> net.inet.ip.portrange.* De sysctle variabelelen net.inet.ip.portrange.* bepalen welke reeks poortnummers automatisch gebonden wordt aan TCP en UDP sockets. Er zijn drie gebieden: een laag gebied, een (standaard) middengebied en een hoog gebied. De meeste netwerkprogramma's gebruiken het standaardbereik, wat begrensd wordt door net.inet.ip.portrange.first en net.inet.ip.portrange.last met standaardwaarden van respectievelijk 1024 en 5000. Gebonden poortreeksen worden gebruikt voor uitgaande verbindingen en het is onder bepaalde omstandigheden mogelijk dat poorten op raken. Dit gebeurt meestal in het geval van een zwaar belaste webproxy. Poortbereik is niet van belang als vooral diensten draaien die zich bezighouden met inkomende verbindingen, zoals een normale webserver, of als het aantal uitgaande verbindingen beperkt is, zoals bij een mailrelay. Voor situaties waarin een tekort aan poorten dreigt, wordt aangeraden om net.inet.ip.portrange.last bescheiden op te hogen. Een waarde van 10000, 20000 of 30000 is redelijk. Er moet ook rekening met effecten op firewalls gehouden worden als de poortreeks gewijzigd wordt. Sommige firewalls kunnen grote poortreeksen blokkeren, meestal de lagere poorten, en verwachten dat andere systemen hogere poorten gebruiken voor - uitgaande verbindingen. Om deze reden wordt het aanbevolen - om net.inet.ip.portrange.first te - verlagen. + uitgaande verbindingen. Om deze reden wordt het niet + aanbevolen om net.inet.ip.portrange.first + te verlagen. TCP Bandbreedtevertragingsproduct (TCP Bandwidth Delay Product) TCP bandbreedtevertragingsproduct net.inet.tcp.inflight.enable De TCP bandbreedtevertragingsproduct limitatie lijkt op TCP/Vegas in NetBSD. Het kan aangezet worden door de sysctl variabelel net.inet.tcp.inflight.enable de waarde 1 te geven. Het systeem tracht dan het bandbreedtevertragingssprodukt te berekenen voor elke verbinding en beperkt dan de hoeveelheid gegevens in de wachtrij naar het netwerk tot de hoeveelheid die vereist is om maximale doorvoer te kunnen handhaven. Dit is nuttig bij gebruik van modems, Gigabit Ethernet of zelfs bij hoge snelheid WAN links (of elke andere link met een groot bandbreedtevertragingsprodukt), in het bijzonder als ook windowschaling of een groot verzendwindow gebruikt wordt. Als deze optie aangezet wordt, dient ook net.inet.tcp.inflight.debug de waarde 0 te krijgen (geen debugging) en voor produktiegebruik kan het instellen van net.inet.tcp.inflight.min naar minstens 6144 voordeel opleveren. Het instellen van hoge minima kan effectief het beperken van bandbreedte ondermijnen, afhankelijk van de link. De mogelijkheid tot limitering zorgt ervoor dat de hoeveelheid data die opgebouwd wordt, in tussentijdse route- en switchwachtrijen verlaagd kan worden en tevens kan de hoeveelheid gegevens die opgebouwd wordt in de interfacewachtrij van de lokale host verlaagd worden. Met minder pakketten in wachtrijen, kunnen interactieve verbindingen opereren met lagere Round Trip tijden, met name over langzame modems. Deze optie gaat alleen over datatransmissie (upload / serverkant) en heeft geen effect gegevensontvangst (download / clientkant). Aanpassen van net.inet.tcp.inflight.stab wordt niet aangeraden. Deze parameter krijgt standaard een waarde van 20, wat 2 maximale pakketten opgeteld bij de bandbreedtevensterberekening representeert. Het extra venster is nodig om het algoritme stabiel te houden en om de reactietijd bij veranderende omstandigheden te verbeteren, maar het kan ook leiden tot langere pingtijden over langzame verbindingen (zonder het inflight algoritme kan dit echter nog erger zijn). In dergelijke gevallen kan deze parameter misschien verlaagd worden naar 15, 10 of 5 en misschien moet voor het gewenste effect ook net.inet.tcp.inflight.min verlaagd worden (bijvoorbeeld naar 3500). Het verlagen van deze parameters moet pas in laatste instantie overwogen worden. In 4.X en eerdere releases van &os; staan de sysctl variabelen inflight direct onder net.inet.tcp. Hun namen waren (in alfabetische volgorde): net.inet.tcp.inflight_debug, net.inet.tcp.inflight_enable, net.inet.tcp.inflight_max, net.inet.tcp.inflight_min, net.inet.tcp.inflight_stab. Virtueel Geheugen <varname>kern.maxvnodes</varname> Een vnode is de interne representatie van een bestand of een map. Het verlagen van het aantal beschikbare vnodes voor het besturingssysteem leidt dus tot een daling van disk I/O. Normaliter wordt dit door het besturingssysteem afgehandeld en hoeft de instelling niet gewijzigd te worden. Im sommige gevallen kan disk I/O de beperkende factor zijn en kan het systeem alle beschikbare vnodes in gebruik hebben. Dan dient deze instelling gewijzigd te worden. De hoeveelheid inactief en beschikbaar RAM dient meegenomen te worden in de beslissing. Het huidige aantal gebruikte vnodes kan als volgt bekeken worden: &prompt.root; sysctl vfs.numvnodes vfs.numvnodes: 91349 Om het maximale aantal vnodes weer te geven: &prompt.root; sysctl kern.maxvnodes kern.maxvnodes: 100000 Als het huidige aantal gebruikte vnodes dicht bij het maximale aantal ligt, is het verstandig om kern.maxvnodes op te hogen met 1.000. Ook vfs.numvnodes dient in de gaten gehouden te worden. Als de waarde weer tot aan het maximum stijgt, dan moet kern.maxvnodes verder opgehoogd worden. Er dient een verschuiving op te treden in het door &man.top.1; gerapporteerde geheugengebruik. Er hoort meer geheugen actief te zijn. Wisselbestandruimte toevoegen Hoe goed er ook gepland wordt, soms draait een systeem gewoon niet zoals verwacht. Een oorzaak hiervoor kan een tekort aan wisselbestandruimte zijn. Als blijkt dat er meer wisselbestandruimte nodig is, kan dat eenvoudig. Er zijn drie manieren om de totale ruimte beschikbaar als wisselbestand te vergroten: een nieuwe harde schijf toevoegen, swappen over NFS of een wisselbestand maken op een bestaande (UFS of andere) partitie. Wisselbestand (partitie) op een nieuwe harde schijf Dit is natuurlijk de beste manier om de wisselbestandsruimte te vergroten en een goed excuus om een extra harde schijf toe te voegen. Die komt immers altijd wel van pas. In dat geval kan het beste de discussie over wisselbestandruimte in nog eens herlezen worden om wat suggesties te krijgen over hoe wisselbestandpartitie(s) het beste ingedeeld kunnen worden. Swappen over NFS In het algemeen wordt swappen over NFS niet aangeraden omdat het langzaam is. Dit dient alleen gebruikt te worden als het onmogelijk om naar een lokale schijf te swappen. In &os; versies voor 4.X was het hanteren van een wisselbestand over NFS erg langzaam en inefficiënt. Nieuwere versies werken beter, maar dan nog wordt swappen over NFS sterk gelimiteerd door de aanwezige netwerkbandbreedte en belast het de NFS server. Wisselbestanden Het is mogelijk om een bestand aan te maken van een bepaalde grootte en dit als swap te gebruiken. In dit voorbeeld wordt een 64 MB bestand gebruikt, /usr/swap0. Uiteraard kan een willekeurige naam gebruikt worden. Een wisselbestand aanmaken met &os; 4.X De kernel moet het vnode stuurprogramma bevatten. In recente versies van GENERIC is vnode niet opgenomen. pseudo-device vn #Vnode driver (turns a file into a device) Een vn-apparaat aanmaken: &prompt.root; cd /dev &prompt.root; sh MAKEDEV vn0 Een wisselbestand aanmaken (/usr/swap0): &prompt.root; dd if=/dev/zero of=/usr/swap0 bs=1024k count=64 Correcte rechten op (/usr/swap0) instellen: &prompt.root; chmod 0600 /usr/swap0 Wisselbestand opnemen in /etc/rc.conf: swapfile="/usr/swap0" # Set to name of swapfile if aux swapfile desired. Nu kan de machine herstart worden of het wisselbestand meteen te gebruiken: &prompt.root; vnconfig -e /dev/vn0b /usr/swap0 swap Een wisselbestand aanmaken met &os; 5.X De kernel moet het stuurprogramma voor de geheugenschijf (&man.md.4;) bevatten. Dat zit standaard in de GENERIC kernel. device md # Memory "disks" Het wisselbestand /usr/swap0 aanmaken: &prompt.root; dd if=/dev/zero of=/usr/swap0 bs=1024k count=64 De correctie rechten op /usr/swap0 instellen: &prompt.root; chmod 0600 /usr/swap0 Het wisselbestand opnemen in /etc/rc.conf: swapfile="/usr/swap0" # Set to name of swapfile if aux swapfile desired. De machine moet herstart worden of om het wisselbestand direct in te schakelen: &prompt.root; mdconfig -a -t vnode -f /usr/swap0 -u 0 && swapon /dev/md0 Hiten Pandya Geschreven door Tom Rhodes Energie- en bronnenbeheer Het is belangrijk om hardwarebronnen op een efficiënte wijze te benutten. Voordat ACPI geïntroduceerd werd was het erg lastig en onflexibel om het energieverbruik en de thermische eigenschappen van een systeem te beheersen. De hardware werd beheerst door deze of gene interface, ingebed in het BIOS, zoals de Plug-n-play BIOS (PNPBIOS) of Advanced Power Management (APM), enzovoort. Energie- en bronnenbeheer is een kerntaak van moderne besturingssystemen. Het besturingssysteem moet bijvoorbeeld systeemlimieten in de gaten houdt (en mogelijk een SMS sturen of iets dergelijks) als de systeemtemperatuur onverwacht toeneemt. In dit deel van het &os; handboek wordt uitgebreide informatie verschaft over ACPI. Aan het einde staan referenties naar meer leesmateriaal. ACPI is op &os; 5.X en nieuwere systemen als een standaard ingeladen kernelmodule aanwezig. In &os; 4.9 kan ACPI aangezet worden door de regel device acpica toe te voegen aan het bestand met kernelinstellingen en een nieuwe kernel te bouwen en te installeren. Wat is ACPI? ACPI APM Advanced Configuration and Power Interface (ACPI) is een standaard die door een alliantie van producenten geschreven is, met als doel te voorzien in een een standaardinterface voor hardware bronnen- en energiebeheer. Een belangrijk element is dat het meer flexibiliteit en beheersmogelijkheden biedt aan het besturingssysteem (OS). Moderne systemen hebben de limieten van de huidige PNP interfaces verder opgerekt dan wenselijk en misschien wel mogelijk was. ACPI is de directe opvolger van APM (Advanced Power Management). Centraal is het verleggen van hardwarebeheer en -monitoring naar de OS laag in plaats van de zeer beperkte BIOS laag. Tekortkomingen van APM Met de Advanced Power Management (APM) faciliteit kan het energieverbruik van een systeem geregeld worden op basis van de systeemactiviteit. Het APM BIOS wordt geleverd door de systeemproducent of -verkoper en het is specifiek voor dat betreffende hardware platform. Een APM stuurprogramma in het besturingssysteem regelt vervolgens de toegang tot de APM Software Interface, die het besturen van vermogensniveau mogelijk maakt. Er zijn vier hoofdproblemen met APM te onderscheiden: ten eerste wordt het energiebeheer verricht door een BIOS (afhankelijk van producent) en het besturingssysteem heeft daar geen kennis van. De gebruiker die idle-time waarden instelt voor een harde schijf in het APM BIOS is hier een voorbeeld van. Dan zal het BIOS de harde schijf langzamer kunnen laten draaien zonder dat het besturingssysteem de noodzaak ziet of het goedkeurt. Ten tweede: de APM logica is ingebed in de BIOS, waardoor het buiten het besturingssysteem om opereert. Dit houdt in dat gebruikers problemen met hun APM BIOS alleen kunnen verhelpen door een nieuw BIOS in het ROM te flashen, wat een gevaarlijke en mogelijk onherstelbare operatie is. Ten derde is APM een producent-specifieke technologie, in de zin dat er altijd een hoge mate van duplicatie zal zijn van al dan niet geslaagde pogingen om het wiel opnieuw uit te vinden en uiteraard ook van bugs. Er is geen enkele garantie dat het wegnemen van een bug door een producent ook een zelfde bug wegneemt bij een concurrent. Tenslotte is het van belang te weten dat de APM BIOS in het algemeen gewoon te weing geheugen kon gebruiken om een ingewikkeld energiebeheer te kunnen implementeren. Laat staan dat deze goed aanpasbaar was aan veranderlijke doelstellingen voor de betreffende machine. Plug-n-play BIOS (PNPBIOS) was in veel situations onbetrouwbaar. PNPBIOS is 16-bit technologie, dus het besturingssysteem moet 16-bit emulatie gebruiken om met PNPBIOS methoden te kunnen samenwerken. Het &os; stuurprogramma APM is gedocumenteerd in &man.apm.4;. <acronym>ACPI</acronym> instellen Het stuurprogramma acpi.ko wordt standaard geladen bij het opstarten door de &man.loader.8; en hoeft niet gecompileerd te worden. De redenatie is dat er met modules gemakkelijker gewerkt kan worden, bijvoorbeeld een andere acpi.ko gebruiken zonder dat er een nieuwe kernel gebouwd moet worden. Dit heeft het voordeel dat testen eenvoudiger is. Een andere reden is dat het opstarten van ACPI nadat een systeem eenmaal volledig opgestart is, weinig nuttig is en in sommige gevallen fataal kan zijn. In geval van tijfel kan ACPI beter uitgeschakeld worden. Dit stuurprogramma kan niet gestopt worden als het eenmaal geladen is, omdat de systeembus het gebruikt voor allerlei interacties met hardware. ACPI kan uitgezet worden met het hulpprogramma &man.acpiconf.8;. In feite kan de meeste interactie met het ACPI systeem gedaan worden via &man.acpiconf.8;. In wezen betekent dit dat als er iets over ACPI in &man.dmesg.8; staat, het hoogstwaarschijnlijk al draait. ACPI en APM kunnen niet samenleven en moeten afzonderlijk en exclusief gebruikt worden. De laatste die gestart wordt bepaalt of het stuurprogramma de ander wel of niet ziet. In haar eenvoudigste vorm kan ACPI gebruikt worden om het systeem in slaapmodus te zetten met de vlag en een 1-5 optie met &man.acpiconf.8;. De meeste gebruikers hebben alleen 1 nodig. De optie 5 verricht een soft-off, wat hetzelfde is als: &prompt.root; halt -p Andere opties zijn mogelijk. In &man.acpiconf.8; staat meer informatie. Nate Lawson Geschreven door Peter Schultz Met medewerking van Tom Rhodes &os; <acronym>ACPI</acronym> gebruiken en debuggen ACPI is een totaal nieuwe manier om apparaten te ontdekken, om energieverbruik te beheren en om een gestandaardiseerde toegang te bieden tot allerlei apparaten die eerder via het BIOS beheerd werden. Er wordt voortdurend vooruitgang geboekt om ACPI op alle systemen te laten werken, maar bugs in de ACPIMachine Language (AML) bytecode van sommige moederborden, onvolledigheden in &os;'s kernel subsystemen en bugs in de &intel; ACPI-CA interpreter blijven opduiken. Deze tekst is bedoeld om de &os; ACPI beheerders (maintainers) te helpen met het vinden van de hoofdoorzaken van problemen die voorkomen en met het debuggen en het vinden van een oplossing. Debuginformatie aanleveren Voordat een probleem wordt aanmeld, moet het zeker zijn dat de laatste BIOS versie draait en indien beschikbaar de geïntregeerde controller firmware versie. Diegenen die meteen een probleem willen indienen, sturen de volgende informatie naar freebsd-acpi@FreeBSD.org: Omschrijving van het foutieve gedrag, inclusief systeemtype en model en alles wat de fout kan veroorzaken. Als het een nieuw fenomeen is, dan dient ook zo accuraat mogelijk aangegeven te worden wanneer de fout het eerst optrad. De &man.dmesg.8; uitvoer van boot -v, inclusief foutmeldingen die gegenereerd worden als de fout optreedt. De &man.dmesg.8; uitvoer van boot -v met ACPI uitgeschakeld, indien het uitzetten van ACPI het probleem oplost. Uitvoer van sysctl hw.acpi. Dit is tevens een goede manier om uit te vinden welke ACPI mogelijkheden een systeem heeft. Een URL waar de ACPISource Language (ASL) gevonden kan worden. De ASL dient niet rechtstreeks naar de lijst gezonden te worden, omdat deze nogal groot kan zijn. Een kopie van een ASL kan gemaakt worden met het volgende commando: &prompt.root; acpidump -t -d > name-system.asl (Vervang een aanmeldnaam door $NAME en producent/model door $SYSTEM. Bijvoorbeeld: njl-FooCo6000.asl) De meeste &os; programmeurs lezen de &a.current; mailinglijst, maar problemen gaan bij voorkeur ook naar &a.acpi.name; zodat ze zeker gezien worden. Het kan enige tijd duren voordat er antwoord komt, omdat deze mensen elders ook nog fulltime banen hebben. Als de bug niet meteen duidelijk is, komt er waarschijnlijk en verzoek om een PR in te dienen via &man.send-pr.1;. Als er een PR moet worden opgesteld, dan dient alle hierboven gevraagde informatie vermeld te worden. Dit helpt om het probleem te kunnen volgen en oplossen. Het sturen van een PR zonder eerst &a.acpi.name; te mailen is niet wenselijk, aangezien men PRs gebruikt als herinnering, niet als rapportagesysteem. Mogelijk is een probleem al eens door iemand anders aangemeld. Achtergrond ACPI is aanwezig op alle moderne computers die voldoen aan de ia32 (x86), ia64 (Itanium) of amd64 (AMD) architecturen. De volledige standaard heeft vele mogelijkheden zoals CPU prestatiebeheer, energiebeheer, thermische zones, diverse batterijsystemen, ingebedde controllers en busnummering. De meeste systemen implementeren minder dan de volledige standaard. Een desktopsysteem implementeert bijvoorbeeld meestal alleen busnummering, terwijl laptops mogelijk ook koeling- en batterijbeheer ondersteunen. Laptops hebben ook suspend en resume (slapen en wakker worden) met hun eigen aanverwante comlexiteit. Een ACPI-compliant systeem heeft verscheidene componenten. Het BIOS is de eerste en dan zijn er verscheidene tabellen in het geheugen zoals FADT die zaken als de APIC map (gebruikt voor SMP) specificeren, beschikbaar gesteld door verschillende producenten/verkopers. Daarnaast zijn er specifieke eenvoudige instellingen en instellingenregisters, ook allen specifiek voor de leverancier. Ook wordt er een tabel van bytecode (de Differentiated System Description Table DSDT) geleverd die een op een boomstructuur lijkende namespace biedt voor apparaten en apparaatobjectfuncties. Het stuurprogramma ACPI moet de voorgedefinieerde tabellen verwerken, een interpreter voor de bytecode implementeren en apparaatstuurprogramma's en de kernel aanpassen om alleen al informatie van het ACPI subsysteem te kunnen accepteren. &intel; heeft een interpreter beschikbaar gesteld (ACPI-CA) die door &os; en ook door &linux; en NetBSD gebruikt wordt. De ACPI-CA broncode staat in src/sys/contrib/dev/acpica. De lijmcode (glue code) die ACPI-CA laat werken met &os; staat in src/sys/dev/acpica/Osd. Stuurprogramma's die verscheidene ACPI apparaten implementeren staan in src/sys/dev/acpica. Algemene problemen Wil ACPI goed werken, dan moeten alle onderdelen goed werken. Hieronder staan enkele algemene problemen in volgorde van hoe vaak ze optreden en enkele mogelijke oplossingen of manieren om de problemen te vermijden. Muisproblemen Soms doet een muis het niet bij het opstarten uit de slaapstand. Een bekend lapmiddel is het toevoegen van hint.psm.0.flags="0x3000" aan het bestand /boot/loader.conf. Als dat niet werkt, dan wordt aangeraden een bugrapport in te sturen, zoals eerder is beschreven. Suspend/resume ACPI heeft drie slaapstanden waarbij het geheugen (RAM) wordt ingezet. Dit zijn de STR toestanden S1-S3,en nog een slaap-met-gebruik-van-harde-schijf toestand (STD) die S4 heet. S5 is zacht uit en is de normale status van een systeem als het is aangesloten maar niet is aangezet. S4 kan feitelijk op twee manieren geïmplementeerd worden: S4BIOS is een slaapstand naar schijf met behulp van het BIOS en S4OS wordt volledig door het besturingssysteem beheerd. als eerste dienen de sysctl items die iets met de slaapstand te maken hebben gecontroleerd te worden. Hieronder staan de resultaten voor een Thinkpad: hw.acpi.supported_sleep_state: S3 S4 S5 hw.acpi.s4bios: 0 Dit betekent dat hier acpiconf -s gebruikt kan worden om S3, S4 OS en S5 te testen. Als gelijk was aan (1), dan zou er S4BIOS ondersteuning zijn in plaats van S4 OS. Als suspend/resume getest moet worden, dient, indien ondersteund, bij S1 begonnen te worden. Deze toestand heeft de grootste kans om te werken, omdat deze niet veel stuurprogrammaondersteuning vereist. Niemand heeft nog S2 geïmplementeerd, maar het is ongeveer hetzelfde als S1. Daarna wordt S3 getest. Dit is het diepste STR niveau en heeft uitgebreide ondersteuning van stuurprogramma's nodig om hardware goed opnieuw te kunnen starten. Mochten er blokkades optreden, dan kan naar de &a.acpi.name; lijst gemaild worden. Er kan echter geen snelle oplossing verwacht worden, omdat er nog de nodige stuurprogramma's/hardware liggen om getest en bewerkt te worden. Om een probleem te kunnen isoleren helpt het om zoveel mogelijk stuurprogramma's uit de kernel te halen. Als dit werkt, kan er teruggewerkt worden naar de driver die schuldig is aan het falen. Meestal vertonen binaire stuurprogramma's als nvidia.ko, X11 beeldschermstuurprogramma's en USB de meeste problemen, terwijl bijvoorbeeld Ethernet interfaces meestal meteen goed werken. Als de stuurprogramma's zonder problemen geladen en verwijderd kunnen worden, dan is dit te automatiseren door de juiste commando's in /etc/rc.suspend en /etc/rc.resume te zetten. Er staat een voorbeeld (achter commentaartekens) voor het laden en verwijderen van een driver. Als het beeldscherm er na wakker worden vreemd uitziet, kan geprobeerd worden naar nul (0) te zetten. Met langere of kortere waarden voor kan bekeken worden of dat helpt. In geval van problemen is het ook een optie om een recente &linux; distibutie met ondersteuning voor ACPI support te starten en daarvan de suspend/resume ondersteuning op dezelfde hardware uit te proberen. Als het werkt met &linux;, dan is het waarschijnlijk een &os; stuurprogrammaprobleem en als het mogelijk is uit te vinden over welke driver het gaat, kan dat bijdragen aan het oplossen van het probleem. ACPI houdt zich in het algemeen niet bezig met andere stuurprogramma's bijvoorbeeld geluid, ATA, enzovoort. Als er dus een echt driverprobleem is, dan is waarchijnlijk uiteindelijk ook nodig naar de &a.current.name; lijst te posten en naar de beheerder van het stuurprogramma. Voor degenen met moed is het vooral aan te raden een paar &man.printf.3;s in problematische stukken van een stuurprogramma te plaatsen voor debugging om na te gaan waar de resumefunctie precies hangt. Tot slot kan geprobeerd worden om ACPI uit te zetten en in plaats daarvan APM aan te zetten. Als suspend/resume werkt met APM, is het wellicht verstandig het daarbij te houden, vooral met wat oudere apparatuur (voor 2000). Producenten hebben nogal wat tijd nodig gehad om ACPI ondersteuning goed te krijgen en voor oudere hardware is het waarschijnlijker dat er BIOS problemen zijn met ACPI. Systeem hangt (tijdelijk of permanent) Meestal is het hangen van het systeem het gevolg van verloren interrupts of een interruptstorm. Chipsets kunnen een heleboel problemen hebben, afhankelijk van hoe het BIOS interrupts instelt voor het opstarten, of de APIC (MADT) tabel correct is en de routering van het System Control Interrupt (SCI). interrupt storms Interruptstorms kunnen onderscheiden worden van verloren geraakte interrupts door de uitvoer van vmstat -i te controleren en de regel met acpi0 goed te lezen. Als de teller in toenemende mate hoger staat dan enkele per seconde, dan is sprake van een interruptstorm. Als het systeem lijkt te hangen, is het wellicht nog mogelijk door te dringen tot de DDB (CTRL ALTESC) show interrupts uit te voeren. APIC uitschakelen De beste hoop in geval van interruptproblemen is om APIC ondersteuning uit te zetten met hint.apic.0.disabled="1" in loader.conf. Panics Panics zijn relatief zeldzaam met ACPI en krijgen de hoogste prioriteit bij het oplossen. Eerst moeten de verschillende gebeurtenissen waarmee de panic (als mogelijk) te reproduceren is geïsoleerd worden en moet een backtrace gemaakt worden. options DDB dient aangezet te worden en er dient een een seriële console () of een &man.dump.8; partitie te komen.. In DDB is een backtrace te maken met tr. Als de backtrace handmatig opgeschreven moet worden, is het belangrijk dat in ieder geval de bovenste en onderste vijf (5) regels van de backtrace genoteerd worden. Daarna dient getracht te worden het systeem te starten zonder ACPI. Als dat werkt, is het ACPI subsysteem geïsoleerd en kunnen de verschillende waarden uitgeprobeerd worden. In &man.acpi.4; staan enkele voorbeelden. Systeem slaat aan na slaapstand of stop hw.acpi.disable_on_poweroff="0" kan uitgezet worden in &man.loader.conf.5;. Hierdoor schakelt ACPI bepaalde gebeurtenissen tijdens het afsluitproces niet uit. Om dezelfde redenen moeten sommige systemen deze waarde altijd op 1 (standaard) hebben staan. In het algemeen lost dit een probleem op waarbij een systeem spontaan weer opkomt nadat het in slaapstand is gezet of geheel gestopt is. Overige problemen Als er nog andere problemen zijn met ACPI (met een docking station of apparaten niet gedetecteerd, enzovoort), dan kan een mail met beschijving naar de mailinglijst gezonden worden. Sommige zaken kunnen echter gerelateerd zijn aan delen van het ACPI subsysteem die nog niet af zijn, dus het kan in sommige gevallen een tijd duren. Gebruikers moeten soms geduld hebben en de bereidheid om eventuele patches uit te proberen. <acronym>ASL</acronym>, <command>acpidump</command> en <acronym>IASL</acronym> ACPI ASL Het grootste probleem is dat BIOS producenten vaak incorrecte (of gewoon foutieve) bytecode leveren. Dit blijkt doorgaans uit kernelboodschappen als: ACPI-1287: *** Error: Method execution failed [\\_SB_.PCI0.LPC0.FIGD._STA] \\ (Node 0xc3f6d160), AE_NOT_FOUND Vaak kunnen dergelijke problemen geoplost worden door de BIOS bij te werken tot de laatste revisie. De meeste consoleberichten zijn onschuldig, maar als er andere problemen zijn, zoals batterijstatus die niet werkt, dan ligt het voor de hand te zoeken naar problemen in de AML code. De bytecode die AML genoemd wordt, wordt gecompileerd van een broncodetaal ASL. Deze staat weer in een tabel DSDT. Met &man.acpidump.8; kan een kopie van de ASL gemaakt worden. Dan moeten zowel de opties (laat inhoud van vaste tabellen zien) als (disassembleer AML naar ASL) gebruikt worden. In Debuginformatie aanleveren staat een voorbeeld. De eenvoudigste eerste controle is de ASL code opnieuw compileren en kijken of er foutmeldingen optreden. Waarschuwingen kunnen doorgaans genegeerd worden, maar fouten zijn bugs die er meestal toe leiden dat ACPI niet correct werkt. Om ASL te hercompileren: &prompt.root; iasl eigen.asl <acronym>ASL</acronym> repareren ACPI ASL Op langere termijn is het de bedoeling dat voor vrijwel elke machine ACPI werkt zonder enig ingrijpen van de gebruiker. Op dit moment wordt er echter nog gewerkt aan oplossingen voor veel voorkomende vergissingen die BIOS producenten maken. De µsoft; interpreter (acpi.sys en acpiec.sys) controleert niet strikt of het BIOS volledig aan de standaard voldoet, waardoor het voorkomt dat BIOS makers die alleen testen onder &windows; bepaalde fouten in hun ASL nooit correct repareren. &os; hoopt door te gaan met de identificatie en documentatie van welk niet-standaard gedrag precies wordt toegelaten door µsoft;'s interpreter en te dit te repliceren zodat &os; kan werken zonder dat gebruikers zich gedwongen zien om de ASL te repareren. Als een tijdelijke oplossing en om te helpen met het in kaart brengen van bepaald gedrag, kan de ASL handmatig gerepareerd worden. Mocht dit lukken, dan wordt erop aangedrongen een &man.diff.1; van de oude en de nieuwe ASL te mailen, zodat het foutieve gedrag mogelijk in ACPI-CA kan worden verwerkt, waardoor andere gebruikers niet meer handmatig met hun ASL aan de gang hoeven. ACPI error messages Hieronder staat een lijst algemene foutmeldingen, hun oorzaken en hoe ze op te lossen: _OS afhankelijkheden Sommige AMLs gaan ervan uit dat de wereld enkel bestaat uit &windows; versies. &os; kan zich voordoen als elk OS om te kijken of dit problemen oplost. Een gemakkelijke manier om dit te doen is hw.acpi.osname="Windows 2001" in te stellen in /boot/loader.conf of andere gelijksoortige strings die in een ASL staan. Ontbrekende return opdrachten Sommige methoden hebben geen specifieke returnwaarde, zoals wel vereist wordt door de standaard. Hoewel ACPI-CA hier niets mee doet, heeft &os; de mogelijkheid tot impliciete returns. Er kunnen ook expliciet return opdrachten toegevoegd worden waar vereist, als het bekend is welke waarden teruggevoerd moeten worden. Om iasl te dwingen tot compilatie van ASL kan de schakeloptie gebruikt worden. De standaard <acronym>AML</acronym> aanpassen Nadat eigen.asl aangepast is, kan deze als volgt gecompileerd wordent: &prompt.root; iasl eigen.asl Met de optie is af te dwingen dat de AML gemaakt wordt, zelfs als er compileerfouten optreden. Sommige fouten (zoals ontbrekende return opdrachten) worden automatisch opgelost door de interpreter. DSDT.aml is de standaardnaam voor het bestand dat door iasl wordt geproduceerd. Dit is in plaats van de foutieve versie uit het BIOS (die nog steeds aanwezig is in het flashgeneugen) te laden door /boot/loader.conf als volgt te wijzigen: acpi_dsdt_load="YES" acpi_dsdt_name="/boot/DSDT.aml" DSDT.aml moet in de map /boot staan. Debuguitvoer van <acronym>ACPI</acronym> verkrijgen ACPI problemen ACPI debuggen Het stuurprogramma ACPI heeft een zeer flexibele debugfaciliteit. Er kan zowel een set van subsystemen aangegeven worden als het niveau van uitvoerigheid. De te debuggen subsystemen worden aangegeven als lagen (layers) en zijn opgedeeld in ACPI-CA componenten (ACPI_ALL_COMPONENTS) en ACPI hardware ondersteuning (ACPI_ALL_DRIVERS). De uitvoerigheid van debuguitvoer wordt aangegeven als het niveau (level) en gaat van CPI_LV_ERROR (alleen fouten rapporteren) tot ACPI_LV_VERBOSE (alles). Het niveau is een bitmasker en dus kunnen er meerdere opties tegelijk ingeschakeld worden (gescheiden door spaties). In de praktijk wordt wellicht een seriële console gebruikt om de uitvoer te loggen als deze zo omvangrijk is dat de console berichtbuffer vol loopt (misschien wel meerdere keren). Een complete lijst van de individuele lagen en niveaus staat in &man.acpi.4;. Debuguitvoer staat staandaard niet aan. Door options ACPI_DEBUG toe te voegen aan het bestand met kernelinstellingen als ACPI als de kernel is gebouwd, wordt het ingeschakeld. Door ACPI_DEBUG=1 toe te voegen aan /etc/make.conf wordt het systeembreed ingeschakeld. Als ACPI als module wordt gebruikt (de normale situatie), dan hoeft slechts de acpi.ko module opnieuw gecompileerd te worden: &prompt.root; cd /sys/modules/acpi/acpi && make clean && make ACPI_DEBUG=1 acpi.ko moet in /boot/kernel komen te staan en de gewenste debuglaag en het gewenste niveau van uitvoerigheid dienen toegevoegd te worden aan loader.conf. Hieronder een voorbeeld waarmee debuguitvoer wordt aangezet voor alle ACPI-CA componenten en alle ACPI hardware stuurprogramma's (CPU, LID, enzovoort. Het niveau van uitvoerigheid is het laagst mogelijke. Er worden alleen fouten gemeld. debug.acpi.layer="ACPI_ALL_COMPONENTS ACPI_ALL_DRIVERS" debug.acpi.level="ACPI_LV_ERROR" Als de gezochte informatie wordt veroorzaakt door een specifieke gebeurtenis (bijvoorbeeld in en uit slaapstand gaan), dan kunnen wijzigingen aan loader.conf achterwege blijven en in plaats daarvan kan sysctl gebruikt worden om laag en niveau in te stellen na het opstarten en zo het systeem voor te bereiden op die specifieke gebeurtenis. De sysctls hebben dezelfde namen als de parameters in loader.conf. Verwijzingen Meer informatie over ACPI staat op de volgende locaties: De &a.acpi; De ACPI mailinglijst archieven De oude ACPI mailinglijst archieven De ACPI 2.0 specificatie &os; Handleidingen: &man.acpi.4;, &man.acpi.thermal.4;, &man.acpidump.8;, &man.iasl.8;, &man.acpidb.8; DSDT debugging informatie. (Gebruikt Compaq als voorbeeld, maar van algemeen nut). diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/cutting-edge/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/cutting-edge/chapter.sgml index 7b7b3aa4ed..1c69663241 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/cutting-edge/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/cutting-edge/chapter.sgml @@ -1,2027 +1,2027 @@ Jim Mock Geherstructureerd, gereorganiseerd en delen bijgewerkt door Jordan Hubbard Origineel door Poul-Henning Kamp John Polstra Nik Clayton Remko Lodder Vertaald door Siebrand Mazeland Het scherp van de snede Overzicht &os; wordt ontwikkeld tussen de verschillende versies in. Voor mensen die het nieuwste van het nieuwste willen hebben zijn er verschillende makkelijke mechanismes om een systeem gesynchroniseerd te houden met de laatste ontwikkelingen. Wees gewaarschuwd: het nieuwste van het nieuwste is niet voor iedereen geschikt! Dit hoofdstuk helpt om een keuze te maken of het wenselijk is het ontwikkelsysteem te volgen of één van de uitgegeven versies. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: De verschillen tussen de ontwikkeltakken &os.stable; en &os.current;; Hoe een systeem bijgewerkt kan worden met CVSup, CVS of CTM; Hoe een basissysteem opnieuw te compileren en te herinstalleren met make buildworld, enzovoort. Veronderstelde criteria: Een juist ingesteld netwerk (); Weten hoe software van derden te installeren (). &os.current; vs. &os.stable; -CURRENT -STABLE Er zijn twee ontwikkeltakken voor &os;: &os.current; en &os.stable;. Deze sectie licht beiden toe en beschrijft hoe een systeem bijgewerkt te houden met elke tak. &os.current; wordt eerst behandeld, daarna &os.stable;. Bijblijven met &os; Bedenk dat &os.current; het nieuwste van het nieuwste is van &os; ontwikkeling. Van &os.current; gebruikers wordt verwacht dat ze veel technische kennis hebben en capabel zijn om zelfstandig lastige systeemproblemen op te lossen. Nieuwe gebruikers van &os; kunnen het beste twee keer nadenken alvorens het te installeren. Wat is &os.current;? momentopname &os.current; is de laatste werkende set broncode voor &os;. Dit bevat werk in uitvoering, experimentele wijzigingen en overgangsmechanismes die mogelijk wel of niet meegenomen worden in de volgende officiële uitgave van het besturingssysteem. Alhoewel veel &os;-ontwikkelaars de broncode van &os.current; dagelijks compileren, zijn er periodes dat de broncode niet compileerbaar is. Deze problemen worden zo snel mogelijk gerepareerd, maar het is mogelijk dat &os.current; een ramp veroorzaakt in plaats van dat het de gewenste functionaliteit levert. Dit ligt geheel aan het moment waarop de broncode is opgehaald. Wie heeft &os.current; nodig? &os.current; is beschikbaar voor drie primaire aandachtsgroepen: Leden van de &os;-gemeenschap die actief werken aan een deel van de broncode voor wie current een echte eis is. Leden van de &os;-gemeenschap die actief testen en tijd hebben om problemen op te lossen om zeker te stellen dat &os.current; zo gezond als mogelijk is. Er zijn ook mensen die actuele suggesties maken over wijzigingen en de algemene richting van &os; en die patches opsturen om deze te implementeren. Diegenen die alleen een oogje in het zeil willen houden of de huidige bronnen gebruiken ter referentie (bijvoorbeeld voor het lezen en niet het draaien). Deze mensen geven ook regelmatig commentaar of dragen bij in de code. Wat is &os.current; <emphasis>niet</emphasis>? Een snelle manier om pre-release versies te krijgen omdat bekend is dat er een aantal leuke nieuwe mogelijkheden in zitten en het leuk is deze als eerste te gebruiken. Het als eerste gebruiken van nieuwe mogelijkheden betekent ook de eerste zijn die nieuwe bugs ontdekt. Een snelle manier om bugfixes te krijgen. Elke willekeurige versie van &os.current; heeft waarschijnlijk net zoveel nieuwe bugs als dat er bugs opgelost zijn. Op welke manier dan ook officieel ondersteund. We doen onze best om mensen echt te helpen in één van de drie legitieme &os.current; groepen maar er is simpelweg niet genoeg tijd om technische ondersteuning te leveren. Dit is niet omdat we gemene en vervelende mensen zijn die anderen niet willen helpen (we zouden niet eens aan &os; werken als we dat durfden). De ontwikkelaars kunnen simpelweg geen honderd berichten per dag beantwoorden én aan &os; werken. Bij de keuze tussen het verbeteren van &os; en vragen beantwoorden over experimentele code, kiezen ontwikkelaars voor het eerste. &os.current; gebruiken -CURRENT gebruiken Neem een abonnement op de mailinglijsten &a.current.name; en &a.cvsall.name;. Dit is niet alleen een goed idee, het is essentieel. Geen berichten ontvangen van de lijst &a.current.name; betekent geen commentaar zien dat mensen maken over de huidige staat van het systeem en dus waarschijnlijk struikelen over problemen die anderen al gevonden en opgelost hebben. Nog belangrijker is het missen van belangrijke informatie die kritisch kan zijn voor een systeem. De lijst &a.cvsall.name; biedt de mogelijkheid de wijzigingsboodschap te zien voor elke wijziging die gemaakt wordt samen met relevante informatie over mogelijke bijwerkingen. Ga om op deze lijsten of één van de andere beschikbare lijsten te abonneren naar &a.mailman.lists.link; en klik op de gewenste lijst. Instructies over de rest van de procedure zijn daar beschikbaar. Haal de broncode van een &os; mirrorsite. Dit kan op de volgende twee manieren: cvsup cron -CURRENT Synchroniseren met CVSup Gebruik het programma cvsup met de supfile genaamd standard-supfile uit /usr/share/examples/cvsup. Dit is de geadviseerde methode, omdat de gehele collectie in één keer wordt binnengehaald en daarna alleen hetgeen wat gewijzigd is. Veel mensen draaien cvsup vanuit de cron en houden daarmee hun broncode automatisch bijgewerkt. De voorbeeld supfile dient aangepast te worden om cvsup in te stellen voor een omgeving. -CURRENT Synchroniseren met CTM Gebruik de CTM faciliteit. Bij een slechte verbinding, dure connecties of alleen e-mail toegang, is CTM een optie. Het werkt echter lastig en geeft mogelijk corrupte bestanden. Dit zorgt ervoor dat het zelden gebruikt wordt, dat de kans verhoogt dat het niet werkt voor redelijk lange periodes. Het advies is CVSup te gebruiken. Als de broncode wordt opgehaald om te draaien en niet alleen om naar te kijken, haal dan alles op van &os.current; en niet alleen geselecteerde delen. De reden hiervoor is dat verschillende delen van de code afhangen van updates op andere plekken en het compileren van een onderdeel gegarandeerd problemen oplevert. -CURRENT compileren Voordat &os.current; gecompileerd wordt is het raadzaam om de Makefile in /usr/src aandachtig te bekijken. Het is handig om de eerste keer op zijn minst de kernel en de wereld opnieuw te bouwen als onderdeel van het updateproces. Via de &a.current; en /usr/src/UPDATING is het mogelijk op de hoogte te blijven van mogelijke wijzigingen in de opstartprocedures die soms nodig zijn tussen verschillende versies. Wees actief! Ervaringen van &os.current;-gebruikers zijn belangrijk, zeker als het gaat om suggesties voor verbeteringen of bugfixes. Suggesties met bijbehorende code worden enthousiast ontvangen! &os; stabiel houden Wat is &os.stable;? -STABLE &os.stable; is de ontwikkeltak waaruit grote releases gemaakt worden. Wijzigingen in deze tak gaan in een ander tempo en met de algemene aanname dat ze eerst in &os.current; worden ingebracht ter test. Dit is nog steeds een ontwikkeltak, echter dit betekent dat op elk gegeven moment de code voor &os.stable; wel of niet geschikt is voor een speciaal doel. Het is simpelweg een andere ontwikkelomgeving en geen bron voor eindgebruikers. Wie heeft &os.stable; nodig? Bij interesse in het bijhouden van of bijdragen aan het &os;-ontwikkelproces, speciaal als het gerelateerd is aan de volgende versie van &os;, is het volgen van &os.stable; het overwegen waard. Ondanks dat security fixes ook in de &os.stable;-tak komen, hoeft dit niet per se. In elke beveiligingswaarschuwing voor &os; wordt uitgelegd uit hoe het probleem opgelost kan worden voor de release die het betreft. Dit is niet helemaal waar. Oude releases van &os; kunnen niet eeuwig ondersteund worden, ook al duurt ondersteuning vele jaren. Een volledige beschrijving van het huidige beveiligingsbeleid voor oudere releases van &os; staat op http://www.FreeBSD.org/security/. Het volgen van de volledige ontwikkeltak alleen om veiligheidsredenen levert ongetwijfeld ongewenste wijzigingen op. Ondanks het voornemen ervoor te zorgen dat de &os.stable;-tak compileert en altijd draait, wordt dit niet gegarandeerd. Terwijl code ontwikkeld wordt in &os.current; voordat die in &os.stable; verwerkt wordt, draaien meer mensen &os.stable; dan &os.current;, dus het is onontkoombaar dat bugs en randgevallen soms in &os.stable; gevonden worden die niet in &os.current; bekend waren. Om deze redenen wordt niet aangeraden &os.stable; blindelings te volgen en het is extra belangrijk geen productieservers bij te werken naar &os.stable; zonder de code te testen in een testomgeving. Als de mogelijkheden om dit te doen niet beschikbaar zijn, dan is het advies de meest recente release van &os; te draaien en dan de binaire update methode te hanteren om bij te werken tussen verschillende releases. &os.stable; gebruiken &os.stable; gebruiken Neem een abonnement op de lijst &a.stable.name;. Deze biedt informatie over onderdelen van de build die mogelijk verschijnen in &os.stable; of eventuele andere kwesties die speciale aandacht vereisen. Ontwikkelaars kondigen in deze mailinglijst ook aan wanneer ze overwegen om een controversiële fix of aanpassing willen maken, waardoor de gebruikers een kans hebben om te reageren als ze goede redenen hebben tegen de voorgestelde wijziging. De lijst &a.cvsall.name; biedt informatie over de commitlogregels voor elke wijziging zoals deze gemaakt is tezamen met relevante informatie over mogelijke bijwerkingen. Ga om te abonneren op deze lijsten, of één van de andere beschikbare lijsten naar &a.mailman.lists.link; en klik op de lijst waarop een abonnement gewenst is. Instructies over de rest van de procedure zijn daar beschikbaar. Bij installatie van een nieuw systeem dat zo stabiel mogelijk moet zijn kan simpelweg de laatst gedateerde snapshot gehaald worden van en deze kan geïinstalleerd worden zoals elke andere release. Ook kan de meest recente &os.stable; release geïnstalleerd worden van de mirror sites en kunnen de + linkend="mirrors">mirrorsites en kunnen de onderstaande instructies gevolgd worden om een systeem bij te werken naar de meest recente &os.stable; broncode. Als al een vorige release van &os; draait en bijgewerkt moet worden via de broncodes dan kan dat via - de &os; mirror sites. - Dit kan op één van de twee volgende + de &os; mirrorsites. Dit + kan op één van de twee volgende manieren: cvsup cron &os.stable; synchroniseren met CVSup Gebruik het programma cvsup met de supfile stable-supfile uit de map /usr/share/examples/cvsup. Dit is de aanbevolen methode omdat het hiermee mogelijk is de volledige collectie te downloaden en daarna alleen hetgeen wat veranderd is. Veel mensen draaien cvsup vanuit de cron om de broncodes automatisch bij te werken. Het voorbeeld van de supfile dient aangepast en ingesteld te worden voor de omgeving waarin het instellingenbestand gebruikt wordt. &os.stable; synchroniseren met CTM Gebruik CTM als er geen snelle, goedkope verbinding is met internet. Dan is dit de methode om te gebruiken. Als er snelle on-demand toegang nodig is tot de broncode en bandbreedte is geen overweging, gebruik dan cvsup of ftp. Gebruik anders CTM. &os.stable; compileren Lees alvorens &os.stable; te compileren goed de Makefile in /usr/src. Het is handig om de eerste keer op zijn minst de kernel en de wereld opnieuw te bouwen als onderdeel van het updateproces. Via de &a.stable; en /usr/src/UPDATING is het mogelijk op de hoogte te blijven van mogelijke wijzigingen in de opstartprocedures die soms nodig zijn tussen verschillende releases. Broncode synchroniseren Er zijn verschillende manieren om een internet (of e-mail) verbinding te gebruiken om bij te blijven met elk onderdeel van de &os; projectbronnen of alle onderdelen, afhankelijk van het interessegebied. De primaire diensten zijn Anonieme CVS en CTM. Ondanks dat het mogelijk is om alleen delen van de broncode bij te werken, is de enige ondersteunde methode de totale broncode bijwerken en zowel userland (alle programma's die in gebruikersruimte draaien, zoals programma's in /bin en /sbin) als de kernel opnieuw compileren. Als alleen delen van de broncode worden bijgewerkt, alleen de kernel of alleen het userland, resulteert dat vaak in problemen. Deze problemen kunnen verschillen van compileerfouten tot kernel panics of corruptie van gegevens. CVS anoniem Anonieme CVS en CVSup gebruiken het pull model om broncode bij te werken. In het geval van CVSup start de gebruiker (of een cron script) het programma cvsup waarbij het communiceert met een cvsupd server om bestanden bij te werken. De ontvangen updates zijn op de minuut nauwkeurig en ze komen alleen wanneer dat is ingesteld. Updates kunnen eenvoudig beperkt worden tot specifieke bestanden of mappen uit een interessegebied. Updates worden automatisch gegenereerd door een server, aan de hand van wat is ingesteld. Anonieme CVS is veel eenvoudiger dan CVSup omdat dat alleen een uitbreiding is van CVS die de mogelijkheid biedt om wijzigingen direct van een CVS repository op afstand te halen. CVSup kan dit veel efficiënter doen, maar anonieme CVS is makkelijker in het gebruik. CTM CTM aan de andere kant maakt geen vergelijking tussen de aanwezige bronnen en die op de master server. In plaats daarvan wordt een script uitgevoerd dat wijzigingen in bestanden ziet sinds de vorige keer dat is bijgewerkt en die meerdere keren per dag worden uitgevoerd op de master CTM machine. Elke ontdekte wijziging wordt gecomprimeerd, krijgt een volgnummer toegekend en wordt gecodeerd voor verzending via e-mail (in leesbare ASCII). Deze CTM delta's kunnen dan aangeleverd worden aan &man.ctm.rmail.1; die ze automatisch decodeert, controleert en toepast in de gebruikerskopie van de bronnen. Dit proces is veel efficiënter dan CVSup en claimt minder systeembronnen omdat het model push in plaats van pull is. Er zijn andere nadelen. Als per ongeluk een deel van het archief wordt verwijderd, kan CVSup dat detecteren en het beschadigde deel repareren. CTM doet dit niet en als een deel van de broncode wordt verwijderd (en er geen backup is), dan moet er opnieuw begonnen worden (vanaf de meest recente CVS base delta en moet alles opnieuw opgebouwd worden met CTM. Met Anonymous CVS kan simpelweg het slechte deel verwijderd worden alvorens weer te synchroniseren. De <quote>wereld</quote> opnieuw bouwen world opnieuw bouwen Zodra de lokale broncode gesynchroniseerd is met een bepaalde versie van &os; (&os.stable;, &os.current;, enzovoort) kan de broncode gebruikt worden om een systeem te herbouwen. Maak een backup Het kan niet vaak genoeg verteld worden hoe belangrijk het is om een backup te maken van een systeem vóór deze taak uit te voeren. Ook al is het opnieuw bouwen van de wereld vrij simpel (als deze instructies gevolgd worden), er worden ongetwijfeld ooit fouten gemaakt, misschien zelfs in de broncode, die het onmogelijk maken om een systeem op te starten. Wees ervan verzekerd dat er een backup gemaakt is en dat er een reparatiediskette of cd-rom bij de hand is. Deze wordt waarschijnlijk nooit gebruikt maar better safe than sorry. Abonneer op de juiste mailinglijsten mailinglijst De &os.stable; en &os.current; takken zijn van nature in ontwikkeling. Mensen die bijdragen aan &os; zijn menselijk en foutjes ontstaan regelmatig. Soms zijn deze foutjes onschadelijk, ze geven dan hooguit een nieuwe diagnostische waarschuwing weer. Maar de wijziging kan ook catastrofaal zijn en ervoor zorgen dat een systeem niet meer opstart of bestandssystemen vernietigt (of erger). Als problemen zoals deze voorkomen wordt er een heads up naar de juiste mailinglijst gestuurd, waarin uitgelegd wordt wat het probleem is en welke systemen het raakt. Er wordt een all clear bericht gestuurd als het probleem is opgelost. &os.stable; of &os.current; volgen zonder de &a.stable; of &a.current; te volgen is vragen om problemen. Gebruik geen <command>make world</command> Veel oudere documentatie raadt aan om make world te gebruiken. In dat geval worden er belangrijke stappen overgeslagen en gebruik het commando alleen als er voldoende kennis over aanwezig is. In bijna alle omstandigheden is make world verkeerd en de procedure die hier beschreven is hoort in plaats daarvan gebruikt te worden. De universele wijze om een systeem bij te werken Een systeem bijwerken kan met de volgende procedure, nadat /usr/src/UPDATING is geraadpleegd om te controleren of er voor buildworld voor de gebruikte versie van de broncode nog acties zijn uit te voeren: &prompt.root; make buildworld &prompt.root; make buildkernel &prompt.root; make installkernel &prompt.root; reboot Er zijn een aantal zeldzame gevallen waarin mergemaster -p nog een keer moet draaien voor de stap met buildworld. Deze staan beschreven in UPDATING. In het algemeen kan deze stap echter zonder risico worden overgeslagen als er niet tussen een of meer hoofdversies wordt bijgewerkt. Nadat installkernel succesvol is afgerond, dient er in single-user modus opgestart te worden (met boot -s vanaf de loaderprompt). Draai dan: &prompt.root; mergemaster -p &prompt.root; make installworld &prompt.root; mergemaster &prompt.root; reboot Lees verdere uitleg De hierboven beschreven volgorde is alleen een korte samenvatting. Ook de volgende secties lezen geeft een beter beeld van elke stap, met name als er een op maat gemaakte kernelinstelling wordt gebruikt. <filename>/usr/src/UPDATING</filename> lezen Lees voor verder te gaan /usr/src/UPDATING (of het gelijknamige bestand waar de kopie van de broncode ook staat). Dit bestand kan belangrijke informatie bevatten over mogelijke problemen of specificeert de volgorde waarin bepaalde commando's gestart moeten worden. Als UPDATING tegenstrijdig is met wat hier wordt beschreven, heeft UPDATING voorrang. UPDATING lezen is geen acceptabele vervanging voor het abonneren op de correcte mailinglijst zoals eerder beschreven. De twee vullen elkaar aan en zijn niet exclusief. <filename>/etc/make.conf</filename> controleren make.conf Controleer /usr/share/examples/etc/make.conf (/etc/defaults/make.conf in &os; 4.X) en /etc/make.conf. Het eerste bestand bevat standaard definities, waarvan de meeste uitgecommentarieerd zijn. Om hiervan gebruik te maken als het systeem opnieuw opgebouwd wordt vanuit de broncode, moeten ze toegevoegd worden aan /etc/make.conf. Bedenk dat alles wat toegevoegd wordt aan /etc/make.conf ook gebruikt wordt bij elk make commando. Het is dus verstandig om daar redelijke waardes in te vullen voor een systeem. Een typische gebruiker wil waarschijnlijk de regels CFLAGS en NOPROFILE uit /usr/share/examples/etc/make.conf (/etc/defaults/make.conf in &os; 4.X) kopieren naar /etc/make.conf en het commentaar verwijderen. Bekijk de andere definities (COPTFLAGS, NOPORTDOCS, enzovoort) en bepaal of deze relevant zijn. <filename>/etc</filename> bijwerken De map /etc bevat een groot deel van de systeeminstellingen en scripts die gestart worden tijdens de systeemstart. Sommige van deze scripts verschillen van versie tot versie in &os;. Sommige van de instellingenbestanden worden dagelijks gebruikt voor het draaien van een systeem. In het bijzonder /etc/group. Er zijn gevallen geweest waarbij het installatiegedeelte van make installworld een aantal gebruikersnamen of groepen verwachtte. Als er een upgrade wordt uitgevoerd is het waarschijnlijk dat deze gebruikers of groepen niet bestaan. Dit levert problemen op bij upgraden. In sommige gevallen controleert make buildworld of deze gebruikers of groepen bestaan. Een voorbeeld hiervan is het toevoegen van de gebruiker smmsp. Gebruikers hadden een falend installatieproces toen &man.mtree.8; probeerde om /var/spool/clientmqueue te creëren. De oplossing is om /usr/src/etc/group te controleren en de lijst met groepen te vergelijken met die van het bij te werken systeem. Als daar groepen bestaan die nog niet op een systeem staan, moeten deze worden gekopieerd. Hetzelfde geldt voor het hernoemen van groepen in /etc/group die hetzelfde GID hebben maar een andere naam dan in /usr/src/etc/group. &man.mergemaster.8; kan in voorbereidende modus gedraaid worden als de optie wordt meegegeven. Dan worden alleen de bestanden vergeleken die essentieel zijn voor het succes van buildworld of installworld: &prompt.root; cd /usr/src/usr.sbin/mergemaster &prompt.root; ./mergemaster.sh -p In paranoide beheerdersmodus kan er gecontroleerd worden welke bestanden op een systeem eigendom zijn van de groep die wordt hernoemd of verwijderd: &prompt.root; find / -group GID -print Dit commando toont alle bestanden die eigendom zijn van de groep GID (een groepsnaam of een numeriek groeps-ID). Systeem naar single-user modus brengen single-user modus Het kan zijn dat een systeem in single-user modus gecompileerd moet worden. Buiten het duidelijke voordeel dat de operatie iets sneller verloopt, is het voordeel dat bij een herinstallatie van een systeem een aantal belangrijke systeembestanden waaronder binaire systeembestanden, bibliotheken, include bestanden, enzovoort, worden aangepast, iets wat op een actief systeem vragen om problemen is (zeker als er actieve gebruikers op een systeem aanwezig zijn). multi-user modus Een andere methode is het systeem compileren in multi-user modus en daarna naar single-user modus gaan voor de installatie. Bij deze methode moeten de volgende stappen gevolgd worden. Het overschakelen naar single-user modus kan uitgesteld worden tot en met installkernel of installworld. Een supergebruiker kan als volgt een draaiend systeem naar single-user modus overgeschakelen: &prompt.root; shutdown now Als alternatief kan tijdens het opstarten de optie worden meegegeven. Het systeem start dan in single-user modus. Op de shell prompt moet dan worden ingegeven: &prompt.root; fsck -p &prompt.root; mount -u / &prompt.root; mount -a -t ufs &prompt.root; swapon -a Hierdoor worden de bestandssystemen gecontroleerd, / met lees en schrijf rechten opnieuw gemount, worden alle andere UFS bestandssystemen die in /etc/fstab staan gemount en wordt swap ingeschakeld. Als de CMOS-klok ingesteld is naar de lokale tijd en niet naar GMT (dit is waar als het resultaat van &man.date.1; niet de correcte tijd en zone weergeeft), dan is het misschien handig om het volgende commando te starten: &prompt.root; adjkerntz -i Dit zorgt ervoor dat de lokale tijdzoneinstellingen correct ingesteld worden. Zonder deze instelling kunnen er later problemen ontstaan. <filename>/usr/obj</filename> verwijderen Als delen van een systeem opnieuw gebouwd worden, worden ze standaard geplaatst in mappen onder /usr/obj. Deze mappen schaduwen de mappen onder /usr/src. Het proces make buildworld kan versneld worden en problemen met afhankelijkheden kunnen voorkomen worden als deze map wordt verwijderd. Sommige bestanden onder /usr/obj hebben mogelijk de optie niet aanpassen ingesteld (zie &man.chflags.1;) die eerst verwijderd moet worden: &prompt.root; cd /usr/obj &prompt.root; chflags -R noschg * &prompt.root; rm -rf * Broncode hercompileren Uitvoer bewaren Het is een goed idee om de uitvoer van &man.make.1; te bewaren in een ander bestand. Als er iets misgaat is er een kopie van de foutmelding aanwezig. Hoewel dit misschien niet helpt in de diagnose van wat er fout is gegaan, kan het anderen helpen als het probleem wordt aangegeven in een &os; mailinglijst. De makkelijkste manier om dit te doen is door het commando &man.script.1; te gebruiken, met een parameter die de naam specificeert waar de uitvoer naartoe moet. Dit moet direct gedaan worden vóór het herbouwen van de wereld, zodat het proces klaar is moet exit worden ingegeven: &prompt.root; script /var/tmp/mw.out Script started, output file is /var/tmp/mw.out &prompt.root; make TARGET … compile, compile, compile … &prompt.root; exit Script done, … Bewaar de uitvoer in deze stap niet in /tmp. Deze map wordt mogelijk opgeschoond tijdens de volgende herstart. Een betere plaats om dit bestand te bewaren is de map /var/tmp (zoals in het vorige voorbeeld) of in de thuismap van root. Basissysteem compileren Ga naar de map /usr/src, tenzij de broncode ergens anders staat, in welk geval naar die map gegaan moet worden: &prompt.root; cd /usr/src make Om de wereld opnieuw te bouwen moet het commando &man.make.1; gebruikt worden. Dit commando leest zijn instructies uit het bestand Makefile, dat beschrijft hoe de programma's die samen &os; vormen moeten worden gebouwd, in welke volgorde ze gebouwd moeten worden, enzovoort. Het algemene formaat van de commandoregel die gebruikt moet worden is als volgt: &prompt.root; make -x -DVARIABELE doel In dit voorbeeld is de optie een optie die wordt meegegeven aan &man.make.1;. In de hulppagina voor &man.make.1; staat een voorbeeld van de opties die meegegeven kunnen worden. geeft een variabele door aan Makefile. Het gedrag van Makefile wordt beïnvloed door deze variabele. Dit zijn dezelfde variabelen die ingesteld worden in /etc/make.conf. Deze optie biedt een alternatief om deze opties in te stellen. &prompt.root; make -DNOPROFILE doel Het bovenstaande commando is een andere manier om aan te geven dat geprofileerde bibliotheken niet gebouwd moeten worden en correspondeert met de onderstaande regel in /etc/make.conf: NOPROFILE= true # Avoid compiling profiled libraries doel geeft &man.make.1; aan wat er gedaan moet worden. Elke Makefile definieert een aantal van verschillende doelen en het gekozen doel bepaalt wat er gebeurt. Sommige doelen staan vermeld in het bestand Makefile, maar zijn niet geschikt om direct te starten. Integendeel, deze worden gebruikt door het bouwproces om de benodigde stappen onder te verdelen. In veel gevallen hoeven er geen parameters te worden meegegeven aan &man.make.1; en dus ziet de commando regel er als volgt uit: &prompt.root; make doel Het world doel is opgesplitst in twee delen: buildworld en installworld. Vanaf versie 5.3 van &os; verandert world dusdanig dat het helemaal niet meer werkt omdat het gevaarlijk is voor de meeste gebruikers. Zoals de namen impliceren bouwt buildworld een compleet nieuwe boom onder /usr/obj en installworld installeert deze boom op de huidige machine. Dit is erg handig om twee redenen. Als eerste biedt het de mogelijkheid om de bouw veilig te doen met de wetenschap dat geen enkel draaiend onderdeel van een systeem geraakt wordt. De bouw is zelf ondersteunend. Hierdoor kan veilig in multi-user modus buildworld gedraaid worden. Het wordt echter nog steeds aangeraden om installworld in single-user modus te starten. Ten tweede geeft het de mogelijkheid om NFS-mounts te gebruiken om meerdere machines in het netwerk bij te werken. Als er drie machines zijn, A, B en C, die bijgewerkt moeten worden, dan kunnen make buildworld en make installworld gedraaid worden op A waarna B en C een NFS-mount kunnen opzetten naar /usr/src en /usr/obj op machine A waarna make installworld gedraaid kan worden op B en C om de resultaten de installeren. Alhoewel het doel world nog wel bestaat wordt het gebruik ervan sterk afgeraden. Voer het volgende commando uit: &prompt.root; make buildworld Het is nu mogelijk om de optie mee te geven aan make, wat resulteert in meerdere processen die tegelijkertijd draaien. Dit heeft het meeste effect op machines met meerdere processoren. Echter, omdat het compilatieproces meer IO-gericht is dan processorgericht, kan het ook nuttig zijn op systemen met één processor. Start als volgt op een systeem met één processor: &prompt.root; make -j4 buildworld &man.make.1; draait dan maximaal 4 processen tegelijkertijd. In het algemeen blijkt uit de mailinglijsten dat dit de beste resultaten geeft. Als er meerdere processoren in een systeem zitten en gebruik gemaakt wordt van een SMP kernel, probeer dan waardes tussen de 6 en 10 en bekijk hoe het systeem reageert. Deze mogelijkheid is nog steeds fragiel en commits in de broncode verbreken deze mogelijkheid vaak. Als het opnieuw bouwen van de wereld mislukt, probeer dan nogmaals te compileren zonder deze opties alvorens een probleemrapport aan te maken. Doorlooptijd world opnieuw bouwen doorlooptijd De doorlooptijd wordt door veel factoren beïnvloed. Een 500 MHz &pentium; III met 128 MB ram doet er ongeveer 2 uur over om de &os.stable; boom te bouwen zonder extra trucjes. Een &os.current; boom kan wat langer duren. Nieuwe kernel compileren en installeren kernel compileren Om volledig gebruik te maken van het nieuwe systeem moet de kernel opnieuw gecompileerd worden. Dit is bijna altijd nodig omdat sommige geheugenstructuren mogelijkerwijs veranderd zijn en programma's als &man.ps.1; en &man.top.1; niet werken totdat de kernel en de broncode dezelfde versie hebben. De simpelste en makkelijkste manier om dit te doen is om een kernel te maken die gebaseerd is op GENERIC. Ondanks dat GENERIC mogelijk niet alle benodigde apparaten heeft voor een systeem, hoort het alles te bevatten dat nodig is om een systeem te starten in single-user modus. Dit is een goede test op de correcte werking van een nieuw systeem. Na het opstarten van GENERIC en een systeemcontrole kan erna een nieuwe kernel gebouwd worden gebaseerd op een aangepast kernelinstellingenbestand. Op moderne versies van &os; is het belangrijk om de wereld opnieuw te bouwen voordat een nieuwe kernel gebouwd wordt. Als een aangepaste kernel gemaakt moet worden en er reeds een instellingenbestand aanwezig is, gebruik dan KERNCONF=MYKERNEL als volgt: &prompt.root; cd /usr/src &prompt.root; make buildkernel KERNCONF=MYKERNEL &prompt.root; make installkernel KERNCONF=MYKERNEL Let op dat als kern.securelevel een waarde hoger dan 1 heeft of noschg of gelijksoortige opties geplaatst zijn op het binaire kernelbestand, is het misschien nodig om terug te gaan naar single-user modus om installkernel uit te voeren. In andere gevallen moet het mogelijk zijn om deze commando's zonder problemen uit te voeren in multi-user modus. Zie &man.init.8; voor meer informatie over kern.securelevel en &man.chflags.1; voor informatie over diverse bestandsopties. Opnieuw opstarten in single-user modus single-user modus Start met de instructies in in single-user modus op om te testen of de nieuwe kernel werkt. Nieuwe binaire systeembestanden installeren Na het draaien van make buildworld kan nu installworld gebruikt worden om de nieuwe binaire systeembestanden te installeren. Voer de volgende commando's uit: &prompt.root; cd /usr/src &prompt.root; make installworld Als er variabelen gespecificeerd zijn op de commandoregel van make buildworld moeten dezelfde variabelen gebruikt worden op de commandoregel van make installworld. Dit is niet per se waar voor opties zoals , die nooit gebruikt mogen worden met installworld. Als bijvoorbeeld het volgende commando is uitgevoerd: &prompt.root; make -DNOPROFILE buildworld Dan moet het resultaat geïnstalleerd worden met: &prompt.root; make -DNOPROFILE installworld Anders wordt geprobeerd geprofileerde bibliotheken te installeren die niet gebouwd zijn tijdens de fase make buildworld. Bestanden bijwerken die niet bijgewerkt zijn door <command>make installworld</command> Het herbouwen van de wereld werkt bepaalde mappen niet bij (in het bijzonder /etc, /var en /usr) met nieuwe of gewijzigde instellingenbestanden. De simpelste manier om deze bestanden bij te werken is door &man.mergemaster.8; te gebruiken, maar het is ook mogelijk dit handmatig te doen. Welke manier er ook gekozen wordt, zorg er altijd voor dat een backup van /etc beschikbaar is voor het geval er iets misgaat. Tom Rhodes Bijgedragen door <command>mergemaster</command> mergemaster Het hulpprogramma &man.mergemaster.8; is een Bourne script dat helpt bij het bepalen van de verschillen tussen de instellingenbestanden in /etc en de instellingenbestanden in de broncodeboom /usr/src/etc. Deze methode wordt aangeraden om instellingenbestanden van een systeem bijgewerkt te houden met de bestanden die in de broncodeboom staan. Het programma wordt gestart met mergemaster op de commandoregel en geeft dan resultaten weer. mergemaster bouwt dan een tijdelijke root omgeving vanaf / en vult deze met diverse instellingenbestanden voor een systeem. Deze bestanden worden vergeleken met de bestanden die geïnstalleerd zijn op een systeem. Op dit punt worden de bestanden getoond die verschillen in het &man.diff.1;-formaat, met een voor toegevoegde of gewijzigde regels en een voor regels die verwijderd of vervangen zijn. In de hulppagina voor &man.diff.1; staat meer informatie over de syntaxis van &man.diff.1; en hoe bestandsverschillen getoond worden. &man.mergemaster.8; toont dan elk bestand dat verschilt en op dit moment is er de mogelijkheid om of het nieuwe bestand te verwijderen (ofwel het tijdelijke bestand), het tijdelijke bestand te installeren zonder enige wijzigingen, het verwerken van het oude bestand in het nieuwe bestand of de resultaten van &man.diff.1; nogmaals te tonen. Als gekozen wordt om het tijdelijke bestand te verwijderen, geeft dit &man.mergemaster.8; aan dat het huidige bestand niet gewijzigd dient te worden en de nieuwe versie verwijderd kan worden. Deze optie wordt niet aangeraden, behalve als er geen reden is om het huidige bestand aan te passen. Op ieder moment kunnen hulpteksten getoond worden door ? in te geven op de prompt van &man.mergemaster.8;. Als een bestand wordt overgeslagen, dan wordt het weer getoond als alle overige bestanden verwerkt zijn. Bij de keuze om het ongewijzigde tijdelijke bestand te installeren wordt het huidige bestand vervangen door het nieuwe. Voor de meeste ongewijzigde bestanden is dit de beste optie. Als ervoor gekozen wordt om de wijzigingen te verwerken wordt er een tekstverwerker gestart die de inhoud van beide bestanden toont. D verschillen kunnen verwerkt worden terwijl beide bestanden naast elkaar op het scherm staan. Hier kunnen delen gekozen worden die gezamenlijk een nieuw bestand opleveren. Als de bestanden zij aan zij vergeleken worden, wordt met de toets l de inhoud links geselecteerd en met de toets r de inhoud rechts geselecteerd. Het eindresultaat bestaat uit delen van beide bestanden die erna geinstalleerd kunnen worden. Deze optie wordt voornamelijk gebruikt voor bestanden die gewijzigd zijn door de beheerder. Als ervoor gekozen wordt om de &man.diff.1; resultaten nog een keer te tonen, worden dezelfde verschillen getoond zoals &man.mergemaster.8; deed voordat een optie gevraagd werd. Zodra &man.mergemaster.8; klaar is met de systeembestanden worden er andere opties getoond. &man.mergemaster.8; kan vragen of het wachtwoordbestand opnieuw gebouwd moet worden en/of &man.MAKEDEV.8; gestart moet worden als er een versie van &os; voor 5.0 draait. Als laatste wordt een optie getoond om alle overgebleven tijdelijke bestanden te verwijderen. Handmatig bijwerken Bij handmatig bijwerken kunnen de bestanden van /usr/src/etc niet zomaar naar /etc gekopieerd worden om een werkend systeem te krijgen. Sommige van deze bestanden moeten eerst geïnstalleerd worden. Dit omdat de map /usr/src/etc geen kopie is van /etc. Daarnaast staan er in /etc bestanden die niet in /usr/src/etc staan. Als &man.mergemaster.8; gebruikt wordt (zoals aangeraden), kan doorgegaan worden met het volgende onderdeel. De simpelste manier om met de hand bij te werken, is de bestanden in een nieuwe map installeren en daarna naar verschillen tussen de bestanden te zoeken. Backup maken van <filename>/etc</filename> Ondanks dat, in theorie, niets in deze map automatisch wordt aangepast, is het altijd beter om daar zeker van te zijn. Dus kopieer de bestaande /etc naar een veilige locatie. Zoals bijvoorbeeld met het volgende commando: &prompt.root; cp -Rp /etc /etc.old maakt een recursieve kopie, bewaart tijden, eigenaarschap, enzovoort op bestanden. Er moet een dummyset van mappen gemaakt worden om de nieuwe /etc en andere bestanden in te installeren. /var/tmp/root is een redelijke keuze en er zijn hier een aantal benodigde submappen aanwezig: &prompt.root; mkdir /var/tmp/root &prompt.root; cd /usr/src/etc &prompt.root; make DESTDIR=/var/tmp/root distrib-dirs distribution Dit maakt de benodigde mappenstructuur en installeert de bestanden. Een groot deel van de submappen die gemaakt zijn in /var/tmp/root zijn leeg en moeten verwijderd worden. De simpelste manier om dit te doen is: &prompt.root; cd /var/tmp/root &prompt.root; find -d . -type d | xargs rmdir 2>/dev/null Dit verwijderd alle lege mappen. De standaardfout wordt omgeleid naar /dev/null om waarschuwingen te voorkomen over mappen die niet leeg zijn. /var/tmp/root bevat nu alle bestanden die geplaatst zouden moeten worden op de juiste locaties in /. Er moet nu in de bestanden gekeken worden om te bepalen of deze verschillen met de huidige betanden. Let op dat sommige van de bestanden die geïnstalleerd zijn in /var/tmp/root beginnen met een .. Op het moment van schrijven hebben alleen shell opstartscripts in /var/tmp/root en /var/tmp/root/root dit, maar er kunnen ook andere zijn. Zorg ervoor dat ls -a gebruikt wordt om deze bestanden te zien. De simpelste manier om twee bestanden te vergelijken is &man.diff.1; gebruiken: &prompt.root; diff /etc/shells /var/tmp/root/etc/shells Dit toont de verschillen tussen de huidige /etc/shells en de nieuwe /var/tmp/root/etc/shells. Gebruik dit om te bepalen of de wijzigingen gemigreerd moeten worden of dat het oude bestand gekopieërd moet worden. Voeg aan de naam van de nieuwe rootmap (<filename>/var/tmp/root</filename>) een tijdsindicatie toe zodat makkelijk verschillen tussen versies bepaald kunnen worden Als de wereld regelmatig wordt herbouwd moeten bestanden in /etc ook regelmatig bijgewerkt moeten worden, wat een vervelend werkje kan zijn. Dit proces kan versneld worden door een kopie te bewaren van de bestanden die gemigreerd zijn naar /etc. De volgende procedure geeft een idee over hoe dit gedaan kan worden. Maak de wereld zoals normaal. Als /etc en de andere mappen bijgewerkt moeten worden, geef dan de doelmap een naam gebaseerd op de huidige datum. Op 14 februari 1998 wordt dat als volgt gedaan: &prompt.root; mkdir /var/tmp/root-19980214 &prompt.root; cd /usr/src/etc &prompt.root; make DESTDIR=/var/tmp/root-19980214 \ distrib-dirs distribution Migreer de wijzigingen van deze map zoals hierboven beschreven. Verwijder de map /var/tmp/root-19980214 niet na afronden. Als de laatste versie van de broncode gedownload en opnieuw gemaakt is, volg stap 1. Dit geeft een nieuwe map die wellicht /var/tmp/root-19980221 heet (als er een week zit tussen het bijwerken). De verschillen die gemaakt zijn in de tussenliggende week kunnen nu getoond worden door met &man.diff.1; een recursieve diff te maken tussen de twee mappen: &prompt.root; cd /var/tmp &prompt.root; diff -r root-19980214 root-19980221 Vaak is dit een kleinere set aan verschillen dan tussen /var/tmp/root-19980221/etc en /etc. Omdat de set verschillen kleiner is, is het makkelijker om deze te migreren naar de map /etc. De oudste van de twee /var/tmp/root-*-mappen kan nu verwijderd worden: &prompt.root; rm -rf /var/tmp/root-19980214 Herhaal dit proces elke keer als er wijzigingen gemigreerd moeten worden naar /etc. Met &man.date.1; kan het maken van de mappen geautomatiseerd worden: &prompt.root; mkdir /var/tmp/root-`date "+%Y%m%d"` <filename>/dev</filename> bijwerken DEVFS Als &os; 5.0 of later wordt gebruikt kan deze sectie veilig overgeslagen worden. Deze versies gebruiken &man.devfs.5; om apparaatnodes transparant aan te maken voor gebruikers. In veel gevallen herkent &man.mergemaster.8; dat het nodig is om apparaatnodes bij te werken en aan te bieden en doet dat automatisch. Hieronder wordt beschreven hoe apparaatnodes handmatig bijgewerkt kunnen worden. Om veiligheidsredenen bestaat dit proces uit meerdere stappen. Kopieer /var/tmp/root/dev/MAKEDEV naar /dev: &prompt.root; cp /var/tmp/root/dev/MAKEDEV /dev MAKEDEV Als &man.mergemaster.8; is gebruikt om /etc bij te werken is het script MAKEDEV al aangepast. Het kan echter geen kwaad om dit te controleren (met &man.diff.1;) en het script indien nodig handmatig te kopieren. Maak een afdruk van de huidige /dev. Deze snapshot moet de permissies, eigenaarschappen, grote en kleine nummers van ieder bestand bevatten, maar niet de timestamps. De makkelijkste manier om dit te doen is door &man.awk.1; te gebruiken om er informatie uit te halen: &prompt.root; cd /dev &prompt.root; ls -l | awk '{print $1, $2, $3, $4, $5, $6, $NF}' > /var/tmp/dev.out Creeër alle apparaatnodes opnieuw: &prompt.root; sh MAKEDEV all Maak een tweede afdruk van de map, deze keer naar /var/tmp/dev2.out. Bekijk nu door de twee bestanden te vergelijken of er apparaatnodes niet zijn aangemaakt. Dit hoort niet voor te komen, maar het kan maar beter gecontroleerd zijn. &prompt.root; diff /var/tmp/dev.out /var/tmp/dev2.out Als er verschillen zijn is het waarschijnlijk dat deze in diskslices zitten. Om deze apparaatnodes opnieuw aan te maken kan iets als het onderstaande commando gebruikt worden: &prompt.root; sh MAKEDEV sd0s1 De precieze afwijkingen kunnen variëren. <filename>/stand</filename> bijwerken Deze stap is opgenomen om het proces compleet te maken. Hij kan zonder problemen overgeslagen worden. Als &os; 5.2 of later wordt gebruikt, wordt de map /rescue automatisch bijgewerkt met de nieuwste, statisch gecompileerde binaire bestanden tijdens make installworld, waardoor het overbodig wordt om /stand bij te werken (bestaat helemaal niet in &os; 6.0 en later). Volledigheidshalve is het misschien wenselijk de bestanden in de map /stand bij te werken. Deze bestanden bestaan uit harde links naar het binaire bestand /stand/sysinstall. Dit bestand moet statisch gelinkt zijn zodat het zonder tussenkomst van andere bestandssystemen kan werken (in het bijzonder /usr). &prompt.root; cd /usr/src/release/sysinstall &prompt.root; make all install Herstarten Dit was het. Na een controle of alles op de juiste plaats staat kan het systeem herstart worden. Dan kan met een simpele &man.shutdown.8;: &prompt.root; shutdown -r now Klaar Het &os; systeem is nu succesvol bijgewerkt. Gefeliciteerd! Als er dingen misgingen is het makkelijk om een deel van het systeem opnieuw te bouwen. Als bijvoorbeeld per ongeluk /etc/magic verwijderd is als onderdeel van de upgrade of door een merge van /etc, dan werkt &man.file.1; niet meer. Dat kan als volgt opgelost worden: &prompt.root; cd /usr/src/usr.bin/file &prompt.root; make all install Vragen Moet de wereld opnieuw gemaakt worden voor elke wijziging? Op deze vraag bestaat geen eenvoudig antwoord, omdat dit afhangt van de aard van de wijziging. Als bijvoorbeeld net CVSup is gedraaid en de onderstaande bestanden zijn bijgewerkt, dan is het waarschijnlijk niet de moeite waard om de volledige wereld te herbouwen: src/games/cribbage/instr.c src/games/sail/pl_main.c src/release/sysinstall/config.c src/release/sysinstall/media.c src/share/mk/bsd.port.mk Dan is het handiger om naar de juiste submappen te gaan, daar make all install uit te voeren en dat is het zo'n beetje. Maar als er iets wezenlijks is veranderd, bijvoorbeeld src/lib/libc/stdlib, dan dient ofwel de wereld herbouwd te worden of tenminste die delen die statisch gelinkt zijn (en ook al het andere dat statisch gelinkt is en onderdeel is van een systeem). Uiteindelijk beslist een beheerder zelf. Misschien vindt die het prettig iedere twee weken de wereld te herbouwen terwijl de wijzigingen in die twee weken binnenkomen. Een andere beheerder herbouwt alleen die onderdelen die veranderd zijn en vertrouwt erop dat hij alle afhankelijkheden in de gaten heeft. Natuurlijk hangt het ook af van de keuze hoe vaak het wenselijk is bij te werken en of &os.stable; of &os.current; wordt bijgehouden. Het compileren gaat fout met veel meldingen van signal 11 (of andere signalnummers). Wat is er aan de hand? signal 11 Dit wijst meestal op hardwareproblemen. Het (her)bouwen van de wereld is een prima manier om een stresstest op hardware uit te voeren en hierdoor komen vaak geheugenproblemen bovendrijven. Die resulteren vaak in een compiler die op mysterieuze wijze overlijdt na het ontvangen van vreemde signalen. Dit probleem is nog duidelijker als na het herstarten van de make het proces opnieuw stopt op een ander punt. Hier biedt niets anders uitkomst dan componenten in een systeem wisselen om uit te zoeken welk component er faalt. Kan /usr/obj verwijderd worden na afloop? Het korte antwoord is ja. /usr/obj bevat alle objectbestanden die tijdens het compileren zijn gemaakt. Normaliter is een van de eerste stappen in het make buildworld proces deze map verwijderen en een verse start maken. In dit geval heeft het behouden van /usr/obj na het afronden weinig zin en geeft het ook nogal wat extra vrije schijfruimte (ongeveer 340 MB). Als er veel kennis aanwezig is bij een beheerder, dan kan make buildworld aangegeven worden deze stap over te slaan. Hierdoor draaien volgende builds veel sneller, omdat veel broncode niet opnieuw gecompileerd hoeft te worden. De andere kant van de medaille is dat er subtiele afhankelijkheidsproblemen kunnen ontstaan, waardoor een build op bijzondere wijze kan falen. Hierdoor onstaat regelmatig ruis op &os; mailinglijsten als er iemand klaagt dat zijn build faalt, terwijl hij zich niet realiseert dat dit komt doordat hij zijn updateproces niet volgens het boekje heeft uitgevoerd. Kunnen onderbroken builds gecontinueerd worden? Dit hangt af van hoever een systeem was voordat een probleem gevonden werd. Normaal gesproken (en dit is geen vaste regel) maakt het proces make buildworld nieuwe kopieën van essentiele hulpprogramma's (zoals &man.gcc.1; en &man.make.1;) en de systeembibliotheken. Deze hulpprogramma's en bibliotheken worden daarna geïnstalleerd. De nieuwe hulpprogramma's en bibliotheken worden daarna gebruikt om zichzelf opnieuw op te bouwen en wederom te installeren. Het complete systeem (nu met gewone programma's zoals &man.ls.1; en &man.grep.1;) wordt daarna opnieuw gebouwd met de nieuwe systeembestanden. Als een systeem in de laatste fase zit (wat uit de uitvoer blijkt) kan dit redelijk veilig gedaan worden: … fix the problem … &prompt.root; cd /usr/src &prompt.root; make -DNOCLEAN all Dit maakt het werk van de vorige make buildworld niet ongedaan. Als het onderstaande bericht in de uitvoer van make buildworld staat, dan is het redelijk veilig om het te doen: -------------------------------------------------------------- Building everything.. -------------------------------------------------------------- Als dat bericht er niet is, of er is onzekerheid over, dan is het altijd beter om de build opnieuw te starten vanaf het begin. Kan kan de wereld bouwen versneld worden? Draai in single-user modus; Zet de mappen /usr/src en /usr/obj op aparte bestandssystemen die op aparte schijven staan. Hang deze schijven als mogelijk aan aparte schijfcontrollers; Nog beter, verspreid de bestandssystemen over meerdere schijven via het apparaat &man.ccd.4; (concatenated disk driver); Zet profiling uit (voeg NOPROFILE=true toe aan /etc/make.conf). Het is zeer waarschijnlijk niet nodig; Voer ook CFLAGS toe aan /etc/make.conf met iets als . De optimalisatie is veel langzamer en het optimalisatieverschil tussen en is meestal verwaarloosbaar. laat de compiler gebruik maken van pipes in plaats van tijdelijke bestanden voor communicatie, wat schijfacties scheelt (ten koste van geheugengebruik); Geef de optie mee aan &man.make.1; om meerdere processen parallel te laten lopen. Dit helpt in de meeste gevallen, onafhankelijk of er gewerkt wordt op een systeem met één of meerdere processoren; Het bestandssysteem dat /usr/src bevat, kan (opnieuw) gemount worden met de optie . Dit voorkomt dat het bestandssysteem de toegangsmomenten registreert. Deze informatie is waarschijnlijk toch niet nodig. &prompt.root; mount -u -o noatime /usr/src In dit voorbeeld wordt aangenomen dat /usr/src op zijn eigen bestandssysteem staat. Als dit niet het geval is (bijvoorbeeld als het onderdeel is van /usr), dan moet het mountpunt voor dat bestandssysteem gebruikt moeten worden en niet /usr/src; Het bestandssysteem dat /usr/obj gevat kan (opnieuw) worden gemount met de optie . Dit zorgt ervoor dat schrijfacties naar een schijf asynchroon plaatsvinden. In andere woorden: de schrijfactie wordt direct uitgevoerd en de gegevens worden later naar de schijf geschreven. Dit stelt het systeem in staat om data geclusterd weg te schrijven, wat een grote prestatieverbetering kan opleveren. Houd er rekening mee dat deze optie het bestandssysteem kwetsbaarder maakt. Met deze optie is er een vergrote kans dat, indien er een stroomstoring optreed, het bestandssysteem in een niet meer te herstellen staat komt als de machine herstart. Als op dit bestandssysteem alleen /usr/obj staat, is dit geen probleem. Als er andere belangrijke gegevens op hetzelfde bestandssysteem staan, zorg er dan voor dat er verse backups zijn voordat deze optie aangezet wordt. &prompt.root; mount -u -o async /usr/obj Zorg ervoor, zoals al eerder is aangegeven, dat als /usr/obj niet op een eigen bestandssysteem staat, het juiste mountpunt wordt gebruikt. Wat te doen als er iets mis gaat? Zorg ervoor dat het systeem geen rommel meer bevat van eerdere builds. Het volgende helpt daarbij: &prompt.root; chflags -R noschg /usr/obj/usr &prompt.root; rm -rf /usr/obj/usr &prompt.root; cd /usr/src &prompt.root; make cleandir &prompt.root; make cleandir Inderdaad, make cleandir moet twee keer gedraaid worden. Herstart daarna het complete proces vanaf make buildworld. Als er nog steeds problemen zijn, stuur dan de foutmelding en de uitvoer van uname -a naar de &a.questions;. Wees bereid aanvullende vragen over het systeem te beantwoorden! Mike Meyer Bijgedragen door Meerdere machines bijwerken NFS meerdere machines installeren Als er meerdere machines zijn die dezelfde broncode bijhouden, lijkt het downloaden van alle broncode en alles overal opnieuw bouwen zonde van de bronnen: harde schijfruimte, netwerk bandbreedte, en processorbelasting. Dit klopt en de oplossing is om alles op één machine te doen terwijl de overige machines het uitgevoerde werk benaderen via NFS. Nu wordt een methode beschreven waarmee dit gedaan kan worden. Benodigdheden Als eerste moet er een groep van machines gekozen worden die dezelfde set aan binaire bestanden zal draaien, hier een bouwgroep. Elke machine kan een eigen afwijkende kernel hebben maar moet dezelfde binaire gebruikersbestanden draaien. Uit die groep moet een machine gekozen worden die de bouwmachine wordt. Dit wordt de machine waar de wereld en kernel op gebouwd worden. In het meest ideale geval is dit een snelle machine die genoeg processorkracht vrij heeft om make buildworld en make buildkernel te draaien. Er moet ook een machine gekozen worden die de testmachine wordt waarop alle bijgewerkte software wordt test voordat die in productie wordt genomen. Dit moet een machine zijn die voor langere tijd down mag zijn. Dit kan de bouwmachine zijn maar dat hoeft niet per se. Alle machines in deze bouwgroep moeten ingesteld worden om /usr/obj en /usr/src vanaf dezelfde machine te mounten op hetzelfde punt. In het meest ideale geval zijn dit twee verschillende schijven op de bouwmachine, maar ze kunnen ook door middel van NFS op die machine gemount zijn. Als er meerdere bouwgroepen zijn, dan moet /usr/src op één bouwmachine staan en door middel van NFS gemount worden op de overige machines. Zorg er als laatste voor dat /etc/make.conf op alle machines in de bouwgroep het eens zijn met de bouwmachine. Dat betekent dat de bouwmachine alle delen van het basissysteem moet bouwen die elke machine in de bouwgroep installeert. Ook heeft elke bouwmachine zijn kernelnaam ingesteld met KERNCONF in /etc/make.conf en de bouwmachine moet ze allemaal hebben in KERNCONF, zijn eigen kernel eerst. De bouwmachine moet de instellingenbestanden voor elke machine in /usr/src/sys/arch/conf hebben als deze machine de kernels voor de overige machines gaat bouwen. Basissysteem Nu kan één systeem alles bouwen. Bouw de kernel en wereld zoals beschreven in op de bouwmachine, maar installeer niets. Zodra de bouw klaar is, moet op de testmachine de kernel geïnstalleerd en getest worden. Als deze machine /usr/src en /usr/obj mount via NFS, moet na een herstart in single-user modus het netwerk ingeschakeld worden zodat de mounts opnieuw gemaakt kunnen worden. De makkelijkste manier om dit te doen is om te starten in multi-user modus en daar shutdown now starten om in single-user modus te komen. Eenmaal daar aangekomen kunnen de nieuwe kernel en de wereld geïnstalleerd worden en kan daarna normaal mergemaster gestart worden. Zodra dit klaar is, kan de machine opnieuw gestart worden om naar multi-user modus terug te keren. Nadat zeker is dat alles op de testmachine correct werkt, kan dezelfde procedure gebruikt worden om de nieuwe software op elke machine te installeren in de bouwgroep. Ports Dezelfde ideeën kunnen gebruikt worden voor de ports. De eerste kritieke stap is om /usr/ports te mounten op alle machines in de bouwgroep. Daarna kan /etc/make.conf correct ingesteld worden om de distfiles te delen. De variabele DISTDIR moet wijzen naar een gedeelde map waarin geschreven kan worden door de gebruiker waar root naar wijst in de NFS mounts. Op elke machine moet WRKDIRPREFIX naar een lokale bouwmap wijzen. Als er pakketten gebouwd en gedistribueerd worden moet PACKAGES naar een map wijzen gelijkvormig aan de instelling voor DISTDIR. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/desktop/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/desktop/chapter.sgml index 2cd2d2b521..322864c1c9 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/desktop/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/desktop/chapter.sgml @@ -1,1384 +1,1224 @@ Chrisptophe Juliet Bijgedragen door René Ladan Vertaald door Bureaubladapplicaties Overzicht &os; kan een groot aantal bureaubladapplicaties draaien, zoals browsers en tekstverwerkers. De meeste hiervan zijn beschikbaar als packages of kunnen automatisch vanuit de Portscollectie gebouwd worden. Veel nieuwe gebruikers verwachten dit soort applicaties op hun bureaublad. Dit hoofdstuk laat zien hoe populaire bureaubladapplicaties moeiteloos geïnstalleerd kunnen worden vanuit een package of vanuit de Portscollectie. Als programma's vanuit ports geïnstalleerd worden, wordt hun broncode gecompileerd. Dit kan erg lang duren, afhankelijk van wat er gecompileerd wordt en de rekenkracht van een machine. Als compileren vanuit broncode te veel tijd kost, kunnen de meeste programma's van de Portscollectie als een voorafgebouwd package geïnstalleerd worden. Omdat &os; compatibel is met &linux;, zijn veel applicaties die voor &linux; zijn ontwikkeld beschikbaar een &os; bureaublad. Het wordt sterk aanbevolen om te lezen voordat &linux; applicaties geïnstalleerd worden. Veel ports die gebruik maken van &linux; compatibiliteit beginnen met linux-. Dit is handig om te onthouden wanneer er naar een port gezocht wordt met bijvoorbeeld &man.whereis.1;. In dit hoofdstuk wordt aangenomen dat &linux; binaire compatibiliteit is ingeschakeld voordat &linux; applicaties worden geïnstalleerd. In dit hoofdstuk worden de volgende categoriën behandeld: Browsers (zoals Mozilla, Opera, Firefox, Konqueror) Productiviteit (zoals KOffice, AbiWord, The GIMP, OpenOffice.org) Documentviewers (zoals &acrobat.reader;, gv, Xpdf, GQview) Financieel (zoals GnuCash, Gnumeric, Abacus) Er wordt aangenomen dat de lezer van dit hoofdstuk: Weet hoe aanvullende software van derde partijen geïnstalleerd wordt (). Weet hoe aanvullende &linux; software geïnstalleerd wordt (). Meer informatie over een multimedia-omgeving staat in . Installatie van e-mail staat beschreven in . Browsers browsers web &os; wordt zonder een voor-geïnstalleerde browser geleverd. In plaats hiervan bevat de www map van de Portscollectie browsers om te installeren. Het is ook mogelijk voor de meeste ports een package te installeren als compileren niet gewenst is. Compileren kan soms lang duren. KDE en GNOME bevatten reeds HTML-browsers. In staat meer informatie over de installatie van deze complete bureaubladen. Lichtgewicht browsers uit de Portscollectie zijn onder andere www/dillo, www/links of www/w3m. Dit gedeelte behandelt deze applicaties: Applicatie Bronnen Ports Afhankelijkheden Mozilla veel zwaar Gtk+ Opera weinig licht &os; en &linux; versies beschikbaar. De &linux; versie is afhankelijk van de &linux; binaire compatibiliteit en linux-openmotif. Firefox gemiddeld zwaar Gtk+ Konqueror gemiddeld zwaar KDE bibliotheken Mozilla Mozilla Mozilla is misschien wel de meest geschikte browser voor &os;. De browser is modern, stabiel en volledig geschikt naar &os;. De HTML-weergave engine voldoet in grote mate aan de standaarden. Er worden een mail- en nieuwslezer bijleverd en het pakket bevat zelfs een HTML-bewerker voor het maken van webpagina's. Mozilla heeft dezelfde broncodebasis met &netscape; Communicator. Op langzame machines, met een CPU-snelheid van 233MHz of minder dan 64MB aan RAM, kan Mozilla te veeleisend zijn om volledig bruikbaar te zijn. In dat geval is Opera browser een mogelijke vervanger. Als het niet wenselijk of mogelijk is om Mozilla te compileren, dan is dit al door het &os; GNOME team gedaan. Het package kan geïnstalleerd worden met: &prompt.root; pkg_add -r mozilla Als het package niet beschikbaar is en er genoeg tijd en schijfruimte schikbaar zijn, kan de broncode van Mozilla gedownload, gecompileerd en geïnstalleerd worden. Dit gaat met: &prompt.root; cd /usr/ports/www/mozilla &prompt.root; make install clean De Mozilla port zorgt voor een correcte installatie door de chrome registry setup met root rechten te draaien. Als echter ook toevoegingen zoals muisgebaren geïnstalleerd moeten worden, dan moet Mozilla als root gedraaid worden om dat op de juiste wijze geïnstalleerd te krijgen. Als de installatie van Mozilla eenmaal voltooid is, is root zijn niet langer nodig. Mozilla kan als browser gestart worden met: &prompt.user; mozilla Het kan direct als mailprogramma of nieuwslezer gestart worden met: &prompt.user; mozilla -mail Tom Rhodes Bijgedragen door Mozilla en &java; plugin Mozilla installeren is eenvoudig, maar helaas neemt Mozilla installeren met ondersteuning voor add-ons zoals &java; en ¯omedia; &flash; zowel tijd als schijfruimte in beslag. Als eerste moeten de bestanden gedownload worden die gebruikt worden met Mozilla. Op kan een account aangemaakt worden. De gebruikersnaam en het wachtwoord moeten bewaard worden omdat ze in de toekomst nog nodig kunnen zijn. Download daarna de bestanden jdk-1_5_0-bin-scsl.zip (JDK 5.0 SCSL Binaries) en jdk-1_5_0-src-scsl.zip (JDK 5.0 SCSL Source) en plaats ze in /usr/ports/distfiles omdat de port ze niet automatisch download. Dit heeft te maken met beperkingen in de licentie. Ook kan meteen de java environment vanaf gedownload worden. De bestandsnaam is j2sdk-1_4_2_08-linux-i586.bin. Ook dit bestand dient in /usr/ports/distfiles/ te worden geplaatst. Download ook de java patchkit van en plaats deze in /usr/ports/distfiles/. Installeer tenslotte de port java/jdk15 met het standaardcommando make install clean. Start Mozilla ga naar de optie About Plug-ins in het menu Help. Daar hoort nu de &java; plugin in de lijst te staan. Mozilla en ¯omedia; &flash; plugin ¯omedia; &flash; plugin is niet beschikbaar voor &os;. Er is echter wel een softwarelaag (wrapper) om de &linux;-versie van de plugin te draaien. Deze wrapper ondersteunt ook &adobe; &acrobat; plugin, RealPlayer plugin en meer. Installeer de port www/linuxpluginwrapper. Deze is afhankelijk van emulators/linux_base wat een grote port is. Volg de instructies die door de port worden weergegeven om /etc/libmap.conf juist in te stellen! Voorbeeldinstellingen worden geïnstalleerd in de map /usr/local/share/examples/linuxpluginwrapper/. Installeer de www/mozilla port als Mozilla niet al is geïnstalleerd. Mozilla kan gestart worden met: &prompt.user; mozilla & Ga naar de optie About Plug-ins van het menu Help. Er verschijnt een lijst met alle beschikbare plugins. De linuxpluginwrapper werkt - alleen op de i386 systeemarchitectuur. + alleen op de &i386; systeemarchitectuur. Opera Opera Opera is een zeer snelle, complete browser en voldoet aan standaarden. Hij komt in twee smaken: een &os; versie en een versie die draait onder &linux; emulatie. Voor elk besturingssysteem is er een gratis versie van de browser (adware) en een reclameloze versie die gekocht kan worden op de Opera website. De &os; package versie van Opera wordt zo geïnstalleerd: &prompt.root; pkg_add -r opera Sommige FTP-sites hebben niet alle packages, maar hetzelfde resultaat kan worden behaald met de Portscollectie door te typen: &prompt.root; cd /usr/ports/www/opera &prompt.root; make install clean De &linux; versie van Opera kan geïnstlleerd worden door bij de bovenstaande voorbeelden linux-opera te gebruiken in plaats van opera. De &linux; versie is nuttig in situaties waarin plugins nodig zijn die alleen voor &linux; beschikbaar zijn, zoals Adobe &acrobat.reader;. In alle andere opzichten lijken de &os; en &linux; versies identiek. Firefox Firefox Firefox is de browser voor de volgende generatie, gebaseerd op de codebase van Mozilla. Mozilla is een volledig pakket van applicaties, zoals een browser, een mailclient, een chatclient en nog veel meer. Firefox is gewoon een browser wat het kleiner en sneller maakt. Het package is te installeren met: &prompt.root; pkg_add -r firefox Via de Portscollectie kan ook de broncode gecompileerd worden: &prompt.root; cd /usr/ports/www/firefox &prompt.root; make install clean Konqueror Konqueror Konqueror is deel van KDE, maar kan ook buiten KDE gebruikt worden door x11/kdebase3 te installeren. Konqueror is meer dan een browser. Het is ook een bestandsbeheerder en multimedia-viewer. Konqueror wordt ook met een verzameling plugins geleverd, beschikbaar in misc/konq-plugins. Konqueror ondersteunt ook &flash;. Daarover is meer informatie beschikbaar op . Productiviteit Als het op productiviteit aankomt, zoeken nieuwe gebruikers vaak een goed kantoorpakket of een vriendelijke tekstverwerker. Hoewel sommige bureaubladomgevingen zoals KDE reeds een kantoorpakket verschaffen, is er geen standaardapplicatie. &os; verschaft alles wat nodig is, ongeacht de bureaubladomgeving. In dit gedeelte worden de onderstaande applicaties beschreven: Applicatie Bronnen Ports Afhankelijkheden KOffice weinig zwaar KDE AbiWord weinig licht Gtk+ of GNOME The GIMP weinig licht Gtk+ OpenOffice.org veel erg zwaar - GCC 3.1, - &jdk; 1.3, + &jdk; 1.4, Mozilla KOffice KOffice kantoorpakket KOffice De KDE-gemeenschap heeft zijn bureaubladomgeving met een kantoorpakket geleverd dat buiten KDE gebruikt kan worden. Het bevat de vier standaardcomponenten uit andere kantoorpakketten. KWord is de tekstverwerker, KSpread is het spreadsheetprogramma, KPresenter beheert diapresentaties en Kontour voorziet in grafische mogelijkheden. Voordat de nieuwste KOffice wordt geïnstalleert, moet er een recente versie van KDE geïnstalleerd zijn. KOffice als package installeren gaat met het volgende commando: &prompt.root; pkg_add -r koffice Als het package niet beschikbaar is, kan de Portscollectie gebruiken worden. Om KOffice voor KDE3 te installeren: &prompt.root; cd /usr/ports/editors/koffice-kde3 &prompt.root; make install clean AbiWord AbiWord AbiWord is een vrij tekstverwerkingsprogramma, ongeveer gelijk aandoet als µsoft; Word. Het is geschikt om verslagen, brieven, rapporten, memo's, enzovoort mee te typen. Het programma is snel, bevat veel mogelijkheden en is gebruikersvriendelijk. AbiWord kan veel bestandsformaten importeren en exporteren, waaronder enkele gesloten formaten, zoals µsoft; .doc. AbiWord is beschikbaar als package en te installeren met: &prompt.root; pkg_add -r abiword Als het package niet beschikbaar is, kan het worden gecompileerd vanuit de Portscollectie. De Portscollectie is meer recent. Dat kan als volgt: &prompt.root; cd /usr/ports/editors/abiword &prompt.root; make install clean The GIMP The GIMP Voor het bewerken of retoucheren van afbeeldingen is The GIMP een zeer geavanceerd afbeeldingenmanipulatieprogramma. Het kan als eenvoudig tekenprogramma worden gebruikt of als kwalititeitspakket voor het retoucheren van foto's. Het ondersteunt een groot aantal plugins en bevat een scripting interface. The GIMP kan een groot aantal bestandsformaten lezen en schrijven. Het ondersteunt interfaces met scanners en tabletten. Het pakket is te installeren als package met: &prompt.root; pkg_add -r gimp Als een FTP-site dit package niet heeft, kan de Portscollectie gebruikt worden. De graphics map van de Portscollectie bevat ook The GIMP Manual. Die kan zo geïnstalleerd worden: &prompt.root; cd /usr/ports/graphics/gimp &prompt.root; make install clean &prompt.root; cd /usr/ports/graphics/gimp-manual-pdf &prompt.root; make install clean De graphics map van de Portscollectie bevat de ontwikkelversie van The GIMP in graphics/gimp-devel. Een HTML versie van The GIMP Manual staan in graphics/gimp-manual-html. OpenOffice.org OpenOffice.org kantoorpakket OpenOffice.org OpenOffice.org bevat alle noodzakelijke applicaties in een compleet kantoorproductiviteitspakket: een tekstverwerker, een spreadsheet, een presentatiebeheerder en een tekenprogramma. De gebruikersinterface is vrijwel gelijk aan die van andere kantoorpakketten en het kan veel populaire bestandsformaten in- en uitvoeren. Het is beschikbaar in een aantal verschillende talen met interfaces, spellingcontrole en woordenboeken. De tekstverwerker van OpenOffice.org gebruikt een eigen XML-bestandsformaat voor overdraagbaarheid en flexibiliteit. Het spreadsheetprogramma bevat een macrotaal en kan gekoppeld worden aan externe databases. OpenOffice.org is stabiel en draait zonder aanpassingen op &windows;, &solaris;, &linux;, &os; en &macos; X. Meer informatie over OpenOffice.org staat op de OpenOffice website. - Voor specifieke &os; informatie en om direct packages te - downloaden is er de website van het &os; OpenOffice - Porting Team. + url="http://www.openoffice.org/">OpenOffice.org + website. Voor specifieke &os; informatie en om + direct packages te downloaden is er de website van het &os; + OpenOffice.org Porting Team. Om OpenOffice.org te installeren: &prompt.root; pkg_add -r openoffice Dit hoort te werken als er een -RELEASE versie van &os; wordt gedraaid. In andere gevallen is het verstandig om te - kijken op de website van het &os; OpenOffice Porting Team en - het juiste package met &man.pkg.add.1;te downloaden en te + kijken op de website van het &os; OpenOffice.org Porting Team + en het juiste package met &man.pkg.add.1;te downloaden en te installeren. Zowel de huidige release als de ontwikkelversie kunnen op die locatie gedownload worden. - Als het package geïnstalleerd is, moet het - installatieprogramma gedraaid worden en gekozen worden voor - . Dit - programma dient uitgevoerd te worden door de gebruiker die - OpenOffice.org gaat - gebruiken: + Als het package geïnstalleerd is, start dan met het + volgende commando + OpenOffice.org: - &prompt.user; openoffice-setup + &prompt.user; openoffice.org + + + Tijdens de eerste keer starten worden er een aantal + vragen gesteld en wordt de map + .openoffice.org2 in de thuismap van de + aangemelde gebruiker gemaakt + Als de OpenOffice.org packages niet beschikbaar zijn, kan het uit de ports gecompileerd worden. Hiervoer is veel schijfruimte en tijd nodig: - &prompt.root; cd /usr/ports/editors/openoffice-1.1 + &prompt.root; cd /usr/ports/editors/openoffice.org-2.0 &prompt.root; make install clean - Als de installatie klaar is, moet het installatieprogramma - gedraaid worden en gekozen worden voor . Dit programma dient - uitgevoerd te worden door de gebruiker die - OpenOffice.org gaat - gebruiken: - - &prompt.user; cd /usr/ports/editors/openoffice-1.1 -&prompt.user; make install-user - - Vertaalde versies zijn als de onderstaande ports - beschikbaar: - - - - - - - - - - Taal - - Port - - - - - - Catalaans - - editors/openoffice-1.1-ca - - - - Tsjechisch - - editors/openoffice-1.1-cs - - - - Deens - - editors/openoffice-1.1-dk - - - - Grieks - - editors/openoffice-1.1-gr - - - - Spaans - - editors/openoffice-1.1-es - - - - Estlands - - editors/openoffice-1.1-et - - - - Fins - - editors/openoffice-1.1-fi - - - - Italiaans - - editors/openoffice-1.1-it - - - - Nederlands - - editors/openoffice-1.1-nl - - - - Zweeds - - editors/openoffice-1.1-se - - - - Slowaaks - - editors/openoffice-1.1-sk - - - - Sloveens - - editors/openoffice-1.1-sl_SI - - - - Turks - - editors/openoffice-1.1-tr - - - - Arabisch - - arabic/openoffice-1.1 - - - - Chinees (Vereenvoudigd) - - chinese/openoffice-1.1-zh_CN - - - - Chinees (Traditioneel) - - chinese/openoffice-1.1-zh_TW - - - - Frans - - french/openoffice-1.1 - - - - Duits - - german/openoffice-1.1 - - - - Hongaars - - hungarian/openoffice-1.1 - - - - Japans - - japanese/openoffice-1.1 - - - - Koreaans - - korean/openoffice-1.1 - - - - Pools - - polish/openoffice-1.1 - - - - Portugees (Braziliaans) - - portuguese/openoffice-1.1-pt_BR - + + Vervang om een gelocaliseerde versie te bouwen de + voorgaande commandoregel door de volgende: - - Portugees + &prompt.root; make LOCALIZED_LANG=your_language install clean - portuguese/openoffice-1.1-pt_PT - + Vervang taal door de juiste + ISO-taalcode. Een lijst met ondersteunde taalcodes is + beschikbaar in het bestand + files/Makefile.localized in de map van + de port. + - - Russisch + Start hierna OpenOffice.org + met: - russian/openoffice-1.1 - - - - + &prompt.user; openoffice.org Documentviewers Het kan zijn dat de standaardviewers voor een aantal populaire bestandsformaten niet in het basissysteem zitten. In dit gedeelte wordt aangegeven hoe die geïnstalleerd kunnen worden. Dit gedeelte behandelt de onderstaande applicaties: Applicatie Bronnen Ports Afhankelijkheden &acrobat.reader; weinig licht &linux; binaire compatibiliteit gv weinig licht Xaw3d Xpdf weinig licht FreeType GQview weinig licht Gtk+ of GNOME &acrobat.reader; &acrobat.reader; PDF bekijken Documenten worden vaak als PDF-bestanden, Portable Document Format, verspreid. Een van de aanbevolen viewers voor dit bestandstype is &acrobat.reader; dat Adobe voor &linux; heeft uitgegeven. Omdat &os; &linux; binaries kan draaien, is het ook beschikbaar voor &os;. Om &acrobat.reader; 5 te installeren uit de Portscollectie: &prompt.root; cd /usr/ports/print/acroread7 &prompt.root; make install clean Vanwege de licentie is een package niet beschikbaar. gv gv PDF bekijken &postscript; bekijken gv is een &postscript; en PDF viewer. Het is gebaseerd op ghostview maar heeft een vriendelijker uiterlijk dankzij de Xaw3d bibliotheek. Het is snel en heeft mogelijkheden als oriëntatie, papiergrootte, schalen en anti-aliassen. Bijna elke bewerking kan met het toetsenbord of de muis worden gedaan. gv is als package te installeren: &prompt.root; pkg_add -r gv Of uit de Portscollectie: &prompt.root; cd /usr/ports/print/gv &prompt.root; make install clean Xpdf Xpdf PDF bekijken Xpdf een efficiënte lichtgewicht PDF-viewer voor &os;. Het heeft erg weinig bronnen nodig en is zeer stabiel. Het gebruikt de standaard X-fonts en is niet afhankelijk van &motif; of andere X-toolkits. Xpdf is als package te installeren: &prompt.root; pkg_add -r xpdf Of uit de Portscollectie: &prompt.root; cd /usr/ports/graphics/xpdf &prompt.root; make install clean Als de installatie voltooid is, kan Xpdf gestart worden en het menu kan met de rechtermuisknop geactiveerd worden. GQview GQview GQview is een afbeeldingenbeheerder. Een bestand kan met één klik bekeken worden, er kan een externe editor opgestart worden er kunnen thumbnail-voorbeelden gemaakt worden en nog veel meer. Het bevat ook een diapresentatie-modus en enkele standaard bestandsoperaties. Er kunnen afbeeldingsverzamelingen beheerd worden en eenvoudig duplicaten gevonden worden. GQview kan het complete scherm gebruiken en ondersteunt meerdere talen. GQview is als package te installeren: &prompt.root; pkg_add -r gqview Of vanuit de Portscollectie: &prompt.root; cd /usr/ports/graphics/gqview &prompt.root; make install clean Financiën Om financiën via het &os; bureaublad te beheren zijn er krachtige en gemakkelijk te gebruiken applicaties om te installeren. Sommige zijn compatibel met wijdverbreide bestandsformaten zoals Quicken of Excel documenten. Dit gedeelte behandelt deze applicaties: Applicatie Bronnen Ports Afhankelijkheden GnuCash weinig zwaar GNOME Gnumeric weinig zwaar GNOME Abacus weinig licht Tcl/Tk GnuCash GnuCash GnuCash is onderdeel van GNOME dat gebruikersvriendelijke en krachtige applicaties aan eindgebruikers wil leveren. Met GnuCash kunnen inkomsten en uitgaven, bankrekeningen en voorraden bijgehouden worden. Het bevat een intuïtieve interface terwijl het erg professioneel blijft. GnuCash levert een slim kasboek, een hiërarchisch systeem van rekeningen, veel toetsenbordversnellers en auto-invul mogelijkheden. Het een transactie splitsen in meer gedetailleerde stukken. GnuCash kan Quicken QIF-bestanden invoeren en samenvoegen. Het kan ook met de meeste internationale datum- en valutaformaten omgaan. GnuCash is als package te installeren: &prompt.root; pkg_add -r gnucash Of uit de Portscollectie: &prompt.root; cd /usr/ports/finance/gnucash &prompt.root; make install clean Gnumeric Gnumeric spreadsheet Gnumeric Gnumeric is een spreadsheet uit de GNOME bureaubladomgeving. Het maakt gebruikt van auto-invullen afhankelijk van het celformaat. Het kan bestanden in een aantal populaire formaten zoals Excel, Lotus 1-2-3 en Quattro Pro inlezen. Gnumeric ondersteunt grafieken door middel van het grafiekprogramma math/guppi. Het heeft een groot aantal ingebouwde functies en kent gebruikelijke celformaten als nummer, valuta, datum, tijd en veel meer. Gnumeric is als package te installeren: &prompt.root; pkg_add -r gnumeric Of uit de Portscollectie: &prompt.root; cd /usr/ports/math/gnumeric &prompt.root; make install clean Abacus Abacus spreadsheet Abacus Abacus is een kleine en gemakkelijk te gebruiken spreadsheet en bevat veel ingebouwde functies die nuttig zijn in verschillende domeinen zoals statistiek, financiën, en wiskunde. Het kan Excelbestanden lezen en schrijven. Abacus kan &postscript; uitvoer produceren. Abacus is als package te installeren: &prompt.root; pkg_add -r abacus Of uit de Portscollectie: &prompt.root; cd /usr/ports/deskutils/abacus &prompt.root; make install clean Samenvatting Hoewel &os; populair is bij ISP's om zijn prestaties en stabiliteit, is het behoorlijk klaar voor dagelijks gebruik als een bureaublad. Met enkele duizenden applicaties als packages of ports, is een perfect bureaublad te bouwen dat aan alle noden voldoet. Als een bureaublad is geïnstalleerd is het mogelijk een stap verder te gaan met misc/instant-workstation. Met deze meta-port kan een verzameling ports gebouwd worden die aangepast kan worden door /usr/ports/misc/instant-workstation/Makefile te bewerken en de gebruikte syntaxis voor de standaardverzameling om ports toe te voegen of te verwijderen te gebruiken. Het bouwen gaat volgens de gebruikelijke procedure. Uiteindelijk is het zo mogelijk één groot package te creëren voldoet aan de persoonlijke eisen van een gebruiker dat te installeren is op alle gebruikte werkstations! Nu volgt nog een overzicht van alle bureaubladapplicaties die in dit hoofdstuk zijn behandeld: Applicatie Package Port Mozilla mozilla www/mozilla Opera linux-opera www/linux-opera Firefox firefox www/firefox KOffice koffice-kde3 editors/koffice-kde3 AbiWord abiword editors/abiword The GIMP gimp graphics/gimp OpenOffice.org openoffice editors/openoffice-1.1 &acrobat.reader; acroread5 print/acroread7 gv gv print/gv Xpdf xpdf graphics/xpdf GQview gqview graphics/gqview GnuCash gnucash finance/gnucash Gnumeric gnumeric math/gnumeric Abacus abacus deskutils/abacus diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/eresources/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/eresources/chapter.sgml index 8a5f763c2b..3964718520 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/eresources/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/eresources/chapter.sgml @@ -1,1981 +1,1981 @@ Bronnen op Internet Door de snelle ontwikkeling van &os; zijn gedrukte media niet zo praktisch om de laatste ontwikkelingen te volgen. Elektronische bronnen zijn de beste, en vaak de enige, om op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen. Omdat &os; draait op de inzet van vrijwilligers, is de gebruikersgemeenschap vaak een soort technische ondersteuningsgroep, die heeft ontdekt dat e–mail en USENET de meeste effectieve manieren zijn om de gebruikersgemeenschap te bereiken. Hieronder staan de meest belangrijke contactmogelijkheden met de &os; gebruikersgemeenschap beschreven. Mochten er andere bronnen zijn die hier niet beschreven zijn, laat die dan weten aan de &a.doc;, zodat ze hier ook beschreven kunnen worden. Mailinglijsten Hoewel veel van de ontwikkelaars van &os; USENET lezen, kan niet altijd gegarandeerd worden dat vragen die in een van de groepen binnen comp.unix.bsd.freebsd.* gesteld worden, op tijd beantwoord worden - als ze al beantwoord worden. Door vragen op de daarvoor bestemde mailinglijsten te stellen, wordt het gewenste &os; publiek bereikt, waardoor een beter, of in ieder geval tijdiger, antwoord is gegarandaard. De doelstellingen van de verschillende lijsten staan onderaan dit document. Lees alsjeblieft de doelstellingen alvorens lid te worden of mail te sturen. De meeste leden ontvangen tegenwoordig vaak honderden &os; gerelateerde berichten per dag, en door de doelstellingen en gebruiksregels op te stellen wordt gestreefd om zo min mogelijk ruis op de lijn te krijgen. Door de voorgaande adviezen te negeren zouden de mailinglijsten op termijn falen als een effectief communicatiemedium over het project. Bij twijfel over naar welke lijst te posten, kan de pagina Hoe de beste resultaten uit de &os;-vragen mailinglijst te halen wellicht helpen. Alvorens naar enige lijst te posten, is het verstandig te leren hoe de mailinglijsten het beste gebruikt kunnen worden. Hoe bijvoorbeeld zich vaak herhalende discussies voorkomen kunnen worden door het document Veel Gestelde Mailinglijstvragen (FAQ) te lezen. Voor alle mailinglijsten worden archieven bijgehouden die doorzocht kunnen worden op de &os; World Wide Web server. De met sleutelwoorden te doorzoeken archieven bieden een voortreffelijke methode om antwoorden te vinden op vaak gestelde vragen en horen geraadpleegd te worden voordat er vragen op een lijst worden gesteld. Lijstsamenvatting Algemene lijsten: De volgende zijn algemene lijsten waarop vrijelijk (en aangemoedigd) geabonneerd kan worden: Lijst Doel &a.cvsall.name; Wijzigen die aan de &os; broncode zijn gemaakt &a.advocacy.name; &os; Evangelisatie &a.announce.name; Belangrijke gebeurtenissen en projectdoelen &a.arch.name; Architectuur en ontwerp discussies &a.bugbusters.name; Discussie over het onderhoud van de &os; probleemrapporten database en aanverwante zaken &a.bugs.name; Bugbeschrijvingen &a.chat.name; Niet-technische onderwerpen met betrekking tot de &os; gemeenschap &a.current.name; Discussie over het gebruik van &os.current; &a.isp.name; Zaken voor Internet Service Providers die &os; gebruiken &a.jobs.name; Werk en mogelijkheden voor het geven van advies met betrekking tot &os; &a.policy.name; Beleidsbeslissingen van het &os; Kernteam. Laag volume en alleen-lezen &a.questions.name; Gebruikersvragen en technische ondesteuning &a.security-notifications.name; Beveiligingswaarschuwingen &a.stable.name; Discussies over het gebruik van &os.stable; &a.test.name; Hier kunnen testberichten heengestuurd worden in plaats van naar de eigenlijke lijsten Technische lijsten: De volgende lijsten zijn voor technische discussie. Het is van belang de doelstellingen te lezen alvorens lid te worden of mail te sturen omdat de richlijnen voor het gebruik en de inhoud erg strikt zijn. Lijst Doel &a.acpi.name; Ontwikkeling van ACPI en energiebeheer &a.afs.name; Porten van AFS naar &os; &a.aic7xxx.name; Ontwikkeling van drivers voor de &adaptec; AIC 7xxx &a.alpha.name; Porten van &os; naar de Alpha &a.amd64.name; Porten van &os; naar AMD64 systemen &a.apache.name; Discussie over ports met betrekking tot Apache &a.arm.name; Porten van &os; naar &arm; processors &a.atm.name; Het gebruik van ATM netwerken met &os; &a.audit.name; Audit van broncode project &a.binup.name; Ontwerp en ontwikkeling van het binaire updatesysteem &a.bluetooth.name; &bluetooth; technologie gebruiken in &os; &a.cluster.name; &os; gebruiken in een geclusterde omgeving &a.cvsweb.name; CVSweb onderhoud &a.database.name; Discussie over het gebruik en de ontwikkeling van databases met &os; &a.doc.name; Het maken van &os; gerelateerde documenten &a.drivers.name; Apparaatstuurprogramma's schrijven voor &os; &a.eclipse.name; - Gebruikers van Eclipse EDI, hulpprogramma's, + Gebruikers van Eclipse IDE, hulpprogramma's, clientapplicaties en ports &a.emulation.name; Emulatie van andere systemen zoals &linux;, &ms-dos; en &windows; &a.firewire.name; &os; &firewire; (iLink, IEEE 1394) technische discussie &a.fs.name; Bestandssystemen &a.geom.name; GEOM-specifieke discussies en implementaties &a.gnome.name; Porten van GNOME en GNOME applicaties &a.hackers.name; Algemene technische discussies &a.hardware.name; Algemene discussies over hardware voor het draaien van &os; &a.i18n.name; &os; Internationalisatie &a.ia32.name; &os; op het IA-32 (&intel; x86) platform &a.ia64.name; Porten van &os; naar &intel;'s IA64 systemen &a.ipfw.name; Technische discussie over het herontwerp van de IP firewallcode &a.isdn.name; ISDN ontwikkelaars &a.java.name; &java; ontwikkelaars en mensen die &jdk;'s porten naar &os; &a.kde.name; Porten van KDE en KDE applications &a.lfs.name; Porten van LFS naar &os; &a.libh.name; Het tweede generatie installatie en package systeem &a.mips.name; Porten van &os; naar &mips; &a.mobile.name; Discussie over mobiel computeren &a.mozilla.name; Porten van Mozilla naar &os; &a.multimedia.name; Multimedia applicaties &a.newbus.name; Technische discussies over bus-architecturen &a.net.name; Discussies over netwerken en TCP/IP broncode &a.openoffice.name; Porten van OpenOffice.org en &staroffice; naar &os; &a.performance.name; Optimalisatie van prestaties voor installaties met hoge prestaties en/of load &a.perl.name; Onderhoud van een aantal ports met betrekking tot Perl &a.pf.name; Discussies en vragen voor het pakketfilter firewall systeem &a.platforms.name; Ports naar niet &intel; architectuur platforms &a.ports.name; Discussie over de Portscollectie &a.ports-bugs.name; Discussie over bugs in ports en PR's &a.ppc.name; Porten van &os; naar de &powerpc; &a.proliant.name; Technische dicussie over &os; op HP Proliant serverplatforms &a.python.name; &os;-specifieke Python zaken &a.qa.name; Discussie over Quality Assurance, meestal in een release traject &a.realtime.name; Ontwikkeling van realtime extensions voor &os; &a.rc.name; Discussie over het rc.d-systeem en de ontwikkeling daarvan &a.scsi.name; Het SCSI subsysteem &a.security.name; Beveiligingsonderwerpen betreffende &os; &a.small.name; &os; gebruiken in embedded toepassingen &a.smp.name; Discussies over het ontwerp voor [A]Symmetric MultiProcessing &a.sparc.name; Porten van &os; naar op &sparc; gebaseerde systemen &a.standards.name; Volgen van de C99 en de &posix; standaarden door &os; &a.threads.name; Threading in &os; &a.testing.name; &os; prestatie- en stabiliteitstesten &a.tokenring.name; Ondersteuning voor Token Ring in &os; &a.usb.name; Discussie over &os; ondersteuning voor USB &a.vuxml.name; Discussie over VuXML infrastructuur &a.x11.name; Onderhoud en ondersteuning voor X11 op &os; Beperkte lijsten: De volgende lijsten zijn voor meer gespecialiseerd publiek en algemene gebruikers hebben er waarschijnlijk niets aan. Het is verstandig om eerst naam te maken in de technische lijsten alvorens lid te worden van een van de onderstaande beperkte lijsten, zodat de gebruiken op die lijst bekend zijn. Lijst Doel &a.hubs.name; - Mensen die mirror sites draaien (infrastructurele + Mensen die mirrorsites draaien (infrastructurele ondersteuning) &a.usergroups.name; Gebruikersgroep coördinatie &a.vendors.name; Coördinatie van pre-release met wederverkopers &a.www.name; Beheerders van www.FreeBSD.org Verkorte versie van lijsten (digest): Alle hierboven beschreven lijsten zijn beschikbaar in verkorte vorm. Na het lid worden van een lijst zijn de digest opties te wijzigen bij de accountopties. CVS lijsten: De volgende lijsten zijn voor mensen met interesse in het zien van logboekberichten voor wijzigingen in verschillende onderdelen van de broncodestructuur. Het zijn Alleen-lezen lijsten waar geen e–mail heen gezonden hoort te worden. Lijst Broncodegebied Broncodebeschrijving &a.cvsall.name; /usr/(CVSROOT|doc|ports|projects|src) Alle wijzigingen op welke plaats in de structuur dan ook (som van alle andere CVS commit lijsten) &a.cvs-doc.name; /usr/(doc|www) Alle wijzigingen aan de doc en www structuren &a.cvs-ports.name; /usr/ports Alle wijzigingen aan de ports structuur &a.cvs-projects.name; /usr/projects Alle wijzigingen aan de projects structuur &a.cvs-src.name; /usr/src Alle wijzigingen aan de src structuur Hoe abonneren Om te abonneren op een lijst kan geklikt worden op de naam van de lijst hierboven of kan op &a.mailman.lists.link; geklikt worden op de lijst waarin interesse bestaat. De pagina waarop de lijsten staan beschreven bevat alle informatie die nodig is om te abonneren. Om te posten op een lijst kan simpelweg een e–mail gestuurd worden naar lijstnaam@FreeBSD.org. Daarna wordt die doorgestuurd aan leden van de lijst in de hele wereld. Om het abonnement op een lijst op te zeggen kan op de URL die onderaan iedere e–mail van een lijst staat geklikt worden. Het is ook mogelijk om een e–mail te sturen naar lijstnaam-unsubscribe@FreeBSD.org om een abonnement op te zeggen. Hierbij nogmaals het advies om discussies op de technische mailinglijsten technisch te houden. Als er alleen interesse bestaat in belangrijke mededelingen dan wordt aangeraden te abonnneren op &a.announce;, waarop zelden verkeer voorkomt. Lijstdoelstellingen Alle &os; mailinglijsten hebben eigen regels waaraan voldaan dient te worden bij gebruik. Als daaraan niet wordt voldaan, resulteert dat in maximaal twee (2) schriftelijke waarschuwingen van de &os; Postmaster postmaster@FreeBSD.org, waarna na de derde overtreding de poster verwijderd wordt van alle &os; mailinglijsten en alle toekomstige mail van het adres van de verzender wordt uitgefilterd. Helaas zijn deze regels nodig, omdat het internet van vandaag de dag een onvriendelijke omgeving is en slechts weinigen zich bewust zijn van hoe fragiel sommige mechanismen zijn. Standaardregels: Het onderwerp van iedere mail dient te voldoen aan de basisdoelstellingen van de lijst waarnaar wordt gepost. Als de lijst bijvoorbeeld over technische onderwerpen gaat, dan hoort een post ook over iets technisch te gaan. Ruis en flaming doen alleen af aan de waarde van een mailinglijst voor alle leden en dat wordt niet getolereerd. Voor vrije discussie dient de &a.chat; gebruikt te worden die daar speciaal voor is ingesteld. Bijdragen horen niet naar meer dan twee mailinglijsten verzonden te worden en alleen dan naar twee als het helder en duidelijk is dat daarvoor de noodzaak bestaat. Voor de meeste lijsten bestaat er al veel overlap in de leden en met uitzondering van de meer esoterische lijsten, zoals bijvoorbeeld -stable & -scsi, is er eigenlijk slechts zelden aanleiding om naar meer dan een lijst te posten. Als een bericht zo is verzonden dat er meerdere mailinglijsten op de regel Cc staan, dan hoort de regel Cc weer ingekort te worden in een eventueel antwoord. De verzender is verantwoordelijk voor zijn eigen kruisposten, wie ook een eerdere zender was. Persoonlijke aanvallen en profane taal (in de context van een geschil) zijn niet toegestaan. Dit geldt zowel voor gebruikers als ontwikkelaars. Grove schending van de netiquette, zoals kopiëren uit of het volledig doorsturen van persoonlijke e–mail zonder dat daarvoor toestemming is gegeven, wordt niet op prijs gesteld. Er zijn hoe dan ook zeer weinig gevallen zijn waarin zoiets dergelijks wel binnen de doelstelling van een lijst valt, waardoor dat soort e–mails op grond van de inhoud alleen al vaak reden zijn voor een waarschuwing (of ban). Adverteren voor niet-&os; gerelateerde producten is streng verboden en heeft direct een ban tot gevolg als helder is dat de overtreder adverteert door middel van spam. Individuele lijstdoelstellingen: &a.acpi.name; ACPI en energiebeheerontwikkeling &a.afs.name; Andrew Bestandssysteem (Andrew File System) Deze lijst is voor onderwerpen over het porten en gebruik van AFS van CMU/Transarc &a.announce.name; Belangrijke gebeurtenissen en projectdoelen Dit is de mailinglijst voor hen die alleen interesse hebben in gelegenheidsmededelingen of belangrijke &os; gebeurtenissen. Hieronder vallen aankondigingen over snapshots en andere releases. De lijst omvat ook aankondigingen over nieuwe mogelijkheden binnen &os;. Er kunnen ook oproepen gedaan worden voor vrijwilligers, enzovoort. Deze lijst kent een laag volume en is volledig gemodereerd. &a.arch.name; Discussie van architectuur en ontwerp Deze lijst is bedoeld voor het bespreken van de &os; architectuur. Berichten zijn in het algemeen strikt technisch van aard. Voorbeelden van geschikte onderwerpen zijn: Hoe het buildsysteem bijgewerkt kan worden zodat meerdere aanpaste builds tegelijkertijd kunnen lopen. Wat moet er aan VPS aangepast worden om Heidemann layers te laten werken. Hoe kan de apparataatstuurprogramma interface aangepast worden zodat dezelfde stuurprogramma's netjes op vele bussen en architecturen gebruikt kunnen worden. Hoe een netwerkstuurprogramma geschreven kan worden. &a.audit.name; Broncode audit project Dit is de mailinglijst voor het &os; broncode audit project. Hoewel in eerst instantie bedoeld voor beveiliging gerelateerde wijzigingen, zijn de doelstellingen aangepast naar alle wijzigingen in de code. Op deze lijst komen veel patches voor en hij is waarschijnlijk niet interessant voor de gemiddelde &os; gebruiker. Beveiligingsdiscussies die niet gerelateerd zijn aan een bepaalde broncodewijziging worden gehouden op freebsd-security. Omgekeerd worden alle ontwikkelaars aangemoedigd hun patches op deze lijst ter review aan te bieden, zeker als hun patch een deel van het systeem raakt waar een bug de integriteit van het systeem nadelig kan beïnvloeden. &a.binup.name; &os; Binaire Updates Project Deze lijst bestaat om de mogelijkheid te bieden tot het bespreken van het binaire update systeem of binup. Onderwerpen met betrekking tot ontwerp, implementatie details, patches, bugreports, statusreports, feature requests, commit logs en alle andere dingen die met binup te maken hebben kunnen besproken worden. &a.bluetooth.name; &bluetooth; in &os; Dit is het forum waar gebruikers van &bluetooth; op &os; samenkomen. Gespreksstof op het gebied van ontwerp, implementatiedetails, patches, probleemrapportages, statusrapportages, verzoeken voor nieuwe mogelijkheden en al het andere dat met &bluetooth; te maken heeft is geschikt materiaal. &a.bugbusters.name; Coördinatie afhandeling Problem Reports Het doel van deze lijst is een platform zijn voor de coördinatie en discussie voor de Bugmeister, zijn Bugbusters en anderen die interesse hebben in de PR database. Deze lijst is niet bedoeld voor discussie van specifieke bugs, patches of PR's. &a.bugs.name; Bug reports Dit is de mailinglijst voor het rapporteren van bugs in &os;. Waar mogelijk dienen bugs ingezonden te worden via &man.send-pr.1; of via de WEB interface daarvan. &a.chat.name; Niet-technische onderwerpen met betrekking tot de &os; gemeenschap Deze lijst bevat alle onderwerpen waar op andere lijsten geen ruimte voor is wat betreft niet-technische en sociale informatie. Er wordt gesproken over de moord op Van Gogh, of er in onderkast of kapitalen geschreven dient te worden, wie er te veel koffie drinkt, waar het beste bier vandaan komt, enzovoort. Belangrijke gebeurtenissen (zoals feestjes, bruiloften, geboorten, nieuwe banen, enzovoort) kunnen op de technische lijsten aangekondigd worden, maar antwoorden dienen naar deze -chat lijst te gaan. &a.core.name; &os; Kernteam Dit is een interne mailinglijst die wordt gebruikt door de kernleden. Er kunnen berichten naar gestuurd worden als een belangrijke &os; gerelateerde zaak arbitrage nodig heeft of een onderzoekende blik op hoog niveau nodig is. &a.current.name; Discussie over het gebruikt van &os.current; Dit is de mailinglijst voor gebruikers van &os.current;. Er staan waarschuwingen op over nieuwe mogelijkheden in -CURRENT die impact hebben op gebruikers en instructies over de te nemen stappen om -CURRENT te blijven. Iedereen die CURRENT draait, zou zich moeten abonneren. Dit is een technische mailinglijst waarop strikt technische berichten worden verwacht. &a.cvsweb.name; &os; CVSweb Project Technische discussie over het gebruik, de ontwikkeling en het beheer van &os;-CVSweb. &a.doc.name; Documentatie project Dit is de mailinglijst voor het bespreken van onderwerpen en projecten die te maken hebben met het maken van documentatie voor &os;. De leden van deze mailinglijst worden samen The &os; Documentation Project genoemd. Het is een open lijst waarop zonder problemen een abonnement genomen kan worden en bijdragen zeer op prijs worden gesteld! &a.drivers.name; Apparaatstuurprogramma's schrijven voor &os; Dit is een forum voor technische discussie met betrekking tot apparaatstuurprogramma's op &os;. Het is vooral een plaats voor schrijvers van apparaatstuurprogramma's om vragen te stellen over hoe apparaatstuurprogramma's te schrijven met de API's in de kernel van &os;. &a.eclipse.name; - Gebruikers van Eclipse EDI, + Gebruikers van Eclipse IDE, hulpprogramma's, clientapplicaties en ports De doelstelling van deze lijst is wederzijdse ondersteuning bieden voor alles dat te maken heeft met het kiezen, installeren, gebruiken, ontwikkelen en - onderhouden van Eclipse EDI, hulpprogramma's en + onderhouden van Eclipse IDE, hulpprogramma's en clientapplicaties op het &os;-platform en te ondersteunen - bij het porten van Eclipse EDI en plugins naar de + bij het porten van Eclipse IDE en plugins naar de &os;-omgeving. Het is ook de bedoeling om het uitwisselen van informatie tussen de Eclipse gemeenschap en de &os; gemeenschap te bevorderen zodat beiden ervan kunnen profiteren. Hoewel deze lijst voornamelijk is gericht op de behoeften van gebruikers van Eclipse, wordt ook een forum geboden voor hen die &os;-specifieke applicaties willen ontwikkelen met het Eclipse framwork. &a.emulation.name; Emulatie van andere systemen zoals &linux;, &ms-dos; en &windows; Dit is een forum voor technische discussie met betrekking tot het draaien van programma's op &os; die zijn geschreven voor andere besturingssystemen. &a.firewire.name; &firewire; (iLink, IEEE 1394) Dit is de mailinglijst voor het bespreken van het ontwerp en de implementatie van een &firewire; (ook wel IEEE 1394 of iLink) subsysteem voor &os;. Relevante onderwerpen omvatten de standaarden, bus apparaten en hun protocollen, adapter boards/kaarten/chipssets en de architectuur en implementatie van code voor een juiste ondersteuning. &a.fs.name; Bestandssystemen Discussie over &os; bestandssystemen. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.geom.name; GEOM Discussie specifiek over GEOM en gerelateerde implementaties. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.gnome.name; GNOME Discussie over de GNOME bureaubladomgeving voor &os;. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.ipfw.name; IP Firewall Dit is het forum voor technische bespreking van het herontwerp van de IP firewall code in &os;. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.ia64.name; Porten van &os; naar IA64 Dit is een technische mailinglijst voor individuen die actief werken aan het porten van &os; naar het IA-64 platform van &intel;, om problemen op tafel te leggen of alternatieve oplossingen te bespreken. Geïnteresseerden die alleen de technische bespreking willen volgen zijn ook welkom. &a.isdn.name; ISDN Communicatie Dit is de mailinglijst voor discussie over de ontwikkeling van ISDN ondersteuning voor &os;. &a.java.name; &java; Ontwikkeling Dit is de mailinglijst voor het bespreken van de ontwikkeling van significante &java; applicaties voor &os; en het porten en het beheer van &jdk;'s. &a.jobs.name; Banen in de aanbieding en gezocht Dit is een forum voor vacatures en CV's specifiek gerelateerd aan &os;, bijvoorbeeld als er &os; gerelateerd werk wordt gezocht of in de aanbieding is. Dit is geen mailinglijst voor algemene werkonderwerpen omdat daarvoor al elders ruimte staat. Ook deze lijst wordt net als alle andere FreeBSD.org mailinglijsten wereldwijd verspreid. Daarom dient duidelijk vermeld te worden om welke locatie het gaat en onder welke voorwaarden telewerken of bijdragen in huisvesting mogelijk zijn. E–mail dient alleen open formaten te bevatten. Bij voorkeur platte tekst, maar standaard Portable Document Format (PDF), HTML en een aantal andere, zijn acceptabel voor lezers. Gesloten formaten, zoals µsoft; Word (.doc), worden door de mailinglijstserver geweigerd. &a.kde.name; KDE Discussie over KDE op &os; systemen. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.hackers.name; Technische discussies Dit is een forum voor technische discussie met betrekking tot &os;. Dit is de leidende technische mailinglijst die is bestemd voor mensen die actief aan &os; werken om problemen aan het voetlicht te brengen of alternatieve oplossingen te bespreken. Geïnteresseerden die alleen de technische bespreking willen volgen zijn ook welkom. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.hardware.name; Algemene discussie over &os; hardware Algemene discussie over de typen hardware waar &os; op draait en problemen en oplossingen over wat te kopen en wat vooral niet. &a.hubs.name; Mirrorsites Aankondigingen en discussie voor beheerders van &os; mirrorsites. &a.isp.name; Onderwerpen voor Internet Service Providers Deze mailinglijst is voor het bespreken van relevante onderwerpen voor Internet Service Providers (ISP's) die &os; gebruiken. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.openoffice.name; OpenOffice.org Discussie over het porten en beheren van OpenOffice.org en &staroffice;. &a.performance.name; Discussie over het optimaliseren of versnellen van &os; Deze mailinglijst is een platform voor hackers, beheerders en/of andere belanghebbenden om &os; en prestaties gerelateerde onderwerpen te bespreken. De onderwerpen die besproken kunnen worden omvatten &os; installaties met een hoge load, systemen met prestatieproblemen of systemen die tegen de limieten van &os; aan zitten. Zij die willen meewerken om de prestaties van &os; te verbeteren worden sterk aangemoedigd op deze lijst te abonneren. Deze lijst is bijzonder technisch en bijzonder geschikt voor ervaren &os; gebruikers, hackers en beheerders die &os; snel, robuust en schaalbaar willen houden. Deze lijst is geen vraag-en-antwoord lijst die dient als vervanging voor het lezen van documentatie, maar hier worden bijdragen geleverd of vragen gesteld over nog niet eerder beschreven prestatie gerelateerde onderwerpen. &a.pf.name; Discussie en vragen over het pakketfilter firewall systeem Discussie over het pakketfilter (pf) firewall systeem aangaande &os;. Technische discussie en gebruikersvragen zijn beiden welkom. Deze lijst is ook de plaats om het ALTQ QoS framework te bespreken. &a.platforms.name; Porten van niet-&intel; platforms Cross-platform &os; zaken, algemene discussie en voorstellen voor niet-&intel; &os; ports. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.policy.name; Kernteam beleidsbeslissingen Dit is een laag volume, alleen-lezen mailinglijst voor beleidsbeslissingen van het &os; Kernteam. &a.ports.name; Discussie over ports Discussie over de Portscollectie (/usr/ports) van &os;, de ports infrastructuur en algemene coördinatie aangaande ports. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.ports-bugs.name; Discussie over ports bugs Discussie over problem reports voor de &os; Portscollectie (/usr/ports), voorgestelde ports of aanpassingen aan ports. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.proliant.name; Technische dicussie over &os; op HP Proliant serverplatforms Deze mailinglijst wordt gebruikt voor technische discussie over het gebruik van &os; op HP ProLiant servers, inclusief het bespreken van ProLiant-specifieke drivers, beheersoftware, gereedschappen voor instellingen en BIOS updates. Dit is daaarom ook de uitgesproken plaats voor het bespreken van de modules hpasmd, hpasmcli en hpacucli. &a.python.name; Python op &os; Dit is een lijst voor discussie gerelateerd aan het verbeteren van ondersteuning voor Python op &os;. Dit is een technische mailinglijst voor mensen die aan het porten van Python, aanverwante modules en Zope dingen naar &os; werken. &a.questions.name; Gebruikersvragen Dit is de mailinglijst voor vragen over &os;. Er horen geen how to vragen op de technische mailinglijsten thuis, tenzij een vraag erg technisch van aard is. &a.scsi.name; SCSI subsysteem Dit is de mailinglijst voor mensen die aan het SCSI subsysteem voor &os; werken. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.security.name; Beveiligingsonderwerpen &os; computerbeveiligingsonderwerpen (DES, Kerberos, bekende beveiligingsgaten, oplossingen, enzovoort). Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. Dit is zeker geen vraag-en-antwoord lijst, maar bijdragen voor de FAQ (zowel vraag als antwoord) zijn welkom. &a.security-notifications.name; Beveiligingswaarschuwingen Waarschuwingen voor &os; beveiligingsproblemen en oplossingen. Dit is geen discussielijst. De discussielijst is &a.security.name;. &a.small.name; &os; gebruiken in embedded toepassingen Op deze lijst worden onderwerpen gerelateerd aan ongebruikelijk kleine en embedded &os; installaties besproken. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.stable.name; Discussie over het gebruik van &os.stable; Dit is de mailinglijst voor gebruikers van &os.stable;. Er worden ook waarschuwingen op gepost over nieuwe opties in -STABLE die invloed op de systemen van gebruikers kunnen hebben en instructies over de te nemen stappen om -STABLE te blijven. Iedereen die STABLE draait hoort zich op deze lijst te abonneren. Dit is een technische mailinglijst waarop slechts strikt technische bijdragen worden verwacht. &a.standards.name; Conformeren C99 & POSIX Dit is een forum voor technische bespreking gerelateerd aan het conformeren van &os; aan de C99 en de POSIX standaarden. &a.usb.name; Discussie over &os; ondersteuning voor USB Dit is de mailinglijst voor technische bespreking van onderwerpen gerelateerd aan &os; ondersteuning voor USB. &a.usergroups.name; Gebruikersgroep Coördinatie Lijst Dit is de mailinglijst voor coördinatoren voor alle lokale gebruikersgroepen, zodat ze met elkaar en een lid van het Kernteam zaken kunnen bespreken. Deze lijst hoort beperkt te blijven tot een overzicht van overleggen en de coördinatie van projecten waarbij meerdere gebruikersgroepen betrokken zijn. &a.vendors.name; Verkopers Coördinatie en discussie tussen het &os; project en verkopers van software en hardware voor &os;. Filters op de mailinglijsten De &os; mailinglijsten worden op verschillende manieren gefilterd om het doorsturen van spam, virussen en andere ongewenste e–mail te beperken. De hieronder beschreven filteracties bevatten niet alle genomen acties voor de beveiliging van de mailinglijsten. Er is een beperkt aantal typen bijlagen toegestaan op de mailinglijsten. Alle bijlagen met een MIME content type dat niet in de onderstaande lijst staat worden verwijderd voordat de mail wordt doorgestuurd naar de mailinglijsten. application/octet-stream application/pdf application/pgp-signature application/x-pkcs7-signature message/rfc822 multipart/alternative multipart/related multipart/signed text/html text/plain text/x-diff text/x-patch Sommige mailinglijsten staan wellicht bijlagen toe met andere MIME content typen, maar de bovenstaande lijst zal gelden voor de meeste mailinglijsten. Als een e–mail zowel een HTML als een platte tekst versie bevat, dan wordt de HTML versie verwijderd. Als een mail alleen een HTML versie bevat, dan wordt die omgezet naar platte tekst. Usenet nieuwsgroepen Naast de twee specifieke &os; nieuwsgroepen zijn er nog veel andere waarin &os; wordt besproken of die anderszins relevant zijn voor &os; gebruikers. Er zijn sleutelwoord doorzoekbare archieven voor een aantal van die nieuwsgroepen, met dank aan Warren Toomey wkt@cs.adfa.edu.au. Specifieke BSD nieuwsgroepen comp.unix.bsd.freebsd.announce comp.unix.bsd.freebsd.misc de.comp.os.unix.bsd (Duits) fr.comp.os.bsd (Frans) it.comp.os.freebsd (Italiaans) Overige interessante &unix; nieuwsgroepen comp.unix comp.unix.questions comp.unix.admin comp.unix.programmer comp.unix.shell comp.unix.user-friendly comp.security.unix comp.sources.unix comp.unix.advocacy comp.unix.misc comp.bugs.4bsd comp.bugs.4bsd.ucb-fixes comp.unix.bsd X Window systeem comp.windows.x.i386unix comp.windows.x comp.windows.x.apps comp.windows.x.announce comp.windows.x.intrinsics comp.windows.x.motif comp.windows.x.pex comp.emulators.ms-windows.wine - World wide web servers + World wide webservers - Onderstaande lijst met World Wide Web Servers wordt + Onderstaande lijst met World Wide Webservers wordt automatisch samengesteld om zo actueel mogelijk te zijn en is daarom niet vertaald. &chap.eresources.www.inc; E–mail adressen De onderstaande gebruikersgroepen bieden &os; gerelateerde e–mail adressen aan voor hun leden. De aangegeven beheerders behouden zich het recht voor om een account te verwijderen als die op enigerlei wijze wordt misbruikt. Domein Faciliteiten Gebruikersgroep Beheerder ukug.uk.FreeBSD.org Alleen forwarden freebsd-users@uk.FreeBSD.org Lee Johnston lee@uk.FreeBSD.org Shell accounts De onderstaande gebruikersgroepen bieden shell accounts aan voor mensen die het &os; project actief ondersteunen. De aangegeven beheerders behouden zich het recht voor om een account te verwijderen als die op enigerlei wijze wordt misbruikt. Host Toegang Faciliteiten Beheerder dogma.freebsd-uk.eu.org Telnet/FTP/SSH E–mail, webhosting, anonieme FTP Lee Johnston lee@uk.FreeBSD.org diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/geom/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/geom/chapter.sgml index f829dd5445..69dc391d42 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/geom/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/geom/chapter.sgml @@ -1,444 +1,457 @@ Tom Rhodes Geschreven door Siebrand Mazeland Vertaald door GEOM: Modulair schijftransformatie framework Overzicht GEOM GEOM schijf framework GEOM Dit hoofdstuk beschrijft het gebruik van schijven in het - nieuwe GEOM framework in &os;. Hieronder vallen de belangrijkste + GEOM framework in &os;. Hieronder vallen de belangrijkste RAID besturingsprogramma's die het framework gebruikt voor instellingen. In dit hoofdstuk wordt niet diepgaand beschreven hoe GEOM omgaat met I/O, het onderliggende subsysteem of code. Die informatie staat in het hulppagina voor &man.geom.4; en de verscheidene SEE ALSO referenties. Dit hoofdstuk is ook geen definitief stuk over het instellen van RAID. Alleen de door GEOM ondersteunde RAID-classificaties worden beschreven. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Welk type RAID-ondersteuning via GEOM beschikbaar is; Hoe de basisgereedschappen te gebruiken om de verschillende RAID-niveau's in te stellen, te onderhouden en te wijzigen; Hoe schijfapparaten via GEOM te spiegelen, aaneen te schakelen, te versleutelen en vanaf afstand schijven aan te sluiten; Hoe problemen op te lossen met schijven die via het GEOM framework zijn aangesloten. Veronderstelde voorkennis: Begrijpen hoe &os; omgaat met schijfapparaten (); Weten hoe een nieuwe &os; kernel in te stellen en te installeren (). GEOM inleiding GEOM staat toegang en controle toe op klassen, Master Boot Records, BSD labels, enzovoort, door gebruik te maken van diensten of de speciale bestanden in /dev. GEOM ondersteunt verschillende software RAID instellingen en biedt transparante toegang tot het besturingssysteem en de hulpprogramma's. Tom Rhodes Geschreven door Murray Stokely RAID0 - aaneengeschakeld GEOM aaneengeschakeld Aaneenschakelen is een methode die gebruikt wordt om meerdere schijven te combineren tot een enkele volume. In veel gevallen wordt dit gedaan met hardware controllers. Het GEOM subsysteem biedt softwareondersteuning voor RAID0, ook wel bekend als aaneenschakelen (disk striping). In een RAID0-systeem worden gegevens opgedeeld in blokken die verdeeld worden over de schijven in een reeks. In plaats van te hoeven wachten tot een systeem 256k naar één schijf heeft geschreven, kan een RAID0-systeem tegelijkertijd 64k naar vier verschillende schijven schrijven, waardoor superieure I/O prestaties worden bereikt. Deze prestaties kunnen nog verbeterd worden door meerdere schijfcontrollers te gebruiken. Iedere schijf in een RAID0-aaneenschakeling moet van dezelfde grootte zijn, omdat I/O-verzoeken altijd zijn opgebouwd uit precies gelijk over de schijven verdeelde verzoeken tot lezen of schrijven. Illustratie aaneengeschakelde schijven Ongeformatteerde ATA-schijven aaneenschakelen Laad de module geom_stripe: &prompt.root; kldload geom_stripe.ko Zorg ervoor dat er een mountpunt beschikbaar is. Als dit volume een rootpartitie wordt, gebruikt dan tijdelijk een ander mountpunt zoals /mnt. &prompt.root; mkdir /mnt Stel de apparaatnamen voor de schijven vast die aaneen worden geschakeld en maak het nieuwe apparaat aan. Het volgende commando kan bijvoorbeeld gebruikt worden om twee ongebruikte, ongepartitioneerde ATA schijven aaneen te schakelen (/dev/ad2 en /dev/ad3). &prompt.root; gstripe label -v st0 /dev/ad2 /dev/ad3 Als dit volume wordt gebruikt als rootapparaat voor het opstarten van een systeem, dan dient het volgende commando gegeven te worden voordat het bestandssysteem wordt gemaakt: &prompt.root; fdisk -vBI /dev/stripe/st0 Er moet een partitietabel gemaakt worden op het nieuwe volume: &prompt.root; bsdlabel -wB /dev/stripe/st0 Dit proces hoort twee nieuwe apparaten gemaakt te hebben in de map /dev/stripe naast het apparaat st0, te weten st0a en st0c. Nu kan er een bestandssysteem gemaakt worden op het apparaat st0a met newfs: &prompt.root; newfs -U /dev/stripe/st0a Na het uitvoeren van het bovenstaande commando rollen er veel getallen over het scherm en na een aantal seconden is het proces afgerond. Het volume is gereed en klaar om gemount te worden. Met het volgende commando kan een nieuw gemaakte aaneengeschakelde schijf handmatig gemount worden: &prompt.root; mount /dev/stripe/st0a /mnt Om dit aaneengeschakelde bestandssysteem automatisch te mounten bij het opstarten kan de volume-informatie in /etc/fstab gezet worden: &prompt.root; echo "/dev/stripe/st0a /mnt ufs rw 2 2" \ >> /etc/fstab De GEOM module dient ook automatisch geladen te worden bij het initialiseren van een systeem door de volgende regel toe te voegen aan /boot/loader.conf: &prompt.root; echo 'geom_stripe_load="YES"' >> /boot/loader.conf RAID1 - spiegelen GEOM schijf spiegelen Spiegelen (mirroring) is een technologie die door veel bedrijven en thuisgebruikers wordt ingezet om gegevens te back-uppen zonder onderbrekingen. Als er een spiegel bestaat, betekent dat eenvoudigweg dat schijfB een kopie is van schijfA, of misschien zijn schijvenC+D een kopie van schijvenA+B. Los van de schijfinstellingen is het belangrijkste aspect dat de gegevens van de ene schijf of partitie worden gerepliceerd naar de andere. Later kunnen die gegevens eenvoudiger worden hersteld of geback-upped zonder dat dit leidt tot onderbrekingen in dienstverlening of toegang tot gegevens en schijven kunnen zelfs fysiek worden opgeslagen in een kluis. Begin met een systeem dat twee schijven heeft van gelijke grootte. Deze oefening stelt dat het directe toegang (&man.da.4;) SCSI-schijven zijn. Begin door &os; te installeren op de eerste schijf met twee partities. Een van de twee moet een swap-partitie zijn die twee keer de grootte van het RAM-geheugen is en de rest van de ruimte moet toegewezen worden aan het root bestandssysteem (/). Er zouden eigen partities gemaakt kunnen worden voor andere mountpunten, maar hierdoor wordt de moeilijkheidsgraad wel tien keer hoger doordat de instellingen voor &man.bsdlabel.8; and &man.fdisk.8; handmatig gewijzigd moeten worden. Herstart en wacht tot het systeem volledig is geïnitialiseerd. Meld daarna aan als gebruiker root. Maak het apparaat /dev/mirror/gm en link het aan /dev/da1: &prompt.root; gmirror label -vnb round-robin gm0 /dev/da1 + Het systeem hoort te antwoorden met: + + Metadata value stored on /dev/da1. +Done. + + Initialiseer GEOM, waardoor de kernelmodule + /boot/kernel/geom_mirror.ko wordt + geladen: + + &prompt.root; gmirror load + Dit commando hoort de apparaatnodes gm0, gm0s1, gm0s1a en gm0s1c gemaakt te hebben onder de map /dev/mirror. - Initialiseer GEOM, waardoor de kernelmodule - /boot/kernel/geom_mirror.ko wordt - geladen: - - &prompt.root; geom load - Installeer het algemene fdisk label en de bootcode op het nieuw aangemaakte apparaat gm0: &prompt.root; fdisk -vBI /dev/mirror/gm0 Installeer nu de algemene bsdlabel informatie: &prompt.root; bsdlabel -wB /dev/mirror/gm0s1 Als meerdere slices en partities bestaan, dienen de vlaggen voor de vorige twee commando's anders te zijn. Ze moeten gelijk zijn aan de groottes van de slice en partitie van de andere schijf. Gebruik &man.newfs.8; om een standaard bestandssysteem te maken op de apparaatnode gm0s1a: &prompt.root; newfs -U /dev/mirror/gm0s1a Door het bovenstaande commando spuugt een systeem wat informatie uit en wat getalletjes. Dat is goed. Bekijk de uitvoer op het voorkomen van foutmeldingen en mount het apparaat op het mountpunt /mnt: &prompt.root mount /dev/mirror/gm0s1a /mnt Verplaats nu alle gegevens van de bootschijf naar dit nieuwe bestandssysteem. In dit voorbeeld worden &man.dump.8; en &man.restore.8; gebruikt, maar &man.dd.1; werkt ook in dit - scenario. Hier wordt geen gebruik gemaakt van &man.tar.1; omdat - &man.tar.1; de bootcode niet kan kopiëren, iets dat een - foute afloop garandeert. + scenario. Hier wordt &man.tar.1; òmzeild, omdat &man.tar.1; de + bootcode niet kan kopiëren, iets dat een foute afloop + garandeert. &prompt.root; dump -L -0 -f- / |(cd /mnt && restore -r -v -f-) Dit dient voor ieder bestandssysteem uitgevoerd te worden. Plaats eenvoudigweg het juiste bestandssysteem op de juiste plaats bij het uitvoeren van het voorgaande commando. Wijzig nu het gerepliceerde bestand /mnt/etc/fstab en verwijder het swapbestand - of plaats er een commentaarteken voor. Wijzig de informatie voor - de andere bestandssystemen zodat ze de nieuwe schijf gebruiken. - Zie het volgende voorbeeld: + of plaats er een commentaarteken voor. + + Het uitcommentariëren van de regel voor het + swapbestand in fstab zorgt er + waarschijnlijk voor dat het beschikbaar maken van swapruimte + op een andere manier bewerkstelligd moet worden. In staat daarover meer + informatie. + + Wijzig de informatie voor de andere bestandssystemen zodat ze de + nieuwe schijf gebruiken. Zie het volgende voorbeeld: # Device Mountpoint FStype Options Dump Pass# #/dev/da0s2b none swap sw 0 0 -/dev/mirror/gm0sa1 / ufs rw 1 1 +/dev/mirror/gm0s1a / ufs rw 1 1 Maak nu een bestand boot.conf op zowel de huidige als de nieuwe rootpartitie. Dit bestand helpt het BIOS van een systeem op te starten van de juiste schijf: &prompt.root; echo "1:da(1,a)/boot/loader" > /boot.config &prompt.root; echo "1:da(1,a)/boot/loader" > /mnt/boot.config Dit bestand dient op beide rootpartities te staan om zeker te stellen dat een systeem goed opstart. Als een systeem om welke reden dan ook niet kan lezen van de nieuwe rootpartitie, dan is een achtervang beschikbaar. - Voeg de volgende regel toe aan + Voeg de volgende regel toe aan de nieuwe /boot/loader.conf: - &prompt.root; echo 'geom_mirror_load="YES"' >> /boot/loader.conf + &prompt.root; echo 'geom_mirror_load="YES"' >> /mnt/boot/loader.conf Hiermee wordt aan &man.loader.8; aangegeven dat deze geom_mirror.ko dient te laden tijdens de initialisatie van een systeem. Herstart het systeem: &prompt.root; shutdown -r now Als alles goed is gegaan, hoort het systeem gestart te zijn vanaf het apparaat gm0s1a en er moet een login prompt staan te wachten. Als er iets mis is gegaan, kijk dan in de volgende sectie voor het oplossen van problemen. Voeg nu de schijf da0 toe aan het apparaat gm0: &prompt.root; gmirror configure -a gm0 &prompt.root; gmirror insert gm0 /dev/da0 De vlag geeft &man.gmirror.8; aan dat automatische synchronisatie gebruikt moet worden, ofwel dat schrijfbewerkingen naar schijf automatisch gespiegeld moeten worden. In de hulppagina wordt beschreven hoe schijven herbouwd en vervangen kunnen worden, hoewel daar data wordt gebruikt in plaats van gm0. Problemen oplossen Systeem weigert op te starten Als een systeem opstart in een prompt dat op het volgende lijkt: ffs_mountroot: can't find rootvp Root mount failed: 6 mountroot> Herstart te machine met de aan/uit-schakelaar of met de resetknop. Selecteer in het bootmenu optie zes (6). Hierdoor komt een systeem in een &man.loader.8; prompt. Laad de kernelmodules handmatig: OK? load geom_mirror.ko OK? boot Als dit werkt werd de module om welke reden dan ook niet juist geladen. Zet de onderstaande regel in het bestand met kernelinstellingen en herbouw en installeer de kernel. options GEOM_MIRROR Hiermee moet het probleem opgelost zijn. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/install/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/install/chapter.sgml index dd328ac344..c25275e5b3 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/install/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/install/chapter.sgml @@ -1,6049 +1,6049 @@ Jim Mock Geherstructureerd, gereorganiseerd en delen herschreven door Randy Pratt De sysinstall handleiding, schermafdrukken en algemene bijdragen door Willem Jaap Zwart Vertaald door &os; installeren Overzicht installatie &os; heeft een tekstgebaseerd, gebruikersvriendelijk installatieprogramma genaamd sysinstall. Dit is het standaard installatieprogramma, maar leveranciers kunnen hun eigen installatieprogrammatuur leveren. Dit hoofdstuk beschrijft hoe sysinstall gebruikt moet worden om &os; te installeren. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Hoe &os; installatieschijven gemaakt kunnen worden; Hoe &os; harde schijven benoemt en onderverdeelt; Hoe sysinstall gestart kan worden; Welke vragen sysinstall stelt, wat ze betekenen en hoe er geantwoord kan worden. Veronderstelde voorkennis: De ondersteunde hardwarelijst doornemen van de versie van &os; die geïnstalleerd gaat worden op aanwezigheid van de beschikbare hardware. In zijn algemeenheid zijn deze installatie-instructies geschreven voor computers met een &i386; architectuur (PC compatible). Waar van toepassing worden instructies voor andere platformen (bijvoorbeeld Alpha) gegeven. Deze handleiding is zoveel mogelijk bijgewerkt, maar toch kunnen er verschillen optreden tussen de installatieprocedure en deze tekst. Er wordt aangeraden dit hoofdstuk te beschouwen als een algemene richtlijn en niet als een letterlijke handleiding voor installatie. Voorbereidende taken Beschrijf de computer Probeer een computer te inventariseren voordat &os; wordt geïnstalleerd. De &os; installatieroutines geven een overzicht van alle componenten (harde schijven, netwerkkaarten, cd-rom-spelers, enzovoort) met hun typenummer en fabrikant. &os; probeert ook de juiste instellingen te achterhalen, zoals IRQ en IO-poort gebruik. Vanwege de verscheidenheid aan PC-hardware verloopt dit niet altijd helemaal succesvol en daarom kan het nodig zijn om de gegevens die &os; achterhaalt te verbeteren. Mocht er al een ander besturingssysteem geïnstalleerd zijn, zoals &windows; of &linux;, dan is het aan te raden de mogelijkheden van dat besturingssysteem te gebruiken om te achterhalen hoe hardware is ingesteld. Als niet volledig bekend is welke instellingen een uitbreidingskaart heeft, dan kan het zijn dat ze op de kaart zelf zijn afgedrukt. Veelvoorkomende IRQ nummers zijn 3, 5 en 7 en IO-poort adressen zijn meestal geschreven als hexadecimale getallen, zoals 0x330. Er wordt aangeraden deze informatie af te drukken of op te schrijven voordat &os; wordt geïnstalleerd. Het kan handig zijn om een tabel te maken, zoals deze: Voorbeeld van beschrijving van componenten Component IRQ IO-poort(en) Opmerkingen Eerste harde schijf N/A N/A 40 GB, Seagate, eerste IDE master cd-rom N/A N/A Eerste IDE slave Tweede harde schijf N/A N/A 20 GB, IBM, tweede IDE master Eerste IDE controller 14 0x1f0 Netwerkkaart N/A N/A &intel; 10/100 Modem N/A N/A &tm.3com; 56K faxmodem, op COM1 …
Maak een back-up van gegevens Als de computer waarop &os; geïnstalleerd gaat worden waardevolle gegevens bevat, dan dient er een back-up te zijn en dient deze back-up getest te zijn voordat &os; wordt geïnstalleerd. De &os; installatieprocedure vraagt om bevestiging voordat er naar de schijven geschreven wordt, maar als dat eenmaal is begonnen kan het niet meer teruggedraaid worden. Bepaal waar &os; geïnstalleerd wordt Als de hele harde schijf voor &os; beschikbaar is, dan hoeft op dit punt verder niets gedaan te worden. Ga verder naar de volgende sectie. Als &os; echter naast een ander besturingssysteem op een computer komt, dan moet basaal bekend zijn hoe gegevens op schrijven worden opgeslagen en wat dat voor consequenties heeft. Indeling van schrijven voor &i386; Een PC schijf kan worden onderverdeeld in aparte stukken. Deze stukken heten partities. In het ontwerp van de PC is opgenomen dat een schijf slechts vier partities kan bevatten. Deze partities heten de primaire partities. Om deze beperking te omzeilen is een nieuwe soort partitie bedacht, de extended partitie. Een schijf kan slechts één extended partitie bevatten. Binnen een extended partitie kunnen speciale partities, genaamd logische partities, worden aangemaakt. Elke partitie heeft een partitie-ID, een getal dat aangeeft welk soort gegevens er op die partitie staan. &os;-partities hebben partitie-ID 165. In zijn algemeenheid benoemt elk besturingssysteem partities op zijn eigen manier. Bijvoorbeeld: &ms-dos; en zijn afgeleiden, zoals &windows;, geven elke primaire en logische partitie een (station) letter, beginnend met C:. &os; moet geïnstalleerd worden op een primaire partitie. &os; kan al zijn gegevens, inclusief alle bestanden die zelf zijn gemaakt, op deze partitie opslaan. Als er meerdere schijven zijn, dan kunnen er &os;-partities worden aangemaakt op alle of op sommige schijven. Als &os; wordt geïnstalleerd moet er een partitie beschikbaar zijn. Dit kan een lege partitie zijn die is aangemaakt of het mag een bestaande partitie zijn met gegevens die niet langer bewaard hoeven te blijven. Als alle partities op alle schijven gebruikt worden, dan moet er een leeg gemaakt worden voor &os; met de hulpprogramma's van het andere besturingssysteem dat wordt gebruikt (bijvoorbeeld fdisk onder &ms-dos; of &windows;). Als er een partitie over is, dan kan die gebruikt worden. Het kan zo zijn dat één of meer van de bestaande partities verkleind moet worden. Een minimale installatie van &os; heeft 100 MB schijfruimte nodig. Dat is wel een zeer minimale installatie, waarop bijna geen ruimte over is voor eigen bestanden. Een meer realistisch minimum is 250 MB zonder grafische gebruikersomgeving en 350 MB of meer als er ook een grafische gebruikersomgeving moet draaien. Als er ook nog gebruikt gemaakt wordt van een heleboel programma's van derde partijen dan is nog meer ruimte nodig. Met commerciële software zoals &partitionmagic; kunnen partities van grootte gewijzigd worden om ruimte te maken voor &os;. De map tools op de cd-rom bevat twee freeware programma's die dit ook kunnen, FIPS en PResizer. Handleidingen hiervoor staan in dezelfde map. FIPS, PResizer en &partitionmagic; kunnen FAT16 en FAT32-partities wijzigen als ze gebruikt worden in &ms-dos; tot &windows; ME. &partitionmagic; is het enige van de bovenstaande programma's dat NTFS-partities kan wijzigen. Verkeerd gebruik van deze programma's kan gegevens van een schijf verwijderen. Er dient een goede, werkende back-up te zijn voordat deze programma's gebruikt worden. Gebruik van een bestaande, ongewijzigde partitie Stel er is al een computer met een enkele 4 GB harde schijf waarop een versie van &windows; is geïnstalleerd en de schijf is verdeeld in twee schijfstations, C: en D:, van elk 2 GB. Er staat 1 GB aan gegevens op C: en 0.5 GB aan gegevens op D:. Dit betekent dat de harde schijf twee partities heeft, één voor elke letter. Alle gegevens op D: kunnen gekopieerd worden naar C:, waardoor de tweede partitie beschikbaar komt voor &os;. Een bestaande partitie verkleinen Stel er is een computer met een enkele 4 GB harde schijf waarop een versie van &windows; is geïnstalleerd. Bij het installeren van &windows; is een grote partitie gemaakt, station C: van 4 GB. Er is 1.5 GB in gebruik en voor &os; is 2 GB schijfruimte wenselijk. Voor een installatie van &os; is één van onderstaande opties de oplossing: Maak een back-up van de &windows; gegevens en installeer &windows; opnieuw, waarbij een partitie van 2 GB wordt aanmaakt bij het installeren. Gebruik één van de bovengenoemde programma's zoals &partitionmagic; om de &windows;-partitie te verkleinen. Schijfindelingen voor Alpha computers Alpha Op Alpha computers is een aparte harde schijf nodig voor &os;. Het is onmogelijk om een schijf te delen met een ander besturingssysteem. Afhankelijk van de Alpha computer kan de schijf een SCSI- of IDE-schijf zijn, als de computer er maar van kan opstarten. Conform de conventies van Digital / Compaq handleidingen is alle SRM invoer weergegeven in hoofdletters. SRM is ongevoelig voor hoofd- en kleine letters. Om de namen en types van de schijven in een machine te achterhalen kan het commando SHOW DEVICE in de SRM console prompt gebruikt worden: >>>SHOW DEVICE dka0.0.0.4.0 DKA0 TOSHIBA CD-ROM XM-57 3476 dkc0.0.0.1009.0 DKC0 RZ1BB-BS 0658 dkc100.1.0.1009.0 DKC100 SEAGATE ST34501W 0015 dva0.0.0.0.1 DVA0 ewa0.0.0.3.0 EWA0 00-00-F8-75-6D-01 pkc0.7.0.1009.0 PKC0 SCSI Bus ID 7 5.27 pqa0.0.0.4.0 PQA0 PCI EIDE pqb0.0.1.4.0 PQB0 PCI EIDE Dit is een voorbeeld van een Digital Personal Workstation 433au en geeft aan dat er drie schijven verbonden zijn met de computer. De eerste is een cd-rom station genaamd DKA0 en de andere twee zijn harde schijven die achtereenvolgens DKC0 en DKC100 heten. Schijven met namen in het formaat DKx zijn SCSI schijven. DKA100 is bijvoorbeeld een SCSI schijf met SCSI target ID 1 op de eerste SCSI bus (A), terwijl DKC300 een SCSI schijf is met SCSI ID 3 op de derde SCSI bus (C). Apparaatnaam PKx is de SCSI host bus adapter. Zoals te zien in de uitvoer van SHOW DEVICE worden SCSI cd-rom stations op dezelfde manier behandeld als SCSI harde schijven. IDE schijven hebben namen in het formaat DQx, terwijl PQx de naam is van de bijbehorende IDE controller. Netwerkgegevens verzamelen Als bij de installatie van &os; gebruik gemaakt wordtvan een netwerk (bijvoorbeeld bij een installatie vanaf een FTP site of een NFS server), dan moeten de netwerkinstellingen bekend zijn. Deze informatie wordt gevraagd tijdens het installeren, zodat &os; contact kan maken met het netwerk om de installatie te voltooien. Contact maken met een ethernet netwerk of kabel/DSL modem Als er contact gemaakt wordt met een ethernet netwerk of een internetverbinding met een ethernet netwerkkaart via de kabel of DSL, dan is de volgende informatie nodig: IP-adres IP-adres van de default gateway Hostname IP-adressen van de DNS server(s) Subnetmasker Als deze informatie niet bekend is, dan kan deze meestal nagevraagd worden bij de systeembeheerder of service provider. Het kan zijn dat zij aangeven dat één en ander automatisch wordt toegekend door middel van DHCP. Het is van belang hier een notitie van te maken. Contact maken met een modem Ook door middel van inbellen bij een internet service provider met een gewoon modem kan &os; geïnstalleerd worden via internet, het duurt alleen erg lang. Dan is nodig: Het inbelnummer van een ISP De COM: poort waaraan de modem zit Gebruikersnaam en wachtwoord bij de ISP Controleer op &os; Errata Hoewel het &os; project er naar streeft om elke versie van &os; zo stabiel mogelijk te laten zijn, kan het voorkomen dat er foutjes in het systeem sluipen. Heel af en toe beïnvloeden deze foutjes de installatieprocedure. Als ze ontdekt en opgelost zijn worden ze beschreven in de &os; Errata op de &os; website. Het is verstandig voor een installatie te controleren of er errata zijn om er zeker van te zijn dat er geen obstakels zijn. Informatie over alle uitgaven, inclusief de errata staan in de release information op de &os; website. De &os; installatiebestanden De &os; installatieprocedure kan &os; installeren vanaf één van de volgende plaatsen: Lokale media Cd-rom of DVD DOS-partitie op dezelfde computer SCSI of QIC tape Diskettestation Netwerk FTP site, indien noodzakelijk door een firewall of via een HTTP proxy NFS server Parallelle of seriële verbinding Als &os; gekocht is op CD of DVD dan is alles wat nodig is aanwezig om door te gaan naar . Als de installatiebestanden nog niet beschikbaar zijn wordt in uitgelegd hoe de installatie via bovenstande methoden voorbereid kan worden. Nadat de installatiebestanden beschikbaar zijn kunnen de voorbereidingen voor de installatie verdergaan in . Opstartmedia aanmaken De &os; installatieprocedure begint met het opstarten van een computer met het &os; installatieprogramma. Dit programma wordt niet uitgevoerd vanuit een ander besturingssysteem. Normaliter start een computer op met het besturingssysteem dat is geïnstalleerd op een harde schijf, maar hij kan ook ingesteld worden om op te starten van een bootable diskette. De meeste hedendaagse computers kunnen ook opstarten van een cd-rom in het cd-rom station. Als &os; op cd-rom of DVD beschikbaar is (gekocht of zelf gebrand) en een computer kan opstarten van een cd-rom of DVD (meestal een BIOS optie genaamd Boot Order of iets dergelijks), dan is het doorwerken van deze sectie niet nodig. De &os; cd-rom en DVD images zijn bootable en kunnen zonder verdere voorbereidingen gebruikt worden om &os; te installeren. Om opstartdiskettes te maken kunnen de volgende stappen gevolgd worden: Bemachtig de images voor opstartdiskettes De opstartschijven zijn beschikbaar op de installatiemedia in de map floppies/ en kunnen ook gedownload worden uit de map floppies, ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/releases/<arch>/<versie>-RELEASE/floppies/. Vervang <arch> en <versie> door de architectuur en het versienummer dat geïnstalleerd moet worden. De images voor bootdiskettes voor bijvoorbeeld &os; &rel.current;-RELEASE voor &i386; zijn beschikbaar op . De diskette-images hebben de extensie .flp. De map floppies/ bevat een aantal images en het hangt af van de gewenste &os; versie, en in sommige gevallen ook van de hardware, welke images nodig zijn. Voor het installeren van &os; 4.X zijn meestal maar twee bestanden nodig, kern.flp en mfsroot.flp. Voor het installeren van &os; 5.X zijn in de meeste gevallen drie floppies nodig, boot.flp, kern1.flp en kern2.flp. In dezelfde map staat README.TXT voor de laatste informatie over de diskette-images. Voor 5.X systemen ouder dan &os; 5.3 kunnen extra apparaatstuurprogramma's nodig zijn. Die stuurprogramma's staan op het image drivers.flp. Het FTP-programma moet ingesteld staan in binary mode om de disk-images te downloaden. Sommige webbrowsers blijken de text (of ASCII) modus te gebruiken en dan kan er niet van de diskettes opgestart worden. Maak de diskettes aan Per gedownload image wordt een diskette aangemaakt. Vanzelfsprekend moeten deze diskettes vrij zijn van fouten. Het gemakkelijkst is dit te testen door de diskettes te formatteren. Vanaf de fabriek geformatteerde floppies kunnen niet vertrouwd worden. Het programma format in &windows; meldt niet of er bad blocks zijn, het markeert ze gewoon als bad en negeert ze. Het wordt geadviseerd schone, nieuwe floppies te gebruiken als op deze manier wordt geïnstalleerd. Als bij het installeren van &os; het installatieprogramma vastloopt, blijft hangen of zich op een andere manier vreemd gedraagt, dan ligt dat meestal aan de floppies. Probeer dan de diskette-images op nieuwe schijven te schrijven en probeer het opnieuw. Schrijf de imagebestanden op diskettes De .flp-bestanden zijn geen gewone bestanden die naar een diskette te kopiëren zijn. Het zijn images van de complete inhoud van een diskette. Dit betekent dat ze niet eenvoudigweg gekopieerd kunnen worden van de ene schijf naar de andere. In plaats daarvan moet speciale software gebruikt worden om de images rechtstreeks op de diskettes te schrijven. DOS Als de diskettes aanmaakt worden op een computer met &ms-dos;/&windows;, dan levert het &os; project de software fdimage. Als de floppies van de cd-rom worden gebruikt en het cd-rom station is E:, dan kan dit als volgt: E:\> tools\fdimage floppies\kern.flp A: Herhaal dit commando voor elk .flp-bestand, waarbij steeds een nieuwe diskette wordt gebruikt. Merk elke diskette met de naam van het bestand dat erop wordt gekopieerd. Pas de opdrachtregel steeds aan, afhankelijk van waar de .flp-bestanden staan. Als er geen cd-rom beschikbaar is dan kan fdimage gedownload worden vanuit de map tools op de &os; FTP site. Als de diskettes worden aanmaakt op een &unix; systeem (zoals een ander &os; systeem) dan kan &man.dd.1; gebruikt worden om de imagebestanden naar diskette te kopiëren. Onder &os;: &prompt.root; dd if=kern.flp of=/dev/fd0 Onder &os; verwijst /dev/fd0 naar het eerste diskettestation (de A:-schijf). /dev/fd1 zou de B:-schijf zijn enzovoorts. Andere &unix;-varianten kunnen andere namen hebben voor de diskettestations. Meer informatie staat in de documentatie van ieder systeem . Het installeren van &os; kan nu beginnen. Beginnen met de installatie De installatie maakt geen wijzigingen op schijven totdat het volgende bericht verschijnt: Last Chance: Are you SURE you want continue the installation? If you're running this on a disk with data you wish to save then WE STRONGLY ENCOURAGE YOU TO MAKE PROPER BACKUPS before proceeding! We can take no responsibility for lost disk contents! De installatie kan worden beëindigd op elk moment voor deze laatste waarschuwing zonder dat de inhoud van harde schijven wordt gewijzigd. Als de angst bestaat dat er iets verkeerd is ingesteld, dan kan op dat moment gewoon de computer uitgezet worden zonder dat er schade optreedt. Opstarten Opstarten van &i386; Begin met een computer die uit staat. Zet de computer aan. Als hij aangaat laat hij een optie zien om het systeeminstelmenu, of BIOS, te bereiken, gewoonlijk via F2, F10, Del, of AltS. Gebruik de toets die op het scherm wordt aangegeven. In sommige gevallen laat de computer een plaatje zien terwijl hij opstart. Gewoonlijk verdwijnt dit plaatje door het intypen van Esc zodat eventuele verborgen berichten zichtbaar worden. Zoek de instelling die bepaalt vanaf welk medium de computer opstart. Dit wordt meestal aangeduid met Boot Order en laat een lijst met media zien, zoals Floppy, CD-ROM, eerste harde schijf, enzovoorts. Als het nodig was om diskettes aan te maken, stel dan floppy disk in. Als wordt opstart van een cd-rom stel dat dan in. Raadpleeg in geval van twijfel de documentatie van de computer en/of het moederbord. Maak de instellingen, bewaar de veranderingen en sluit het instelprogramma af. De computer moet dan opnieuw starten. Als het nodig was opstartdiskettes te maken, zoals beschreven in , dan is er één opstartschijf, waarschijnlijk die met kern.flp erop. Stop die diskette in het diskettestation. Bij opstarten vanaf CD moet na het aanzetten van de computer zo snel mogelijk de cd-rom ingestoken worden. Als de computer opstart zoals altijd en met het huidige besturingssysteem begint, dan kan dat om de volgende redenen zijn: De opstartschijven waren niet vroeg genoeg in de computer gedaan om ervan op te starten. Laat ze er dan inzitten en probeer de computer te herstarten. De gemaakte wijzigingen in de BIOS zijn niet goed doorgekomen. Doe dat dan nog een keer totdat de juiste instelling gevonden is. De BIOS ondersteunt het opstarten van het gekozen medium niet. &os; start nu op. Bij opstarten vanaf cd-rom is iets als het volgende op het scherm te zien (versie-informatie weggelaten): Verifying DMI Pool Data ........ Boot from ATAPI CD-ROM : 1. FD 2.88MB System Type-(00) Uncompressing ... done BTX loader 1.00 BTX version is 1.01 Console: internal video/keyboard BIOS drive A: is disk0 BIOS drive B: is disk1 BIOS drive C: is disk2 BIOS drive D: is disk3 BIOS 639kB/261120kB available memory FreeBSD/i386 bootstrap loader, Revision 0.8 /kernel text=0x277391 data=0x3268c+0x332a8 | | Hit [Enter] to boot immediately, or any other key for command prompt. Booting [kernel] in 9 seconds... _ Bij opstarten vanaf diskette is iets als het volgende op het scherm te zien (versie-informatie weggelaten): Verifying DMI Pool Data BTX loader 1.00 BTX version is 1.01 Console: internal video/keyboard BIOS drive A: is disk0 BIOS drive C: is disk1 BIOS 639kB/261120kB available memory FreeBSD/i386 bootstrap loader, Revision 0.8 /kernel text=0x277391 data=0x3268c+0x332a8 | Please insert MFS root floppy and press enter: Volg de instructies op en haal de diskette met kern.flp eruit, stop de diskette met mfsroot.flp in het station en druk op Enter. &os; 5.3 en latere versies kennen andere diskettesets, zoals beschreven in het vorige onderdeel. Start op vanaf de eerste diskette en geef volgende diskettes in als daarom wordt gevraagd. Of nu wordt opstart van diskette of cd-rom, de opstartprocedure komt op een gegeven moment op het volgende punt: Hit [Enter] to boot immediately, or any other key for command prompt. Booting [kernel] in 9 seconds... _ Wacht 10 seconden of druk op Enter. Voor &os; 4.X start dit het menu voor kernelinstellingen. Opstarten voor Alpha Alpha Begin met een computer die uit staat. Zet de computer aan en wacht op de boot monitor prompt. Als het nodig was opstartdiskettes te maken, zoals beschreven in , dan is er één opstartschijf, waarschijnlijk die met kern.flp erop. Stop die diskette in het diskettestation en geef het volgende commando om op te starten vanaf die schijf (vervang de naam van het diskettestation waar nodig): >>>BOOT DVA0 -FLAGS '' -FILE '' Bij opstarten vanaf cd-rom: stop dan de cd-rom in het cd-rom station en geef het volgende commando om de installatie te starten (vervang daarbij de naam van het cd-rom station als nodig): >>>BOOT DKA0 -FLAGS '' -FILE '' &os; start nu op. Bij opstarten vanaf diskette is op een gegeven moment het volgende op het scherm te zien: Please insert MFS root floppy and press enter: Volg de instructies op en haal de kern.flp diskette eruit, stop de mfsroot.flp diskette erin en druk op Enter. Of nu wordt opstart van diskette of cd-rom, de opstartprocedure komt op een gegeven moment op het volgende punt: Hit [Enter] to boot immediately, or any other key for command prompt. Booting [kernel] in 9 seconds... _ Wacht 10 seconden of druk op Enter. Nu start het menu voor kernelinstellingen. Kernelinstellingen Vanaf &os; versie 5.0 wordt userconfig afgeraden ten gunste van de nieuwe &man.device.hints.5; methode. Zie voor meer informatie over &man.device.hints.5;. De kernel is het hart van het besturingssysteem en verantwoordelijk voor heel veel zaken, waaronder de toegang tot alle componenten in een systeem, zoals harde schijven, netwerkkaarten, geluidskaarten, enzovoorts. Elk apparaat dat door &os; wordt ondersteund heeft een bijbehorend stuurprogramma (ook wel driver genaamd). Elk stuurprogramma heeft een twee of drieletterige naam, zoals sa voor het SCSI sequential access stuurprogramma of sio voor het Seriële I/O stuurprogramma (dat de COM poorten beheert). Als de kernel start controleert elk stuurprogramma of de hardware die wordt ondersteunt in de computer aanwezig is. Als die aanwezig is stelt het stuurprogramma die hardware in en maakt die beschikbaar voor de rest van de kernel. Deze controle wordt gewoonlijk device probing genoemd. Helaas is het niet altijd mogelijk om dit op een veilige manier te doen. Sommige stuurprogramma's voor hardware kunnen niet naast elkaar bestaan en het zoeken naar de ene hardware component laat de andere soms in een verkeerde toestand achter. Dit is een beperking van het PC-ontwerp. Veel oude componenten zijn zogenaamde ISA-apparaten, in tegenstelling tot PCI-apparaten. De ISA-specificatie schrijft voor dat elke component informatie heeft geprogrammeerd heeft in de component zelf, zoals bijvoorbeeld het Interrupt Request Line nummer (IRQ) en het IO-poortadres dat het stuurprogramma gebruikt. Dit wordt normaliter ingesteld met fysiek aanwezige jumpers op de kaart of met een DOS gebaseerd programma. Dit was vaak de bron van allerlei problemen, omdat het niet mogelijk is dat twee componenten hetzelfde IRQ of poortadres delen. Nieuwere componenten volgen de PCI-specificatie, waarbij dit niet nodig is, omdat de componenten geacht worden samen te werken met het BIOS en hen aangegeven wordt welk IRQ en poortadres zij moeten gebruiken. Als er ISA-componenten in een computer zitten moet het &os; stuurprogramma voor dat apparaat ingesteld worden voor het IRQ en poortadres dat op de kaart is ingesteld. Dat is waarom het handig is een inventarisatie van een computer te maken (zie ). Helaas, sommige standaard IRQ's en geheugenpoorten die in gebruik zijn door stuurprogramma's conflicteren. Dat komt doordat sommige ISA-kaarten geleverd worden met IRQ's en geheugenpoorten die conflicteren. De standaardwaarden in de &os; stuurprogramma's zijn bewust zo ingesteld dat zij de standaardwaarden van de leverancier volgen, waardoor, vers geïnstalleerd, zoveel mogelijk kaarten werken. Dit is bijna nooit een probleem bij het dagelijks gebruik van &os;. Een computer bevat normaliter geen twee kaarten die conflicteren, want één van de twee werkt dan niet (onafhankelijk van het besturingssysteem dat wordt gebruikt). Het is wel een probleem bij het voor de eerste keer installeren van &os;, omdat de kernel die gebruikt wordt bij de installatie zoveel mogelijk stuurprogramma's bevat, zodat zoveel mogelijk verschillende hardware ondersteund wordt. Dit heeft tot gevolg dat sommige stuurprogramma's conflicterende instellingen kunnen hebben. De apparaten worden onderzocht in een voorgeschreven volgorde en als er een kaart in een systeem zit die achteraan in het onderzoeksproces zit en conflicteert met een eerdere kaart, dan kan het zijn dat die kaart niet functioneert of niet juist herkend wordt bij de installatie van &os;. Daarom kan bij het installeren van &os; eerst bekeken worden welke stuurprogramma's er in de kernel ingesteld zijn en kunnen er enkele uitgeschakeld worden voor componenten die niet in het te installeren systeem zitten. Daarnaast kunnen de instellingen van een stuurprogramma bevestigd of gewijzigd worden als er een component in zit waarvan de standaardwaarden verkeerd staan. Dit klinkt waarschijnlijk ingewikkelder dan het in werkelijkheid is. toont het menu kernelinstellingen. We raden aan de optie Start kernel configuration in full-screen visual mode te kiezen. Dat is de meest eenvoudige interface voor nieuwe gebruikers.
Menu kernelinstellingen &txt.install.userconfig;
Het scherm voor het menu kernelinstellingen () is verdeeld in vier onderdelen: Een uitklapbare lijst met alle stuurprogramma's die als actief zijn gemarkeerd, onderverdeeld in groepen zoals Storage (opslag), en Network (netwerk). Bij elk stuurprogramma staat een beschrijving, de twee- of drieletterige naam van het stuurprogramma en de IRQ en geheugenpoort in gebruik door het stuurprogramma. Daarnaast wordt met CONF naast het stuurprogramma aangegeven of dit conflicteert met een ander stuurprogramma. Dit onderdeel laat tevens zien hoeveel conflicterende stuurprogramma's als actief gemarkeerd zijn. Stuurprogramma's die gemarkeerd zijn als inactief. Ze blijven in de kernel, maar er wordt niet gezocht naar hun apparaat als de kernel start. Deze stuurprogramma's zijn op dezelfde manier onderverdeeld als de actieve stuurprogramma's. Meer details over het geselecteerde stuurprogramma, inclusief de IRQ en geheugenpoort. Informatie over de geldige toetsaanslagen.
Het menu kernelapparaatinstellingen &txt.install.userconfig2;
De rapportage van conflicten is geen reden tot zorg, dat is te verwachten. Alle stuurprogramma's zijn ingeschakeld en zoals reeds uitgelegd conflicteren sommige stuurprogramma's met elkaar. Nu moet de lijst met stuurprogramma's doorgewerkt worden en kunnen de conflicten worden oplost. Stuurprogrammaconflicten oplossen Toets X. Hierdoor klapt de lijst met stuurprogramma's volledig uit, zodat ze allemaal te zien zijn. Met de pijltjestoetsen kan door de lijst met actieve stuurprogramma's genavigeerd worden. toont het resultaat van de toets X.
Uitgeklapte lijst stuurprogramma's
Schakel alle stuurprogramma's voor apparaten die niet in een systeem zitten uit. Selecteer een stuurprogramma met de pijltjestoetsen en druk op Del om een stuurprogramma uit te zetten. Het stuurprogramma wordt verplaatst naar de lijst Inactive Drivers. Als per ongeluk een stuurprogramma is uitzet dat toch nodig is, druk op Tab om naar de lijst met Inactive Drivers te gaan, selecteer het stuurprogramma en druk op Enter om het weer terug te zetten in de actieve lijst. Zet sc0 niet uit. Dit stuurprogramma bestuurt het scherm en dat is nodig, behalve als over een seriële kabel wordt geïnstalleerd. Zet atkbd0 alleen uit als een USB toetsenbord wordt gebruikt. Met een normaal toetsenbord moet atkbd0 actief blijven. Als er geen conflicten zijn kan deze stap overgeslagen worden. Anders moeten de overgebleven conflicten worden uitgezocht. Als ze niet de melding allowed conflict in het berichtendeel hebben, dan moet het IRQ of adres voor het apparaat wijzigen of moet het IRQ of adres op de kaart gewijzigd worden. Selecteer het stuurprogramma en druk op Enter om de IRQ en poortinstellingen van het stuurprogramma te wijzigen. De cursor gaat naar het derde deel van het scherm en daar kunnen de waarden gewijzigd worden. Hier kunnen de waarden voor IRQ en poortadres ingevuld worden die bij de hardware-inventarisatie zijn aangetroffen. Druk op Q om het wijzigen van de apparaatinstellingen te beëindigen en terug te gaan naar de lijst met actieve stuurprogramma's. Als niet helder is wat de instellingen moeten zijn, dan kan de instelling -1 geprobeerd worden. Sommige &os; stuurprogramma's kunnen veilig de hardware onderzoeken om te ontdekken wat de juiste instellingen zijn en de waarde -1 zorgt ervoor daarvoor. De manier om het adres op de hardware te wijzigen verschilt van kaart tot kaart. Voor sommige onderdelen moet de kaart uit de computer gehaald worden en dan kunnen de jumperinstellingen of DIP-switches veranderd worden. Andere kaarten hebben een DOS-diskette dat programma's bevat om de instellingen van de kaart te wijzigen. Lees in elk geval de documentatie die bij de kaart zit. Na het wijzigen van de instellingen dient zeer waarschijnlijk de computer opnieuw gestart te moeten worden en daarmee dus ook de &os; installatieprocedure. Als alle conflicten zijn opgelost dan ziet het scherm er ongeveer uit als in .
Stuurprogrammainstellingen zonder conflicten
Het is te zien dat de lijst met actieve stuurprogramma's nu veel korter is, omdat er alleen maar stuurprogramma's in staan voor apparaten die echt in de computer zitten. Bewaar de wijzigingen en ga verder met de volgende stap van de installatie. Druk op Q om het scherm met apparaatinstellingen te verlaten. Dit bericht verschijnt: Save these parameters before exiting? ([Y]es/[N]o/[C]ancel) Antwoord Y om de parameters te bewaren in het geheugen (ze worden naar schijf geschreven als de installatie is afgerond) en het onderzoeken van de hardware begint. Na het tonen van de resultaten daarvan in zwart/wit start sysinstall en wordt het hoofdmenu getoond ().
Hoofdmenu Sysinstall
Resultaten van het hardware-onderzoek bekijken De laatste paar honderd regels die op het scherm verschenen zijn bewaard en kunnen bekeken worden. Druk op Scroll Lock om ze te bekijken. Hiermee wordt de scrollmodus ingeschakeld. Gebruik de pijltjestoetsen en PageUp en PageDown om de resultaten te bekijken. Druk weer op Scroll Lock om de scrollmodus uit te schakelen. Dit kan nu gedaan worden om de tekst te bekijken die over het scherm rolde terwijl de kernel de hardware onderzocht. Er is tekst te zoals in , maar de exacte tekst is anders, afhankelijk van de componenten in een computer.
Voorbeeld resultaten hardware-onderzoek avail memory = 253050880 (247120K bytes) Preloaded elf kernel "kernel" at 0xc0817000. Preloaded mfs_root "/mfsroot" at 0xc0817084. md0: Preloaded image </mfsroot> 4423680 bytes at 0xc03ddcd4 md1: Malloc disk Using $PIR table, 4 entries at 0xc00fde60 npx0: <math processor> on motherboard npx0: INT 16 interface pcib0: <Host to PCI bridge> on motherboard pci0: <PCI bus> on pcib0 pcib1:<VIA 82C598MVP (Apollo MVP3) PCI-PCI (AGP) bridge> at device 1.0 on pci0 pci1: <PCI bus> on pcib1 pci1: <Matrox MGA G200 AGP graphics accelerator> at 0.0 irq 11 isab0: <VIA 82C586 PCI-ISA bridge> at device 7.0 on pci0 isa0: <iSA bus> on isab0 atapci0: <VIA 82C586 ATA33 controller> port 0xe000-0xe00f at device 7.1 on pci0 ata0: at 0x1f0 irq 14 on atapci0 ata1: at 0x170 irq 15 on atapci0 uhci0 <VIA 83C572 USB controller> port 0xe400-0xe41f irq 10 at device 7.2 on pci 0 usb0: <VIA 83572 USB controller> on uhci0 usb0: USB revision 1.0 uhub0: VIA UHCI root hub, class 9/0, rev 1.00/1.00, addr1 uhub0: 2 ports with 2 removable, self powered pci0: <unknown card> (vendor=0x1106, dev=0x3040) at 7.3 dc0: <ADMtek AN985 10/100BaseTX> port 0xe800-0xe8ff mem 0xdb000000-0xeb0003ff ir q 11 at device 8.0 on pci0 dc0: Ethernet address: 00:04:5a:74:6b:b5 miibus0: <MII bus> on dc0 ukphy0: <Generic IEEE 802.3u media interface> on miibus0 ukphy0: 10baseT, 10baseT-FDX, 100baseTX, 100baseTX-FDX, auto ed0: <NE2000 PCI Ethernet (RealTek 8029)> port 0xec00-0xec1f irq 9 at device 10. 0 on pci0 ed0 address 52:54:05:de:73:1b, type NE2000 (16 bit) isa0: too many dependant configs (8) isa0: unexpected small tag 14 orm0: <Option ROM> at iomem 0xc0000-0xc7fff on isa0 fdc0: <NEC 72065B or clone> at port 0x3f0-0x3f5,0x3f7 irq 6 drq2 on isa0 fdc0: FIFO enabled, 8 bytes threshold fd0: <1440-KB 3.5" drive> on fdc0 drive 0 atkbdc0: <Keyboard controller (i8042)> at port 0x60,0x64 on isa0 atkbd0: <AT Keyboard> flags 0x1 irq1 on atkbdc0 kbd0 at atkbd0 psm0: <PS/2 Mouse> irq 12 on atkbdc0 psm0: model Generic PS/@ mouse, device ID 0 vga0: <Generic ISA VGA> at port 0x3c0-0x3df iomem 0xa0000-0xbffff on isa0 sc0: <System console> at flags 0x100 on isa0 sc0: VGA <16 virtual consoles, flags=0x300> sio0 at port 0x3f8-0x3ff irq 4 flags 0x10 on isa0 sio0: type 16550A sio1 at port 0x2f8-0x2ff irq 3 on isa0 sio1: type 16550A ppc0: <Parallel port> at port 0x378-0x37f irq 7 on isa0 pppc0: SMC-like chipset (ECP/EPP/PS2/NIBBLE) in COMPATIBLE mode ppc0: FIFO with 16/16/15 bytes threshold plip0: <PLIP network interface> on ppbus0 ad0: 8063MB <IBM-DHEA-38451> [16383/16/63] at ata0-master UDMA33 acd0: CD-RW <LITE-ON LTR-1210B> at ata1-slave PIO4 Mounting root from ufs:/dev/md0c /stand/sysinstall running as init on vty0
Controleer de resultaten van het hardware-onderzoek nauwgezet om er zeker van te zijn dat &os; alle componenten gevonden heeft die verwacht worden. Als een component niet is gevonden, dan komt die niet voor. Als het nodig was de instellingen van het stuurprogramma voor een component te wijzigen, controleer dan of de juiste waarden zijn ingevuld. Als er wijzigingen gemaakt moeten worden dan is de meest eenvoudige wijze het programma sysinstall te beëindigen en opnieuw te beginnen. Dit is tevens een goede manier om vertrouwd te raken met het installatieproces.
Sysinstall verlaten
Gebruik de pijltjestoetsen om in het hoofdmenu Exit Install te selecteren. Het volgende bericht verschijnt: User Confirmation Requested Are you sure you wish to exit? The system will reboot (be sure to remove any floppies from the drives). [ Yes ] No Het installatieprogramma start opnieuw als de cd-rom nog in het station zit en &gui.yes; gekozen wordt. Bij opstarten van diskettes is het nodig om de diskette met mfsroot.flp uit het station te halen en te vervangen door de diskette met kern.flp voor opnieuw wordt gestart. Inleiding Sysinstall Het hulpprogramma sysinstall is het installatieprogramma voor &os;. Het is tekstgebaseerd en is onderverdeeld in een aantal menu's en schermen die gebruikt kunnen worden om de installatieprocedure in te stellen en te beheren. Het menu van sysinstall wordt bestuurd met de pijltjestoetsen, Enter, Space en andere toetsen. Een gedetailleerde beschrijving van de gebruikte toetsen en wat ze doen is opgenomen in de gebruikersinformatie voor sysinstall. Selecteer de optie Usage om deze informatie te lezen. Selecteer de knop [Select], zoals in , en druk op Enter. De instructies om het menusysteem te gebruiken worden getoond. Na het lezen kan met Enter het hoofdmenu weer getoond worden.
Usage selecteren in het sysinstall hoofdmenu
Menu Documentation selecteren Kies met de pijltjestoetsen in het hoofdmenu Doc en druk op Enter.
Menu Documentation selecteren
Dit toont het menu Documentation.
Sysinstall menu Documentation
Het is belangrijk om de documentatie te lezen. Selecteer een document met de pijltjestoetsen en druk op Enter om het te bekijken. Na het lezen wordt met Enter teruggekeerd naar het menu Documentation. Selecteer Exit met de pijltjestoetsen en druk op Enter om het menu Documentation te verlaten. Menu Keymap selecteren Kies met de pijltjestoetsen Keymap in het menu en druk op Enter om de toetsenbordinstellingen te wijzigen. Dit is alleen nodig als geen standaard of VS-toetsenbord wordt gebruikt.
Sysinstall hoofdmenu
Een andere toetsenbordindeling is te kiezen door het menuitem te selecteren met omhoog/omlaag en dan op Space te drukken. Nog een keer Space deselecteert het item. Nadat de keuze is gemaakt kan met de pijltjestoetsen &gui.ok; gekozen worden en op Enter gedrukt worden. In de schermafbeelding wordt maar een deel van de lijst getoond. Selecteer &gui.cancel; door op Tab te drukken. Dan wordt de standaard toetsenbordindeling gebruikt en het programma gaat terug naar het hoofdmenu voor de installatie.
Sysinstall menu Keymap
Installatiescherm Options Kies Options en druk op Enter.
Sysinstall hoofdmenu
Sysinstall opties
De standaardwaarden zijn in orde voor de meeste gebruikers en hoeven meestal niet gewijzigd te worden. De release name hangt af van de versie die geïnstalleerd wordt. Er staat een beschrijving van het geselecteerde item aan de onderkant van het scherm, geaccentueerd in blauw. Eén van de opties is Use Defaults waarmee opnieuw de beginwaarden worden ingesteld. Druk op F1 om de helptekst van de diverse opties te bekijken. Druk op Q om terug te gaan naar het hoofdmenu van de installatie. Een standaardinstallatie starten De Standard installatie wordt aangeraden voor nieuwe gebruikers van &unix; of &os;. Gebruik de pijltjestoetsen om Standard te selecteren en druk op Enter om de installatie te starten.
Een standaardinstallatie starten
Schijfruimte toewijzen Als eerste moet schijfruimte aan &os; worden toegewezen en die ruimte dient gemerkt te worden zodat sysinstall deze kan voorbereiden.Om dit te kunnen doen is kennis nodig over hoe &os; informatie op schijven verwacht aan te treffen. BIOS schijfnummering Voordat &os; op een systeem geïnstalleerd en ingesteld kan worden is er een belangrijk onderwerp waarover kennis nodig is, met name als er meerdere harde schijven zijn. &ms-dos; µsoft.windows; Op een PC met een BIOS-afhankelijk besturingssysteem zoals &ms-dos; en µsoft.windows;, kan het BIOS de normale schijfvolgorde abstraheren en volgt het besturingssysteem die wijzigingen. Dit stelt de gebruiker in staat op te starten van een andere schijf dan de zogenaamde primary master. Dit is erg handig voor gebruikers die er achter zijn gekomen dat de gemakkelijkste en goedkoopste manier om een systeemback-up te maken het plaatsen van een identieke tweede harde schijf is en het daarop regelmatig kopieëren van de inhoud van de eerste schijf met Ghost of XCOPY. Als de eerste schijf weigert of aangevallen is door een virus of vervuild is door een fout in het besturingssysteem, dan kan eenvoudig overgeschakeld worden door in het BIOS de twee schijven logisch te wisselen. Dat is als het verwisselen van de kabels, maar dan zonder de systeemkast open te maken. SCSI BIOS Duurdere systemen met SCSI controllers hebben vaak BIOS-uitbreidingen die het mogelijk maken SCSI-schijven op soortgelijke wijze in te delen voor maximaal zeven schijven. Een gebruiker die gewend is hiervan gebruik te maken kan verrast worden als de resultaten met &os; niet overeenkomen met de verwachtingen. &os; maakt geen gebruik van het BIOS en heeft dus geen kennis van logical BIOS drive mapping. Dit kan leiden tot verbazingwekkende situaties, met name als de schijven fysiek gelijk zijn in geometrie en ook de data clonen van elkaar zijn. Bij het gebruik van &os; moet altijd de natuurlijke schijfnummering hersteld worden voordat een installatie wordt gestart en die moet ook zo blijven. Als de schijven gewisseld moeten worden, dan moet dat op de moeilijke manier: maak de systeemkast open en verplaats jumpers en kabels. Uit de verbazingwekkende avonturen van Willem en Fred Willem sloopt een oude Wintel machine om er nog een &os; machine voor Fred van te maken. Willem installeert een enkele SCSI-schijf met SCSI ID 0 en installeert er &os; op. Fred begint met systeem te werken, maar na een paar dagen komt hij er achter dat de oude SCSI-schijf veel fouten geeft en hij geeft het door aan Willem. Na weer een paar dagen besluit Willem dat het tijd is om er iets aan te doen, dus hij pakt een identieke SCSI-schijf uit het archief met schijven in een achterkamertje. Een oppervlaktecontrole toont aan dat deze schijf goed functioneert, dus Willem installeert deze schijf als SCSI ID 4 en maakt een image kopie van schijf 0 naar schijf 4. Nu de nieuwe schijf is geïnstalleerd en het prima doet, besluit Willem dat het een goed idee is om hem in bedrijf te nemen, dus gebruikt hij de mogelijkheid van het BIOS om de schijven te hernummeren, om er voor te zorgen dat het systeem opstart van schijf 4. &os; start op en werkt goed. Fred werkt nog een paar dagen door en vlot besluiten Willem en Fred dat het tijd is voor een nieuw avontuur: tijd op om te waarderen naar een nieuwere versie van &os;. Willem haalt SCSI unit 0 eruit, want die was een beetje instabiel en vervangt hem door een andere schijf uit het archief. Willem installeert vervolgens de nieuwe versie van &os; op de nieuwe SCSI ID 0 met Fred's magische internet FTP diskettes. De installatie gaat goed. Fred gebruikt de nieuwe versie van &os; een paar dagen en bevestigt dat die goed genoeg is om gebruikt te worden op de programmeerafdeling. Het is tijd om al zijn werk vanaf de oude versie te kopiëren. Dus Fred mount SCSI ID 4 (de laatste kopie van de oudere &os; versie). Fred baalt behoorlijk als hij ontdekt dat niets van zijn kostbare werk aanwezig is op SCSI ID 4. Waar is de data gebleven? Toen Willem een zuivere kopie van de originele SCSI ID 0 maakte op SCSI ID 4, werd SCSI ID 4 de nieuwe kloon. Toen Willem het SCSI BIOS zo instelde dat hij kon opstarten van SCSI ID  4 hield hij zichzelf gewoonweg voor de gek. &os; draaide nog steeds op SCSI ID 0. Dit soort wijzigingen in het BIOS zorgen ervoor dat sommige of alle opstart- en laadprogramma's van de geselecteerde BIOS schijf komen, maar als de &os; kernelstuurprogramma's het overnemen, wordt de BIOS nummering genegeerd en valt &os; terug op de normale schijfnummering. In dit voorbeeld werkte het systeem nog steeds op de originele SCSI ID 0 en Fred's gegevens stonden daarop en niet op SCSI ID 4. Het feit dat het systeem leek te draaien vanaf SCSI ID 4 was eenvoudig een luchtkasteel als gevolg van menselijke verwachtingspatronen. Verheugd kunnen we mededelen dat er geen enkele byte weggegooid is bij de ontdekking van dit verschijnsel. De oude SCSI-schijf ID 0 werd teruggehaald van de stapel en al Fred's werk is aan hem teruggegeven (en Willem weet nu dat hij al tot 0 kan tellen). Hoewel in dit voorbeeld SCSI-schijven zijn gebruikt, geldt hetzelfde voor IDE-schijven. Slices maken met <application>FDisk</application> Wijzigingen die op dit punt gemaakt worden, worden niet weggeschreven naar de schijf. Als er een fout gemaakt is kan opnieuw begonnen worden door via de menu's sysinstall te verlaten en het nog een keer te proberen of door U te toetsen kan de optie Undo gebruikt worden. Als alles te verwarrend is kan zelfs de computer uitgezet worden. Na de keuze een standaardinstallatie te beginnen toont sysinstall het volgende bericht: Message In the next menu, you will need to set up a DOS-style ("fdisk") partitioning scheme for your hard disk. If you simply wish to devote all disk space to FreeBSD (overwriting anything else that might be on the disk(s) selected) then use the (A)ll command to select the default partitioning scheme followed by a (Q)uit. If you wish to allocate only free space to FreeBSD, move to a partition marked "unused" and use the (C)reate command. [ OK ] [ Press enter or space ] Toets Enter. Er wordt dan een lijst getoond met alle harde schijven die de kernel gevonden heeft bij het onderzoeken van de hardware. toont een voorbeeld van een systeem met twee IDE-schijven. Ze heten ad0 en ad2.
Schijf kiezen voor FDisk
Waarom staat ad1 niet in de lijst? Stel er zitten twee IDE-schijven in een systeem, de eerste als master op de eerste IDE controller en de andere als master op de tweede IDE controller. Als &os; deze zou nummeren zoals ze worden aangetroffen, als ad0 en ad1, dan zou het allemaal werken. Maar als dan een derde schijf wordt toevoegd, als slave op de eerste IDE controller, dan wordt die ad1 en de vorige ad1 wordt dan ad2. Omdat apparaatnamen (zoals ad1s1a) in gebruik zijn om bestandssystemen te vinden, lijken bestandssystemen niet meer in orde zijn en moeten de &os; instellingen gewijzigd worden. Om dit te omzeilen kan de kernel zo ingesteld worden dat de IDE schijven namen krijgen gebaseerd op hun lokatie en niet in de volgorde waarin ze gevonden worden. Met dat schema wordt de masterschijf op de tweede IDE controller altijd ad2, ook als er geen ad0 of ad1 apparaten zijn. Dit is de standaardinstelling van de &os; kernel, vandaar dat dit scherm ad0 en ad2 laat zien. De machine waarop deze schermafdruk gemaakt is had IDE schijven op beide masterkanalen van de IDE controllers en geen schijven op de slavekanalen. Nu kan de schijf waarop de &os; installatie moet komen worden geselecteerd. Druk daarna op &gui.ok;. FDisk start op met een scherm vergelijkbaar met . Het scherm van FDisk bestaat uit drie delen. Het eerste deel, de eerste twee regels van het scherm, toont de details zien van de selecteerde schijf, inclusief de &os; naam, de schijfgeometrie en de totale grootte van de schijf. Het tweede deel laat de slices zien die momenteel op de schijf aanwezig zijn, waar ze beginnen en eindigen, hoe groot ze zijn en de namen die &os; ze geeft, hun omschrijving en sub-type. In dit voorbeeld zijn twee kleine ongebruikte delen te zien, die een afspiegeling zijn van de schijfindeling op het systeem. Het laat ook een grote FAT-slice zien, die bijna zeker zichtbaar is als C: in &ms-dos; of &windows;, en een extended deel, dat de andere schijfletters kan bevatten voor &ms-dos; of &windows;. Het derde deel toont de commando's zien die beschikbaar zijn in FDisk.
Typische FDisk partities voor wijzigen
De volgende stap hangt af van hoe de schijf moet worden opgedeeld. Als de hele schijf voor &os; wordt gebruikt (waardoor alle andere data op die schijf verwijderd wordt als later in de procedure met sysinstall wordt bevestigd dat de installatie verder kan gaan) toets dan A, de optie Use Entire Disk. De bestaande delen worden verwijderd en daarvoor in de plaats komt een klein gebied, dat als unused wordt aangegeven (alweer een afspiegeling van de PC schijf-opmaak) en dan een groot deel voor &os;. Hierna dient het nieuwe &os;-deel met de pijltjestoetsen geselecteerd te worden en daarna kan S ingetoetst worden om het deel bootable te maken. Het scherm ziet er dan ongeveer uit als in . Let op de A in de kolom Flags. Deze geeft aan dat dit deel actief is en er van opgestart wordt. Als er ruimte voor &os; gemaakt wordt door een bestaande slice te verwijderen, dan moet dat deel geselecteerd worden met de pijltjestoetsen en kan vervolgens op D gedrukt worden. Daarna kan C getoetst worden en wordt er gevraagd hoe groot het deel moet zijn. Geef het gewenste getal in en druk op Enter. De standaardwaarde in dit invoervak is het grootst mogelijke deel dat gemaakt kan worden. Dat kan de grootst mogelijke aaneengesloten ruimte op de harde schijf zijn of de hele schijf. Als er al ruimte gemaakt is voor &os; (bijvoorbeeld met een programma als &partitionmagic;), dan kan de optie C gebruikt worden om een nieuw deel te maken. Opnieuw komt de vraag naar de grootte van het gebied dat aangemaakt moet worden.
FDisk partitie voor een hele schijf
Toets na afronding Q. De wijzigingen worden bewaard in sysinstall, maar worden nog niet op de schijf weggeschreven. Bootmanager installeren Hierna is het mogelijk een bootmanager te installeren. Het installeren van de &os; bootmanager is verstandig als: Er meer dan één schijf in een systeem zit en &os; op een andere dan de eerste schijf wordt geïnstalleerd; &os; geïnstalleerd wordt naast een ander besturingssysteem op dezelfde schijf en er bij het opstarten van de computer gekozen moet worden of &os; of het andere besturingssysteem wordt gestart. Als &os; het enige besturingssysteem op een computer wordt en het is geïnstalleerd op de eerste harde schijf, dan volstaat de Standard bootmanager. Kies None als een bootmanager van een derde partij wordt gebruikt die in staat is om &os; te starten. Maak de keuze en druk op Enter.
Sysinstall menu Boot Manager
Het helpscherm, bereikbaar via F1, beschrijft de problemen die mogelijk zijn als de harde schijf voor meerdere besturingssystemen gebruikt gaat worden. Slices maken op een andere schijf Als er meer dan één schijf is komt het programma terug in het scherm Select Drives na het installeren van de bootmanager. Als &os; wordt geïnstalleerd op meerdere schijven, selecteer dan een andere schijf en herhaal het indelen van de schijf met FDisk. Als &os; wordt geïnstalleerd op een andere dan de eerste schijf, dan moet de &os; bootmanager geïnstalleerd worden op beide schijven.
Schijf selecteren verlaten
Met Tab wordt gewisseld tussen de laatst geselecteerde schijf, &gui.ok; en &gui.cancel;. Druk één keer op Tab om &gui.ok; actief te maken en druk dan op Enter om door te gaan met de installatie. Partities maken met <application>Disklabel</application> Nu moeten er slices in elke zojuist aangemaakte partitie aangemaakt worden. Onthoud dat elke partitie een letter heeft van a tot en met h en dat partities b, c en d een betekenis hebben die gehonoreerd moet worden. Bepaalde programma's hebben voordeel van specifieke partitieschema's, met name als partities worden aanmaakt over meerdere schijven. Maar voor nu, als eerste &os; installatie, is het niet zo van belang hoe de schijf wordt gepartitioneerd. Het is belangrijker dat &os; wordt geïnstalleert en geleerd wordt hoe ermee te werken. &os; kan altijd opnieuw geïnstalleerd worden om een partitieschema te wijzigen als er meer bekendheid is met het besturingssysteem. Het onderstaande schema heeft vier partities. Eén als swapgebied en drie voor bestandssystemen. Partitieopmaak voor de eerste schijf Partitie Bestandssysteem Grootte Omschrijving a / 100 MB Dit is het root-bestandssysteem. Elk ander bestandssyteem wordt ergens in dit systeem gemount. 100 MB is een redelijke grootte voor dit bestandssysteem. Er wordt niet al te veel data in opgeslagen, want een normale &os; installatie slaat hier ongeveer 40 MB aan gegevens op. De rest van de ruimte is voor tijdelijke gegevens en laat extra ruimte over voor het geval nieuwere versies van &os; meer ruimte nodig hebben in /. b N/A 2-3 x RAM De swapruimte van een systeem wordt op deze partitie opgeslagen. De keuze van de juiste hoeveelheid swapruimte is een beetje een kunst. Een goede vuistregel is dat swapruimte twee of drie keer de hoeveelheid intern geheugen (RAM) moet zijn. Er moet minstens 64 MB aan swap zijn, dus als er minder dan 32 MB RAM in een computer zit, zet dan de swapruimte op 64 MB. Als er meer dan één schijf in een computer zit, dan kan er op iedere schijf swapruimte gemaakt worden. &os; gebruikt dan elke schijf als swap, wat effectief de snelheid van het swappen verhoogt. Bereken in dat geval de totale hoeveelheid swap die nodig is (bijv. 128 MB) en deel dat door het aantal schijven dat aanwezig is (bijvoorbeeld twee schijven) om de hoeveelheid swap per schijf te bepalen, in dit voorbeeld 64 MB swapruimte per schijf. e /var 50 MB De map /var bevat bestanden die constant veranderen: logboekbestanden en andere administratieve bestanden. Veel van deze bestanden worden intensief gelezen of beschreven gedurende het dagelijks draaien van &os;. Door deze bestanden op een apart bestandssysteem te zetten heeft &os; de mogelijkheid de toegang tot deze bestanden te optimaliseren, zonder invloed te hebben op bestanden in andere map die niet zo'n toegangspatroon hebben. f /usr Overige schijfruimte Alle andere bestanden worden gewoonlijk opgeslagen in /usr en submappen.
Als &os; wordt geïnstalleerd op meer dan één schijf dan moeten ook partities aangemaakt worden op de andere slices die zijn ingesteld. De meest eenvoudige manier om dat te doen is het aanmaken van twee partities op elke schijf: een als swap en een voor een bestandssysteem. Partitieopmaak voor volgende schijven Partitie Bestandssysteem Grootte Omschrijving b N/A Zie omschrijving Zoals beschreven kan swapruimte over alle schijven verdeeld worden. Ook al is de a partitie vrij, de conventie schrijft voor dat de swapruimte op partitie b staat. e /diskn Overige schijfruimte De overige schijfruimte wordt gebruikt voor één grote partitie. Dit kan gemakkelijk op de a-partitie, in plaats van de e-partitie. De conventie schrijft echter voor dat partitie a op een slice is gereserveerd voor het bestandssysteem dat de root (/) van het bestandssysteem is. Deze conventie hoeft niet gevolgd te worden, maar sysinstall doet dat wel, dus als de conventie wordt nageleefd wordt de installatie iets schoner. Er kan gekozen worden om dit bestandssysteem waar dan ook te mounten. Dit voorbeeld suggereert dat het wordt gemount als /diskn, waarbij n een getal is dat verandert voor elke schijf. Er kan natuurlijk ook een ander schema worden aanhouden als dat de voorkeur heeft.
Na het kiezen van de partitieopmaak kunnen ze worden aangemaakt met sysinstall. Dan verschijnt het volgende bericht: Message Now, you need to create BSD partitions inside of the fdisk partition(s) just created. If you have a reasonable amount of disk space (200MB or more) and don't have any special requirements, simply use the (A)uto command to allocate space automatically. If you have more specific needs or just don't care for the layout chosen by (A)uto, press F1 for more information on manual layout. [ OK ] [ Press enter or space ] Druk op Enter om de &os; partitie-editor, Disklabel te starten. toont het scherm als Disklabel opstart. Het scherm bestaat uit drie delen. De eerste paar regels tonen de naam van de actieve schijf en het gebied dat de partities bevat die worden aangemaakt (op dit punt noemt Disklabel dit de Partitienaam in plaats van de slicenaam). Dit scherm toont ook de hoeveelheid vrije ruimte in de slice. Dat is de gereserveerde ruimte in de slice die nog niet aan een partitie is toegewezen. Het middelste deel toont de partities die aangemaakt zijn, de naam van het bestandssysteem dat elke partitie bevat, de grootte en enkele opties betreffende het aanmaken van het bestandssysteem. Het onderderste deel van het scherm toont de toetsaanslagen die geldig zijn in Disklabel.
Sysinstall Disklabel Editor
Disklabel kan automatisch de partities aanmaken en ze de standaardgrootte geven. Dit kan door op A te drukken. Dan verschijnt een scherm zoals in . Afhankelijk van de grootte van de schrijf die wordt gebruikt zijn de standaardwaarden wel of niet van toepassing. Dit maakt niets uit, omdat de standaardaarden niet geaccepteerd hoeven te worden. Vanaf &os; 4.5 geeft de standaard partitionering de map /tmp zijn eigen partitie en is die geen onderdeel meer van de partitie /. Dit voorkomt het vollopen van de partitie / met tijdelijke bestanden.
Sysinstall Disklabel Editor met standaardwaarden
Als er gekozen is om niet de standaard partities te gebruiken en ze te vervangen door een eigen indeling, gebruik dan de pijltjestoetsen om de eerste partitie te selecteren en druk dan op D om deze te verwijderen. Herhaal dit om alle aanbevolen partities te verwijderen. Selecteer het juiste schijfdeel aan de bovenkant van het scherm om de eerste partitie aan te maken (a, gemount als / – root) en druk op C. Een dialoogscherm verschijnt met de vraag hoe groot de nieuwe partitie moet zijn (zoals te zien in ). De grootte kan opgeven worden in schijfblokken of als een getal gevolgd door M voor megabytes, G voor gigabytes of C voor cylinders. Vanaf &os; 5.X kunnen gebruikers UFS2 kiezen (de standaard op &os; 5.1 en hoger) met de optie Custom Newfs (Z), labels maken met de optie Auto Defaults en ze wijzigen met de optie Custom Newfs of toevoegen bij de standaard aanmaakmethode. Vergeet niet de optie toe te voegen voor SoftUpdates als de optie Custom Newfs wordt gebruikt!
Vrije ruimte voor de rootpartitie
De standaardgrootte maakt een partitie aan zo groot als de rest van het schijfdeel. Als de partitiegroottes worden gebruikt als beschreven in het eerdere voorbeeld, verwijder dan het reeds ingevulde getal met Backspace en type 64M, zoals te zien in . Druk dan op &gui.ok;.
Grootte van de rootpartitie wijzigen
Als de grootte van een partitie gekozen is, wordt gevraagd of deze partitie een bestandssysteem of een wisselbestand (swap) bevat. Deze dialoog is te zien in . Deze eerste partitie bevat een bestandssysteem, dus controleer of FS geselecteerd is en druk op Enter.
Type van de rootpartitie kiezen
Omdat een bestandssysteem wordt aangemaakt moet disklabel verteld worden waar het bestandssysteem gemount moet worden. Het dialoogscherm is te zien in . Het mountpunt van het root-bestandssysteem is /, dus type / en druk dan op Enter.
Root mountpunt kiezen
Het scherm wordt dan bijgewerkt met de nieuw aangemaakte partitie. Deze stappen moeten herhaald worden voor de andere partities. Als een wisselbestandpartitie wordt aanmaakt, wordt niet gevraagd naar het mountpunt, want wisselbestanden worden nooit gemount. Als de laatste partitie is aanmaakt, /usr, kan de aangegeven grootte blijven staan, want dat is de rest van de schijf. Het uiteindelijke &os; Disklabel Editor scherm kan kan eruit zien als , maar de waarden kunnen afwijken. Druk op Q om af te sluiten.
Sysinstall Disklabel Editor
Wat installeren Distributieset selecteren De keuze van de distributieset om te installeren hangt af van het gebruiksdoel van een systeem en de beschikbare schijfruimte. De voorgedefiniëerde opties variëren van het installeren van kleinste mogelijke installatie tot alles. Nieuwelingen in &unix; en/of &os; kiezen bijna zeker één van voorgedefinieerde opties. Het aanpassen van de distributieset is typisch iets voor de meer ervaren gebruikers. Druk op F1 voor meer informatie over de distributiesets en wat ze bevatten. Na het bekijken van de informatie geeft het toetsen van Enter opnieuw het menu Select Distributions weer. Als een grafische gebruikersinterface gewenst is, kies dan een distributieset waar een X voor staat. Het instellen van de X-server en de selectie van een standaard bureaublad wordt na de installatie van &os; uitgevoerd. Meer informatie over het instellen van een X-server staat beschreven in . De standaardversie van X11 hangt van de versie van &os;. Voor versies ouder dan 5.3 wordt &xfree86; 4.X geïnstalleerd. Voor &os; 5.3 en later is &xorg; de standaard. Als het wenselijk is een aangepaste kernel te compileren, kies dan een optie die de broncode bevat. Meer informatie over de redenen om een aangepaste kernel te bouwen en hoe dat moet staat in . Vanzelfsprekend is het meest uitgebreide systeem het systeem dat alles omvat. Als er genoeg schijfruimte is, kies dan met de pijltjestoetsen All, zoals in en druk op Enter. Als schijfruimte een zorg is, overweeg dan een optie die meer toegespitst is op de gewenste situatie. De perfecte keuze maken is niet nodig, naderhand kunnen distributies worden toevoegd.
Distributies kiezen
Portscollectie installeren Na het kiezen van de gewenste distributie komt de vraag of de &os; Portscollectie geïnstalleerd moet worden. De Portscollectie is een gemakkelijke en handige manier om software te installeren. De Portscollectie bevat niet de broncode die nodig is om de software te compileren. In plaats daarvan is het een verzameling bestanden die het downloaden, compileren en installeren van software automatiseert. In wordt beschreven hoe de Portscollectie gebruikt kan worden. Het installatieprogramma controleert niet of er genoeg schijfruimte is. Deze optie dient alleen gekozen te worden als er voldoende schijfruimte is. In &os; &rel.current; neemt de Portscollectie ongeveer &ports.size; schijfruimte in. Het is verstandig om aan te nemen dat in recentere versies van &os; meer ruimte nodig is. User Confirmation Requested Would you like to install the FreeBSD ports collection? This will give you ready access to over &os.numports; ported software packages, at a cost of around &ports.size; of disk space when "clean" and possibly much more than that if a lot of the distribution tarballs are loaded (unless you have the extra CDs from a FreeBSD CD/DVD distribution available and can mount it on /cdrom, in which case this is far less of a problem). The ports collection is a very valuable resource and well worth having on your /usr partition, so it is advisable to say Yes to this option. For more information on the ports collection & the latest ports, visit: http://www.FreeBSD.org/ports [ Yes ] No Selecteer &gui.yes; met de pijltjestoetsen om de Portscollectie te installeren of &gui.no; om deze optie over te slaan. Druk op Enter om verder te gaan. Het menu Choose Distributions wordt opnieuw getoond.
Distributies kiezen
Als alle keuzes gemaakt zijn, selecteer dan Exit met de pijltjestoetsen, zorg ervoor dat &gui.ok; actief is en druk op Enter om verder te gaan. Installatiemedia kiezen Als wordt geïnstalleerd vanaf een cd-rom of DVD kies dan met de pijltjestoetsen de optie Install from a &os; CD/DVD. Zorg ervoor dat &gui.ok; actief is en druk op Enter om verder te gaan. Kies voor andere installatiemethodes de desbetreffende optie en volg de aanwijzingen. Druk op F1 om de online help voor de installatiemedia te lezen. Druk op Enter om terug te gaan naar het menu mediaselectie.
Mediaselectie
FTP installatiemethoden installatie netwerk FTP Er zijn drie manieren van installeren via FTP: active FTP, passive FTP of via een HTTP proxy. Actieve FTP: Install from an FTP server Deze optie zorgt ervoor dat alle FTP acties gebruik maken van de Active modus. Dit werkt niet door firewalls, maar werkt wel met oudere FTP-servers die de passive modus niet ondersteunen. Als een verbinding blijft hangen met de passive modus probeer dan de active modus! Passieve FTP: Install from an FTP server through a firewall FTP passive modus Deze optie geeft sysinstall aan gebruik te maken van de Passive modus voor al het FTP-verkeer. Dit zorgt ervoor dat verbindingen door firewalls heen kunnen die inkomende verbindingen niet toelaten op willekeurige TCP-poorten. FTP via een HTTP proxy: Install from an FTP server through a http proxy FTP via een HTTP proxy Deze optie geeft sysinstall aan gebruik te maken van het HTTP protocol (zoals een webbrowser) om verbinding te maken met een proxy voor alle FTP verbindingen. De proxy vertaalt de verzoeken en stuurt ze naar de FTP server. Dit zorgt ervoor dat verbindingen door firewalls heen kunnen die helemaal geen FTP toestaan, maar wel een HTTP proxy hebben. In dit geval moet naast de FTP-server ook een HTTP proxy opgegeven worden. Bij het gebruik van een proxy FTP-server moet meestal de server waar uiteindelijk verbinding mee gemaakt moet worden onderdeel zijn van de gebruikersnaam, na het teken @. De proxy server imiteert dan de echte server. Zo kan bijvoorbeeld geïnstalleerd worden vanaf ftp.FreeBSD.org, gebruikmakend van proxy FTP-server foo.example.com, luisterend op poort 1024. In dit geval kan in het menu opties menu als FTP gebruikersnaam ftp@ftp.FreeBSD.org ingevuld worden en als wachtwoord een e-mailadres. Als installatiemedium kan FTP ingevuld worden (of passieve FTP als de gebruikte proxy het ondersteunt) en als URL ftp://foo.example.com:1234/pub/FreeBSD. Omdat /pub/FreeBSD van ftp.FreeBSD.org via de proxy van foo.example.com wordt benaderd kan vanaf die machine geïnstalleerd worden (die de bestanden ophaalt van ftp.FreeBSD.org als het installatieprogramma erom vraagt). De installatie bevestigen Nu kan de installatie verder gaan. Dit is ook de laatste mogelijkheid om de installatie te beëindigen ter voorkoming van wijzigingen op de harde schijf. User Confirmation Requested Last Chance! Are you SURE you want to continue the installation? If you're running this on a disk with data you wish to save then WE STRONGLY ENCOURAGE YOU TO MAKE PROPER BACKUPS before proceeding! We can take no responsibility for lost disk contents! [ Yes ] No Kies &gui.yes; en druk op Enter om verder te gaan. De duur van de installatie hangt af van de gekozen distributie, het installatiemedium en de snelheid van de computer. Er wordt een serie berichten getoond die de voortgang aangeeft. De installatie is klaar als het volgende bericht wordt getoond: Message Congratulations! You now have FreeBSD installed on your system. We will now move on to the final configuration questions. For any option you do not wish to configure, simply select No. If you wish to re-enter this utility after the system is up, you may do so by typing: /stand/sysinstall . [ OK ] [ Press enter to continue ] Druk op Enter om verder te gaan met instellingen na de installatie. Kiezen voor &gui.no; en bevestigen met Enter beëindigt de installatie en er worden geen wijzigingen aan het systeem gemaakt. Het volgende bericht verschijnt: Message Installation complete with some errors. You may wish to scroll through the debugging messages on VTY1 with the scroll-lock feature. You can also choose "No" at the next prompt and go back into the installation menus to retry whichever operations have failed. [ OK ] Het bovenstaande bericht verschijnt omdat er niets is geïnstalleerd. Kies Enter om terug te gaan naar het menu Main Installation en de installatie te verlaten. Instellingen na de installatie Na het installeren volgt de instelling van diverse opties. Een optie kan worden ingesteld door opnieuw naar de instellingenopties te gaan voordat de nieuwe &os;-installatie wordt gestart of door na de installatie sysinstall te gebruiken (/stand/sysinstall in &os; versies ouder dan 5.2) en te kiezen voor Configure. Netwerkapparaten instellen Als al eerder PPP is ingesteld voor een FTP-installatie verschijnt het volgende scherm niet en kan dit onderdeel worden geïnstalleerd zoals eerder beschreven. Gedetailleerde informatie over lokale netwerken (LAN's) en het instellen van &os; als een gateway of router staat in het hoofdstuk Netwerken voor Gevorderden. User Confirmation Requested Would you like to configure any Ethernet or SLIP/PPP network devices? [ Yes ] No Kies &gui.yes; en druk op Enter om een netwerkapparaat in te stellen. Kies anders &gui.no; om verder te gaan.
Ethernetapparaat kiezen
Kies de in te stellen interface met de pijltjestoetsen en druk op Enter. User Confirmation Requested Do you want to try IPv6 configuration of the interface? Yes [ No ] In dit gesloten lokale netwerk was het huidige type Internet protocol (IPv4) toereikend en dus werd &gui.no; geselecteerd met de pijltjestoetsen en kon met Enter verder gegaan worden. Als er verbinding is met een bestaand IPv6 netwerk met een RA server, kies dan &gui.yes; en druk op Enter. Zoeken naar RA servers duurt een paar seconden. User Confirmation Requested Do you want to try DHCP configuration of the interface? Yes [ No ] Kies &gui.no; met de pijltjestoetsen en druk op Enter als DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) niet nodig is. &gui.yes; kiezen start dhclient op en als het goed gaat stelt het netwerk zichzelf in. In staat meer informatie. Het volgende scherm met netwerkinstellingen toont de instellingen van een ethernetapparaat van een systeem dat als gateway voor een lokaal netwerk functioneert.
Netwerkinstellingen voor ed0
Met Tab kunnen de velden geselecteerd worden waarna de juiste informatie ingevuld kan worden: Host De fully-qualified hostname, in dit geval k6-2.example.com. Domain De naam van het domein waar toe de machine behoort, in dit geval example.com. IPv4 Gateway Het IP-adres van de host die pakketjes doorstuurt naar niet-lokale bestemmingen. Dit moet ingesteld worden als een machine een onderdeel is van netwerk. Laat dit veld leeg als de machine de gateway is naar het internet voor het netwerk. De IPv4 Gateway staat ook bekend onder de naam default gateway of default route. Name server Het IP-adres van de lokale DNS server. Er is op dit gesloten lokale netwerk geen DNS server, dus wordt het IP-adres van de DNS server van de provider gebruikt (208.163.10.2). IPv4 Address Het IP-adres dat gebruikt moet worden voor deze interface (192.168.0.1). Netmask Het adresblok dat gebruikt wordt door het lokale netwerk is een klasse C blok (192.168.0.0 - 192.168.255.255). Het standaard netmasker is voor een klasse C netwerk (255.255.255.0). Extra options to ifconfig Elke interface-specifieke optie voor ifconfig die toevoegd moet worden. In dit geval waren er geen. Gebruik Tab om &gui.ok; te selecteren als de instellingen gereed zijn en druk op Enter. User Confirmation Requested Would you like to Bring Up the ed0 interface right now? [ Yes ] No Het kiezen van &gui.yes; en het drukken op Enter maakt een machine onderdeel van een netwerk en daarna is hij klaar voor gebruik. Dit heeft echter nog weinig zin, omdat de machine nog opnieuw opgestart moet worden. Als gateway instellen User Confirmation Requested Do you want this machine to function as a network gateway? [ Yes ] No Als de machine gateway voor een lokaal netwerk is en pakketjes doorstuurt naar andere machines kies dan &gui.yes; en druk op Enter. Als de machine alleen host op een netwerk is, kies dan &gui.no; en druk op Enter om verder te gaan. Internetdiensten instellen User Confirmation Requested Do you want to configure inetd and the network services that it provides? Yes [ No ] Door het selecteren van &gui.no; worden diverse diensten als telnetd niet aangezet. Dat betekent dat gebruikers op afstand niet met telnet bij de machine kunnen. Lokale gebruikers kunnen wel met telnet naar andere machines. Deze diensten kunnen na de installatie worden aangezet door /etc/inetd.conf te wijzigen met een editor naar keuze. In staat meer informatie. Selecteer &gui.yes; om deze diensten in te stellen tijdens de installatie. Er wordt een extra bevestiging getoond: User Confirmation Requested The Internet Super Server (inetd) allows a number of simple Internet services to be enabled, including finger, ftp and telnetd. Enabling these services may increase risk of security problems by increasing the exposure of your system. With this in mind, do you wish to enable inetd? [ Yes ] No Selecteer &gui.yes; om verder te gaan. User Confirmation Requested inetd(8) relies on its configuration file, /etc/inetd.conf, to determine which of its Internet services will be available. The default FreeBSD inetd.conf(5) leaves all services disabled by default, so they must be specifically enabled in the configuration file before they will function, even once inetd(8) is enabled. Note that services for IPv6 must be separately enabled from IPv4 services. Select [Yes] now to invoke an editor on /etc/inetd.conf, or [No] to use the current settings. [ Yes ] No Het selecteren van &gui.yes; geeft de mogelijkheid diensten toe te voegen door het teken # aan het begin van een regel te verwijderen.
<filename>inetd.conf</filename> bewerken
Druk na het toevoegen van de gewenste diensten, op Esc om het menu te krijgen waarin de wijzigingen opgeslagen kunnen worden en de editor verlaten kan worden. Anonieme FTP FTP anoniem User Confirmation Requested Do you want to have anonymous FTP access to this machine? Yes [ No ] Anonieme FTP weigeren Het selecteren van de standaardwaarde &gui.no; en het drukken op Enter stelt gebruikers met toegang en een wachtwoord nog steeds in staat om de machine via FTP te benaderen. Anonieme FTP toestaan Als anonieme FTP wordt toegestaan kan iederen de machine met FTP benaderen. De gevolgen voor de veiligheid van de machine moeten overwogen worden voordat deze optie wordt ingeschakeld. Meer informatie over beveiliging staat in . Selecteer met de pijltjestoetsen &gui.yes; om anonieme FTP toe te staan en druk op Enter. Het volgende scherm (of iets soortgelijks) verschijnt:
Standaard anonieme FTP instellingen
Druk op F1 voor hulp: This screen allows you to configure the anonymous FTP user. The following configuration values are editable: UID: The user ID you wish to assign to the anonymous FTP user. All files uploaded will be owned by this ID. Group: Which group you wish the anonymous FTP user to be in. Comment: String describing this user in /etc/passwd FTP Root Directory: Where files available for anonymous FTP will be kept. Upload subdirectory: Where files uploaded by anonymous FTP users will go. De startmap voor ftp wordt standaard ingesteld op /var. Als daar niet genoeg ruimte is voor de geschatte ftp-wensen dan kan /usr gebruikt worden door de waarde FTP Root Directory op /usr/ftp in te stellen. Druk op Enter om verder te gaan als de instellingen gemaakt zijn. User Confirmation Requested Create a welcome message file for anonymous FTP users? [ Yes ] No Na het kiezen van &gui.yes; en op Enter drukken opent zich een editor waarin het welkomstbericht bewerkt kan worden.
FTP welkomstbericht bewerken
De bovenstaande editor is ee. Volg de instructies om het bericht te wijzigen of wijzig het bericht later door gebruik te maken van een editor naar keuze. Let op de bestaandsnaam en lokatie onderaan het scherm van de editor. Druk op Esc en een pop-up menu verschijnt met als standaardoptie a) leave editor. Druk op Enter om de editor te verlaten en verder te gaan. Druk nog een keer op Enter om de eventuele wijzigingen te bewaren. Network File System instellen Network File System (NFS) maakt het mogelijk bestanden te delen over een netwerk. Een machine kan worden ingesteld als server, client of beide. In staat meer informatie. NFS Server User Confirmation Requested Do you want to configure this machine as an NFS server? Yes [ No ] Kies &gui.no; als er geen noodzaak is voor een Network File System server en druk op Enter. Na het kiezen van &gui.yes; wordt een bericht getoond dat aangeeft dat er een betand exports moet worden gemaakt. Message Operating as an NFS server means that you must first configure an /etc/exports file to indicate which hosts are allowed certain kinds of access to your local filesystems. Press [Enter] now to invoke an editor on /etc/exports [ OK ] Druk op Enter om verder te gaan. Een editor start om exports te maken en te bewerken.
<filename>exports</filename> bewerken
Volg de instructies om een te exporteren bestandssysteem toe te voegen of doe het later met een editor naar keuze. Let op de bestandsnaam en lokatie onderaan het scherm van de editor. Druk op Esc en een pop-up menu verschijnt met als standaardoptie a) leave editor. Druk op Enter om de editor te verlaten en verder te gaan. NFS Client De NFS client maakt het mogelijk om NFS servers te benaderen. User Confirmation Requested Do you want to configure this machine as an NFS client? Yes [ No ] Kies met de pijltjestoetsen de optie &gui.yes; of &gui.no; en druk op Enter. Beveiligingsprofiel Een security profile (beveiligingsprofiel) is een verzameling instellingen waarmee geprobeerd wordt de gewenste verhouding tussen veiligheid en gebruikersgemak in te stellen door bepaalde programma's en instellingen aan of uit te zetten. Hoe hoger het beveiligingsprofiel, hoe minder programma's standaard worden aangezet. Dat is één van de basisregels van beveiliging: gebruik niets anders dan wat echt nodig is. Het beveiligingsprofiel is slechts een standaardinstelling. Alle programma's kunnen aan- of uitgezet worden door na de installatie van &os; wijzigingen aan te brengen in /etc/rc.conf. Meer informatie staat in de handboekpagina van &man.rc.conf.5;. De volgende tabel beschrijft wat elk beveiligingsprofiel doet. De kolommen zijn de verschillende beveiligingsprofielen waaruit gekozen kan worden en de rijen zijn de programma's of opties die in dat profiel in- of uitgeschakeld zijn. Mogelijke beveiligingsprofielen Extreme Moderate &man.sendmail.8; Nee Ja &man.sshd.8; Nee Ja &man.portmap.8; Nee Wellicht De portmapper wordt aangezet als de machine eerder in de installatie is ingesteld als NFS client of server. NFS server Nee Ja &man.securelevel.8; Ja Het kiezen van een beveiligingsprofiel dat securelevel op Extreme of High zet, heeft mogelijk grote gevolgen. Lees de hulppagina &man.init.8; en let vooral op de betekenis van de security levels of anders zijn in een later stadium moeilijkheden gegarandeerd! Nee
User Confirmation Requested Do you want to select a default security profile for this host (select No for "medium" security)? [ Yes ] No Het kiezen van &gui.no; en het drukken op Enter stelt het beveiligingsprofiel in op medium. Het kiezen van &gui.yes; en het drukken op Enter geeft de mogelijkheid om een ander beveiligingsprofiel te kiezen.
Beveiligingsprofielopties
Druk op F1 voor hulp. Druk op Enter om terug te gaan naar het menu. Gebruik de pijltjestoetsen om Medium te kiezen, behalve als bekend is dat een ander niveau nodig is. Druk op Enter terwijl &gui.ok; oplicht. Afhankelijk van het gekozen beveiligingsprofiel wordt een toepasselijk bevestigingsbericht getoond: Message Moderate security settings have been selected. Sendmail and SSHd have been enabled, securelevels are disabled, and NFS server setting have been left intact. PLEASE NOTE that this still does not save you from having to properly secure your system in other ways or exercise due diligence in your administration, this simply picks a standard set of out-of-box defaults to start with. To change any of these settings later, edit /etc/rc.conf [OK] Message Extreme security settings have been selected. Sendmail, SSHd, and NFS services have been disabled, and securelevels have been enabled. PLEASE NOTE that this still does not save you from having to properly secure your system in other ways or exercise due diligence in your administration, this simply picks a more secure set of out-of-box defaults to start with. To change any of these settings later, edit /etc/rc.conf [OK] Druk op Enter om verder te gaan met de instellingen na de installatie. Het beveiligingsprofiel is geen Haarlemmerolie! Ook als de instelling extreme wordt gebruikt, moeten nog altijd beveiligingsproblemen bijgewerkt worden door de mailinglijsten te volgen (), goede wachtwoorden en wachtzinnen gebruikt worden en goede beveiligingsgewoontes gevolgd worden. Het beveiligingsprofiel stelt uitsluitend de gewenste verhouding tussen beveiliging en gebruikersvriendelijkheid op een standaard manier in. Systeemconsole instellen Er is een aantal opties beschikbaar om de systeemconsole in aan te passen. User Confirmation Requested Would you like to customize your system console settings? [ Yes ] No Om de opties te bekijken en in te stellen, kies &gui.yes; en druk op Enter.
Systeemconsole instellingen
Een gebruikelijke optie is de schermbeveiliging. Gebruik de pijltjestoetsen om Saver te selecteren en druk op Enter.
Schermbeveiligingsopties
Kies met de pijltjestoetsen de gewenste schermbeveiliging en druk op Enter. Het instellingenmenu System Console verschijnt weer. De standaard activeringstijd is 300 seconden. Kies voor het wijzigen van de activeringstijd weer Saver. Kies in het optiemenu Screen Saver met de pijltjestoetsen Timeout en druk op Enter. Een pop-up verschijnt:
Schermbeveiliging activeringstijd
Wijzig de waarde, selecteer &gui.ok; en druk op Enter om terug te gaan naar het instellingenmenu System Console.
Systeemconsole instellingen verlaten
Met het selecteren van Exit en drukken op Enter kan verdergegaan worden met de andere instellingen. Tijdzone instellen Het instellen van de tijdzone van een machine maakt het mogelijk om automatisch correcties door te voeren voor regionale tijdswijzigingen en het juist uitvoeren van andere tijdzone-afhankelijke functies. Het voorbeeld toont een machine die staat in de oostelijke tijdzone van de Verenigde Staten. De keuze voor een specifiek systeem hangt af van de geografische locatie. User Confirmation Requested Would you like to set this machine's time zone now? [ Yes ] No Selecteer &gui.yes; en druk op Enter om de tijdzone in te stellen. User Confirmation Requested Is this machine's CMOS clock set to UTC? If it is set to local time or you don't know, please choose NO here! Yes [ No ] Kies &gui.yes; of &gui.no; afhankelijk van de instellingen van de klok van de machine en druk op Enter.
Regio instellen
Kies met de pijltjestoetsen de juiste regio en druk op Enter.
Land kiezen
Kies met de pijltjestoetsen het juiste land en druk op Enter.
Tijdzone kiezen
Kies met de pijltjestoetsen de juiste tijdzone en druk op Enter. Confirmation Does the abbreviation 'EDT' look reasonable? [ Yes ] No Bevestig dat de afkorting van de tijdzone juist is. Als die er goed uit ziet, druk dan op Enter om verder te gaan met de overige instellingen. Linux compatibiliteit User Confirmation Requested Would you like to enable Linux binary compatibility? [ Yes ] No Selecteer &gui.yes; en druk op Enter als de mogelijkheid om Linux software te draaien op &os; geactiveerd moet worden. Deze optie installeert de voor Linux compatibiliteit benodigde pakketten. Als via FTP wordt geïnstalleerd, dan moet de machine verbonden zijn met internet. Soms heeft een ftp-site niet alle distributies, zoals de Linux compatabiliteit, beschikbaar. Zonodig kan deze ook later geïnstalleerd worden. Muisinstellingen Deze optie geeft de mogelijkheid om tekst te kopiëren en te plakken in de console en programma's met een 3-knops muis. Als een 2-knops muis wordt gebruikt, ga dan naar de hulppagina &man.moused.8; na de installatie voor de details over het emuleren van een 3-knops muis. Dit voorbeeld toont een niet-USB muisinstelling (zoals een PS/2 of seriële poort muis): User Confirmation Requested Does this system have a non-USB mouse attached to it? [ Yes ] No Selecteer &gui.yes; voor een niet-USB muis of &gui.no; voor een USB muis en druk op Enter.
Muisprotocoltype selecteren
Gebruik de pijltjestoetsen om Type te selecteren en druk op Enter.
Muisprotocol kiezen
De muis in dit voorbeeld is een PS/2-muis, dus de standaardoptie Auto was van toepassing. Selecteer met de pijltjestoetsen een andere optie om het protocol te wijzigen. Zorg ervoor dat &gui.ok; geselecteerd is en druk op Enter om dit menu te verlaten.
Muispoort instellen
Gebruik de pijltjestoetsen om Port te selecteren en druk op Enter.
Muispoort instellen
Dit systeem heeft een PS/2 muis, dus de standaardoptie PS/2 was van toepassing. Gebruik de pijltjestoetsen en druk op Enter om de poort te wijzigen.
Muisdaemon inschakelen
Gebruik tenslotte de pijltjestoetsen om Enable te selecteren en druk op Enter om de muisdaemon aan te zetten en te testen.
Het testen van de muisdaemon
Beweeg de muis over het scherm en controleer of de cursor op de juiste manier reageert. Als dat in orde is, selecteer dan &gui.yes; en druk op Enter. Als het niet goed gaat, dan is de muis niet goed ingesteld. Kies dan &gui.no; en probeer het met andere instellingen. Kies met de pijltjestoetsen Exit en druk op Enter om terug te gaan naar het instellingenmenu. Tom Rhodes Geschreven door Extra netwerkdiensten instellen Het instellen van netwerkdiensten kan afschrikwekkend zijn voor nieuwe gebruikers zonder (voldoende) voorkennis op dit gebied. Netwerken, inclusief internet, is van levensbelang voor alle moderne besturingssystemen, inclusief &os;. Als gevolg daarvan is het handig enig begrip te hebben van de uitgebreide netwerkmogelijkheden van &os;. Door dit tijdens de installatie te doen hebben gebruikers in elk geval enige kennis van de diverse netwerkdiensten die hen ter beschikking staan. Netwerkdiensten zijn programma's die invoer accepteren vanaf het netwerk. Al het mogelijke is gedaan om er voor te zorgen dat deze programma's niets schadelijks doen. Helaas zijn programmeurs niet perfect en in de loop van de tijd zijn er fouten gevonden in netwerkdiensten die door aanvallers zijn uitgebuit om slechte dingen te doen. Het is belangrijk alleen netwerkdiensten aan te zetten die nodig zijn. Bij twijfel kan een netwerkdienst het beste niet ingeschakeld worden totdat duidelijk is dat de dienst wél nodig is. Diensten kunnen later alsnog ingeschakeld worden door sysinstall nog een keer te draaien of door middel van de mogelijkheden van het bestand /etc/rc.conf. Het kiezen van de optie Networking toont het volgende menu:
Netwerkinstellingen - bovenste opties
De eerste optie, Interfaces, is al behandeld in , dus die wordt overgeslagen. Kies AMD voor het toevoegen van ondersteuning voor het BSD hulpprogramma voor automatisch mounten. Dit wordt meestal gebruikt in combinatie met het NFS protocol (zie verderop) voor het automatisch mounten van externe bestandssystemen. Hier zijn geen speciale instellingen nodig. De volgende optie is AMD Flags. Als deze optie wordt selecteert komt er een pop-up menu waarin de specifieke AMD vlaggen kunnen worden ingesteld. Het menu bevat al een lijst standaardopties: -a /.amd_mnt -l syslog /host /etc/amd.map /net /etc/amd.map De optie bepaalt de standaard mountlocatie die is hier ingesteld op /.amd_mnt. De optie bepaalt het standaardbestand voor log, maar als syslogd wordt gebruikt, dan worden alle acties naar de systeemlogdaemon gestuurd. De map /host wordt gebruikt om een geëxporteerd bestandssysteem van een externe host te mounten, terwijl de map /net wordt gebruikt om een geëxporteerd bestandssysteem van een IP-adres te mounten. Het bestand /etc/amd.map bepaalt de standaardopties voor AMD exports. FTP anoniem De optie Anon FTP staat anonieme FTP verbindingen toe. Kies deze optie om van een machine een anonieme FTP server te maken. Hierbij zijn de beveiligingsimplicaties van belang. Er wordt een volgend menu getoond om de beveiligingsrisico's en verdere instellingen te verklaren. Het instellingenmenu Gateway maakt van de machine een gateway, zoals eerder beschreven. Hier kan de optie Gateway ook gebruikt worden om de optie uit te zetten als die eerder in de installatie per ongeluk is aangezet. De optie Inetd kan gebruikt worden om de &man.inetd.8; daemon in te stellen of helemaal uit te schakelen, zoals boven beschreven. De optie Mail kan gebruikt worden om de standaard MTA (Mail Transfer Agent) van het systeem in te stellen. Hiervoor wordt het volgende menu gebruikt:
Standaard MTA kiezen
Hier kan gekozen worden welke MTA moet worden geïnstalleerd en gebruikt. Een MTA is niets meer dan een mailserver die mail aflevert bij gebruikers op het systeem of op internet. Het kiezen van Sendmail installeert de populaire server sendmail, die de standaard is voor &os;. De optie Sendmail local maakt van sendmail de standaard MTA, maar zet de mogelijkheid om mail te ontvangen vanaf het internet uit. De andere opties, Postfix en Exim werken net zo als Sendmail. Allebei leveren ze mail af. Sommige gebruikers geven de voorkeur aan deze alternatieven boven de sendmail MTA. Na het kiezen van een MTA of de keuze geen MTA te installeren, verschijnt het menu netwerkinstellingen met als volgende optie NFS client. De optie NFS client stelt het systeem in om te communiceren met een server via NFS. Een NFS server stelt bestandssystemen beschikbaar aan andere machines via het NFS protocol. Als de te installeren machine een op zichzelf staande machine is, dan kan deze optie uitgeschakeld blijven. Het kan zijn dat het systeem later meer instellingen nodig heeft. In staat meer informatie over client- en serverinstellingen. De volgende optie is NFS server, die het mogelijk maakt een systeem in te stellen als NFS server. Deze optie voegt de nodige informatie toe om de dienst RPC, remote procedure call, op te starten. RPC wordt gebruikt om de verbindingen tussen hosts en programma's te coördineren. Daarna volgt de optie Ntpdate die de tijdsynchronisatie afhandelt. Als deze wordt geselecteerd verschijnt het volgende menu:
Ntpdate instellingen
Kies uit dit menu de server die het dichtst bij het te installeren systeem staat. Door het kiezen van een server in de buurt is de synchronisatie preciezer omdat een verder gelegen server meer vertraging in de verbinding kan hebben. De volgende optie is de PCNFSD selectie. Deze optie installeert het pakket net/pcnfsd uit de Portscollectie. Dat is een handig hulpprogramma dat het mogelijk maakt om aan te melden bij NFS met systemen die zelf geen aanmeldsysteem hebben, zoals het besturingssysteem &ms-dos; van µsoft;. Door naar benenden te scrollen in het hoofdmenu worden de onderstaande opties zichtbaar:
Netwerkinstellingen - onderste opties
De hulpprogramma's &man.rpcbind.8;, &man.rpc.statd.8; en &man.rpc.lockd.8; worden allemaal gebruikt voor Remote Procedure Calls (RPC). Het hulpprogramma rpcbind beheert de communicatie tussen NFS servers en clients en is noodzakelijk om NFS servers correct te laten werken. De daemon rpc.statd communiceert met de daemon rpc.statd op andere machines om statusinformatie te leveren. De gerapporteerde status wordt gewoonlijk bijgehouden in het bestand /var/db/statd.status. De volgende optie in de lijst is rpc.lockd die, mits geselecteerd, bestandslockdiensten mogelijk maakt. Dit wordt meestal gebruikt door rpc.statd om bij te houden welke hosts vragen om bestanden te locken en hoe vaak ze dat doen. Hoewel deze laatste twee opties fantastisch zijn om fouten om te sporen, zijn ze niet noodzakelijk voor NFS servers en clients om correct te werken. De dan volgende optie in de lijst is Routed, een routeringsdaemon. Het hulpprogramma &man.routed.8; beheert netwerkrouteringstabellen, ontdekt multicast routers en stelt op verzoek kopieën van de routeringstabellen ter beschikking aan fysiek verbonden apparaten. Dit wordt vooral gebruikt door machines die dienst doen als gateway voor het lokale netwerk. Na het selecteren van deze optie verschijnt een menu waarin naar de standaardlocatie van het hulpprogramma wordt gevraagd. De standaardlocatie is al gedefiniëerd en kan met Enter worden geactiveerd. Dan komt er een ander menu dat vraagt om de opties die doorgegeven moeten worden aan routed op te geven. De standaard is en die staat al op het scherm. Dan volgt de optie Rwhod die, als geselecteerd, de daemon &man.rwhod.8; inschakelt bij het opstarten. Het hulpprogramma rwhod zendt periodiek systeemberichten uit over het netwerk of verzamelt die in de modus consumer. Meer informatie staat in de hulppagina's &man.ruptime.1; en &man.rwho.1;. De één na laatste optie in de lijst is de daemon &man.sshd.8;. Dat is de secure shell server van OpenSSH en deze wordt sterk aangeraden boven de standaardservers telnet en FTP. De server sshd wordt gebruikt om een veilige verbinding op te zetten van de ene computer naar de andere door een versleutelde verbinding te gebruiken. Tenslotte is er de optie TCP Extensions. Dit schakelt TCP uitbreidingen in zoals gedefiniëerd in RFC 1323 en RFC 1644. Hoewel dit op veel machines de verbindingen kan versnellen, kan het ook de oorzaak zijn van het wegvallen van sommige verbindingen. Het wordt niet aangeraden voor servers, maar voor alleenstaande machines kan het voordelig zijn. Nu de netwerkmogelijkheden zijn ingesteld kan het menu via Exit verlaten worden en doorgegaan worden met het instellen in de volgende sectie. X-server instellen Vanaf &os; 5.3-RELEASE, is het instellen van X-server uit sysinstall verwijderd. Het installeren en instellen van X-server dient na de installatie van &os; plaats te vinden. Meer informatie over de installatie en het instellen van een X-server is te vinden in . Dit onderdeel kan overgeslagen worden als &os; versie 5.3-RELEASE of hoger wordt geïnstalleerd. Om een grafische gebruikersinterface zoals KDE, GNOME of andere te gebruiken moet de X-server ingesteld worden. Om &xfree86; te kunnen gebruiken als een andere gebruiker dan root moet x11/wrapper geïnstalleerd zijn. Dit wordt vanaf &os; 4.7 standaard gedaan. Voor oudere versies kan dit toegevoegd worden via het pakketselectiemenu. Of de videokaart uit een systeem wordt ondersteund kan worden gecontroleerd op de &xfree86; website. User Confirmation Requested Would you like to configure your X-server at this time? [ Yes ] No Het is noodzakelijk om de specificaties van monitor en videokaart te kennen. Er kan schade aan apparatuur ontstaan als er verkeerde instellingen worden gemaakt. Als deze gegevens niet beschikbaar zijn, kies dan &gui.no; en dan kunnen de instellingen na het verzamelen van de informatie gemaakt worden met sysinstall (/stand/sysinstall in &os; versies ouder dan 5.2) door te kiezen voor Configure en vervolgens XFree86. Verkeerde instellingen van de X-server op deze plaats kunnen de machine achterlaten in een bevroren status. Het wordt vaak geadviseerd de instellingen van de X-server te maken nadat de installatie is voltooid. Als de gegevens van monitor en videokaart voorhanden zijn, kies dan &gui.yes; en druk op Enter om verder te gaan met het instellen van de X-server.
Menu Instelmethode kiezen
Er zijn diverse manieren om de X-server in te stellen. Kies een methode met de pijltjestoetsen en druk op Enter. Lees alle instructies nauwgezet! De methoden xf86cfg en xf86cfg -textmode kunnen het scherm zwart maken en hebben enkele seconden nodig om op te starten. Het vervolg laat het gebruik van het hulpprogramma xf86config zien. De te maken instellingen hangen af van de hardware in een systeem en wijken waarschijnlijk af van de keuzes hier: Message You have configured and been running the mouse daemon. Choose "/dev/sysmouse" as the mouse port and "SysMouse" or "MouseSystems" as the mouse protocol in the X configuration utility. [ OK ] [ Press enter to continue ] Dit geeft aan dat de muisdaemon al eerder is ingesteld en ontdekt. Druk op Enter om verder te gaan. Aan het begin toont xf86config een korte inleiding: This program will create a basic XF86Config file, based on menu selections you make. The XF86Config file usually resides in /usr/X11R6/etc/X11 or /etc/X11. A sample XF86Config file is supplied with XFree86; it is configured for a standard VGA card and monitor with 640x480 resolution. This program will ask for a pathname when it is ready to write the file. You can either take the sample XF86Config as a base and edit it for your configuration, or let this program produce a base XF86Config file for your configuration and fine-tune it. Before continuing with this program, make sure you know what video card you have, and preferably also the chipset it uses and the amount of video memory on your video card. SuperProbe may be able to help with this. Press enter to continue, or ctrl-c to abort. Druk op Enter om de muisinstellingen te maken. Volg de instructies op het scherm en kies Mouse Systems als protocol voor de muis en /dev/sysmouse als muispoort, ook als een PS/2 muis gebruikt wordt zoals getoond ter illustratie. First specify a mouse protocol type. Choose one from the following list: 1. Microsoft compatible (2-button protocol) 2. Mouse Systems (3-button protocol) & FreeBSD moused protocol 3. Bus Mouse 4. PS/2 Mouse 5. Logitech Mouse (serial, old type, Logitech protocol) 6. Logitech MouseMan (Microsoft compatible) 7. MM Series 8. MM HitTablet 9. Microsoft IntelliMouse If you have a two-button mouse, it is most likely of type 1, and if you have a three-button mouse, it can probably support both protocol 1 and 2. There are two main varieties of the latter type: mice with a switch to select the protocol, and mice that default to 1 and require a button to be held at boot-time to select protocol 2. Some mice can be convinced to do 2 by sending a special sequence to the serial port (see the ClearDTR/ClearRTS options). Enter a protocol number: 2 You have selected a Mouse Systems protocol mouse. If your mouse is normally in Microsoft-compatible mode, enabling the ClearDTR and ClearRTS options may cause it to switch to Mouse Systems mode when the server starts. Please answer the following question with either 'y' or 'n'. Do you want to enable ClearDTR and ClearRTS? n You have selected a three-button mouse protocol. It is recommended that you do not enable Emulate3Buttons, unless the third button doesn't work. Please answer the following question with either 'y' or 'n'. Do you want to enable Emulate3Buttons? y Now give the full device name that the mouse is connected to, for example /dev/tty00. Just pressing enter will use the default, /dev/mouse. On FreeBSD, the default is /dev/sysmouse. Mouse device: /dev/sysmouse Het toetsenbord is het volgende onderdeel dat moet worden ingesteld. Een algemeen 101-toetsen model is getoond ter illustratie. Als variant mag een willekeurige naam gebruikt worden of druk gewoon op Enter om de standaardwaarden te bevestigen. Please select one of the following keyboard types that is the better description of your keyboard. If nothing really matches, choose 1 (Generic 101-key PC) 1 Generic 101-key PC 2 Generic 102-key (Intl) PC 3 Generic 104-key PC 4 Generic 105-key (Intl) PC 5 Dell 101-key PC 6 Everex STEPnote 7 Keytronic FlexPro 8 Microsoft Natural 9 Northgate OmniKey 101 10 Winbook Model XP5 11 Japanese 106-key 12 PC-98xx Series 13 Brazilian ABNT2 14 HP Internet 15 Logitech iTouch 16 Logitech Cordless Desktop Pro 17 Logitech Internet Keyboard 18 Logitech Internet Navigator Keyboard 19 Compaq Internet 20 Microsoft Natural Pro 21 Genius Comfy KB-16M 22 IBM Rapid Access 23 IBM Rapid Access II 24 Chicony Internet Keyboard 25 Dell Internet Keyboard Enter a number to choose the keyboard. 1 Please select the layout corresponding to your keyboard 1 U.S. English 2 U.S. English w/ ISO9995-3 3 U.S. English w/ deadkeys 4 Albanian 5 Arabic 6 Armenian 7 Azerbaidjani 8 Belarusian 9 Belgian 10 Bengali 11 Brazilian 12 Bulgarian 13 Burmese 14 Canadian 15 Croatian 16 Czech 17 Czech (qwerty) 18 Danish Enter a number to choose the country. Press enter for the next page 1 Please enter a variant name for 'us' layout. Or just press enter for default variant us Please answer the following question with either 'y' or 'n'. Do you want to select additional XKB options (group switcher, group indicator, etc.)? n Vervolgens wordt de monitor ingesteld. Geef geen waarden op die verder gaan dan de mogelijkheden van de monitor. Er kan schade onstaan. Maak bij twijfel deze instellingen pas als voldoende informatie is verzameld. Now we want to set the specifications of the monitor. The two critical parameters are the vertical refresh rate, which is the rate at which the whole screen is refreshed, and most importantly the horizontal sync rate, which is the rate at which scanlines are displayed. The valid range for horizontal sync and vertical sync should be documented in the manual of your monitor. If in doubt, check the monitor database /usr/X11R6/lib/X11/doc/Monitors to see if your monitor is there. Press enter to continue, or ctrl-c to abort. You must indicate the horizontal sync range of your monitor. You can either select one of the predefined ranges below that correspond to industry- standard monitor types, or give a specific range. It is VERY IMPORTANT that you do not specify a monitor type with a horizontal sync range that is beyond the capabilities of your monitor. If in doubt, choose a conservative setting. hsync in kHz; monitor type with characteristic modes 1 31.5; Standard VGA, 640x480 @ 60 Hz 2 31.5 - 35.1; Super VGA, 800x600 @ 56 Hz 3 31.5, 35.5; 8514 Compatible, 1024x768 @ 87 Hz interlaced (no 800x600) 4 31.5, 35.15, 35.5; Super VGA, 1024x768 @ 87 Hz interlaced, 800x600 @ 56 Hz 5 31.5 - 37.9; Extended Super VGA, 800x600 @ 60 Hz, 640x480 @ 72 Hz 6 31.5 - 48.5; Non-Interlaced SVGA, 1024x768 @ 60 Hz, 800x600 @ 72 Hz 7 31.5 - 57.0; High Frequency SVGA, 1024x768 @ 70 Hz 8 31.5 - 64.3; Monitor that can do 1280x1024 @ 60 Hz 9 31.5 - 79.0; Monitor that can do 1280x1024 @ 74 Hz 10 31.5 - 82.0; Monitor that can do 1280x1024 @ 76 Hz 11 Enter your own horizontal sync range Enter your choice (1-11): 6 You must indicate the vertical sync range of your monitor. You can either select one of the predefined ranges below that correspond to industry- standard monitor types, or give a specific range. For interlaced modes, the number that counts is the high one (e.g. 87 Hz rather than 43 Hz). 1 50-70 2 50-90 3 50-100 4 40-150 5 Enter your own vertical sync range Enter your choice: 2 You must now enter a few identification/description strings, namely an identifier, a vendor name, and a model name. Just pressing enter will fill in default names. The strings are free-form, spaces are allowed. Enter an identifier for your monitor definition: Hitachi Nu volgt de keuze van een videokaartstuurprogramma uit een lijst. Als de kaart uit een systeem in de lijst staat, blijf dan op Enter drukken en de lijst herhaalt zich. Hier wordt slechts een klein deel van de lijst getoond: Now we must configure video card specific settings. At this point you can choose to make a selection out of a database of video card definitions. Because there can be variation in Ramdacs and clock generators even between cards of the same model, it is not sensible to blindly copy the settings (e.g. a Device section). For this reason, after you make a selection, you will still be asked about the components of the card, with the settings from the chosen database entry presented as a strong hint. The database entries include information about the chipset, what driver to run, the Ramdac and ClockChip, and comments that will be included in the Device section. However, a lot of definitions only hint about what driver to run (based on the chipset the card uses) and are untested. If you can't find your card in the database, there's nothing to worry about. You should only choose a database entry that is exactly the same model as your card; choosing one that looks similar is just a bad idea (e.g. a GemStone Snail 64 may be as different from a GemStone Snail 64+ in terms of hardware as can be). Do you want to look at the card database? y 288 Matrox Millennium G200 8MB mgag200 289 Matrox Millennium G200 SD 16MB mgag200 290 Matrox Millennium G200 SD 4MB mgag200 291 Matrox Millennium G200 SD 8MB mgag200 292 Matrox Millennium G400 mgag400 293 Matrox Millennium II 16MB mga2164w 294 Matrox Millennium II 4MB mga2164w 295 Matrox Millennium II 8MB mga2164w 296 Matrox Mystique mga1064sg 297 Matrox Mystique G200 16MB mgag200 298 Matrox Mystique G200 4MB mgag200 299 Matrox Mystique G200 8MB mgag200 300 Matrox Productiva G100 4MB mgag100 301 Matrox Productiva G100 8MB mgag100 302 MediaGX mediagx 303 MediaVision Proaxcel 128 ET6000 304 Mirage Z-128 ET6000 305 Miro CRYSTAL VRX Verite 1000 Enter a number to choose the corresponding card definition. Press enter for the next page, q to continue configuration. 288 Your selected card definition: Identifier: Matrox Millennium G200 8MB Chipset: mgag200 Driver: mga Do NOT probe clocks or use any Clocks line. Press enter to continue, or ctrl-c to abort. Now you must give information about your video card. This will be used for the "Device" section of your video card in XF86Config. You must indicate how much video memory you have. It is probably a good idea to use the same approximate amount as that detected by the server you intend to use. If you encounter problems that are due to the used server not supporting the amount memory you have (e.g. ATI Mach64 is limited to 1024K with the SVGA server), specify the maximum amount supported by the server. How much video memory do you have on your video card: 1 256K 2 512K 3 1024K 4 2048K 5 4096K 6 Other Enter your choice: 6 Amount of video memory in Kbytes: 8192 You must now enter a few identification/description strings, namely an identifier, a vendor name, and a model name. Just pressing enter will fill in default names (possibly from a card definition). Your card definition is Matrox Millennium G200 8MB. The strings are free-form, spaces are allowed. Enter an identifier for your video card definition: Vervolgens moeten de videomodi voor de gewenste schermresoluties ingesteld worden. Normaliter zijn 640x480, 800x600 en 1024x768 goede keuzes, maar dat hangt af van de mogelijkheden van de videokaart, de afmetingen van de monitor en comfort voor de ogen. Kies bij het instellen van de kleurdiepte de hoogste waarde die een kaart aankan. For each depth, a list of modes (resolutions) is defined. The default resolution that the server will start-up with will be the first listed mode that can be supported by the monitor and card. Currently it is set to: "640x480" "800x600" "1024x768" "1280x1024" for 8-bit "640x480" "800x600" "1024x768" "1280x1024" for 16-bit "640x480" "800x600" "1024x768" "1280x1024" for 24-bit Modes that cannot be supported due to monitor or clock constraints will be automatically skipped by the server. 1 Change the modes for 8-bit (256 colors) 2 Change the modes for 16-bit (32K/64K colors) 3 Change the modes for 24-bit (24-bit color) 4 The modes are OK, continue. Enter your choice: 2 Select modes from the following list: 1 "640x400" 2 "640x480" 3 "800x600" 4 "1024x768" 5 "1280x1024" 6 "320x200" 7 "320x240" 8 "400x300" 9 "1152x864" a "1600x1200" b "1800x1400" c "512x384" Please type the digits corresponding to the modes that you want to select. For example, 432 selects "1024x768" "800x600" "640x480", with a default mode of 1024x768. Which modes? 432 You can have a virtual screen (desktop), which is screen area that is larger than the physical screen and which is panned by moving the mouse to the edge of the screen. If you don't want virtual desktop at a certain resolution, you cannot have modes listed that are larger. Each color depth can have a differently-sized virtual screen Please answer the following question with either 'y' or 'n'. Do you want a virtual screen that is larger than the physical screen? n For each depth, a list of modes (resolutions) is defined. The default resolution that the server will start-up with will be the first listed mode that can be supported by the monitor and card. Currently it is set to: "640x480" "800x600" "1024x768" "1280x1024" for 8-bit "1024x768" "800x600" "640x480" for 16-bit "640x480" "800x600" "1024x768" "1280x1024" for 24-bit Modes that cannot be supported due to monitor or clock constraints will be automatically skipped by the server. 1 Change the modes for 8-bit (256 colors) 2 Change the modes for 16-bit (32K/64K colors) 3 Change the modes for 24-bit (24-bit color) 4 The modes are OK, continue. Enter your choice: 4 Please specify which color depth you want to use by default: 1 1 bit (monochrome) 2 4 bits (16 colors) 3 8 bits (256 colors) 4 16 bits (65536 colors) 5 24 bits (16 million colors) Enter a number to choose the default depth. 4 Tenslotte moeten de instellingen bewaard worden. Geef - /etc/XF86Config op als plaats om de + /etc/X11/XF86Config op als plaats om de instellingen te bewaren. I am going to write the XF86Config file now. Make sure you don't accidently overwrite a previously configured one. Shall I write it to /etc/X11/XF86Config? y Als de instellingen niet juist zijn, kan het nogmaals geprobeerd worden door &gui.yes; te kiezen als het volgende bericht verschijnt: User Confirmation Requested The XFree86 configuration process seems to have failed. Would you like to try again? [ Yes ] No Selecteer bij moeilijkheden om &xfree86; in te stellen &gui.no;, druk op Enter en ga verder met het installatieproces. Na de installatie kunnen als root de hulpprogramma's xf86cfg -textmode en xf86config gebruikt worden om commandoregelgestuurd instellingen te maken. Er is nog een methode om &xfree86; in te stellen. Deze staat beschreven in . Als de keuze is op dit moment &xfree86; niet in te stellen, dan is de volgende optie in het menu de pakketselectie. De standaardinstelling om de X-server te beëindigen is de toetscombinatie CtrlAltBackspace. Deze kan ook gebruikt worden om schade aan de apparatuur te voorkomen als er iets mis is met de server. De standaardinstelling om van videomodus te wisselen terwijl de X-server draait is CtrlAlt+ en CtrlAlt-. Als &xfree86; draait kan het scherm worden aangepast in hoogte, breedte en plaats op de monitor met xvidtune. Er wordt in waarschuwingen gemeld dat foutieve instellingen hardware kunnen beschadigen. Neem deze in acht. In geval van twijfel: niet doen! Gebruik in plaats daarvan de instellingen van de monitor zelf om de weergave van X aan te passen. De weergave kan veranderen als wordt teruggeschakeld naar tekstmodus, maar dat is nog altijd beter dan de hardware beschadigen. Lees de handboekpagina voor &man.xvidtune.1; alvorens wijzigingen te maken. Na het succesvol instellen van &xfree86; wordt de standaard bureaubladomgeving gekozen. Standaard X bureaubladomgeving kiezen Vanaf &os; 5.3-RELEASE is het instellen van X-server uit sysinstall verwijderd. Het installeren en instellen van X-server dient na de installatie van &os; plaats te vinden. Meer informatie over de installatie en het instellen van een X-server is te vinden in . Dit onderdeel kan overgeslagen worden als &os; versie 5.3-RELEASE of hoger wordt geïnstalleerd. Er is een verscheidenheid aan window managers beschikbaar. Ze variëren van erg eenvoudige omgevingen tot volledige bureaubladomgevingen met een grote hoeveelheid software. Sommige hebben weinig schijfruimte en geheugen nodig, terwijl andere met meer mogelijkheden veel meer nodig hebben. De beste manier om uit te zoeken welke het beste is, is het uitproberen van een paar verschillende window managers. Ze zijn beschikbaar in de Portscollectie of als pakketten en kunnen na de installatie worden toegevoegd. Er kan één van de populaire bureaubladomgevingen geïnstalleerd als standaard bureaublad. Hierdoor kan direct na de installatie begonnen worden met productief zijn.
Standaard bureaublad kiezen
Kies een bureaublad met de pijltjestoetsen en druk op Enter. De installatie van het geselecteerde bureaublad start. Pakketten installeren Pakketten zijn voorgebouwde binaire bestanden en zijn een gemakkelijke manier om software te installeren. De installatie van één pakket wordt als voorbeeld getoond. Er kunnen nog meer pakketten geïnstalleerd worden als dat wenselijk is. Na de installatie kan sysinstall (/stand/sysinstall in &os; versies ouder dan 5.2) gebruikt worden om extra pakketten te installeren. User Confirmation Requested The FreeBSD package collection is a collection of hundreds of ready-to-run applications, from text editors to games to WEB servers and more. Would you like to browse the collection now? [ Yes ] No Na het kiezen van &gui.yes; en drukken op Enter verschijnt het menu pakketkeuze:
Pakketcategorie kiezen
Alle pakketten die aanwezig zijn op het huidige installatiemedium zijn beschikbaar voor installatie op dat moment. Alle beschikbare pakketten worden getoond na het selecteren van All, maar er kan ook een bepaalde categorie geselecteerd worden. De categorie kan gekozen worden met de pijltjestoetsen en door te bevestigen met Enter. Dan wordt een menu getoond met alle beschikbare pakketten binnen de gemaakte selectie:
Pakketten selecteren
De shell bash is geselecteerd. Er kunnen zoveel pakketten als wenselijk gekozen worden door ze te selecteren en op de spatiebalk te drukken. Een korte beschrijving van elk pakket verschijnt in de linker benedenhoek van het scherm. Door te drukken op Tab wordt gewisseld tussen het laatst geselecteerde pakket, &gui.ok; en &gui.cancel;. Druk na het selecteren van pakketten voor installatie één keer op Tab om naar &gui.ok; te gaan en druk op Enter om terug te gaan naar het menu pakketkeuze. De linker- en rechterpijltjestoets wisselen eveneens tussen &gui.ok; en &gui.cancel;. Die manier kan ook gebruikt worden om &gui.ok; te kiezen en op Enter te drukken om terug te gaan naar het menu pakketkeuze.
Pakketten installeren
Gebruik Tab en de pijltjestoetsen om [ Install ] te selecteren en druk op Enter. Daarna moet de pakketinstallatie bevestigd worden:
Pakketinstallatie bevestigen
Het selecteren van &gui.ok; en drukken op Enter start de installatie. Er worden installatieberichten getoond tot alle installaties zijn afgerond. Maak een notitie van eventuele foutmeldingen. Na het installeren van pakketten gaat het maken van de laatste instellingen verder. Als er geen pakketten geselecteerd zijn kan om terug te gaan naar het menu toch Install gekozen worden. Gebruikers en groepen toevoegen Er moet minstens één gebruiker toevoegd worden tijdens de installatie, zodat het systeem gebruikt kan worden zonder als root aan te hoeven melden. De rootpartitie is in het algemeen klein en het draaien van programma's als root kan de schijfruimte snel vullen. Een groter gevaar wordt hieronder aangegeven: User Confirmation Requested Would you like to add any initial user accounts to the system? Adding at least one account for yourself at this stage is suggested since working as the "root" user is dangerous (it is easy to do things which adversely affect the entire system). [ Yes ] No Kies &gui.yes; en druk op Enter om verder te gaan met het toevoegen van een gebruiker.
Gebruiker kiezen
Selecteer User met de pijltjestoetsen en druk op Enter.
Gebruikersinformatie toevoegen
De volgende beschrijvingen verschijnen in het onderste deel van het scherm als opties zijn geselecteerd met Tab en kunnen behulpzaam zijn bij het invullen van de benodigde informatie: Login ID De aanmeldnaam van de nieuwe gebruiker (verplicht). UID Het numerieke ID van de gebruiker (laat leeg voor automatische toewijzing). Group De naam van de aanmeldgroep van de gebruiker (laat leeg voor automatische keuze). Password Het wachtwoord voor de gebruiker (vul dit zorgvuldig in!). Full name De volledige naam van de gebruiker (commentaar). Member groups De groepen waar de gebruiker in zit (waar hij toegangsrechten voor krijgt). Home directory De locatie van de thuismap van de gebruiker (laat leeg voor de standaardwaarde). Login shell De aanmeldshell voor de gebruiker (laat leeg voor de standaardwaarde, zoals /bin/sh). De aanmeldshell is hier veranderd van /bin/sh in /usr/local/bin/bash om de shell bash te gebruiken die eerder is geïnstalleerd als pakket. Probeer geen shell op te geven die niet bestaat, want dan kan niet aangemeld worden. De meest gebruikte shell in de BSD-wereld is de C shell, die aangegeven kan worden als /bin/tcsh. De gebruiker is ook toegevoegd aan de groep wheel om het mogelijk te maken superuser te worden met root-rechten. Druk op &gui.ok; als de instellingen zijn gemaakt om naar het menu User and Group Management terug te gaan:
Gebruikers en groepbeheer
Op dit moment kunnen ook groepen worden toegevoegd als de specifieke behoeften bekend zijn. Dit kan ook door sysinstall (/stand/sysinstall in &os; versies ouder dan 5.2) na de installatie te gebruiken. Kies na het toevoegen van gebruikers Exit met de pijltjestoetsen en druk op Enter om verder te gaan met de installatie. <username>root</username> wachtwoord instellen Message Now you must set the system manager's password. This is the password you'll use to log in as "root". [ OK ] [ Press enter to continue ] Druk op Enter om het root wachtwoord in te stellen. Het wachtwoord moet twee keer gelijk ingegeven worden. Het is vast overbodig om op te merken dat het belangrijk is zorg te dragen voor een manier om het wachtwoord terug te vinden in het geval het wordt vergeten. Tijdens de ingave van het wachtwoord wordt dit niet weergegeven en er worden ook geen sterretjes getoond. Changing local password for root. New password : Retype new password : De installatie gaat verder als het wachtwoord succesvol is ingevoerd. Install verlaten Als het nodig is om extra netwerkapparaten toe te voegen of andere instellingen te maken, dan kan dat nu of later met sysinstall (/stand/sysinstall in &os; versies ouder dan 5.2). User Confirmation Requested Visit the general configuration menu for a chance to set any last options? Yes [ No ] Selecteer &gui.no; met de pijltjestoetsen en druk op Enter om terug te gaan naar het menu Main Installation.
Install afsluiten
Selecteer [X Exit Install] met de pijltjestoetsen en druk op Enter. Er wordt om bevestiging gevraagd: User Confirmation Requested Are you sure you wish to exit? The system will reboot (be sure to remove any floppies from the drives). [ Yes ] No Selecteer &gui.yes; en verwijder de diskette als er van een diskette is opgestart. Het cd-rom station is op slot tot de machine begint met herstarten. Het cd-rom station wordt dan vrijgegeven en de CD kan dan (snel) verwijderd worden. Het systeem start op, dus let op eventuele foutberichten die getoond worden. &os; opstarten &os; opstarten op &i386; Als alles goed is gegaan komen er berichten over het scherm rollen en komt dit uit bij de aanmeldprompt. De inhoud van de berichten kan bekeken worden door te drukken op Scroll-Lock en dan met PgUp en PgDn door de tekst heen te lopen. Druk weer op Scroll-Lock om terug te gaan naar de prompt. Het kan zijn dat het totale bericht niet getoond kan worden (beperking van de buffer). Dan kunnen de berichten later bekeken worden op de commandoregel door na het aanmelden dmesg in te geven op de prompt. Meld aan met de gebruikersnaam en het wachtwoord die zijn aangemaakt tijdens de installatie (in dit voorbeeld rpratt). Vermijd het aanmelden als root, behalve als het noodzakelijk is. Gebruikelijke opstartberichten (versieinformatie verwijderd): Copyright (c) 1992-2002 The FreeBSD Project. Copyright (c) 1979, 1980, 1983, 1986, 1988, 1989, 1991, 1992, 1993, 1994 The Regents of the University of California. All rights reserved. Timecounter "i8254" frequency 1193182 Hz CPU: AMD-K6(tm) 3D processor (300.68-MHz 586-class CPU) Origin = "AuthenticAMD" Id = 0x580 Stepping = 0 Features=0x8001bf<FPU,VME,DE,PSE,TSC,MSR,MCE,CX8,MMX> AMD Features=0x80000800<SYSCALL,3DNow!> real memory = 268435456 (262144K bytes) config> di sn0 config> di lnc0 config> di le0 config> di ie0 config> di fe0 config> di cs0 config> di bt0 config> di aic0 config> di aha0 config> di adv0 config> q avail memory = 256311296 (250304K bytes) Preloaded elf kernel "kernel" at 0xc0491000. Preloaded userconfig_script "/boot/kernel.conf" at 0xc049109c. md0: Malloc disk Using $PIR table, 4 entries at 0xc00fde60 npx0: <math processor> on motherboard npx0: INT 16 interface pcib0: <Host to PCI bridge> on motherboard pci0: <PCI bus> on pcib0 pcib1: <VIA 82C598MVP (Apollo MVP3) PCI-PCI (AGP) bridge> at device 1.0 on pci0 pci1: <PCI bus> on pcib1 pci1: <Matrox MGA G200 AGP graphics accelerator> at 0.0 irq 11 isab0: <VIA 82C586 PCI-ISA bridge> at device 7.0 on pci0 isa0: <ISA bus> on isab0 atapci0: <VIA 82C586 ATA33 controller> port 0xe000-0xe00f at device 7.1 on pci0 ata0: at 0x1f0 irq 14 on atapci0 ata1: at 0x170 irq 15 on atapci0 uhci0: <VIA 83C572 USB controller> port 0xe400-0xe41f irq 10 at device 7.2 on pci0 usb0: <VIA 83C572 USB controller> on uhci0 usb0: USB revision 1.0 uhub0: VIA UHCI root hub, class 9/0, rev 1.00/1.00, addr 1 uhub0: 2 ports with 2 removable, self powered chip1: <VIA 82C586B ACPI interface> at device 7.3 on pci0 ed0: <NE2000 PCI Ethernet (RealTek 8029)> port 0xe800-0xe81f irq 9 at device 10.0 on pci0 ed0: address 52:54:05:de:73:1b, type NE2000 (16 bit) isa0: too many dependant configs (8) isa0: unexpected small tag 14 fdc0: <NEC 72065B or clone> at port 0x3f0-0x3f5,0x3f7 irq 6 drq 2 on isa0 fdc0: FIFO enabled, 8 bytes threshold fd0: <1440-KB 3.5" drive> on fdc0 drive 0 atkbdc0: <keyboard controller (i8042)> at port 0x60-0x64 on isa0 atkbd0: <AT Keyboard> flags 0x1 irq 1 on atkbdc0 kbd0 at atkbd0 psm0: <PS/2 Mouse> irq 12 on atkbdc0 psm0: model Generic PS/2 mouse, device ID 0 vga0: <Generic ISA VGA> at port 0x3c0-0x3df iomem 0xa0000-0xbffff on isa0 sc0: <System console> at flags 0x1 on isa0 sc0: VGA <16 virtual consoles, flags=0x300> sio0 at port 0x3f8-0x3ff irq 4 flags 0x10 on isa0 sio0: type 16550A sio1 at port 0x2f8-0x2ff irq 3 on isa0 sio1: type 16550A ppc0: <Parallel port> at port 0x378-0x37f irq 7 on isa0 ppc0: SMC-like chipset (ECP/EPP/PS2/NIBBLE) in COMPATIBLE mode ppc0: FIFO with 16/16/15 bytes threshold ppbus0: IEEE1284 device found /NIBBLE Probing for PnP devices on ppbus0: plip0: <PLIP network interface> on ppbus0 lpt0: <Printer> on ppbus0 lpt0: Interrupt-driven port ppi0: <Parallel I/O> on ppbus0 ad0: 8063MB <IBM-DHEA-38451> [16383/16/63] at ata0-master using UDMA33 ad2: 8063MB <IBM-DHEA-38451> [16383/16/63] at ata1-master using UDMA33 acd0: CDROM <DELTA OTC-H101/ST3 F/W by OIPD> at ata0-slave using PIO4 Mounting root from ufs:/dev/ad0s1a swapon: adding /dev/ad0s1b as swap device Automatic boot in progress... /dev/ad0s1a: FILESYSTEM CLEAN; SKIPPING CHECKS /dev/ad0s1a: clean, 48752 free (552 frags, 6025 blocks, 0.9% fragmentation) /dev/ad0s1f: FILESYSTEM CLEAN; SKIPPING CHECKS /dev/ad0s1f: clean, 128997 free (21 frags, 16122 blocks, 0.0% fragmentation) /dev/ad0s1g: FILESYSTEM CLEAN; SKIPPING CHECKS /dev/ad0s1g: clean, 3036299 free (43175 frags, 374073 blocks, 1.3% fragmentation) /dev/ad0s1e: filesystem CLEAN; SKIPPING CHECKS /dev/ad0s1e: clean, 128193 free (17 frags, 16022 blocks, 0.0% fragmentation) Doing initial network setup: hostname. ed0: flags=8843<UP,BROADCAST,RUNNING,SIMPLEX,MULTICAST> mtu 1500 inet 192.168.0.1 netmask 0xffffff00 broadcast 192.168.0.255 inet6 fe80::5054::5ff::fede:731b%ed0 prefixlen 64 tentative scopeid 0x1 ether 52:54:05:de:73:1b lo0: flags=8049<UP,LOOPBACK,RUNNING,MULTICAST> mtu 16384 inet6 fe80::1%lo0 prefixlen 64 scopeid 0x8 inet6 ::1 prefixlen 128 inet 127.0.0.1 netmask 0xff000000 Additional routing options: IP gateway=YES TCP keepalive=YES routing daemons:. additional daemons: syslogd. Doing additional network setup:. Starting final network daemons: creating ssh RSA host key Generating public/private rsa1 key pair. Your identification has been saved in /etc/ssh/ssh_host_key. Your public key has been saved in /etc/ssh/ssh_host_key.pub. The key fingerprint is: cd:76:89:16:69:0e:d0:6e:f8:66:d0:07:26:3c:7e:2d root@k6-2.example.com creating ssh DSA host key Generating public/private dsa key pair. Your identification has been saved in /etc/ssh/ssh_host_dsa_key. Your public key has been saved in /etc/ssh/ssh_host_dsa_key.pub. The key fingerprint is: f9:a1:a9:47:c4:ad:f9:8d:52:b8:b8:ff:8c:ad:2d:e6 root@k6-2.example.com. setting ELF ldconfig path: /usr/lib /usr/lib/compat /usr/X11R6/lib /usr/local/lib a.out ldconfig path: /usr/lib/aout /usr/lib/compat/aout /usr/X11R6/lib/aout starting standard daemons: inetd cron sshd usbd sendmail. Initial rc.i386 initialization:. rc.i386 configuring syscons: blank_time screensaver moused. Additional ABI support: linux. Local package initialization:. Additional TCP options:. FreeBSD/i386 (k6-2.example.com) (ttyv0) login: rpratt Password: Het aanmaken van de RSA en DSA sleutels kan een tijdje duren op langzamere machines. Dit gebeurt alleen bij de eerste keer aanmelden na een nieuwe installatie. De volgende keren gaan sneller. Als de X-server ingesteld is en er een standaard desktop is gekozen, dan kan die worden gestart door startx in te geven op de commandoregel. &os; opstarten op Alpha Alpha Nadat de installatieprocedure voltooid is, kan &os; starten door iets als onderstaand in te voeren op de SRM prompt: >>>BOOT DKC0 Dit geeft de firmware de opdracht op te starten vanaf de aangegeven schijf. Gebruik om &os; in de toekomst automatisch op te laten starten deze commando's: >>> SET BOOT_OSFLAGS A >>> SET BOOT_FILE '' >>> SET BOOTDEF_DEV DKC0 >>> SET AUTO_ACTION BOOT De opstartberichten zijn vergelijkbaar (maar niet hetzelfde) als tijdens het opstarten van &os; op &i386;. &os; uitschakelen Het is belangrijk om het besturingssysteem op de juiste manier uit te schakelen. Schakel niet gewoon de stroom uit. Neem eerst de rol van superuser aan door su in te geven op de commandoregel en het root wachtwoord in te geven. Dit kan alleen als gebruiker die lid is van de groep wheel. Anders moet eerst worden aangemeld als root. Gebruik shutdown -h now om het systeem uit te schakelen. The operating system has halted. Please press any key to reboot. Het is veilig om de stroom uit te schakelen als na het commando shutdown het bericht Please press any key to reboot getoond wordt. Als een toets wordt ingedrukt in plaats van het uitschakelen van de stroom, dan start het systeem opnieuw. De combinatie CtrlAltDel kan ook gebruikt worden om het systeem te herstarten, maar dit wordt niet aangeraden tijdens normaal gebruik. Ondersteunde hardware hardware &os; draait momenteel op een grote hoeveelheid ISA, VLB, EISA en PCI bus-gebaseerde PC's met Intel, AMD, Cyrix of NexGen x86 processoren en ook op een aantal machines gebaseerd op de Compaq Alpha processor. Ondersteuning voor algemene IDE of ESDI schijfopstellingen, diverse SCSI controllers, PCMCIA kaarten, USB apparaten en netwerk- en serieële-kaarten is ook aanwezig. &os; ondersteunt ook de microchannel (MCA) bus van IBM. Een lijst van ondersteunde hardware wordt meegeleverd met elke &os; versie in de &os; Hardware Notes. Dit document kan normaliter gevonden worden in een bestand genaamd HARDWARE.TXT, in de hoofdmap van een cd-rom of FTP distributie of in het documentatiemenu van sysinstall. Dit document geeft voor een bepaalde architectuur een opsomming van de hardware waarvan bekend is dat ze ondersteund wordt door elke versie van &os;. Kopieën van de ondersteunde hardwarelijst voor de diverse versies en architecturen kunnen ook gevonden worden op de pagina Release Information van de &os; website. Problemen oplossen installatie problemen oplossen Dit onderdeel behandelt het oplossen van installatieproblemen, zoals veel voorkomende problemen die gebruikers hebben gerapporteerd. Er is ook een aantal vragen en antwoorden voor mensen die een systeem willen hebben met zowel &os; als &ms-dos; (dual-boot). Wat als er iets misgaat? Door de beperkingen van de PC-architectuur is het onmogelijk om 100% betrouwbaar een hardware-onderzoek te doen, maar er zijn een paar dingen die wel gedaan kunnen worden. Controleer het Hardware Notes document voor de versie van &os; om er zeker van te zijn dat de hardware ondersteund wordt. Als de hardware wordt ondersteund, maar het systeem loopt nog steeds vast of heeft andere problemen, herstart dan de computer en als de visuele kernelinstellingoptie wordt getoond, kies die dan. Dit maakt het mogelijk om door de hardware te gaan en informatie over die hardware aan het systeem te geven. De kernel op de opstartschijven gaat er vanuit dat de hardware ingesteld is op de fabrieksinstellingen wat betreft IRQ's, IO adressen en DMA kanalen. Als de hardware anders is ingesteld, dan moet waarschijnlijk de instellingeneditor gebruikt worden om &os; te vertellen waar de apparaten te vinden zijn. Het is ook mogelijk dat een onderzoek naar een apparaat dat niet aanwezig is een probleem veroorzaakt bij een later onderzoek naar een ander apparaat dat er wel is. In dat geval moet het conflicterende stuurprogramma uitgeschakeld worden. Sommige installatieproblemen kunnen voorkomen of verminderd worden door de firmware op de diverse hardwarecomponenten bij te werken, zeker als het om het moederbord gaat. De firmware voor een moederbord wordt ook aangeduid als het BIOS en de meeste moederbord- en computerfabrikanten hebben een website waar upgrades en upgrade-informatie beschikbaar is. De meeste fabrikanten raden sterk af om het BIOS te upgraden, tenzij er een goede reden voor is, zoals bijvoorbeeld een kritische update. Het upgradeproces kan misgaan, wat beschadiging van de BIOS chip kan veroorzaken. Schakel geen stuurprogramma's uit die nodig zijn tijdens de installatie, zoals het scherm (sc0). Als de installatie vastloopt of op mysterieuze wijze misgaat na het verlaten van de instellingeneditor, dan is waarschijnlijk iets verwijderd of veranderd dat beter niet verwijderd of veranderd had kunnen worden. Herstart en probeer het opnieuw. De instellingenmodus geeft gelegenheid om: Een lijst te maken van de stuurprogramma's die geïnstalleerd zijn in de kernel; Stuurprogramma's van hardware die niet aanwezig is in een systeem uit te schakelen; IRQ's, DRQ's en IO-poort adressen die door een stuurprogramma worden gebruikt te veranderen. Na het aanpassen van de kernel aan de hardware-instellingen, kan Q ingegeven worden om op te starten met de nieuwe instellingen. Als de installatie klaar is, worden de in de instellingenmodus gemaakte wijzigingen opgeslagen, zodat ze niet bij iedere start opnieuw ingesteld hoeven worden. Het is desalniettemin waarschijnlijk dat op een gegeven moment een aangepaste kernel wenselijk is. Omgang met bestaande &ms-dos;-partities DOS Veel gebruikers willen &os; installeren op een PC waarop reeds µsoft; gebaseerde besturingssystemen zijn geïnstalleerd. Voor die gevallen heeft &os; een hulpprogramma genaamd FIPS. Dit hulpprogramma staat in de map tools op de installatie cd-rom of kan gedownload worden van één van de vele &os; mirrors. Met het hulpprogramma FIPS kan een bestaande &ms-dos;-partitie gedeeld worden in twee stukken, waarbij de oorspronkelijke partitie in stand blijft, zodat op het het tweede, vrije deel geïnstalleerd kan worden. Eerst moet de &ms-dos;-partitie gedefragmenteerd worden met het &windows; hulpprogramma Disk Defragmenter (open de verkenner, klik met de rechter muisknop op de harde schijf en selecteer het defragmenteren van de harde schijf) of gebruik Norton Disk Tools. Daarna kan FIPS gedraaid worden. Dit vraagt de benodigde informatie en de instructies op het scherm kunnen verder opgevolgd worden. Daarna kan het systeem opnieuw gestart worden om &os; te installeren op het nieuwe vrije deel. In het menu Distributions kan een schatting gemaakt worden voor de benodigde vrije ruimte voor de het type installatie dat gewenst is. Er is ook een handig product van PowerQuest (http://www.powerquest.com), &partitionmagic;. Deze applicatie heeft veel meer functionaliteit dan FIPS en wordt sterk aangeraden als het plan is om vaak besturingssystemen toe te voegen en te verwijderen. Het kost geld, dus als het de bedoeling is om &os; te installeren en geïnstalleerd te houden, dan is FIPS waarschijnlijk goed genoeg. &ms-dos; en &windows; bestandssystemen gebruiken &os; ondersteunt geen bestandssystemen die gecomprimeerd zijn met het programma Double Space™. Daarom moet het bestandssysteem eerst gedecomprimeerd worden voordat &os; de data kan benaderen. Dit kan met de Compression Agent, te vinden in het menu Start> Programma's > Bureau-accessoires > Systeemwerkset. &os; kan &ms-dos; gebaseerde bestandssystemen ondersteunen. Daarvoor dient &man.mount.msdos.8; gebruikt te worden (in &os; 5.X &man.mount.msdosfs.8;) met de noodzakeijke parameters. Het normale gebruik van dit hulpprogramma is: &prompt.root; mount_msdos /dev/ad0s1 /mnt In dit voorbeeld staat het &ms-dos; bestandssysteem op de eerste partitie van de primaire harde schijf. Iedere situatie kan anders zijn, dus controleer de uitvoer van de commando's dmesg en mount. Dat zou voldoende informatie moeten leveren om een idee te vormen over het partitieschema. Extended &ms-dos; bestandssystemen worden meestal opgeslagen na de &os;-partities. Met andere woorden: het slicenummer kan hoger zijn dan die voor &os; wordt gebruikt. Bijvoorbeeld: de eerste &ms-dos;-partitie kan zijn /dev/ad0s1, de &os;-partitie kan zijn /dev/ad0s2 en de extended &ms-dos;-partitie kan staan op /dev/ad0s3. Voor sommigen kan dit in het begin verwarrend zijn. NTFS-partities kunnen op soortgelijke manier aangekoppeld worden met het commando &man.mount.ntfs.8;. Vragen en antwoorden voor Alpha gebruikers Alpha In dit onderdeel wordt antwoord gegeven op gebruikelijke vragen bij het installeren van &os; op Alpha systemen. Is opstarten van de ARC of Alpha BIOS Console mogelijk? ARC Alpha BIOS SRM Nee. &os; kan, net als Compaq Tru64 en VMS, alleen opstarten vanaf de SRM console. Help, er is geen ruimte! Moet eerst alles weggegooid worden? Ja, helaas wel. Kunnen Compaq Tru64 of VMS bestandssystemen aangekoppeld worden? Nee, niet op dit moment. Valentino Vaschetto Geschreven door Installeren voor gevorderden In dit onderdeel wordt het installeren van &os; in bijzondere situaties beschreven. &os; installeren op een systeem zonder monitor of toetsenbord installatie zonder monitor en toetsenbord (seriële console) seriële console Dit type installatie heet ook wel een headless install, omdat de met &os; te installeren machine of geen monitor heeft aangesloten of zelfs geen VGA-uitvoer heeft. Hoe is dat mogelijk, kan de vraag zijn. Dat kan met een seriële console. Een seriële console is gewoonweg een andere machine die optreedt als monitor en toetsenbord voor een systeem. Om dit te doen moeten eerst opstartdiskettes gemaakt worden, zoals beschreven in . Volg de volgende stappen om deze diskettes aan te passen om op te starten met een seriële console: Opstartdiskettes geschikt maken voor een seriële console mount Als wordt opgestart van de zojuist gemaakt diskettes, start &os; op in de normale installatiemodus. &os; moet echter opstarten naar een seriële console voor de installatie. Om dit te regelen moet de diskette met kern.flp gekoppeld worden aan het &os; systeem met het commando &man.mount.8;. &prompt.root; mount /dev/fd0 /mnt Nu de diskette is aangekoppeld kan de map /mnt worden geopend: &prompt.root; cd /mnt Hier moet de diskette worden ingesteld om naar een seriële console op te starten. Maak een bestand genaamd boot.config met daarin /boot/loader -h. Dit geeft een instelling aan de bootloader door om naar een seriële console te starten. &prompt.root; echo "/boot/loader -h" > boot.config Nu de diskette goed is ingesteld moet deze weer afgekoppeld worden met &man.umount.8;: &prompt.root; cd / &prompt.root; umount /mnt Nu kan de diskette uit het diskettestation gehaald worden. Null-modem kabel aansluiten null-modem kabel Nu moeten de twee machines verbonden worden met een null-modem kabel. De kabel kan gewoon aangesloten worden tussen de seriële poorten van de machines. Een gewone seriële kabel werkt niet, er is een null-modem kabel nodig omdat daarin sommige draden kruiselings zijn verbonden. Opstarten voor het installeren Nu is het tijd om te beginnen met installeren. Steek de diskette kern.flp in het station van de machine die headless wordt geïnstalleerd en zet hem aan. Verbinden met de headless machine cu Nu moet verbinding gemaakt worden met die machine met &man.cu.1;: &prompt.root; cu -l /dev/cuaa0 Dat is alles! De headless machine kan bediend worden via de cu sessie. Het installatieprogramma vraagt de diskette mfsroot.flp in te geven en vraagt dan wat voor terminal er gebruikt moeten worden. Selecteer de &os; color console en ga verder met de installatie! Aangepaste installatiemedia maken Om herhaling te voorkomen: &os;-schijf betekent in deze context een &os; cd-rom of DVD die gekocht is of zelf is gemaakt. Er kunnen zich situaties voordoen waarin aangepaste &os; installatiemedia en/of bronnen gemaakt moeten worden. Dat kunnen fysieke media zijn zoals een tape of een bron die sysinstall kan gebruiken om bestanden op te halen, zoals een lokale FTP site of een &ms-dos;-partitie. Bijvoorbeeld: Er zijn veel machines aangesloten op een lokaal netwerk en er is maar één &os;-schijf. Er moet een lokale FTP site gemaakt worden met de inhoud van de &os; schijf en vervolgens gebruiken andere machines die in plaats van steeds naar het Internet te moeten. Er is een &os;-schijf, &os; herkent de CD/DVD-speler niet, maar &ms-dos;/&windows; wel. De &os; installatiebestanden moeten gekopieerd worden naar een DOS-partitie op dezelfde computer en dan moet &os; geïnstalleerd worden met die bestanden. De computer die geïnstalleerd moet worden heeft geen CD/DVD-speler of netwerkkaart, maar kan wel verbonden worden via een Laplink-achtige seriële of parallelle kabel met een computer die wel een CD/DVD-speler heeft. Er moet een tape gemaakt worden die gebruikt kan worden om &os; te installeren. Installatie cd-rom maken Als onderdeel van elke versie stelt het &os; project twee cd-rom images beschikbaar (ISO images). Deze images kunnen op een CD-R gebrand worden en dan gebruikt worden om &os; te installeren. Als een CD-schrijver aanwezig is en bandbreedte is goedkoop, dan is dit de makkelijkste manier om &os; te installeren. De juiste ISO images downloaden De ISO images voor iedere versie kunnen worden gedownload van ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/ISO-IMAGES-arch/versie of de dichtstbijzijnde mirror. Vervang arch en versie door de gewenste waarden. De bovenstaande map bevat meestal de volgende images: &os; 4.<replaceable>X</replaceable> ISO imagenamen en verklaring Bestandsnaam Bevat versie-RELEASE-arch-miniinst.iso Alles wat nodig is om &os; te installeren. versie-RELEASE-arch-disc1.iso Alles wat nodig is om &os; te installeren en zoveel additionele pakketten van derde partijen als op de schijf passen. versie-RELEASE-arch-disc2.iso Een live bestandssyteem dat gebruikt wordt in samenwerking met de optie Repair in sysinstall. Een kopie van de &os; CVS boom. Zoveel additionele pakketten van derde partijen als op de schijf passen.
FreeBSD 5.<replaceable>X</replaceable> ISO imagenamen en verklaring Bestandsnaam Bevat versie-RELEASE-arch-bootonly.iso Alles wat nodig is om in een &os; kernel te starten en in het installatieprogramma te komen. De installatiebestanden dienen van FTP of een andere ondersteunde bron te komen. versie-RELEASE-arch-miniinst.iso Alles wat nodig is om &os; te installeren. versie-RELEASE-arch-disc1.iso Alles wat nodig is om &os; te installeren en een live bestandssyteem dat gebruikt wordt in samenwerking met de optie Repair in sysinstall. versie-RELEASE-arch-disc2.iso &os; documentatie en zoveel programma's van derde partijen als op de schijf passen.
Of het mini ISO image of het disc one image moet gedownload worden. Download niet beiden, want disc one bevat alles wat ook op het miniinst ISO image staat. Het miniinst ISO image is alleen beschikbaar voor releases voor 5.4-RELEASE. Gebruik de miniinst ISO als toegang tot internet goedkoop is. Hiermee kan &os; geïnstalleerd worden, waarna pakketten van derde partijen gedownload en geïnstalleerd kunnen worden via het ports/packages systeem (zie ). Gebruik het disc one image ook om een &os; 4.X te installeren en een redelijke hoeveelheid pakketten op de installatieschijf gewenst is. De additionele disc images zijn nuttig, maar niet noodzakelijk, zeker niet als er breedband toegang tot internet is. CD's branden Daarna moeten de CD images op een schijf gebrand worden. Als dat wordt gedaan op een ander &os; systeem, dan staat in meer informatie (meer in het bijzonder in en ). Als de CD's op een ander platform worden gebrand, gebruik dan de op dat platform beschikbare hulpprogramma's om een CD-brander aan te sturen. De images zijn samengesteld in het standaard ISO-formaat dat ondersteund wordt door de meeste CD-brandprogramma's. Als er interesse is in het bouwen van een aangepaste versie van &os; dan staat hierover informatie in het Release Engineering artikel. Een lokale FTP site maken met een &os;-schijf installatie netwerk FTP &os;-schijven zijn op dezelfde manier ingedeeld als de FTP site. Dat maakt het erg gemakkelijk om een lokale FTP site te maken die gebruikt kan worden door andere machines op een netwerk bij het installeren van &os;. Op de &os; computer die de FTP site bevat moet de cd-rom in het cd-rom station zitten en aangekoppeld zijn op /cdrom. &prompt.root; mount /cdrom Maak een gebruikersaccount voor anonieme FTP toegang in /etc/passwd het bestand te bewerken met &man.vipw.8; en de volgende regel toe te voegen: ftp:*:99:99::0:0:FTP:/cdrom:/nonexistent Zorg ervoor dat de dienst FTP aan staat in /etc/inetd.conf. Iedereen met een netwerkverbinding naar de machine kan nu als mediumtype FTP kiezen en ftp://de-machine ingeven na het kiezen van Other in het menu FTP sites tijdens de installatie. Als de bootmedia (meestal diskettes) voor een FTP client niet precies dezelfde versie hebben als die van de lokale FTP site, dan kan sysinstall de installatie niet volledig afronden. Als de versies niet gelijk zijn, dan kan in het menu Options de distributienaam gewijzigd worden in any. Deze aanpak is in orde voor een machine die aan een lokaal netwerk hangt en beschermd wordt door een firewall. Het aanbieden van FTP-diensten aan andere machines over internet (en niet alleen het lokale netwerk) stelt een computer bloot aan de aandacht van krakers en andere ongewenste personen. We raden sterk aan om voldoende voorzorgsmaatregelen te nemen als hiervoor wordt gekozen. Installatiediskettes maken installatie diskettes Als wordt geïnstalleerd met diskettes (we adviseren om dit niet te doen), hetzij vanwege niet ondersteunde hardware of eenvoudigweg omdat de persoon die installeert er op staat dingen op de moeilijkste manier te doen, dan moeten eerst diskettes gemaakt worden voor de installatie. Er zijn minstens zoveel 1.44 MB of 1.2 MB diskettes nodig als nodig zijn om alle bestanden die in de map bin (binaire distributie) staan op te slaan. Als de diskettes worden gemaakt vanuit DOS, dan moeten ze geformatteerd worden met het &ms-dos; commando FORMAT. Als &windows; wordt gebruikt, formatteer de schijven dan via de verkenner (rechtermuis-klik op A: en kies dan Format). Vertrouw voorgeformatteerde schijven niet. Formatteer ze voor de zekerheid opnieuw. Veel door gebruikers gerapporteerde problemen kwamen voort uit het gebruik van verkeerd geformatteerde media, vandaar dat dit punt hier wordt benadrukt. Als de diskettes worden gemaakt op een andere &os; machine is formatteren nog steeds geen slecht idee, hoewel niet op elke diskette een DOS bestandssysteem nodig is. Met de commando's disklabel en newfs kan er een UFS bestandssysteem op gezet worden, zoals met de volgende commando's wordt getoond (voor een 3.5" 1.44 MB diskette): &prompt.root; fdformat -f 1440 fd0.1440 &prompt.root; disklabel -w -r fd0.1440 floppy3 &prompt.root; newfs -t 2 -u 18 -l 1 -i 65536 /dev/fd0 Gebruik fd0.1200 en floppy5 voor 5.25" 1.2 MB diskettes. Daarna kunnen ze aangekoppeld en beschreven worden als elk ander bestandssysteem. Nadat de diskettes zijn geformatteerd moeten de bestanden op de diskettes gezet worden. De distributiebestanden zijn opgedeeld in porties zodat vijf stuks gemakkelijk op een ouderwetse 1.44 MB diskette passen. Ga door met alle diskettes en zet zoveel bestanden als mogelijk op elke diskette tot alle distributies op die manier gekopiëerd zijn. Elke distributie moet in een submap op de diskette komen, bijvoorbeeld: a:\bin\bin.aa, a:\bin\bin.ab, enzovoorts. Als tijdens de installatie het scherm Media verschijnt kan Floppy gekozen worden en het installatiesysteem vraagt daarna om de overige diskettes. Installeren vanaf een &ms-dos;-partitie installatie van &ms-dos; Om een installatie voor te bereiden vanaf een &ms-dos;-partitie kunnen alle bestanden vanaf de distributie in een map genaamd freebsd in de hoofdmap van de partitie gezet worden, bijvoorbeeld c:\freebsd. De mappenstructuur van de cd-rom of FTP site moet gedeeltelijk worden gereproduceerd in deze map, dus we raden aan het DOS commando xcopy te gebruiken als de bron een cd-rom is. Om bijvoorbeeld een minimale installatie van &os; voor te bereiden: C:\> md c:\freebsd C:\> xcopy e:\bin c:\freebsd\bin\ /s C:\> xcopy e:\manpages c:\freebsd\manpages\ /s Hierbij wordt aangenomen dat C: de schijf is met voldoende vrije ruimte en dat E: het cd-rom station is. Als er geen cd-rom station is, dan kan de distributie gedownload worden van ftp.FreeBSD.org. Elke distributie heeft zijn eigen map. De base distributie staat bijvoorbeeld in de map &rel.current;/base/. In &os; 4.X en oudere versies heet de base distributie bin. Pas de voorbeeldcommando's en URL's hierboven daarop aan als een oudere versie wordt gebruikt. Kopiëer de vanaf een &ms-dos;-partitie te installeren distributies (en waar schijfruimte voor is) en plaats ze elk onder c:\freebsd. De distributie BIN is de enige noodzakelijke voor een minimale installatie. Installeren van tape installatie van QIC/SCSI Tape Het installeren vanaf een tape is waarschijnlijk de gemakktelijkste manier, sneller dan een online FTP installatie of een cd-rom installatie. Het installatie-programma verwacht dat de bestanden eenvoudigweg getarred zijn op een tape. Na het ophalen van alle benodigde distributiebestanden moeten ze op een tape getarred worden: &prompt.root; cd /freebsd/distdir &prompt.root; tar cvf /dev/rwt0 dist1 ... dist2 Bij het uitvoeren van de installatie moet ervoor gezorgd worden dat er voldoende ruimte is in een tijdelijke map (die gekozen kan worden) om de volledige inhoud van de gemaakte tape te bevatten. Door de sequentiële toegangsmethode van een tape heeft deze manier van installeren nogal wat tijdelijke schijfruimte nodig. Bij het begin van de installatie moet de tape al in de drive zitten voor het opstarten van de opstartdiskette. Het installatieprogramma kan hem anders niet vinden. Installeren over een netwerk installatie netwerk serieel (SLIP of PPP) installatie netwerk parallel (PLIP) installatie netwerk Ethernet Er zijn drie soorten netwerkinstallaties beschikbaar: Seriële poort (SLIP of PPP), Parallelle poort (PLIP of laplink kabel) of Ethernet (een standaard ethernetkaart, inclusief sommige PCMCIA-kaarten). De ondersteuning van SLIP is nogal primitief en hoofdzakelijk beperkt tot hard-wired links, zoals een seriële kabel tussen een laptop en een andere computer. De link moet hard-wired zijn, omdat de SLIP installatie geen inbelfaciliteiten biedt. Zo'n faciliteit wordt wel geboden met het PPP-hulpprogramma, dat dan ook gebruikt moet in worden in plaats van SLIP als maar enigzins mogelijk. Als een modem wordt gebruikt is PPP hoogstwaarschijnlijk de enige mogelijkheid. Er dient informatie over de provider beschikbaar te zijn omdat die redelijk vroeg in het installatieproces nodig is. Als PAP of CHAP wordt gebruikt om een verbinding te maken met een ISP (met andere woorden als een verbinding gemaakt kan worden met een ISP onder &windows; zonder een script te gebruiken), dan is alles wat gedaan moet worden het ingeven van het dial commando op de ppp prompt. Anders moet bekend zijn hoe de ISP gebeld moet worden met AT commando's die specifiek zijn voor een modem, aangezien de PPP-dialer slechts een erg eenvoudige terminal emulator bevat. In het ppp-gebruikers handboek en de FAQ staat meer informatie. Bij problemen kan de log naar het scherm worden gestuurd met het commando set log local .... Als een hard-wired verbinding naar een andere &os; (2.0-R of later) machine beschikbaar is kan ook overwogen worden te installeren via een laplink parallelle poort kabel. De snelheid van een parallelle poort is veel hoger dan wat normaal mogelijk is over een seriële kabel (tot 50 kbytes/sec), resulterend een veel snellere installatie. Tenslotte, voor de snelst mogelijke netwerk-nstallatie is een Ethernet adapter altijd een goede keuze! &os; ondersteunt de meeste ethernetkaarten. Een overzicht van de ondersteunde kaarten (en de benodigde instellingen) is beschikbaar in de Hardware Notes voor elke versie van &os;. Als gebruik gemaakt wordt van een ondersteunde PCMCIA kaart, stop deze dan in het slot vóór de laptop wordt aangezet. &os; ondersteunt momenteel helaas geen hot insertion van PCMCIA-kaarten tijdens de installatie. Een toe te wijzen IP-adres op het netwerk, het netmask van de adresklasse en de naam voor de te installeren machine moeten ook bekend zijn. Als wordt geïnstalleerd over een PPP-verbinding en er is geen vast IP-adres, wanhoop dan niet. Het IP-adres kan dynamisch toegekend worden door een ISP. Een systeembeheerder kan aangeven welke waarden gebruikt moeten worden voor netwerkinstellingen. Als andere hosts benaderd moeten worden op naam en niet op IP-adres, dan moet ook een nameserver en mogelijk het adres van een gateway opgegeven worden (als PPP wordt gebruikt is dat het IP-adres van de provider). Bij installatie met FTP via een HTTP-proxy moet ook het adres van de proxy bekend zijn. Als het antwoord op één of meerdere vragen niet bekend is, dan moet echt gesproken worden met de systeembeheerder of ISP vóóor dit soort installaties worden uitgevoerd. Installeren via NFS installatie netwerk NFS De installatie via NFS is redelijk rechttoe-rechtaan. Kopiëer gewoon de &os; distributiebestanden die nodig zijn naar een NFS server en geef die server dan aan in de NFS-media selectie. Als de server alleen zogenaamde privileged ports toestaat (zoals in z'n algemeenheid de standaard voor Sun workstations), dan moet ook de optie NFS Secure aangezet worden in het menu Options voor de installatie verder kan gaan. Bij het gebruik van een ethernetkaart van lage kwaliteit die last heeft van erg lage overdrachtssnelheden kan ook de vlag NFS Slow aangezet worden. Om de installatie van NFS te laten werken, moet de server het aankoppelen van submappen ondersteunen. Als bijvoorbeeld een &os; &rel.current; distributie op ziggy:/usr/archive/stuff/FreeBSD staat, dan moet ziggy toestaan dat /usr/archive/stuff/FreeBSD rechtstreeks wordt aangekoppeld en niet alleen /usr of /usr/archive/stuff. Dit wordt vanuit het &os;-bestand /etc/exports geregeld door de opties . Andere NFS servers kunnen andere gewoontes hebben. Bij een foutbericht permission denied van de server is het waarschijnlijk dat deze niet goed is ingesteld. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/introduction/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/introduction/chapter.sgml index a7b0175499..5d7e64a64a 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/introduction/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/introduction/chapter.sgml @@ -1,1101 +1,1101 @@ Jim Mock Gereorganiseerd en delen herschreven door Arjan van Leeuwen Vertaald door Introductie Overzicht Welkom bij &os;! Dit hoofdstuk beschrijft de verschillende aspecten van het &os; Project: geschiedenis, doelen, ontwikkelmodel en meer. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Hoe &os; gerelateerd is aan andere besturingssystemen; De geschiedenis van het &os; Project; De doelen van het &os; Project; De fundering van het &os; open-source ontwikkelmodel; En natuurlijk: waar de naam &os; vandaan komt. Welkom bij &os;! 4.4BSD-Lite &os; is een op 4.4BSD-Lite gebaseerd besturingssysteem voor Intel (x86 en &itanium;), AMD64, Alpha en Sun &ultrasparc; computers. Er zijn ook ports naar andere architecturen in voorbereiding. Er is nog meer informatie over de geschiedenis van &os; of over de huidige release. Als de lezer wil bijdragen aan het project (code, hardware, geld) wordt aangeraden het artikel Bijdragen aan &os; te lezen. Wat kan &os;? &os; heeft veel mogelijkheden die het bespreken waard zijn. Hier zijn er enkele op een rij gezet: preemptive multitasking Preemptive multitasking zorgt ervoor dat meerdere programma's en gebruikers op dezelfde computer kunnen werken, zonder dat de systeemrespons of stabiliteit beïnvloed wordt. Meerdere gebruikers Ondersteuning voor meerdere gebruikers maakt het mogelijk dat verschillende mensen een &os; systeem tegelijkertijd kunnen gebruiken voor een groot aantal taken. Dit betekent bijvoorbeeld dat randapparaten als printers en tapedrives gedeeld kunnen worden door alle gebruikers van het systeem en dat individuele beperkingen ingesteld kunnen worden voor gebruikers of voor groepen gebruikers, zodat kritieke systeembronnen beschermd kunnen worden tegen onrechtmatig of overmatig gebruik. TCP/IP netwerken Krachtige mogelijkheden voor TCP/IP netwerken met ondersteuning voor industriestandaarden als SLIP, PPP, NFS, DHCP en NIS. Dit betekent dat een &os;-systeem makkelijk kan samenwerken met andere systemen en dat het kan functioneren als bedrijfsserver, waarbij het belangrijke functies als NFS (bestandsdeling over het netwerk), email, web services, FTP, routing en firewall-diensten kan aanbieden. Geheugenbeveiliging Geheugenbeveiliging garandeert dat applicaties (of gebruikers) elkaar niet kunnen storen. Een crashende applicatie heeft totaal geen effect op andere applicaties. &os; is een 32-bits besturingssysteem (64-bits op de Alpha, &itanium;, AMD64, en &ultrasparc;) en is van de grond af aan zo ontworpen. X Window systeem XFree86 Het X Window systeem (X11R6), een industriële standaard, biedt een grafische gebruikersinterface (GUI) met als enige benodigdheden een VGA-kaart en een beeldscherm. binaire compatibiliteit Linux binaire compatibiliteit SCO binaire compatibiliteit SVR4 binaire compatibiliteit BSD/OS binaire compatibiliteit NetBSD Door binaire compatibiliteit met veel programma's voor &linux;, SCO, SVR4, BSDI en NetBSD is het mogelijk om deze programma's zonder snelheidsverlies op &os; te draaien. Er zijn duizenden applicaties beschikbaar in de &os; ports en packages collectie. Waarom zoeken op het internet als het allemaal al klaarstaat? Duizenden andere en makkelijk over te zetten applicaties zijn beschikbaar op het internet. &os; is broncode-compatibel met de meeste populaire commerciële &unix; systemen, wat betekent dat veel applicaties nagenoeg geen wijzigingen vereisen om te compileren op &os;. Virtueel geheugen Het demand-paged virtueel geheugen en de gecombineerde VM/buffer cache van &os; zorgen ervoor dat applicaties met grote geheugenbehoeften niets te kort komen, terwijl de systeemrespons niet achteruit gaat. Symmetric Multi-Processing (SMP) SMP-ondersteuning voor computers met meerdere processoren. compilers C compilers C++ compilers FORTRAN Een volledige C, C++, Fortran en Perl ontwikkelomgeving. Vele andere programmeertalen, te gebruiken voor onderzoek of geavanceerde ontwikkeling, zijn ook beschikbaar in de ports- en packagescollectie. broncode De broncode van het hele systeem is beschikbaar, zodat gebruikers de volledige controle over het systeem in handen hebben. Waarom genoegen nemen met alleen het erewoord van de softwarefabrikant, als een compleet open systeem ook tot de mogelijkheden behoort? Uitgebreide online documentatie. En nog veel meer! 4.4BSD-Lite Computer Systems Research Group (CSRG) U.C. Berkeley &os; is gebaseerd op de 4.4BSD-Lite release van de Computer Systems Research Group (CSRG) aan de University of California in Berkeley en borduurt voort op een lange traditie van ontwikkeling van BSD-systemen. Het &os; Project heeft duizenden uren gestoken in het afstellen van het systeem voor maximale prestaties en betrouwbaarheid in realistische en veel voorkomende situaties. Terwijl veel commerciële bedrijven blijven worstelen met het uitbrengen van besturingssystemen met dergelijke mogelijkheden, prestaties en betrouwbaarheid, kan &os; deze nu bieden! De toepassingen voor &os; worden alleen beperkt door eigen fantasie. Van software-ontwikkeling tot fabrieksautomatisering, van voorraadbeheersing tot de azimuth-correctie van een satellietantenne: als het kan met een commercieel &unix;product, dan kan het ook met &os;! &os; vaart ook wel bij de letterlijk duizenden open-source programma's, vaak van bijzonder hoge kwaliteit, die ontwikkeld zijn in onderzoekscentra, universiteiten over de hele wereld en open-source gemeenschappen, en die beschikbaar zijn voor weinig of geen geld. Ook steeds meer commerciële applicaties vinden hun weg naar &os;. Omdat ook de broncode van &os; zelf vrij beschikbaar is, kan het systeem aangepast worden voor speciale toepassingen of projecten, op manieren die meestal niet mogelijk zijn met besturingssystemen van vooraanstaande commerciële softwarehuizen. Hier zijn een aantal voorbeelden van toepassingen waar &os; voor gebruikt wordt: Internetdiensten: de robuuste TCP/IP netwerkarchitectuur die in &os; zit, maakt het een ideaal platform voor uiteenlopende internetdiensten als: FTP servers FTP servers; - web servers + webservers - World Wide Web servers (standaard of beveiligd + World Wide Webservers (standaard of beveiligd [SSL]); firewall NAT Firewalls en NAT (IP-maskering) gateways; elektronische mail e-mail e-mail E-mail servers; USENET USENET nieuws of Bulletin Board (BBS) systemen; En meer... &os; kan eenvoudig geleerd worden op een goedkope standaard-PC, om later verder te groeien naar een professioneel Xeon-systeem met 4 processoren (of meer!) en RAID opslagsystemen als een bedrijf groeit. Onderwijs: is de lezer informatica-student of werkzaam in een ander vakgebied dat hier mee te maken heeft? Er is geen betere manier om besturingssystemen, computerarchitecturen en netwerken te bestuderen dan de hands-on open-source ervaring die &os; kan bieden. Gratis beschikbare programma's voor CAD, wiskundige toepassingen en grafisch ontwerp maken &os; ook heel handig voor mensen wiens primaire interesse voor de computer ligt bij het voltooien van ander werk! Onderzoek: omdat de broncode van het volledige systeem beschikbaar is, vormt &os; een uitstekende basis voor het onderzoeken van besturingssystemen of andere takken in de informatica. De open natuur van &os; maakt het ook mogelijk voor groepen mensen over de hele wereld om met elkaar samen te werken, zonder dat men zich zorgen hoeft te maken over speciale licentieovereenkomsten of beperkingen op wat er besproken kan worden in open fora. router DNS Server Netwerken: nieuwe router nodig? Of een nameserver (DNS)? Een firewall om een intern netwerk te beschermen? &os; kan die ongebruikte 486 of Pentium PC die nog ergens in een hoekje ligt gemakkelijk omtoveren tot een geavanceerde router met uitgebreide pakketfilter mogelijkheden. X Window systeem XFree86 X Window systeem Accelerated-X X Window werkstation: &os; is een prima keuze als goedkope X terminal oplossing, door gebruik te maken van de gratis beschikbare X11 server of een van de commerciële servers aangeboden door Xi Graphics. In tegenstelling tot een pure X terminal kan &os; ook applicaties lokaal draaien, wat een verlichting van de centrale server tot gevolg kan hebben. &os; heeft zelfs de mogelijkheid om schijfloos op te starten, zodat individuele workstations nog goedkoper en makkelijker te beheren zijn. Bureaublad: de beschikbaarheid van geavanceerde bureabladomgevingen als KDE en GNOME en kantoortoepassingen als tekstverwerkers en spreadsheet-programma's in de ports- en packagescollectie maken van &os; een uitgebreid desktop-platform. Thuis en op het werk zorgt &os; ervoor dat er snel, efficiënt en veilig gewerkt kan worden! GNU Compiler Collection Software Ontwikkeling: bij het standaard &os;-systeem zit al een volledige verzameling van ontwikkelgereedschappen, inclusief de bekende GNU C/C++ compiler en debugger. &os; is beschikbaar in zowel broncode als binaire vorm op cd-rom, DVD en via FTP. In staat meer informatie over het verkrijgen van &os;. Wie gebruiken &os;? gebruikers grote sites die &os; draaien &os; is de drijvende kracht achter enkele van de grootste sites die het internet kent, zoals: Yahoo! Yahoo! Apache Apache Blue Mountain Arts Blue Mountain Arts Pair Networks Pair Networks Sony Japan Sony Japan Netcraft Netcraft Weathernews Weathernews Supervalu Supervalu TELEHOUSE America TELEHOUSE America Sophos Anti-Virus Sophos Anti-Virus JMA Wired JMA Wired en nog veel meer sites. Over het &os; project Deze paragraaf geeft wat meer achtergrondinformatie over het project, inclusief een korte geschiedenis, projectdoelen, en het ontwikkelmodel van het project. Jordan Hubbard Bijgedragen door Korte geschiedenis van &os; 386BSD Patchkit Hubbard, Jordan Williams, Nate Grimes, Rod &os; Project geschiedenis Het &os; Project zag het licht in het begin van 1993, gedeeltelijk als een voortzetting van de Unofficial 386BSD Patchkit door de 3 laatste coördinatoren van de patchkit: Nate Williams, Rod Grimes en ikzelf. 386BSD Het oorspronkelijke doel was om een zogenaamde 'snapshot'-release te maken van 386BSD, om zo een aantal problemen op te lossen die niet op te lossen waren met het patchkit-mechanisme dat eerder gebruikt was. Sommigen kunnen zich misschien nog herinneren dat de werktitel van het project in het begin nog 386BSD 0.5 of 386BSD Interim was, refererend aan het oorspronkelijke doel. Jolitz, Bill 386BSD was het besturingssysteem van Bill Jolitz en had tot op dat moment geleden onder het feit dat er al bijna een jaar niet naar omgekeken was. Terwijl de patchkit steeds groter en onhandiger werd, was een groep mensen het er over eens dat er iets moest gebeuren en beslisten om Bill te assisteren bij het maken van een tussentijdse cleanup snapshot. Deze plannen kwamen echter tot een plotseling einde toen Bill Jolitz besliste om zijn toestemming voor het project in te trekken, zonder dat er een alternatief werd geboden. Greenman, David Walnut Creek CDROM Het duurde niet lang om te beslissen dat het doel nog steeds belangrijk was, zelfs zonder de ondersteuning van Bill, dus werd de naam &os; aangenomen, naar een idee van David Greenman. De oorpronkelijke doelen werden opgesteld na het raadplegen van de gebruikers van het systeem. Toen het erop begon te lijken dat dit project misschien wel snel realiteit kon worden, werd contact opgenomen met Walnut Creek CDROM vanuit het oogpunt om de distributiekanalen van &os; te verbeteren voor diegenen die geen toegang hadden tot internet. Walnut Creek CDROM ondersteunde niet alleen het idee om &os; op cd-rom te distribueren, maar bood het project ook een systeem en een snelle internetverbinding om mee te werken. Zonder Walnut Creek CDROM's bijna onbeperkte vertrouwen in wat op dat moment nog een compleet onbekend project was, is het onwaarschijnlijk dat &os; zo ver gekomen zou zijn, en zo snel, als het vandaag de dag is. 4.3BSD-Lite Net/2 U.C. Berkeley 386BSD Free Software Foundation De eerste cd-rom (en algemene op het net beschikbare) distributie was &os; 1.0, uitgebracht in december 1993. Deze versie was gebaseerd op de 4.3BSD-Lite (Net/2) tape van U.C. Berkeley, met veel toevoegingen van 386BSD en de Free Software Foundation. Het werd een redelijk succes voor een eerste aanbod, en werd opgevolgd door de zeer succesvolle &os; 1.1 release in mei 1994. Novell U.C. Berkeley Net/2 AT&T Rond deze tijd vormde zich nogal onverwacht een stormachtige lucht aan de horizon toen Novell en U.C. Berkeley hun langlopende rechtszaak over de legale status van de Berkeley Net/2 tape oplosten met een schikking. Een voorwaarde van deze schikking was dat U.C. Berkeley toegaf dat grote delen van Net/2 beladen code was en het eigendom van Novell, die deze code op haar beurt overgenomen had van AT&T enige tijd hiervoor. Wat Berkeley hiervoor terugkreeg was Novell's zegen over de 4.4BSD-Lite release; wanneer deze uitkwam zou Novell verklaren dat geen van de code hierin eigendom van Novell was, en bestaande Net/2 gebruikers zou sterk aanbevolen worden om over te stappen naar deze nieuwe versie. Dit gold ook voor &os; en het project werd de tijd gegeven tot juli 1994 om te stoppen met het distribueren van het eigen op Net/2-gebaseerde product. De schikking liet wel toe dat nog een laatste release werd uitgebracht voor de deadline en dat was &os; 1.1.5.1. &os; nam toen de enorme taak op zich om zichzelf letterlijk opnieuw uit te vinden, met als basis een volledig nieuwe en nogal incomplete verzameling van delen van 4.4BSD-Lite. De Lite releases werden zo genoemd omdat Berkeley's CSRG grote delen code die nodig waren om een werkend systeem te construeren had weggelaten (om allerlei legale redenen) en omdat de Intel port van 4.4 grotendeels incompleet was. Het kostte het project tot november 1994 om deze overstap te maken. Op dat moment werd &os; 2.0 op het net en op cd-rom (aan het einde van december) uitgebracht. Ondanks het feit dat deze release nog wat ruige kantjes had, werd het een groot succes en werd het gevolgd door de robustere en makkelijker te installeren &os; 2.0.5 in juni 1995. In augustus 1996 is &os; 2.1.5 uitgebracht en deze bleek populair genoeg bij internet service providers (ISP's) en andere commerciële gebruikers van &os; om nog een release van de 2.1-STABLE tak te rechtvaardigen. Dit was &os; 2.1.7.1, uitgebracht in februari 1997. Deze release markeerde het einde van de hoofdstroomontwikkeling op 2.1-STABLE; alleen beveilingsupdates en andere kritieke bug fixes werden nog op deze tak uitgevoerd (RELENG_2_1_0). &os; 2.2 werd afgesplitst van de ontwikkelingstak (-CURRENT) in november 1996 als RELENG_2_2 en de eerste volledige release (2.2.1) werd uitgebracht in april 1997. Andere releases van de 2.2 tak werden uitgebracht in de zomer en herfst van '97. De laatste (2.2.8) verscheen in november 1998. De eerste officiële 3.0 release verscheen in oktober 1998 en was het begin van het einde voor de 2.2 tak. Er was opnieuw een afsplitsing op 20 januari 1999, wat leidde tot de 4.0-CURRENT en 3.x-STABLE takken. Vanuit 3.X-STABLE werd versie 3.1 uitgebracht op 15 februari 1999, 3.2 op 15 mei 1999, 3.3 op 16 september 1999, 3.4 op 20 december 1999 en 3.5 op 24 juni 2000. De laatste werd enkele dagen later gevolgd door een point release update naar 3.5.1, om enkele net-ontdekte beveiligingsfouten in Kerberos te corrigeren. Dit was de laatste release van de 3.X tak. Een nieuwe tak werd gemaakt op 13 maart 2000, de 4.X-STABLE tak. Er zijn verschillende releases van deze tak gemaakt: 4.0-RELEASE werd geïntroduceerd in maart 2000, en de laatste &rel2.current;-RELEASE verscheen in &rel2.current.date;. De langverwachte 5.0-RELEASE werd aangekondigd op 19 januari 2003. Dit resultaat van bijna drie jaar werk zette &os; stevig neer op de weg naar geavanceerde multiprocessor- en threading-ondersteuning en introduceerde nieuwe &os; ports voor de &ultrasparc; en ia64 architecturen. Deze release werd gevolgd door 5.1 in juni 2003. De laatste 5.X release uit de –CURRENT-tak was 5.2.1–RELEASE uit februari 2004. De RELENG_5 tak is gemaakt in augustus 2004 en werd gevolgd door 5.3-RELEASE, die het begin van de 5-STABLE tak markeert. De meest recente &rel.current;-RELEASE is uitgekomen op &rel.current.date;. Er staan nog andere versies gepland in de RELENG_5 tak. Op dit moment vinden lange-termijn ontwikkelprojecten plaats in de 6.X-CURRENT tak, en snapshot releases van 6.X op cd-rom (en natuurlijk op het Net) worden continu beschikbaar gemaakt op de snapshot server. Jordan Hubbard Bijgedragen door &os; projectdoelen &os; Project doelen Het doel van het &os; Project is om software aan te bieden die gebruikt kan worden voor iedere mogelijke toepassing, zonder beperkingen. Vele ontwikkelaars hebben een belangrijke investering in de code (en het project) zitten en vinden het niet erg om af en toe een financiële compensatie te ontvangen, maar dat is zeker geen voorwaarde. De ontwikkelaars van &os; geloven dat de eerste en belangrijkste missie het aanbieden van code is, aan iedereen die het wil hebben, voor wat voor doel dan ook, zodat de code zo breed mogelijk gebruikt kan worden tot voordeel van zoveel mogelijk mensen. Dit is een van de meest fundamentele doelen van Vrije Software dat &os; enthousiast ondersteunt. GNU General Public License (GPL) GNU Lesser General Public License (LGPL) BSD Copyright Sommige code in &os; valt onder de GNU General Public License (GPL) of Library General Public License (LGPL). Deze code heeft iets meer beperkingen, maar in ieder geval aan de kant waarbij vrije toegang tot de code geforceerd wordt, in plaats van het gebruikelijke tegenovergestelde hiervan. Door de toegevoegde moeilijkheden die kunnen voortkomen uit het commerciële gebruik van GPL software geeft het &os; Project echter de voorkeur aan het meer vrije BSD copyright, wanneer er een redelijk alternatief voor handen is. Satoshi Asami Bijgedragen door Het &os; ontwikkelmodel &os; Project ontwikkelmodel De ontwikkeling van &os; is een erg open en flexibel proces en wordt gevormd door de bijdragen van letterlijk honderden mensen over de hele wereld, zoals te zien is in de lijst van medewerkers. De infrastructuur die wordt gebruikt voor de ontwikkeling van &os; zorgt ervoor dat deze honderden ontwikkelaars kunnen samenwerken over het internet. Het &os; Project is continu op zoek naar nieuwe ontwikkelaars en ideeën. Om bij te dragen aan de ontwikkeling van &os; is een mail naar &a.hackers; voldoende. De &a.announce; is beschikbaar om mededelingen te doen aan andere &os;-gebruikers over grote veranderingen. Een aantal dingen over &os; en haar ontwikkelingsproces zijn handig om te weten, of een bijdrage nu onafhankelijk of in samenwerking met anderen uit het Project komt: Het CVS-archief CVS archief Concurrent Versions System CVS Alle broncode voor &os; wordt bijgehouden met CVS (Concurrent Versions System), een vrij verkrijgbaar pakket voor het onderhouden van broncode die bij &os; zit. Het primaire CVS archief staat op een systeem in Santa Clara, Californië, in de VS, waar het wordt gesynchroniseerd met verschillende mirrors over de hele wereld. De boomstructuur van CVS, waarin de broncode voor -CURRENT en -STABLE is te vinden, kan ook makkelijk met die op een eigen systeem gesynchroniseerd worden. Synchroniseren van broncode bevat meer informatie over dit onderwerp. Committers committers De zogenaamde committers zijn alle mensen die schrijf-rechten hebben in het CVS archief van &os;. Deze mensen mogen veranderingen maken aan de &os; broncode (de term committer is afkomstig uit het &man.cvs.1; commit commando, wat gebruikt wordt om veranderingen door te voeren in het CVS-archief). De beste manier om eigen bijdragen te laten keuren door een van de committers is door gebruik te maken van &man.send-pr.1;. Als het erop lijkt dat een bijdrage ergens in het systeem blijft hangen, dan is het ook mogelijk om mail te sturen naar de &a.committers;. Het &os; Core Team core team Het &os; core team zou het equivalent zijn van een raad van bestuur als &os; een bedrijf zou zijn. De primaire taak van het core team is ervoor zorg te dragen dat het project, in zijn geheel, in goede vorm verkeert en de goede richting opgaat. Toegewijde en verantwoordelijke ontwikkelaars uitnodigen om deel te worden van de committers is één van de taken van het core team, net als het recruteren van nieuwe leden van het core team. Het huidige core team is gekozen door de committers uit een groep van kandidaten (ook allen committers) in juli 2004. Elke twee jaar worden verkiezingen gehouden. Sommige leden van het core team hebben een bijzondere verantwoordelijkheid, wat wil zeggen dat zij er speciaal op toezien dat een bepaald deel van het systeem werkt zoals het hoort. In de lijst van medewerkers staat een complete lijst van ontwikkelaars en hun verantwoordelijkheden. De meeste leden van het core team zijn vrijwilligers. Toewijding betekent dus niet gegarandeerde ondersteuning. De raad van bestuur-analogie hierboven klopt niet helemaal en het is misschien beter om te zeggen dat dit de mensen zijn die hun leven opgaven voor &os;, tegen beter weten in! Externe Bijdragen externe bijdragen De grootste groep ontwikkelaars zijn de gebruikers zelf, die &os; continu voorzien van constructief commentaar en oplossingen voor fouten. De handigste manier om contact te houden met het niet-gecentraliseerde deel van de ontwikkeling van &os; is een abonnement nemen op de &a.hackers;, waar allerlei bijdragen, patches en nieuwe ideeën worden bediscussieerd. In is meer informatie te vinden over de verschillende &os; mailinglijsten. De lijst van medewerkers is lang en groeit iedere dag, dus wat let de lezer om zelf een bijdrage te doen aan &os;? Programmeren is niet de enige manier om een bijdrage te leveren aan het project. Een meer volledige lijst van dingen die gedaan moeten worden staat op de &os; web site. Samengevat is het &os; ontwikkelmodel georganiseerd als een niet-samenhangende verzameling van concentrische cirkels. Het gecentraliseerde model is ontworpen voor het gemak van de gebruikers van &os;, die op deze manier makkelijk de wijzigingen in het project kunnen volgen. Niet om potentiële medewerkers buiten de deur te houden! Het is wenselijk om een stabiel besturingssysteem te maken, met een grote verzameling samenhangende applicaties. Dit model heeft zijn waarde op dat gebied bewezen. Om bij te dragen en samen &os; verder te ontwikkelen, is het enige wat het &os; Project vraagt dat te doen met dezelfde toewijding als de huidige ontwikkelaars: succes gegarandeerd! Huidige &os; release NetBSD OpenBSD 386BSD Free Software Foundation U.C. Berkeley Computer Systems Research Group (CSRG) &os; is een open source, op 4.4BSD-Lite gebaseerd besturingssysteem voor Intel (x86 en &itanium;), AMD64, Alpha en Sun &ultrasparc; computers. Het is grotendeels gebaseerd op software van de Computer Systems Research Group (CSRG) van de University of California in Berkeley (U.C. Berkeley), met verbeteringen overgenomen van NetBSD, OpenBSD, 386BSD en de Free Software Foundation. Sinds het uitbrengen van &os; 2.0 tegen het einde van 1994, zijn de prestaties, mogelijkheden en stabiliteit van &os; dramatisch verbeterd. &os; heeft namelijk de beschikking over een compleet nieuw subsysteem voor virtueel geheugen, dat niet alleen de prestaties ten goede komt, maar er ook voor zorgt dat het systeem minder geheugen gebruikt dan ooit tevoren. Andere belangrijke verbeteringen zijn de ondersteuning van veel nieuwe hardware, een compleet nieuw systeem voor de ondersteuning van machines met meerdere processoren (SMP) en een nieuwe bibliotheek voor de ondersteuning van multithreading in applicaties. Behalve de basisdistributie van het besturingssysteem, biedt &os; ook een enorme softwarecollectie met duizenden veelgebruikte programma's, de zogenaamde ports. Op het moment van schrijven zijn er al meer dan &os.numports; ports! In de ports zitten alle mogelijke klassen van software die te bedenken zijn, van http-servers tot spellen, van kantoorapplicaties tot multimedia en alles wat er tussenin zit. De complete Portscollectie beslaat zo'n &ports.size; aan schijfruimte. Meer informatie over de ports en over de packages is te vinden in . Een aantal andere documenten die kunnen helpen bij het installeren en gebruiken van &os; staan in de map /usr/share/doc op ieder recente &os;-installatie. De lokaal geïnstalleerde documentatie kan in een browser bekeken worden door de volgende URLs te gebruiken: Het &os; handboek /usr/share/doc/handbook/index.html De &os; FAQ /usr/share/doc/faq/index.html De nieuwste versies van deze documenten zijn altijd te vinden op . diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/l10n/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/l10n/chapter.sgml index 452b6e8bae..6b79e91862 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/l10n/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/l10n/chapter.sgml @@ -1,1105 +1,1107 @@ - Andrey A. + Andrey Chernov Bijgedragen door Michael C. Wu Herschreven door René Ladan Vertaald door Lokalisatie - I18N/L10N gebruiken en instellen Overzicht &os; is een zeer gedistribueerd project met gebruikers over de gehele wereld. Dit hoofdstuk behandelt de internationalisatie- en lokalisatie-eigenschappen van &os; die niet-Engelssprekende gebruikers echt werk laten verzetten. Er zitten veel aspecten van de i18n-implementatie in zowel de systeem- als applicatieniveaus, dus waar mogelijk wordt de lezer verwezen naar meer specifieke bronnen. Na dit hoofdstuk weet de lezer: Hoe verschillende talen en locales gecodeerd zijn op moderne besturingssystemen. Hoe de locale in te stellen voor een login-shell. Hoe de console voor niet-Engelse talen in te stellen. Hoe het X Window systeem effectief met meerdere talen te gebruiken. Waar meer informatie te vinden over het schrijven van i18n-respecterende applicaties. Veronderstelde voorkennis: Weten hoe aanvullende applicaties van derde partijen geïnstalleerd worden (). Beginselen Wat is I18N/L10N? internationalisatie lokalisatie lokalisatie Ontwikkelaars hebben internationalisatie (internationalization afgekort tot de term I18N, de eerste en de laatste letter en het aantal tussenliggende letters. L10N gebruikt hetzelfde schema voor naamgeving en komt van localization. Samen staan I18N/L10N methoden, protocollen en applicaties gebruikers toe de taal van hun keuze te gebruiken. I18N-applicaties zijn geprogrammeerd door gebruik te maken van I18N-gereedschappen van bibliotheken. Daarmee kunnen ontwikkelaars een eenvoudig bestand schrijven en menu's en teksten weergeven in elke taal. Programmeurs worden door het &os; Project sterk aangemoedigd deze conventie te volgen. Waarom I18N/L10N gebruiken? I18N/L10N wordt gebruikt als een gebruiker gegevens wil bekijken, invoeren of verwerken in niet-Engelse talen. Welke talen worden ondersteund door I18N? I18N en L10N zijn niet &os; specifiek. Momenteel kan er gekozen worden uit de meeste grote wereldtalen, inclusief maar niet beperkt tot: Chinees, Duits, Japans, Koreaans, Frans, Russisch en Vietnamees. Lokalisatie gebruiken In al zijn pracht is I18N niet &os; specifiek maar een conventie. Het &os; Project moedigt iedereen aan &os; te helpen deze conventie te gebruiken. locale Lokalisatie-instellingen zijn gebaseerd op drie hoofdtermen: Taalcode, Landcode en Codering. Localenamen zijn als volgt opgebouwd: Taalcode_Landcode.Codering Taal- en landcodes taalcodes landcodes Om een &os; systeem (of een ander I18N-ondersteunend &unix; achtig systeem) te lokaliseren naar een bepaalde taal, moet de gebruiker de codes voor het specifieke land en taal achterhalen. Landcodes geven applicaties aan welke variatie van de gegeven taal gebruikt moet worden. Ook webbrowsers, SMTP/POP-servers, webservers, enz. maken beslissingen gebaseerd op die codes. Hieronder staan voorbeelden van taal- en landcodes: Taal- en landcode Omschrijving en_US Engels - Verenigde Staten ru_RU Russisch voor Rusland zh_TW Traditioneel Chinees voor Taiwan Coderingen coderingen ASCII Sommige talen gebruiken andere ASCII-coderingen dan 8-bit, wijde of multibyte karakters, zie &man.multibyte.3;. Oudere programma's herkennen die niet en interpreteren ze foutief als controlekarakters aan. Afhankelijk van de implementatie moeten gebruikers eventueel een applicatie met wijde of multibyte karakterondersteuning compileren, of hem correct instellen. Om wijde of multibyte karakters in te kunnen voeren en te kunnen verwerken levert de &os; Portscollectie voor elke taal programma's. Hiervoor staat I18N-documentatie in de respectievelijke &os; Port. Voor het bouwen van een gewenste applicatie met lokalisatie is het verstandig de applicatiedocumentatie te bekijken om te bepalen hoe de juiste waarden doorgegeven kunnen worden naar configure, Makefile of de compiler. Houd rekening met: Taalspecifieke enkele C-karakters karakterverzamelingen (zie &man.multibyte.3;), bijvoorbeeld ISO-8859-1, ISO-8859-15, KOI8-R of CP437. Wijde of multibyte coderingen, bijvoorbeeld EUC of Big5. Een lijst met actieve karakterverzamelingen staat bij de IANA Registry. &os; versies 4.5 en hoger gebruiken in plaats hiervan X11-compatible locale-coderingen. I18N applicaties In het &os; Ports en Package systeem hebben I18N-applicaties I18N in hun naam zodat ze eenvoudig herkend kunnen worden. Toch ondersteunen ze niet altijd iedere mogelijk gewenste taal. Locale instellen Meestal is het voldoende om de waarde van de localenaam te exporteren als LANG in de login-shell. Dit kan door die waarde in ~/.login_conf van de gebruiker of in ~/.profile, ~/.bashrc of ~/.cshrc) van de gebruiker te zetten. Het is niet nodig om localedeelverzamelingen als LC_CTYPE of LC_CTIME in te stellen. Bij de taalspecifieke &os; documentatie staat vaak nog informatie. De twee volgende omgevingsvariabelen moeten in de instellingenbestanden ingesteld worden: POSIX LANG voor de &posix; &man.setlocale.3; functies. MIME MM_CHARSET voor de MIME karakters voor applicaties. Dit is inclusief het instellen van de gebruikers-shell, het instellen van de specifieke applicatie en de instellingen voor X11. Methoden om locale in te stellen locale loginklasse Er zijn twee methoden om de locale in te stellen en beiden worden hieronder beschreven. De eerste (aanbevolen) methode is door middel van het toekennen van omgevingsvariabelen in de loginklasse en de tweede is mogelijk door middel van het toevoegen van de omgevingsvariabelen aan het opstartbestand van de systeem-shell. Methode loginklasse Deze methode biedt de mogelijkheid om omgevingsvariabelen die nodig zijn voor de localenaam en MIME karakterverzamelingen éénmalig voor elke mogelijke shell toe te kennen in plaats van door toekenning via het opstartbestand van elke shell. Gebruikersinstellingen kunnen door de gebruiker zelf worden gemaakt en voor Beheerdersinstellingen zijn superuser-rechten nodig. Gebruikersinstellingen Hieronder staat een minimaal voorbeeld van een .login_conf bestand in de thuismap van een gebruiker die beide variabelen heeft ingesteld op Latin-1 codering: me:\ :charset=ISO-8859-1:\ :lang=de_DE.ISO8859-1: traditioneel Chinees BIG-5 codering Hieronder staat is een voorbeeld van een .login_conf die variabelen instelt voor traditioneel Chinees in BIG-5 codering. Er zijn veel andere variabelen ingesteld zijn omdat sommige software localevariabelen niet correct respecteert voor Chinees, Japans, en Koreaans. # Gebruikers die geen valuta eenheden of tijdformaten voor Taiwan # willen gebruiken kunnen handmatig elke variabele wijzigen. me:\ :lang=zh_TW.Big5:\ :lc_all=zh_TW.Big:\ :lc_collate=zh_TW.Big5:\ :lc_ctype=zh_TW.Big5:\ :lc_messages=zh_TW.Big5:\ :lc_monetary=zh_TW.Big5:\ :lc_numeric=zh_TW.Big5:\ :lc_time=zh_TW.Big5:\ :charset=big5:\ :xmodifiers="@im=xcin": # Instellen van XIM invoerserver Zie Beheerdersinstellingen en &man.login.conf.5; voor meer details. Beheerdersinstellingen Er dient gecontroleerd te worden of loginklasse voor gebruikers, /etc/login.conf, de juiste taal instelt door de volgende instellingen in /etc/login.conf: taalnaam: accountstitel:\ :charset=MIME_karakterverzameling: :lang=localenaam:\ :tc=default: Voor het bovenstaande voorbeeld dat gebruik maakt van Latin-1 ziet dat er als hieronder uit: german:Duitse gebruikersaccounts:\ :charset=ISO-8859-1:\ :lang=de_DE.ISO8859-1:\ :tc=default: Loginklasse wijzigen met &man.vipw.8; vipw Met vipw kunnen nieuwe gebruikers toegevoegd worden en de instellingen dienen ongeveer als volgt uit te zien: gebruiker:wachtwoord:1111:11:taal:0:0:Gebruikersnaam:/home/gebruiker:/bin/sh Loginklasse wijzigen met &man.adduser.8; adduser loginklasse Met adduser kunnen nieuwe gebruikers toegevoegd worden. Hierna dient één van de volgende stappen uitgevoerd te worden: defaultclass = taal instellen in /etc/adduser.conf. In dit geval dient er voor alle gebruikers van andere talen een default klasse ingevoerd te worden. Er kan ook gekozen worden voor een antwoord op de vraag over taal vanuit &man.adduser.8;: Enter login class: default []: Ook kan het volgende gebruikt worden voor elke gebruiker die een andere taal gebruikt: &prompt.root; adduser -class taal Loginklasse wijzigen met &man.pw.8; pw Als &man.pw.8; wordt gebruikt om nieuwe gebruikers toe te voegen: &prompt.root; pw useradd gebruikersnaam -L taal Methode opstartbestand shell Deze methode wordt niet aanbevolen omdat er instellingenen nodig zijn voor elke mogelijke shell. Het advies is de Methode Loginklasse te gebruiken. MIME locale Om de localenaam en MIME karakterverzameling toe te voegen kunnen gewoon twee omgevingsvariabelen ingesteld worden, zoals hieronder te zien is, in /etc/profile en/of /etc/csh.login opstartbestanden voor shells. Hier wordt de Duitse taal als voorbeeld gebruikt: In /etc/profile: LANG=de_DE.ISO8859-1; export LANG MM_CHARSET=ISO-8859-1; export MM_CHARSET Of in /etc/csh.login: setenv LANG de_DE.ISO8859-1 setenv MM_CHARSET ISO-8859-1 Het is ook mogelijk de bovenstaande instructies toe te toevoegen /usr/share/skel/dot.profile (ongeveer gelijk aan wat hierboven in /etc/profile is gebruikt) of aan /usr/share/skel/dot.login (ongeveer gelijk aan wat hierboven in /etc/csh.login is gebruikt). Voor X11: In $HOME/.xinitrc: LANG=de_DE.ISO8859-1; export LANG Of: setenv LANG de_DE.ISO8859-1 Afhankelijk van de shell (zie boven). Console instellen Voor alle enkele C-karakters karakterverzamelingen worden de juiste lettertypen voor het console ingesteld in /etc/rc.conf voor de taal in kwestie met: font8x16=lettertypenaam font8x14=fontnaam font8x8=fontnaam De lettertypenaam komt uit de map /usr/share/syscons/fonts zonder het achtervoegsel .fnt. sysinstall toetsenmapping schermmapping De gebruiker dient ervoor te zorgen de juiste enkele C-karakters karakterverzameling wordt ingesteld met /stand/sysinstall ((/stand/sysinstall in &os; versies ouder dan 5.2). In sysinstall kan Configure en Console gekozen worden. Het is ook mogelijk het volgende aan /etc/rc.conf toe te voegen: scrnmap=schermmappingnaam keymap=toetsenmappingnaam keychange="fkey_nummer sequentie" schermmappingnaam komt uit de map /usr/share/syscons/scrnmaps zonder het achtervoegsel .scm. Meestal is een schermmapping met een overeenkomstig gemapt lettertype nodig als workaround om bit 8 naar bit 9 uit te breiden op een lettertype–karaktermatrix van een VGA-adapter in pseudografische gebieden, dat wil zeggen om letters uit dat gebied te halen als het schermlettertype een bit 8 kolom gebruikt. Als de moused daemon is ingeschakeld met de onderstaande regel in /etc/rc.conf, dan wordt aangeraden de muiscursorinformatie in de volgende paragraaf te bekijken. moused_enable="YES" moused Standaard neemt de muiscursor van het &man.syscons.4; stuurprogramma het bereik 0xd0-0xd3 van de tekenverzameling in beslag. Als een ingestelde taal dit bereik gebruikt, moet het cursorbereik hierbuiten gehaald worden. Om de workaround voor &os; versies vóór 5.0 aan te zetten kan de volgende regel aan de kernelinstellingen toegevoegd worden: options SC_MOUSE_CHAR=0x03 Voor &os; versies 4.4 en hoger kan de volgende regel aan /etc/rc.conf toegevoegd worden: mousechar_start=3 De toetsenmappingnaam komt uit de map /usr/share/syscons/keymaps zonder het achtervoegsel .kbd. Als niet precies duidelijk is welke toetsenmapping te gebruiken, kan de toetsenmapping getest worden met &man.kbdmap.1; zonder opnieuw op te starten. keychange is nodig om functietoetsen zo te programmeren dat ze overeenkomen met het geselecteerde terminaltype omdat functietoetssequenties niet in de toetsenmapping gedefinieerd kunnen worden. Er dient ook een controle te zijn op een juiste instelling van het juiste terminaltype voor het console in /etc/ttys voor alle ttyv* regels. De huidige instellingen zijn: Karakterverzameling Terminaltype ISO-8859-1 of ISO-8859-15 cons25l1 ISO-8859-2 cons25l2 ISO-8859-7 cons25l7 KOI8-R cons25r KOI8-U cons25u CP437 (VGA standaardinstelling) cons25 US-ASCII cons25w Voor wijde of multibyte karaktertalen kan je juiste &os; port in de map /usr/ports/taal gebruikt worden. Sommige ports verschijnen als console terwijl het systeem ze als serieële vtty ziet. Er dienen dus voldoende vtty's gereserveerd te zijn voor zowel X11 als de pseudo-serieële console. Hier is een gedeeltelijke lijst van applicaties voor het gebruik van andere talen in console: Taal Locatie traditioneel Chinees (BIG-5) chinese/big5con Japans japanese/kon2-16dot of japanese/mule-freewnn Koreaans korean/han X11 instellen Hoewel X11 geen deel is van het &os; Project wordt het hier wel besproken voor &os; gebruikers. Meer details zijn te vinden op de &xorg; website of op de website van een andere X11 server die gebruikt wordt. In ~/.Xresources kunnen applicatiespecifieke I18N instellingen gemaakt worden als lettertypen, menu's, enzovoort. Lettertypen weergeven X11 &truetype; lettertypeserver Eerst moet &xorg; server (x11-servers/xorg-server) of &xfree86; server (x11-servers/XFree86-4-Server) geïnstalleerd worden en daarna de &truetype; lettertypen van de taal. Door de gewenste locale in te stellen worden de menu's en dergelijke in de gekozen taal weergegeven. Niet-Engelse karakters invoeren X11 Input Method (XIM) Het X11 Input Method (XIM) protocol is een nieuwe standaard voor alle X11-cliënts. Alle X11-applicaties horen geschreven te worden als XIM-cliënts die invoer aannemen van de XIM-invoerservers. Er zijn meerdere XIM-servers beschikbaar voor verschillende talen. Printerinstellingen Sommige enkele C-karakters karakterverzamelingen zijn standaard hardware-gecodeerd in printers. Voor wijde of multibyte karakterverzamelingen is een speciale installatie nodig en het gebruik van apsfilter wordt dan aangeraden. Een document kan ook naar &postscript; of PDF formaat omgezet worden door gebruik te maken van taalspecifieke conversieprogramma's. Kernel en bestandssystemen Het &os; Snelle Bestandssysteem (FFS) is 8-bit schoon, dus het kan gebruikt worden met elke enkele C-karakters karakterverzameling (zie &man.multibyte.3;), maar er is geen karakterverzamelingnaam opgeslagen in het bestandssysteem. Het is dus rauw 8-bit en het weet niets van coderingsbevelen. Officieel ondersteunt FFS nog geen enkele vorm van wijde of multibyte karakterverzamelingen. Toch hebben sommige wijde of multibyte karakterverzamelingen onafhankelijke patches voor FFS die ondersteuning inschakelen. Dit zijn tijdelijke oplossingen of hacks die niet overdraagbaar zijn en daarom is besloten ze niet in de source tree op te nemen. Op de websites van de talen staan de patchbestanden en meer informatie. &ms-dos; Unicode Voor het &os; &ms-dos; bestandssysteem kan geschakeld worden tussen &ms-dos;, Unicode karakterverzamelingen en gekozen &os; bestandssysteem-karakterverzamelingen. &man.mount.msdos.8; beschijft de details. I18N-programma's compileren Veel &os; Ports zijn geschikt gemaakt voor &os; met I18N-ondersteuning. Een aantal daarvan zijn gemarkeerd met -I18N in de portnaam. Deze en nog veel andere programma's hebben ingebouwde ondersteuning voor I18N en behoeven geen speciale aandacht. MySQL Toch is het voor sommige applicaties zoals MySQL nodig dat de Makefile ingesteld is met de specifieke karakterverzameling. Dit wordt normaliter gedaan in de Makefile of door middel van het doorgeven van een waarde aan configure in de broncode. &os; lokaliseren naar talen - Andrey A. + Andrey Chernov Oorspronkelijk bijgedragen door Russisch (KOI8-R codering) lokalisatie Russisch Voor meer informatie over KOI8-R codering, zie de KOI8-R References (Russian Net Character Set). Locale instellen Voeg de volgende regels toe aan ~/.login_conf bestand: me:Mijn account:\ :charset=KOI8-R:\ :lang=ru_RU.KOI8-R: Zie eerder in dit hoofdstuk voor voorbeelden over het opzetten van de locale. Console instellen Voeg voor de &os; versies voorafgaand aan 5.0 de volgende regel toe aan het kernelinstellingenbestand: options SC_MOUSE_CHAR=0x03 Voeg voor &os; versie 4.4 en hoger de volgende regel toe aan /etc/rc.conf: mousechar_start=3 Gebruik de volgende instellingen in /etc/rc.conf: keymap="ru.koi8-r" scrnmap="koi8-r2cp866" font8x16="cp866b-8x16" font8x14="cp866-8x14" font8x8="cp866-8x8" Voor elke ttyv* regel in /etc/ttys, gebruik cons25r als het terminaltype. Zie eerder in dit hoofdstuk voor voorbeelden over het opzetten van de console. Printer instellen printers Aangezien de meeste printers met Russische karakters met hardware-codepagina CP866 komen, is een speciaal uitvoerfilter nodig om KOI8-R om te zetten in CP866. Zo'n filter is standaard geïnstalleerd als /usr/libexec/lpr/ru/koi2alt. Een /etc/printcap regel voor een Russische printer moet er uit zien als: lp|Russische lokale lijnprinter:\ :sh:of=/usr/libexec/lpr/ru/koi2alt:\ :lp=/dev/lpt0:sd=/var/spool/output/lpd:lf=/var/log/lpd-errs: Zie &man.printcap.5; voor een gedetailleerde beschrijving. &ms-dos; bestandssysteem en Russische bestandsnamen De volgende voorbeeld &man.fstab.5; regel zet ondersteuning aan voor Russische bestandsnamen gekoppeld op &ms-dos; bestandssystemen: /dev/ad0s2 /dos/c msdos rw,-Wkoi2dos,-Lru_RU.KIO8-R 0 0 De optie selecteert de te gebruiken localenaam, en stelt de karakteromzettabel in. Om de te gebruiken moet /usr gemount zijn voor de &ms-dos; partitie omdat de omzettabellen zich bevinden in /usr/libdata/msdosfs. &man.mount.msdos.8; geeft verdere uitleg. X11 instellen Voer eerst de niet-X lokale instellingen uit zoals beschreven. De Russische KOI8-R locale werkt niet altijd met oude &xfree86; uitvoeringen (lager dan 3.3). &xorg; is nu de standaardversie van het X Window systeem op &os;. Dit is meestal geen probleem, tenzij een oude versie van &os; wordt gebruikt. - Voer in de map russian/X.language het - volgende uit: - - &prompt.root; make install - - Bovenstaande port installeert de nieuwste versie van - de KOI8-R lettertypen. &xorg; - (en ook &xfree86; vanaf versie - 3.3) heeft al enkele KOI8-R lettertypen, maar deze zijn - beter geschaald. + Installeer bij gebruik van + &xorg; het package x11-fonts/xorg-fonts-cyrillic. Controleer de "Files" sectie in - /etc/XF86Config bestand. De - volgende regels moeten + /etc/X11/xorg.conf bestand. Zorg + dat de volgende regels vóór andere FontPath regels staan: FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/cyrillic/misc" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/cyrillic/75dpi" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/cyrillic/100dpi" Er er een hoge resolutie videomodus wordt gebruikt dan kunnen de 75dpi en 100dpi regels gewisseld worden. Om een Russisch toetsenbord te activeren dient het volgende in het "Keyboard" gedeelte van XF86Config te staan: Voor &xfree86; 3.X: XkbLayout "ru" XkbOptions "grp:caps_toggle" Voor &xorg;: - Option "XkbLayout" "ru" + Option "XkbLayout" "us,ru" Option "XkbOptions" "grp:caps_toggle" Ook moet daar XkbDisable uitgeschakeld (uitgecomment) zijn. - De RUS/LAT-schakelaar is CapsLock. + Voor grp:caps_toggle is de + RUS/LAT-schakelaar CapsLock. De oude CapsLock functie is nog steeds beschikbaar via Shift CapsLock - (alleen in LAT-modus). + (alleen in LAT-modus). Voor + grp:toggle is de RUS/LAT-schakelaar + Right Alt. + grp:caps_toggle werkt om onbekende + reden niet in &xorg;. Als er &windows; toetsen op een toetsenbord zitten en het blijkt dat sommige niet-alfabetische toetsen verkeerd gemapt zijn in RUS-modus, dan kan de volgende regel aan XF86Config toegevoegd worden: Voor &xorg; (of >&xfree86; 4.X): XkbVariant "winkeys" Voor &xorg; (of - &xfree86 4.X): + &xfree86 4.X): - Option "XkbVariant" "winkeys" + Option "XkbVariant" ",winkeys" Het Russische XKB toetsenbord hoeft niet te werken met oude versies van &xfree86;, zie bovenstaande noot voor meer informatie. Het Russische XKB toetsenbord hoeft - ook niet te werken met niet-gelokaliseerde applicaties. - Minimaal gelokaliseerde applicaties moeten vroeg in het - programma een aanroep naar de - XtSetLanguageProc (NULL, NULL,); - functie doen. In KOI8-R for X - Window staan meer instructies over het - lokaliseren van X11-applicaties. + ook niet te werken met niet-gelokaliseerde + applicaties. + + + Minimaal gelokaliseerde applicaties moeten vroeg in het + programma een aanroep naar de XtSetLanguageProc + (NULL, NULL,); functie doen. + + In KOI8-R for X + Window staan meer instructies over het + lokaliseren van X11-applicaties. + Traditioneel Chinees voor Taiwan lokalisatie traditioneel Chinees Het &os;-Taiwan Project heeft een Chinese HOWTO voor &os; op die gebruik maakt van veel Chinese ports. De huidige redacteur voor de &os; Chinese HOWTO is Shen Chuan-Hsing statue@freebsd.sinica.edu.tw. Chuan-Hsing Shen heeft de Chinese &os; Collection (CFC) gemaakt met gebruik van &os;-Taiwan's zh-L10N-tut. De packages en scriptbestanden zijn beschikbaar op . Duits (alle ISO 8859-1 talen) lokalisatie Duits Slaven Rezic eserte@cs.tu-berlin.de heeft een tutorial geschreven over hoe umlauten in &os; gebruikt kunnen worden. De tutorial is in het Duits geschreven en staat op . Japans en Koreaans lokalisatie Japans lokalisatie Koreaans Japanse lokalisatie staat beschreven op en de Koreaanse lokalisatie staat op . Niet-Engelstalige &os; documentatie Sommige delen van &os; zijn naar andere talen vertaald. Hiernaar staan links op de hoofdsite of in /usr/share/doc. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/linuxemu/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/linuxemu/chapter.sgml index 10407d121a..13ca39aaf4 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/linuxemu/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/linuxemu/chapter.sgml @@ -1,4025 +1,4027 @@ Jim Mock Geherstructureerd en delen bijgewerkt door Brian N. Handy Origineel bijgedragen door Rich Murphey René Ladan Vertaald door &linux; binaire compatibiliteit Overzicht &os; levert binaire compatibiliteit met verscheidene andere &unix; achtige besturingssystemen, waaronder &linux;. Op dit moment kan de vraag gesteld worden waarom &os; nu precies &linux; binaries moet kunnen draaien. Het antwoord is dat veel bedrijven en ontwikkelaars alleen ontwikkelen voor &linux;, omdat dat het nieuwste hebbeding is in de wereld van computers. Dat laat &os; gebruikers al zeurend achter bij diezelfde bedrijven en ontwikkelaars om originele &os; versies van hun applicaties. Het probleem is dat veel van deze bedrijven zich niet goed realiseren hoeveel mensen hun product zouden gebruiken als er ook &os; versies van waren en de meesten blijven alleen voor &linux; ontwikkelen. Dus wat moet een &os; gebruiker doen? Hier komt de &linux; binaire compatibiliteit van &os; om de hoek kijken. In een notendop stelt de compatibiliteit &os; in staat om rond de 90% van alle &linux; applicaties zonder wijzigingen te draaien. Dit omvat applicaties zoals &staroffice;, de &linux; versie van &netscape;, &adobe; &acrobat;, RealPlayer, VMWare, &oracle;, WordPerfect, Doom, Quake en meer. Er wordt zelfs gemeld dat in sommige gevallen &linux; binaries beter presteren op &os; dan op &linux;. Er zijn echter enkele &linux;-specifieke besturingssysteemeigenschappen die niet door &os; ondersteund worden. &linux; binaries werken niet op &os; als ze overvloedig gebruik maken van &i386; specifieke aanroepen, zoals het aanzetten van de virtuele 8086 modus. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Hoe &linux; binaire compatibiliteit op een systeem aan te zetten; Hoe aanvullende &linux; gedeelde bibliotheken te installeren; Hoe &linux; applicaties op een &os; systeem te installeren; De implementatiedetails van &linux; compatibiliteit in &os;. Aangeraden voorkennis: Hoe extra software van derden te installeren (). Installatie KLD (kernel loadable object) &linux; binaire compatibiliteit staat standaard niet aan. De gemakkelijkste manier om deze functionaliteit aan te zetten is door het linux KLD object (Kernel LoaDable object) te laden. Deze module kan geladen - worden door simpelweg linux op de - opdrachtregel in te geven. + worden door het volgende commando als root + uit te voeren: + + &prompt.root; kldload linux Als &linux; compatibiliteit altijd aan moet staan, dan moet de volgende regel aan /etc/rc.conf toegevoegd worden: linux_enable="YES" Met &man.kldstat.8; kan gecontroleerd worden of de KLD geladen is: &prompt.user; kldstat Id Refs Address Size Name 1 2 0xc0100000 16bd8 kernel 7 1 0xc24db000 d000 linux.ko kernelopties LINUX Als het om enige reden ongewenst of onmogelijk is de KLD te laden, dan kan de &linux; binaire compatibiliteit statisch in de kernel gecompileerd worden door options COMPAT_LINUX aan het kernelinstellingenbestand toe te voegen. Daarna kan de nieuwe kernel zoals beschreven in geïnstalleerd worden. &linux; runtime bibliotheken installeren &linux; &linux; bibliotheken installeren Dit kan op twee manieren gedaan worden: door de linux_base port te gebruiken of door ze handmatig te installeren. Installeren uit de linux_base port Portscollectie Dit is verreweg de gemakkelijkste weg om te bewandelen om de runtime bibliotheken te installeren. Het is net als het installeren van andere ports uit de Portscollectie. Dit kan met het volgende commando: &prompt.root; cd /usr/ports/emulators/linux_base &prompt.root; make install distclean Nu is er werkende &linux; binaire compatibiliteit. Sommige programma's kunnen klagen over onjuiste kleine versies van de systeembibliotheken. Over het algemeen schijnt dit echter geen probleem te zijn. Er kunnen verschillende versies van de emulators/linux_base port beschikbaar zijn, overeenkomend met verschillende versies van verscheidene &linux; distributies. Het is verstandig de port te installeren die het meest voldoet aan de eisen van de &linux; applicaties die geïnstalleerd gaan worden. Bibliotheken handmatig installeren Als de Portscollectie niet is geïnstalleerd, kunnen de bibliotheken met de hand geïnstalleerd worden. Om alles te laten werken moeten de &linux; gedeelde bibliotheken waarvan het programma afhankelijk is en de runtime linker geïnstalleerd worden. Ook moet een shadow root map aangemaakt worden, /compat/linux, voor &linux; bibliotheken op een &os; systeem. Elke gedeelde bibliotheek die wordt geopend door &linux; programma's die op &os; draaien, kijken eerst in deze boomstructuur. Dus als een &linux; programma bijvoorbeeld /lib/libc.so laadt, probeert &os; eerst /compat/linux/lib/libc.so te openen, en als die niet bestaat, probeert het /lib/libc.so proberen. Gedeelde bibliotheken moeten in de schaduwmapstructuur geïnstalleerd worden in plaats van in de paden die het &linux; ld.so rapporteert. In het algemeen geldt dat alleen de eerste paar keer dat een &linux; binary wordt geïnstalleerd op een &os; systeem naar de gedeelde bibliotheken gezocht wordt waar &linux; binaries van afhankelijk zijn. Na een tijd is de verzameling van &linux; gedeelde bibliotheken op een systeem voldoende groot om nieuw geïmporteerde &linux; binaries te kunnen draaien zonder enig extra werk. Extra gedeelde bibliotheken installeren gedeelde bibliotheken Wat als de linux_base port is geïnstalleerd en een applicatie nog steeds klaagt over ontbrekende gedeelde bibliotheken? Op zich zijn er twee mogelijkheden (voor het opvolgen van deze instructies zijn root rechten op een &os; systeem vereist). Als er toegang is tot een &linux; systeem kan gekeken worden welke gedeelde bibliotheken de applicatie nodig heeft en kunnen ze gekopieerd worden naar het &os systeem. Dit wordt toegelicht in het volgende voorbeeld: Stel dat FTP gebruikt is om de &linux; binary van Doom op te halen en die op een &linux; systeem staat waar toegang tot is. Dan kan met ldd linuxdoom gecontroleerd worden welke gedeelde bibliotheken er nodig zijn: &prompt.user; ldd linuxdoom libXt.so.3 (DLL Jump 3.1) => /usr/X11/lib/libXt.so.3.1.0 libX11.so.3 (DLL Jump 3.1) => /usr/X11/lib/libX11.so.3.1.0 libc.so.4 (DLL Jump 4.5pl26) => /lib/libc.so.4.6.29 symbolische links Alle bestanden uit de laatste kolom zijn nodig en moeten onder /compat/linux komen te staat en de namen uit de eerste kolom moeten er als symbolische links naar verwijzen. Dit betekent dat uiteindelijk deze bestanden op een &os; systeem staan: /compat/linux/usr/X11/lib/libXt.so.3.1.0 /compat/linux/usr/X11/lib/libXt.so.3 -> libXt.so.3.1.0 /compat/linux/usr/X11/lib/libX11.so.3.1.0 /compat/linux/usr/X11/lib/libX11.so.3 -> libX11.so.3.1.0 /compat/linux/lib/libc.so.4.6.29 /compat/linux/lib/libc.so.4 -> libc.so.4.6.29
Als er al een &linux; gedeelde bibliotheek met een groot revisienummer overeenstemmend met de eerste kolom van de ldd uitvoer is, dan hoeft het bestand uit de laatste kolom niet naar een systeem gekopieerd te worden. Het bestand dat er al staat moet werken. Het is aan te raden om de gedeelde bibliotheek sowieso te kopiëren als het een nieuwere versie is. De oude kan verwijderd worden, zolang de symbolische link maar naar de nieuwe wijst. Dus als deze bibliotheken op een systeem staan: /compat/linux/lib/libc.so.4.6.27 /compat/linux/lib/libc.so.4 -> libc.so.4.6.27 en een nieuwe binary zegt een latere versie nodig te hebben volgens de uitvoer van ldd: libc.so.4 (DLL Jump 4.5pl26) -> libc.so.4.6.29 Als slechts één of twee versies verouderd zijn in het laatste cijfer, dan hoeft /lib/libc.so.4.6.29 niet gekopieerd te worden, omdat het programma goed moet werken met de ietwat oudere versie. Als er echter behoefte aan is, kan besloten worden om libc.so sowieso te verplaatsen, en dat resulteert in: /compat/linux/lib/libc.so.4.6.29 /compat/linux/libc.so.4 -> lbic.so.4.6.29
Het symbolische link mechanisme is alleen nodig voor &linux; binaries. De &os; runtime linker zorgt zelf voor het kijken naar passende grote revisienummers en daar hoeft geen zorg over te bestaan.
&linux; ELF binaries installeren &linux; ELF binaries ELF binaries hebben soms een extra stap van branding nodig. Als er ongemerkt ELF binaries worden gedraaid, onstaat er een foutmelding zoals de volgende: &prompt.user; ./mijn-linux-elf-binary ELF binary type not known Abort Om de &os; kernel te helpen &os; ELF binaries en &linux; binaries uit elkaar te houden, kan &man.brandelf.1; gebruikt worden. &prompt.user; brandelf -t Linux mijn-linux-elf-binary GNU gereedschapskist De GNU gereedschapskist plaatst nu automatisch de juiste merkinformatie in ELF binaries, dus deze stap zou steeds overbodiger moeten worden in de toekomst. De hostnaamresolver instellen resolv+: "bind" is an invalid keyword resolv+: "hosts" is an invalid keyword Als DNS niet werkt of de bovenstaande melding ontstaat, dan moet /compat/linux/etc/host.conf ingesteld worden met daarin: order hosts, bind multi on De volgorde geeft aan dat /etc/hosts als eerste doorzocht wordt en DNS als tweede. Als /compat/linux/etc/host.conf niet geïnstalleerd is, vinden &linux; applicaties /etc/host.conf van &os; en klagen ze over de incompatibele &os; syntaxis. bind moet verwijderd worden als er geen naamserver is ingesteld die gebruik maakt van /etc/resolv.conf. Murray Stokely Bijgewerkt voor &mathematica; 4.X door Bojan Bistrovic Samengevoegd met werk van &mathematica; installeren applicaties &mathematica; Dit document beschrijft het installatieproces van de &linux; versie van &mathematica; 4.X op een &os; systeem. De &linux; versie van &mathematica; draait perfect op &os;, maar de binaries die door Wolfram geleverd worden moeten gemerkt worden zodat &os; weet dat het de Linux ABI moet gebruiken om ze uit te voeren. De &linux; versie van &mathematica; of &mathematica; for Students kan direct bij Wolfram besteld worden op . De &linux; binaries merken De &linux; binaries zijn geplaatst in de map Unix van de &mathematica; cd-rom geleverd door Wolfram. Deze mappenstructuur moet naar de lokale harde schijf gekopieerd worden, zodat de &linux; binaries gemerkt kunnen wordt met &man.brandelf.1; voordat de installer draait: &prompt.root; mount /cdrom &prompt.root; cp -rp /cdrom/Unix/ /localdir/ &prompt.root; brandelf -t Linux /localdir/Files/SystemFiles/Kernel/Binaries/Linux/* &prompt.root; brandelf -t Linux /localdir/Files/SystemFiles/FrontEnd/Binaries/Linux/* &prompt.root; brandelf -t Linux /localdir/Files/SystemFiles/Installation/Binaries/Linux/* &prompt.root; brandelf -t Linux /localdir/Files/SystemFiles/Graphics/Binaries/Linux/* &prompt.root; brandelf -t Linux /localdir/Files/SystemFiles/Converters/Binaries/Linux/* &prompt.root; brandelf -t Linux /localdir/Files/SystemFiles/LicenseManager/Binaries/Linux/mathlm &prompt.root; cd /localdir/Installers/Linux/ &prompt.root; ./MathInstaller Als alternatief kan simpelweg het standaard ELF merk op Linux gezet worden voor alle ongemerkte binaries met het commando: &prompt.root; sysctl kern.fallback_elf_brand=3 Dit laat &os; aannemen dat alle ongemerkte ELF binaries de Linux ABI gebruiken en dus zou de installer rechtstreeks van de cd-rom moeten kunnen draaien. &mathematica; wachtwoord opvragen Voordat &mathematica; kan draaien, moet er een wachtwoord komen van Wolfram dat overeenkomt met het machine ID. Ethernet MAC adres Als de &linux; compatibiliteits-runtime bibliotheken zijn geïnstalleerd en &mathematica; is uitgepaktm, dan kan het machine ID verkregen worden door mathinfo te draaien in de installatiemap. Dit machine-ID is alleen op het MAC adres van de eerste Ethernetkaart gebaseerd. &prompt.root; cd /localdir/Files/SystemFiles/Installation/Binaries/Linux &prompt.root; mathinfo disco.example.com 7115-70839-20412 Bij een registratie bij Wolfram, per email, telefoon of fax, wordt het machine ID opgegeven en zij reageren met een overeenkomstig wachtwoord dat uit groepen getallen bestaat. Deze informatie kan ingevoerd worden bij het voor de eerste keer draaien van &mathematica;, net als voor elk ander &mathematica; platform. Het &mathematica; frontend over een netwerk draaien &mathematica; gebruikt enkele speciale lettertypen om tekens af te beelden die niet aanwezig zijn in een standaard lettertypeverzameling (integralen, sommen, Griekse letters, enzovoort). Het X-protocol vereist dat deze lettertypen lokaal worden geïnstalleerd. Dit betekent dat deze lettertypen gekopieerd moeten worden vanaf de cd-rom of vanaf een host met &mathematica; erop naar de lokale machine. Deze lettertypen worden meestal opgeslagen in /cdrom/Unix/Files/SystemFiles/Fonts op de cd-rom of in /usr/local/mathematica/SystemFiles/Fonts op de harde schijf. De eigenlijke lettertypen staan in de submap Type1 en X. Er zijn verschillende manieren om ze te installeren, zoals hieronder staat beschreven. De eerste manier is om ze te kopiëren in één van de bestaande lettertypenmappen in /usr/X11R6/lib/X11/fonts. Hiertoe dient fonts.dir bewerkt te worden door de namen van de lettertypen eraan toe te voegen het aantal lettertypen op de eerste regel te veranderen. Als alternatief kan ook eenvoudig &man.mkfontdir.1; in de map gedraaid worden waar de lettertypen heen zijn gekopieerd. De tweede manier om dit te doen is door de mappen naar /usr/X11R6/lib/X11/fonts te kopiëren: &prompt.root; cd /usr/X11R6/lib/X11/fonts &prompt.root; mkdir X &prompt.root; mkdir MathType1 &prompt.root; cd /cdrom/Unix/Files/SystemFiles/Fonts &prompt.root; cp X/* /usr/X11R6/lib/X11/fonts/X &prompt.root; cp Type1/* /usr/X11R6/lib/X11/fonts/MathType1 &prompt.root; cd /usr/X11R6/lib/X11/fonts/X &prompt.root; mkfontdir &prompt.root; cd ../MathType1 &prompt.root; mkfontdir Voeg nu de nieuwe lettertypenmappen toe aan het lettertypenpad: &prompt.root; xset fp+ /usr/X11R6/lib/X11/fonts/X &prompt.root; xset fp+ /usr/X11R6/lib/X11/fonts/MathType1 &prompt.root; xset fp rehash Als de &xorg; server gebruikt wordt, kunnen deze lettertypenmappen automatisch geladen worden door ze aan xorg.conf toe te voegen. Voor &xfree86; servers is het instellingenbestand XF86Config. lettertypen Als er nog geen map /usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1 bestaat, kan de naam van de map MathType1 in het bovenstaande voorbeeld veranderd worden naar Type1. Aaron Kaplan Bijgedragen door Robert Getschmann Met dank aan &maple; installeren applicaties Maple &maple; is een commercieel wiskundeprogramma vergelijkbaar met &mathematica;. De software is te koop op en kan daar ook geregistreerd worden voor een licentiebestand. Om deze software op &os; te installeren kunnen de volgende eenvoudige stappen gevolgd worden: Voer het INSTALL> shellscript uit van de productdistributie. Kies de RedHat optie als daarom wordt gevraagd door het installatieprogramma. Een typische installatiemap zou /usr/local/maple zijn. Bestel, als dat nog niet gedaan is, een licentie voor &maple; van Maple Waterloo Software () en kopieer deze naar /usr/local/maple/license/license.dat. Installeer de FLEXlm licentiebeheerder met het installatieshellscript INSTALL_LIC, dat geleverd wordt bij &maple;. Stel de primaire hostnaam voor de machine in voor de licentieserver. Patch het bestand /usr/local/maple/bin/maple.system.type met het volgende: ----- knip ------------------ *** maple.system.type.orig Sun Jul 8 16:35:33 2001 --- maple.system.type Sun Jul 8 16:35:51 2001 *************** *** 72,77 **** --- 72,78 ---- # the IBM RS/6000 AIX case MAPLE_BIN="bin.IBM_RISC_UNIX" ;; + "FreeBSD"|\ "Linux") # the Linux/x86 case # We have two Linux implementations, one for Red Hat and ----- knip einde van patch ----- Achter "FreeBSD"| mogen geen verdere witvelden staan. Deze patch instrueert &maple; om &os; als een &linux; systeem te herkennen. Het shellscript bin/maple roept het shellscript bin/maple.system.type aan, dat op zijn beurt uname -a aanroept om achter de naam van het besturingssysteem te komen. Afhankelijk van de naam van het besturingssysteem zoekt het uit welke binaries het moet gebruiken. Start de licentieserver. Het volgende script, geïnstalleerd als /usr/local/etc/rc.d/lmgrd.sh, is een gemakkelijke manier om lmgrd op te starten: ----- knip ------------ #! /bin/sh PATH=/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/sbin:/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin PATH=${PATH}:/usr/local/maple/bin:/usr/local/maple/FLEXlm/UNIX/LINUX export PATH LICENSE_FILE=/usr/local/maple/license/license.dat LOG=/var/log/lmgrd.log case "$1" in start) lmgrd -c ${LICENSE_FILE} 2>> ${LOG} 1>&2 echo -n " lmgrd" ;; stop) lmgrd -c ${LICENSE_FILE} -x lmdown 2>> ${LOG} 1>&2 ;; *) echo "Usage: `basename $0` {start|stop}" 1>&2 exit 64 ;; esac exit 0 ----- knip ------------ &maple; testen: &prompt.user; cd /usr/local/maple/bin &prompt.user; ./xmaple Nu hoort het programma te draaien. Het is belangrijk om Maplesoft te schrijven om ze te laten weten dat een echte &os; versie gewenst is! Gemeenschappelijke verborgen gevaren De FLEXlm licentiebeheerder kan een lastig programma zijn om mee te werken. Aanvullende documentatie staat op . lmgrd staat er bekend om erg kieskeurig over het licentiebestand te zijn en core te dumpen als er een probleem is. Een correct licentiebestand ziet er zo uit: # ======================================================= # License File for UNIX Installations ("Pointer File") # ======================================================= SERVER chillig ANY #USE_SERVER VENDOR maplelmg FEATURE Maple maplelmg 2000.0831 permanent 1 XXXXXXXXXXXX \ PLATFORMS=i86_r ISSUER="Waterloo Maple Inc." \ ISSUED=11-may-2000 NOTICE=" Technische Universitat Wien" \ SN=XXXXXXXXX Het serienummer en de sleutel zijn vervangen door X'en. chillig is de hostnaam. Het bewerken van het licentiebestand lukt zolang de regel FEATURE niet verandert (die beschermd is door de licentiesleutel). Dan Pelleg Bijgedragen door &matlab; installeren applicaties &matlab; Dit document beschrijft het installatieproces van de &linux; versie van &matlab; 6.5 op een &os; systeem. Het werkt best goed, met uitzondering van de &java.virtual.machine; (zie ). De &linux; versie van &matlab; kan besteld worden bij The MathWorks op . Er dient ook een licentiebestand of instructies hoe dat te maken te zijn. Het is belangrijk om Maplesoft te schrijven om ze te laten weten dat een echte &os; versie gewenst is! &matlab; installeren Om &matlab; te installeren: Laad de installatie-cd-rom en mount die. Start het installatiescript als root: &prompt.root; /compat/linux/bin/sh /cdrom/install Het is een grafisch installatieprogramma. Als er foutmeldingen verschijnen dat het programma geen scherm kan openen, kan setenv HOME ~GEBRUIKER uitgevoerd worden, waar GEBRUIKER de gebruiker is waarmee &man.su.1; is gedaan. Als om de &matlab; rootmap wordt gevraagd, dient /compat/linux/usr/local/matlab opgegeven te worden. Voer op de commandoregel het volgende uit om de rest van het installatieproces gemakkelijk te houden: set MATLAB=/compat/linux/usr/local/matlab. Wijzig het licentiebestand zoals aangegeven tijdens het verkrijgen van de licentie voor &matlab;. Dit bestand kan van tevoren gemaakt worden met een tekstverwerker en door het te kopiëren naar $MATLAB/license.dat voordat het installatieprogramma vraagt om het te bewerken. Maak het installatieproces af. Nu is de installatie van &matlab; compleet. De volgende stappen lijmen het aan het &os; systeem. Licentiebeheerder starten Maak symbolische links voor de scriptbestanden van de licentiebeheerder: &prompt.root; ln -s $MATLAB/etc/lmboot /usr/local/etc/lmboot_TMW &prompt.root; ln -s $MATLAB/etc/lmdown /usr/local/etc/lmdown_TMW Maak een opstartbestand in /usr/local/etc/rc.d/flexlm.sh. Onderstaand voorbeeld is een gewijzigde versie van het meegeleverde $MATLAB/etc/rc.lm.glnx86. De wijzigingen omvatten bestandslocaties en het starten van de licentiebeheerder onder &linux;-emulatie. #!/bin/sh case "$1" in start) if [ -f /usr/local/etc/lmboot_TMW ]; then /compat/linux/bin/sh /usr/local/etc/lmboot_TMW -u gebruikersnaam && echo 'MATLAB_lmgrd' fi ;; stop) if [ -f /usr/local/etc/lmdown_TMW ]; then /compat/linux/bin/sh /usr/local/etc/lmdown_TMW > /dev/null 2>&1 fi ;; *) echo "Usage: $0 {start|stop}" exit 1 ;; esac exit 0 Het bestand moet uitvoerbaar zijn: &prompt.root; chmod +x /usr/local/etc/rc.d/flexlm.sh Ook moet bovenstaande gebruikersnaam vervangen worden door een geldige gebruikersnaam op het systeem (maar niet door root). Start de licentiebeheerder op met het commando: &prompt.root; /usr/local/etc/rc.d/flexlm.sh start De &java; runtime-omgeving linken Verander de &java; Runtime Environment Link naar een die werkt op &os;: &prompt.root; cd $MATLAB/sys/java/jre/glnx86 &prompt.root; unlink jre; ln -s ./jre1.1.8 ./jre &matlab; opstartscript maken Plaats het volgende startscript in /usr/local/bin/matlab: #!/bin/sh /compat/linux/bin/sh /compat/linux/usr/local/matlab/bin/matlab "$@" Geef vervolgens het commando chmod +x /usr/local/bin/matlab. Afhankelijk van de versie van emulators/linux_base, kunnen er fouten optreden als dit script draait. Om dat te voorkomen, dient in /compat/linux/usr/local/matlab/bin/matlab de regel: if [ `expr "$lscmd" : '.*->.*'` -ne 0 ]; then (in versie 13.0.1 staat dit op regel 410) veranderd te worden in: if test -L $newbase; then &matlab; afsluitscript maken Het volgende is nodig om een probleem op te lossen dat samenhangt met het onjuist afsluiten van &matlab;. Maak het bestand $MATLAB/toolbox/local/finish.m dat alleen de volgende regel bevat: ! $MATLAB/bin/finish.sh $MATLAB$ is hier letterlijk bedoeld. In dezelfde map staan de bestanden finishsav.m en finishdlg.m, die de mogelijkheid geven om de werkomgeving te bewaren vóór het afsluiten. Als één van deze scripts gebruikt wordt, dient de bovenstaande regel direct na het commando save ingevoegd te worden. Maak het bestand $MATLAB/bin/finish.sh, dat het volgende bevat: #!/usr/compat/linux/bin/sh (sleep 5; killall -1 matlab_helper) & exit 0 Maak het bestand uitvoerbaar: &prompt.root; chmod +x $MATLAB/bin/finish.sh &matlab; gebruiken Nu kan met matlab het programma gestart worden. Marcel Moolenaar Bijgedragen door &oracle; installeren applicaties Oracle Voorwoord Hieronder wordt het installatieproces van &oracle; 8.0.5 en &oracle; 8.0.5.1 Enterprise Edition voor &linux; op een &os;-machine beschreven. De &linux;-omgeving installeren Uit de Portscollectie dienen emulators/linux_base en devel/linux_devtools geïnstalleerd te zijn. Als er problemen zijn met deze ports, kan het zijn dat de packages of oudere versies uit de Portscollectie gebruikt moeten worden. Om de intelligente agent te draaien, moet ook het Red Hat Tcl package geïnstalleerd worden: tcl-8.0.3-20.i386.rpm. Het algemene commando om packages te installeren met de officiële RPM port (archivers/rpm) is: &prompt.root; rpm -i --ignoreos --root /compat/linux --dbpath /var/lib/rpm package De installatie van het package hoort foutloos te verlopen. De &oracle;-omgeving creëren Voordat &oracle; geïnstalleerd kan worden, moet een juiste omgeving opgezet worden. Dit document beschrijft alleen welke speciale dingen gedaan moeten worden om &oracle; voor &linux; op &os; te draaien, en niet wat beschreven staat in de &oracle; installatiehandleiding. Kerneloptimalisatie kerneloptimalisatie Zoals beschreven staat in de &oracle; installatiehandleiding moet de maximale grootte van het gedeelde geheugen ingesteld worden. Op &os; moet SHMMAX niet gebruikt worden. SHMMAX wordt slechts uit SHMMAXPGS en PGSIZE berekend. Daarom dient SHMMAXPGS gedefinieerd te worden. Alle andere opties kunnen gebruikt worden zoals in de handleiding staat beschreven. Bijvoorbeeld: options SHMMAXPGS=10000 options SHMMNI=100 options SHMSEG=10 options SEMMNS=200 options SEMMNI=70 options SEMMSL=61 Deze opties kunnen naargelang het gebruik van &oracle; ingesteld worden. Ook de volgende opties dienen in het kernelinstellingenbestand te staan: options SYSVSHM #SysV gedeeld geheugen options SYSVSEM #SysV semaforen options SYSVMSG #SysV interprocescommunicatie &oracle; account Creeër een oracle account op dezelfde manier als elk ander account. Het oracle account is alleen bijzonder in het opzicht dat het een &linux; shell moet hebben. Dat kan door /compat/linux/bin/bash toe te voegen aan /etc/shells en de shell voor het oracle account in te stellen op /compat/linux/bin/bash. Omgeving Naast de normale &oracle; variabelen als ORACLE_HOME en ORACLE_SID moeten de volgende omgevingsvariabelen ingesteld worden: Variabele Waarde LD_LIBRARY_PATH $ORACLE_HOME/lib CLASSPATH $ORACLE_HOME/jdbc/lib/classes111.zip PATH /compat/linux/bin; /compat/linux/sbin; /compat/linux/usr/bin; /compat/linux/usr/sbin; /bin; /sbin; /usr/bin; /usr/sbin; /usr/local/bin; $ORACLE_HOME/bin Het is aan te raden om alle omgevingsvariabelen in .profile in te stellen. Een volledig voorbeeld is: ORACLE_BASE=/oracle; export ORACLE_BASE ORACLE_HOME=/oracle; export ORACLE_HOME LD_LIBRARY_PATH=$ORACLE_HOME/lib export LD_LIBRARY_PATH ORACLE_SID=ORCL; export ORACLE_SID ORACLE_TERM=386x; export ORACLE_TERM CLASSPATH=$ORACLE_HOME/jdbc/lib/classes111.zip export CLASSPATH PATH=/compat/linux/bin:/compat/linux/sbin:/compat/linux/usr/bin PATH=$PATH:/compat/linux/usr/sbin:/bin:/sbin:/usr/bin:/usr/sbin PATH=$PATH:/usr/local/bin:$ORACLE_HOME/bin export PATH &oracle; installeren Wegens een kleine inconsistentie in de &linux; emulator moet de map .oracle aangemaakt worden in /var/tmp voordat het installatieprogramma wordt gestart. De gebruiker oracle moet de eigenaar van deze map zijn. Nu hoort &oracle; zonder problemen te installeren. Bij problemen dienen eerst de &oracle; distributie en/of de instellingen gecontroleerd te worden! Nadat &oracle; is geïnstalleerd, moeten de patches uit de volgende twee secties geïnstalleerd worden. Een veelvoorkomend probleem is dat de adapter voor het TCP-protocol niet goed is geïnstalleerd. De consequentie daarvan is dat er geen TCP-listeners gestart kunnen worden. De volgende acties helpen om dit probleem op te lossen: &prompt.root; cd $ORACLE_HOME/network/lib &prompt.root; make -f ins_network.mk ntcontab.o &prompt.root; cd $ORACLE_HOME/lib &prompt.root; ar r libnetwork.a ntcontab.o &prompt.root; cd $ORACLE_HOME/network/lib &prompt.root; make -f ins_network.mk install Hierna dient root.sh nogmaals te draaien! <filename>root.sh</filename> patchen Als &oracle; geïnstalleerd wordt, worden sommige acties die als root moeten worden uitgevoerd geregistreerd in een shellscript met de naam root.sh. Dit script komt in de map orainst te staan. De volgende patch dient uitgevoerd te worden op root.sh om het de juiste locatie van chown te laten gebruiken of als alternatief kan het script onder een originele &linux; shell gedraaid worden *** orainst/root.sh.orig Tue Oct 6 21:57:33 1998 --- orainst/root.sh Mon Dec 28 15:58:53 1998 *************** *** 31,37 **** # This is the default value for CHOWN # It will redefined later in this script for those ports # which have it conditionally defined in ss_install.h ! CHOWN=/bin/chown # # Define variables to be used in this script --- 31,37 ---- # This is the default value for CHOWN # It will redefined later in this script for those ports # which have it conditionally defined in ss_install.h ! CHOWN=/usr/sbin/chown # # Define variables to be used in this script Als &oracle; niet vanaf een cd-rom wordt geïnstalleerd, kan de broncode van root.sh aangepast worden. Die heet rthd.sh en staat in de map orainst in de broncodestructuur. genclntsh patchen Het script genclntsh wordt gebruikt om é´n enkele gedeelde bibliotheek voor de client aan te maken. Het wordt gebruikt tijdens het maken van de demonstraties. Met de volgende patch wordt de definitie van PATH uitgecommentarieerd: *** bin/genclntsh.orig Wed Sep 30 07:37:19 1998 --- bin/genclntsh Tue Dec 22 15:36:49 1998 *************** *** 32,38 **** # # Explicit path to ensure that we're using the correct commands #PATH=/usr/bin:/usr/ccs/bin export PATH ! PATH=/usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin export PATH # # each product MUST provide a $PRODUCT/admin/shrept.lst --- 32,38 ---- # # Explicit path to ensure that we're using the correct commands #PATH=/usr/bin:/usr/ccs/bin export PATH ! #PATH=/usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin export PATH # # each product MUST provide a $PRODUCT/admin/shrept.lst &oracle; draaien Als de instructies worden gevolgd, draait &oracle; als op &linux; zelf. Holger Kipp Bijgedragen door Valentino Vaschetto Originele versie omgezet naar SGML door &sap.r3; installeren applicaties &sap.r3; Installaties van &sap; Systemen die &os; gebruiken worden niet ondersteund door het &sap; ondersteuningsteam. Zij bieden alleen ondersteuning voor gecertificeerde platformen. Voorwoord Dit document beschrijft een mogelijke manier om een &sap.r3; System met &oracle; Database voor &linux; op een &os; machine, inclusief de installatie van &os; en &oracle;. Er worden twee instellingen beschreven: &sap.r3; 4.6B (IDES) met &oracle; 8.0.5 op &os; 4.3–STABLE;. &sap.r3; 4.6C met &oracle; 8.1.7 op &os; 4.5–STABLE. Hoewel dit document alle belangrijke stappen in meer detail probeert te beschrijven, is het niet bedoeld als een vervanging voor de &oracle; en &sap.r3; installatiehandleidingen. Voor specifieke vragen wordt verwezen naar de documentatie die geleverd wordt bij de &sap.r3; &linux; editie voor &sap; en &oracle; en de bronnen van &oracle; en &sap; OSS. Software Voor de &sap; installaties zijn de volgende cd-roms gebruikt: &sap.r3; 4.6B, &oracle; 8.0.5 Naam Nummer Beschrijving KERNEL 51009113 SAP Kernel Oracle / Installation / AIX, Linux, Solaris RDBMS 51007558 Oracle / RDBMS 8.0.5.X / Linux EXPORT1 51010208 IDES / DB-Export / Disc 1 of 6 EXPORT2 51010209 IDES / DB-Export / Disc 2 of 6 EXPORT3 51010210 IDES / DB-Export / Disc 3 of 6 EXPORT4 51010211 IDES / DB-Export / Disc 4 of 6 EXPORT5 51010212 IDES / DB-Export / Disc 5 of 6 EXPORT6 51010213 IDES / DB-Export / Disc 6 of 6 Ook zijn de &oracle; 8 Server (Pre-productie versie 8.0.5 voor &linux; kernelversie 2.0.33) cd-rom gebruikt, die niet echt noodzakelijk is en &os; 4.3-STABLE (een paar dagen na de 4.3-RELEASE). &sap.r3; 4.6C SR2, &oracle; 8.1.7 Naam Nummer Beschrijving KERNEL 51014004 SAP Kernel Oracle / SAP Kernel Version 4.6D / DEC, Linux RDBMS 51012930 Oracle 8.1.7/ RDBMS / Linux EXPORT1 51013953 Release 4.6C SR2 / Export / Disc 1 of 4 EXPORT1 51013953 Release 4.6C SR2 / Export / Disc 2 of 4 EXPORT1 51013953 Release 4.6C SR2 / Export / Disc 3 of 4 EXPORT1 51013953 Release 4.6C SR2 / Export / Disc 4 of 4 LANG1 51013954 Release 4.6C SR2 / Language / DE, EN, FR / Disc 1 van 3 Afhankelijk van de talen die geïnstalleerd moeten worden kunnen aanvullende taal-cd-roms nodig zijn. Hier worden DE en EN gebruikt, dus is alleen de eerste taal-cd-rom nodig. Een kleine kanttekening is dat de nummers van alle vier de EXPORT cd-roms identiek zijn. Ook hebben alle drie de taal-cd-roms hetzelfde nummer (dit verschilt met de 4.6B IDES release cd-rom-nummering). Ten tijde van schrijven draait deze installatie op &os; 4.5-STABLE (20.03.2002). Opmerkingen over &sap; Het wordt aangeraden de volgende notities vóór de installatie van &sap.r3; gelezen te hebben. Ze waren bruikbaar tijdens de installatie: &sap.r3; 4.6B, &oracle; 8.0.5 Nummer Titel 0171356 SAP Software on Linux: Essential Comments 0201147 INST: 4.6C R/3 Inst. on UNIX - Oracle 0373203 Update / Migration Oracle 8.0.5 --> 8.0.6/8.1.6 LINUX 0072984 Release of Digital UNIX 4.0B for Oracle 0130581 R3SETUP step DIPGNTAB terminates 0144978 Your system has not been installed correctly 0162266 Questions and tips for R3SETUP on Windows NT / W2K &sap.r3; 4.6C, &oracle; 8.1.7 Nummer Titel 0015023 Initializing table TCPDB (RSXP0004) (EBCDIC) 0045619 R/3 with several languages or typefaces 0171356 SAP Software on Linux: Essential Comments 0195603 RedHat 6.1 Enterprise version: Known problems 0212876 The new archiving tool SAPCAR 0300900 Linux: Released DELL Hardware 0377187 RedHat 6.2: important remarks 0387074 INST: R/3 4.6C SR2 Installation on UNIX 0387077 INST: R/3 4.6C SR2 Inst. on UNIX - Oracle 0387078 SAP Software on UNIX: OS Dependencies 4.6C SR2 Benodigde hardware De volgende uitrusting is voldoende voor de installatie van een &sap.r3; Systeem. Voor productiegebruik geldt natuurlijk dat exactere gegevens nodig zijn: Component 4.6B 4.6C Processor 2 x 800MHz &pentium; III 2 x 800MHz &pentium; III Geheugen 1GB ECC 2GB ECC Hardeschijfruimte 50-60GB (IDES) 50-60GB (IDES) Voor productiegebruik zijn &xeon; processoren met een grote cache, schijftoegang op hoge snelheid (SCSI, RAID-hardwarecontroller) USV en ECC-RAM aanbevolen. De grote hoeveelheid benodigde schijfruimte is te wijten aan het vooringestelde IDES-systeem, dat 27 GB aan databasebestanden aanmaakt tijdens de installatie. Deze ruimte is ook voldoende voor beginnende productiesystemen en applicatiegegevens. &sap.r3; 4.6B, &oracle; 8.0.5 De volgende kant-en-klare hardware werd gebruikt: een dual processorbord met 2 800 MHz &pentium;nbsp;III processoren, &adaptec; 21960 Ultra160 SCSI adapter (om een 40/80 GB DLT tapedrive en cd-rom aan te spreken), &mylex; &acceleraid; (2 kanalen, firmware 6.00-1-00 met 32 MB RAM). Aan de &mylex; RAID-controller zijn twee 17 GB harde schijven (gespiegeld) en vier 36 GB harde schijven (RAID-niveau 5) bevestigd. &sap.r3; 4.6C, &oracle; 8.1.7 Voor deze installatie werd een &dell; &poweredge; 2500 gebruikt: een dual processorbord met twee 1000 MHz &pentium; III processoren (256 kB cache), 2 GB PC133 ECC SDRAM, PERC/3 DC PCI RAID-controller met 128 MB en een EIDE DVD-ROM-drive. Aan de RAID-controller zijn twee 18 GB harde schijven (gespiegeld) en vier 36 GB harde schijven (RAID-niveau 5) bevestigd. Installatie van &os; Eerst moet &os; geïnstalleerd worden. Er zijn verschillende manieren om dit te doen (&os; 4.3 was geïnstalleerd via FTP, &os; 4.5 direct vanaf de RELEASE cd-rom). Er staat meer informatie in . Schijfindeling Om het eenvoudig te houden, werd voor zowel de &sap.r3; 46B installatie als de &sap.r3; 46C SR2 installatie dezelfde schijfindeling gebruikt. Alleen de apparaatnamen veranderden, omdat de installaties op verschillende hardware werden gedaan (/dev/da respectievelijk /dev/amr, dus als een AMI &megaraid; wordt gebruikt, is /dev/amr0s1a te zien in plaats van /dev/da0s1a): Bestandssysteem Grootte (1k-blokken) Grootte (GB) Gemount aan /dev/da0s1a 1.016.303 1 / /dev/da0s1b 6 swap /dev/da0s1e 2.032.623 2 /var /dev/da0s1f 8.205.339 8 /usr /dev/da1s1e 45.734.361 45 /compat/linux/oracle /dev/da1s1f 2.032.623 2 /compat/linux/sapmnt /dev/da1s1g 2.032.623 2 /compat/linux/usr/sap De twee logische drives dienen tevoren met de &mylex;- of PERC/3 RAID-software ingesteld en geïnitialiseerd te worden. De software kan tijdens de opstartfase van het BIOS gestart worden. De schijfindelingen wijken licht af van de aanbevelingen van &sap;, omdat &sap; aanbeveelt om de &oracle; submappen (en enkele andere) gescheiden te mounten. Hier is besloten om ze omwille van de eenvoud gewoon als echte submappen aan te maken. <command>make world</command> en een nieuwe kernel Nu dient de nieuwste -STABLE-broncode gedownload te worden. Nadat het kernelinstellingenbestand is aangepast, kunnen de wereld en de kernel opnieuw gebouwd worden. Hier moeten ook de kernelparameters in staan die nodig zijn voor &sap.r3; en &oracle;. De &linux;-omgeving installeren Het &linux; basissysteem installeren Eerst moet de linux_base port geïnstalleerd worden (als root): &prompt.root; cd /usr/ports/emulators/linux_base &prompt.root; make install distclean De &linux; ontwikkelomgeving installeren De &linux;-ontwikkelomgeving is volgens noodzakelijk om &oracle; op &os; te installeren: &prompt.root; cd /usr/ports/devel/linux_devtools &prompt.root; make install distclean De &linux;-ontwikkelomgeving is alleen voor de &sap.r3; 46B IDES installatie geïnstalleerd. Het is niet nodig als de &oracle; DB niet opnieuw wordt gelinkt op het &os;-systeem. Dit is het geval als de &oracle; tarball van een &linux;-systeem wordt gebruikt. De benodigde RPM's installeren RPM's Om het R3SETUP programma te starten is PAM-ondersteuning nodig. Tijdens de eerste installatie van &sap; op &os; 4.3-STABLE is geprobeerd om PAM met alle benodigde packages te installeren en uiteindelijk is de installatie van het PAM-package afgedwongen, wat werkte. Voor &sap.r3; 4.6C SR 2 is we meteen de installatie van het PAM RPM afgedwongen, wat ook werkte, dus lijkt het erop dat de afhankelijke packages niet nodig zijn: &prompt.root; rpm -i --ignoreos --nodeps --root /compat/linux --dbpath /var/lib/rpm \ pam-0.68-7.rpm Om &oracle; 8.0.5 de intelligente agent te laten draaien, moest ook het Tcl-package van RedHat tcl-8.0.5-30.i386.prm geïnstalleerd worden (anders mislukt het herlinken tijdens de installatie van &oracle;). Er zijn nog wat andere gevallen met betrekking tot het herlinken van &oracle;, maar dat is een &oracle; &linux;-geval en niet &os;-specifiek. Aanvullende hints Het kan ook een goed idee zijn om linprocfs aan /etc/fstab toe te voegen. Meer informatie is te vinden in &man.linprocfs.5;. Een andere parameter om in te stellen is kern.fallback_elf_brand=3 in /etc/sysctl.conf. De &sap.r3;-omgeving maken De benodigde bestandssystemen en mountpunten creëren Voor een eenvoudige installatie is het voldoende om de volgende bestandssystemen aan te maken: mountpunt grootte in GB /compat/linux/oracle 45 GB /compat/linux/sapmnt 2 GB /compat/linux/usr/sap 2 GB Het is ook noodzakelijk om enige mounts te maken, anders klaagt de &sap; Installer als die de gemaakte mounts controleert: &prompt.root; ln -s /compat/linux/oracle /oracle &prompt.root; ln -s /compat/linux/sapmnt /sapmnt &prompt.root; ln -s /compat/linux/usr/sap /usr/sap Mogelijke foutmeldingen tijdens de installatie zijn (hier met System PRD en de &sap.r3; 4.6C SR2-installatie): INFO 2002-03-19 16:45:36 R3LINKS_IND_IND SyLinkCreate:200 Checking existence of symbolic link /usr/sap/PRD/SYS/exe/dbg to /sapmnt/PRD/exe. Creating if it does not exist... WARNING 2002-03-19 16:45:36 R3LINKS_IND_IND SyLinkCreate:400 Link /usr/sap/PRD/SYS/exe/dbg exists but it points to file /compat/linux/sapmnt/PRD/exe instead of /sapmnt/PRD/exe. The program cannot go on as long as this link exists at this location. Move the link to another location. ERROR 2002-03-19 16:45:36 R3LINKS_IND_IND Ins_SetupLinks:0 can not setup link '/usr/sap/PRD/SYS/exe/dbg' with content '/sapmnt/PRD/exe' Gebruikers en mappen aanmaken &sap.r3; heeft twee gebruikers en drie groepen nodig. De gebruikersnamen zijn afhankelijk van de &sap; system ID (SID) die uit drie letters bestaat. Enkele van deze SIDs zijn gereserveerd door &sap; (bijvoorbeeld SAP en NIX. In de &sap;-documentatie staat een complete lijst). Voor de IDES-installatie is IDS gebruikt, voor de 4.6C SR2-installatie PRD, omdat dat systeem bedoeld is voor productiegebruik. Daarvoor zijn de volgende groepen gebruikt (groep-IDs kunnen afwijken, dat zijn gewoon de waardes die voor deze specifieke installatie gebruikt zijn): groep-ID groepsnaam beschrijving 100 dba DataBase-Administrator 101 sapsys &sap; System 102 oper DataBase-Operator Voor een standaard &oracle;- installatie wordt slechts é´n groep, dba, gebruikt. De groep oper gebruikt ook de groep dba (er staat meer informatie in de &oracle;- en &sap;-documentatie). Tevens zijn de volgende gebruikers nodig: gebruikers-ID gebruikersnaam generieke naam groep aanvullende groepen beschrijving 1000 idsadm/prdadm sidadm sapsys oper &sap;-beheerder 1002 oraids/oraprd orasid dba oper &oracle;-beheerder De volgende regels voor &man.adduser.8; zijn nodig om de &sap;-beheerder-gebruiker toe te voegen: Name: sidadm Password: ****** Fullname: SAP-beheerderSID Uid: 1000 Gid: 101 (sapsys) Class: Groups: sapsys dba HOME: /home/sidadm Shell: bash (/compat/linux/bin/bash) en deze voor de &oracle;-beheerder-gebruiker: Name: orasid Password: ****** Fullname: Oracle-beheerderSID Uid: 1002 Gid: 100 (dba) Class: Groups: dba HOME: /oracle/sid Shell: bash (/compat/linux/bin/bash) De &oracle;-beheerder moet ook in de groep oper zitten als de groepen dba en oper beiden gebruikt worden. Mappen aanmaken De volgende mappen worden normaalgesproken als aparte bestandssystemen aangemaakt. Dit is geheel afhankelijk van de behoefte. Hier is ervoor gekozen om ze als simpele mappen aan te maken, omdat ze toch allemaal op dezelfde RAID-5 zitten: Eerst worden de eigenaren en rechten van sommige mappen ingesteld (als root): &prompt.root; chmod 775 /oracle &prompt.root; chmod 777 /sapmnt &prompt.root; chown root:dba /oracle &prompt.root; chown sidadm:sapsys /compat/linux/usr/sap &prompt.root; chmod 775 /compat/linux/usr/sap Als tweede worden de mappen als gebruiker orasid aangemaakt. Dat zijn allemaal submappen van /oracleSID: &prompt.root; su - orasid &prompt.root; cd /oracle/SID &prompt.root; mkdir mirrlogA mirrlogB origlogA origlogB &prompt.root; mkdir sapdata1 sapdata2 sapdata3 sapdata4 sapdata5 sapdata6 &prompt.root; mkdir saparch sapreorg &prompt.root; exit Voor de &oracle; 8.1.7-installatie zijn enkele aanvullende mappen nodig: &prompt.root; su - orasid &prompt.root; cd /oracle &prompt.root; mkdir 805_32 &prompt.root; mkdir client stage &prompt.root; mkdir client/80x_32 &prompt.root; mkdir stage/817_32 &prompt.root; cd /oracle/SID &prompt.root; mkdir 817_32 De map client/80x_32 wordt met precies deze naam gebruikt. De x mag niet door een getal of iets dergelijs vervangen worden. In de derde stap worden de mappen als gebruiker sidadm aangemaakt: &prompt.root; su - sidadm &prompt.root; cd /usr/sap &prompt.root; mkdir SID &prompt.root; mkdir trans &prompt.root; exit Regels in <filename>/etc/services</filename> Voor &sap.r3; zijn enkele regels in het bestand /etc/services nodig, die niet correct worden ingesteld tijdens de installatie op &os;. De volgende regels moeten toegevoegd worden (op zijn minst die regels die met een instantienummer overeenkomen, in dit geval 00. Het kan geen kwaad om alle regels van 00 tot en met 99 toe te voegen voor dp, gw, sp en ms). Als er een SAProuter gebruikt gaat worden of toegang tot &sap; OSS nodig is, dan is 99 ook nodig, aangezien poort 3299 gewoonlijk wordt gebruikt voor het SAProuter-proces op het doelsysteem: sapdp00 3200/tcp # SAP-dispatcher. 3200 + instantienummer sapgw00 3300/tcp # SAP-gateway. 3300 + instantienummer sapsp00 3400/tcp # 3400 + instantienummer sapms00 3500/tcp # 3500 + instantienummer sapmsSID 3600/tcp # SAP-berichtenserver. 3600 + instantienummer sapgw00s 4800/tcp # veilige SAP-gateway 4800 + instantienummer Benodigde lokalisaties locale &sap; heeft tenminste twee lokalisaties nodig die geen deel uitmaken van de standaard RedHat-installatie. &sap; biedt de benodigde RPMs als downloadbare bestanden op hun FTP-server aan (die alleen toegankelijk is voor klanten met OSS-toegang). In notitie 0171356 staat een lijst van de benodigde RPMs. Het is ook mogelijk om gewoon de juiste links aan te maken (bijvoorbeeld vanuit de_DE en en_US), maar dat is niet aan te raden voor productiesystemen (alhoewel het probleemloos op het IDES-systeem werkte). De volgende lokalisaties zijn nodig: de_DE.ISO-8859-1 en_US.ISO-8859-1 Nu moeten de volgende links gemaakt worden: &prompt.root; cd /compat/linux/usr/share/locale &prompt.root; ln -s de_DE de_DE.ISO-8859-1 &prompt.root; ln -s en_US en_US.ISO-8859-1 Als ze niet aanwezig zijn, onstaan er problemen tijdens de installatie. Als ze dan consequent genegeerd worden (door de STATUS van de probleemstap op OK te zetten in het bestand CENTRDB.R3S), is het niet mogelijk om op het &sap;- systeem aan te melden zonder wat extra moeite. Kerneloptimalisatie kerneloptimalisatie &sap.r3;-systemen hebben veel bronnen nodig. Daarom zijn de volgende parameters toegevoegd aan het kernelinstellingenbestand: #Stel deze in voor geheugengierigheid (SAP en Oracle) options MAXDSIZ="(1024*1024*1024)" options DFLDSIZ="(1024*1024*1024)" #System-V-opties nodig. options SYSVSHM # SysV-stijl gedeeld geheugen options SHMMAXPGS=262144 #maximum aantal gedeelde geheugenpagina's #options SHMMAXPGS=393216 #gebruik dit voor de 46C installatieparameters options SHMMNI=256 #maximun aantal identifier-interfaces voor gedeeld geheugen options SHMSEG=100 #maximum aantal gedeeld-geheugensegmenten per proces options SYSVMSG #SysV-stijl berichtenwachtrijen options MSGSEG=32767 #maximum aantal berichtsegmenten in systeem options MSGSSZ=32 #grootte van berichtensegment. MOET macht van 2 zijn options MSGMNB=65535 #maximum aantal tekens per berichtenwachtrij options MSGTQL=2046 #maximum aantal berichten in systeem options SYSVSEM #SysV-stijl semaforen options SEMMNU=256 #aantal semafoor-UNDO-structuren options SEMMNS=1024 #aantal semaforen in systeem options SEMMNI=520 #aantal semafoor-identifiers options SEMUME=100 #aantal UNDO-sleutels De minimumwaarden zijn aangegeven in de documentatie van &sap;. Omdat er geen beschrijving voor &linux; is, wordt verwezen naar de HP-UX-sectie (32 bit) voor meer informatie. Omdat het systeem voor de 4.6C SR2-installatie meer hoofdgeheugen heeft, kunnen de gedeelde segmenten voor &sap; en &oracle; groter zijn.. Daarom kan voor een groter aantal pagina's voor het gedeelde geheugen gekozen worden. Op een standaardinstallatie van &os; 4.5 op &i386; moeten MAXDSIZ en DFLDSIZ op maximaal 1 GB blijven staan. Anders kunnen er vreemde fouten als ORA-27102: out of memory en Linux Error 12: Cannot allocate memory optreden. &sap.r3; installeren De &sap;-cd-roms voorbereiden Tijdens de installatie moeten veel cd-roms gemount en gedismount worden. Als er voldoende cd-rom drives zijn, kunnen ze allemaal tegelijk gemount worden. Hier is besloten om de inhoud van de cd-roms naar de overeenkomende mappen te kopiëren: /oracle/SID/sapreorg/cd-naam Hierboven is cd-naam één van KERNEL, RDBMS, EXPORT1, EXPORT2, EXPORT3, EXPORT4, EXPORT5 en EXPORT6 voor de 4.6B/IDES-installatie en één van KERNEL, RDBMS, DISK1, DISK2, DISK3, DISK4 en LANG voor de 4.6C SR2-installatie. Alle bestandsnamen op de gemounte cd-roms moeten in hoofdletters staan of anders kan er gebruik gemaakt worden van de optie bij het mounten: &prompt.root; mount_cd9660 -g /dev/cd0a /mnt &prompt.root; cp -R /mnt/* /oracle/SID/sapreorg/cd-naam &prompt.root; umount /mnt Het installatiescript uitvoeren Eerst moet er een map install worden aangemaakt: &prompt.root; /oracle/SID/sapreorg/KERNEL/UNIX/INSTTOOL.SH De IDES-installatie (4.6B) komt met een volledig aangepast &sap.r3; -demonstratiesysteem, dus zijn er zes in plaats van slechts drie EXPORT-cd-roms. Op dit moment dient het installatiesjabloon CENTRDB.R3S voor het installeren van een standaard centrale instantie (&r3; met database), niet de IDES centrale instantie, dus moet de overeenkomende CENTRDB.R3S vanuit de map EXPORT1 gekopieerd worden, anders vraagt R5SETUP slechts om drie EXPORT-cd-roms. De nieuwere uitgave &sap; 4.6 SR2 komt met vier EXPORT-cd-roms. Het parameterbestand dat de installatiestappen beheert is CENTRAL.R3S. In tegenstelling tot eerdere uitgaven zijn er geen aparte installatiesjablonen voor een centrale instantie met of zonder database. &sap; gebruikt een apart sjabloon voor de installatie van de database. Om de installatie op een later tijdstip te opnieuw te starten is het echter oldoende om met het originele bestand opnieuw te starten. Tijdens en na de installatie eist &sap; dat hostname alleen de naam van de computer en niet de volledig gekwalificeerde domeinnaam teruggeeft. Dus dient òf de computernaam op deze manier ingesteld te worden, òf een alias ingesteld te worden met alias hostname='hostname -s' voor zowel orasid als sidadm (en voor root tijdens minimaal de installatiestappen die als root worden uitgevoerd). Het is ook mogelijk om de geïnstalleerde bestanden .profile en .login van beide gebruikers die tijdens de installatie worden geïnstalleerd aan te passen. Start <command>R3SETUP</command> 4.6B Ben er zeker van dat LD_LIBRARY_PATH juist is ingesteld: &prompt.root; export LD_LIBRARY_PATH=/oracle/IDS/lib:/sapmnt/IDS/exe:/oracle/805_32/lib Start R3SETUP als root vanuit de installatiemap: &prompt.root; cd /oracle/IDS/sapreorg/install &prompt.root; ./R3SETUP -f CENTRDB.R3S Het script stelt vervolgens wat vragen (standaardantwoorden in haken, gevolgd door de eigenlijke invoer): Vraag Standaard Invoer Enter SAP System ID [C11] IDSEnter Enter SAP Instance Number [00] Enter Enter SAPMOUNT Directory [/sapmnt] Enter Enter name of SAP central host [troubadix.domain.de] Enter Enter name of SAP db host [troubadix] Enter Select character set [1] (WE8DEC) Enter Enter Oracle server version (1) Oracle 8.0.5, (2) Oracle 8.0.6, (3) Oracle 8.1.5, (4) Oracle 8.1.6 1Enter Extract Oracle Client archive [1] (Yes, extract) Enter Enter path to KERNEL CD [/sapcd] /oracle/IDS/sapreorg/KERNEL Enter path to RDBMS CD [/sapcd] /oracle/IDS/sapreorg/RDBMS Enter path to EXPORT1 CD [/sapcd] /oracle/IDS/sapreorg/EXPORT1 Directory to copy EXPORT1 CD [/oracle/IDS/sapreorg/CD4_DIR] Enter Enter path to EXPORT2 CD [/sapcd] /oracle/IDS/sapreorg/EXPORT2 Directory to copy EXPORT2 CD [/oracle/IDS/sapreorg/CD5_DIR] Enter Enter path to EXPORT3 CD [/sapcd] /oracle/IDS/sapreorg/EXPORT3 Directory to copy EXPORT3 CD [/oracle/IDS/sapreorg/CD6_DIR] Enter Enter path to EXPORT4 CD [/sapcd] /oracle/IDS/sapreorg/EXPORT4 Directory to copy EXPORT4 CD [/oracle/IDS/sapreorg/CD7_DIR] Enter Enter path to EXPORT5 CD [/sapcd] /oracle/IDS/sapreorg/EXPORT5 Directory to copy EXPORT5 CD [/oracle/IDS/sapreorg/CD8_DIR] Enter Enter path to EXPORT6 CD [/sapcd] /oracle/IDS/sapreorg/EXPORT6 Directory to copy EXPORT6 CD [/oracle/IDS/sapreorg/CD9_DIR] Enter Enter amount of RAM for SAP + DB 850Enter (in Megabytes) Service Entry Message Server [3600] Enter Enter Group-ID of sapsys [101] Enter Enter Group-ID of oper [102] Enter Enter Group-ID of dba [100] Enter Enter User-ID of sidadm [1000] Enter Enter User-ID of orasid [1002] Enter Number of parallel procs [2] Enter Als de cd-roms niet naar de verschillende plaatsen gekopieerd waren, kan het &sap;-installatieprogramma de benodigde cd-rom niet vinden (geïdentificeerd door het bestand LABEL.ASC op de cd-rom) en vraagt het om de cd-rom te mounten en het mountpad te bevestigen of in te voeren. Het bestand CENTRDB.R3S kan fouten bevatten. In dit geval vroeg het nogmaals om de EXPORT4 cd-rom, maar gaf het wel de juiste sleutel (6_LOCATION, daarna 7_LOCATION enzovoorts) aan, dus kon gewoon doorgegaan worden met het invoeren van de juiste waarden. Afgezien van enkele problemen die hieronder genoemd worden, hoort alles vanzelf te gaan tot het punt waar de software voor de &oracle;-database geïnstalleerd moet worden. <command>R3SETUP</command> 4.6C SR2 starten LD_LIBRARY_PATH moet juist ingesteld zijn. Dit is een andere waarde dan die van de 4.6B installatie met &oracle; 8.0.5: &prompt.root; export LD_LIBRARY_PATH=/sapmnt/PRD/exe:/oracle/PRD/817_32/lib Start R3SETUP als gebruiker root vanuit de installatiemap: &prompt.root; cd /oracle/PRD/sapreorg/install &prompt.root; ./R3SETUP -f CENTRAL.R3S Het script stelt vervolgens enkele vragen (standaardantwoorden tussen haken, gevolgd door de eigenlijke invoer): Vraag Standaard Invoer Enter SAP System ID [C11] PRDEnter Enter SAP Instance Number [00] Enter Enter SAPMOUNT Directory [/sapmnt] Enter Enter name of SAP central host [majestix] Enter Enter Database System ID [PRD] PRDEnter Enter name of SAP db host [majestix] Enter Select character set [1] (WE8DEC) Enter Enter Oracle server version (2) Oracle 8.1.7 2Enter Extract Oracle Client archive [1] (Yes, extract) Enter Enter path to KERNEL CD [/sapcd] /oracle/PRD/sapreorg/KERNEL Enter amount of RAM for SAP + DB 2044 1800Enter (in Megabytes) Service Entry Message Server [3600] Enter Enter Group-ID of sapsys [100] Enter Enter Group-ID of oper [101] Enter Enter Group-ID of dba [102] Enter Enter User-ID of oraprd [1002] Enter Enter User-ID of prdadm [1000] Enter LDAP support 3Enter (no support) Installation step completed [1] (continue) Enter Choose installation service [1] (DB inst,file) Enter Tot dusver geeft het aanmaken van gebruikers een fout in de fases OSUSERDBSID_IND_ORA (voor het aanmaken van de gebruiker orasid) en OSUSERIDADM_IND_ORA (voor het aanmaken van de gebruiker sidadm). &oracle; 8.0.5 installeren Mogelijke problemen staan beschreven in de &sap; Notes en &oracle; Readme bestanden met betrekking tot &linux; en &oracle; DB. De meeste, zoniet alle, problemen komen door incompatibele bibliotheken. Meer informatie over het installeren van &oracle; staat in &oracle; Installeren. &oracle; 8.0.5 installeren met <command>orainst</command> Als &oracle; 8.0.5 gebruikt moet worden, zijn enkele bibliotheken nodig voor het met succes herlinken, omdat &oracle; 8.0.5 met een oude versie van glibc gelinkt was (RedHat 6.0) en RedHat 6.1 reeds een nieuwere glibc gebruikt. De volgende aanvullende packages moeten geïnstalleerd worden om er zeker van te zijn dat het linken lukt: compat-libs-5.2-2.i386.rpm compat-glibc-5.2-2.0.7.2.i386.rpm compat-egcs-5.2-1.0.3a.1.i386.rpm compat-egcs-c++-5.2.1.0.3a.1.i386.rpm compat-binutils-5.2-2.9.1.0.23.1.i386.rpm In de &sap; Notes of &oracle; Readme staat meer informatie. Als er geen keuze is (op het moment van installeren was er niet genoeg tijd om dit te controleren) kunnen de originele binaries gebruikt worden of kunnen de herlinkte binaries van een origineel RedHat systeem gebruikt worden. Om de intelligente agent te compileren moet het RedHat Tcl package geïnstalleerd zijn. Als tcl-8.0.3-20.i386.rpm niet te krijgen is, doet een nieuwere versie zoals tcl-8.0.5-30.i386.rpm voor RedHat 6.1 het ook. Afgezien van het herlinken is de installatie rechttoe rechtaan: &prompt.root; su - oraids &prompt.root; export TERM=xterm &prompt.root; export ORACLE_TERM=xterm &prompt.root; export ORACLE_HOME=/oracle/IDS &prompt.root; cd $ORACLE_HOME/orainst_sap &prompt.root; ./orainst Alle schermen dienen met Enter bevestigd te worden totdat de software geïnstalleerd is, behalve dat de &oracle; On-Line Text Viewer gedeselecteerd moet worden omdat deze momenteel niet voor &linux; beschikbaar is. Vervolgens wil &oracle; met i386-glibc20-linux-gcc herlinken, in plaats van met de beschikbare gcc, egcs of i386-redhat-linux-gcc. Wegens tijdbeperkingen is besloten om de binaries van een &oracle; 8.0.5 PreProduction-uitgave te gebruiken, nadat de eerste poging om de versie van de RDBMS-cd-rom werkend te krijgen mislukte en het vinden en gebruiken van de juiste RPMs was op dat moment een nachtmerrie was. &oracle; 8.0.5 pre-productie versie voor &linux; (kernel 2.0.33) installeren De installatie hiervan is vrij eenvoudig: mount de cd-rom en start het installatieprogramma. Het vraagt dan om de plaats van de &oracle; thuismap en zet daar alle binaries neer. Op dat moment waren echter niet de restanten van vorige pogingen om RDBMS te installeren verwijderd. Daarna kon &oracle; Database zonder problemen gestart worden. De &oracle; 8.1.7 &linux; tarball installeren De tarball oracle81732.tgz die gemaakt is uit de installatiemap een &linux;-systeem kan uitgepakt worden in /oracle/SID/817_32/. Ga door met de &sap.r3; installatie Als eerste dienen de omgevingsinstellingen van de gebruikers idsamd (sidadm) en oraids (orasid) gecontroleerd te worden. Ze moeten nu beiden beschikken over de bestanden .profile, .login en .cshrc die allemaal hostname gebruiken. In het geval dat de hostnaam van het systeem de volledig gekwalificeerde naam is, moet hostname in hostname –s veranderd worden in alle drie de bestanden. Database laden Hierna kan R3SETUP òfwel opnieuw gestart of voortgezet worden (afhankelijk van de keuze voor exit of niet). R3SETUP maakt vervolgens de tabelruimten aan en laadt de gegevens (voor 46B IDES van EXPORT1 tot en met EXPORT6, voor 46C van DISK1 tot en met DISK4) met R3load in de database. Wanneer het laden van de database is voltooid (dit kan enkele uren duren) wordt om enkele wachtwoorden gevraagd. Voor testinstallaties kunnen de welbekende standaardwachtwoorden worden gebruikt. Als veiligheid een punt is moeten er andere wachtwoorden gebruikt worden! Vraag Invoer Enter Password for sapr3 sapEnter Confirum Password for sapr3 sapEnter Enter Password for sys verander_tijdens_installerenEnter Confirm Password for sys verander_tijdens_installatieEnter Enter Password for system beheerderEnter Confirm Password for system beheerderEnter Hier waren er wat problemen met dipgntab tijdens de installatie van 4.6B. Listener Hieronder staat hoe de &oracle; Listener als gebruiker orasid op kan starten: &prompt.user; umask 0; lsnrctl start Anders kan de fout ORA-12546 optreden, omdat de sockets dan niet de juiste rechten hebben. Zie &sap; Note 072984. Bijwerken van MNLS tabellen Als het de bedoeling is niet-Latin-1-talen in te voeren in het &sap;-systeem, dan moeten de Multi National Language Support-tabellen bijgewerkt worden. Dit staat beschreven in de &sap; OSS Notes 15023 en 45619. In alle andere gevallen kan deze vraag overgeslagen worden tijdens de &sap; installatie. Als er geen MNLS nodig is, is het nog steeds noodzakelijk om de TCPDB-tabel te controleren en deze te initialiseren als dit nog niet is gedaan. Zie &sap;-notities 0015023 en 0045619 voor meer informatie. Stappen na de installatie &sap.r3; licentiesleutel opvragen Er moet een &sap.r3; licentiesleutel opgevraagd worden. Dit is nodig omdat de tijdelijke licentie die tijdens de installatie geïnstalleerd is, maar voor vier weken geldig is. Eerst moet de hardwaresleutel bekend zijn. Deze wordt bekend door als gebruiker idsadm aan te melden en saplicense uit te voeren: &prompt.root; /sapmnt/IDS/exe/saplicense -get Het uitvoeren van saplicense zonder parameters geeft een lijst met opties. Nadat de licentiesleutel verkregen is, kan deze geïnstalleerd worden door middel van: &prompt.root; /sapmnt/IDS/exe/saplicense -install Hierbij moeten de volgende waarden ingevoerd worden: SAP SYSTEM ID = SID, 3 tekens CUSTOMER KEY = hardwaresleutel, 11 tekens INSTALLATION NO = installatie, 10 cijfers EXPIRATION DATE = jjjjmmdd, meestal "99991231" LICENSE KEY = licentiesleutel, 24 tekens Gebruikers aanmaken Nu kan een gebruiker binnen client 000 aangemaakt worden (voor sommige taken is het nodig deze binnen client 000 aan te maken, als maar een andere gebruiker dan gebruikers sap* en ddic wordt gebruikt). Zoals gewoonlijk wordt als nieuwe gebruikersnaam wartung (of dienst in het Nederlands) gekozen. Voor extra veiligheid moeten de wachtwoorden van alle standaardgebruikers binnenin alle clients worden veranderd (dit geldt ook voor gebruikers sap* en ddic). Transportsysteem, profiel, werkmodi en dergelijke instellen Vanuit client 000 dient, als een andere gebruiker dan ddic of sap*, tenminste het volgende ingesteld worden: Taak Transactie Stel het transportsysteem in, bijvoorbeeld als Stand-Alone Transport Domain Entity STMS Maak een profiel voor het systeem aan of wijzig dit RZ10 Beheer werkmodi en instanties RZ04 Deze en alle andere stappen die na de installatie uitgevoerd moeten worden, staan uitvoerig beschreven in de &sap; installatiehandleidingen. <filename>init<replaceable>sid</replaceable>.sap</filename> (<filename>initIDS.sap</filename>) bewerken Het bestand /oracle/IDS/dbs/initIDS.asp bevat het &sap; back-upprofiel. Hier moeten de grootte van de te gebruiken tape, het compressietype, enzovoorts gedefinieerd worden. Om dit aan de gang te krijgen met sapdba / brbackup zijn de volgende waarden veranderd: compress = hardware archive_function = copy_delete_save cpio_flags = "-ov --format=newc --block-size=128 --quiet" cpio_in_flags = "-iuv --block-size=128 --quiet" tape_size = 38000M tape_address = /dev/nsa0 tape_address_rew = /dev/sa0 Uitleg: compress: de tape die gebruikt wordt is een HP DLT1 die hardware-compressie ondersteunt. archive_function: dit definieert het standaardgedrag om &oracle;-archieflogs op te slaan: nieuwe logboekbestanden worden op tape opgeslagen, reeds opgeslagen logboekbestanden worden nogmaals opgeslagen en worden daarna verwijderd. Dit bespaart een hoop problemen als de database hersteld moet worden en één van de archieftapes versleten is. cpio_flags: de standaard is om te gebruiken die de blokgrootte op 5120 bytes instelt. Voor DLT tapes raadt HP een blokgrootte van minimaal 32 kB aan, dus is gebruikt voor blokken van 64 kB. is nodig omdat er inodegetallen groter dan 65535 zijn. De laatste optie is nodig omdat brbackup anders klaagt zodra cpio het aantal opgeslagen blokken meldt. cpio_in_flags: vlaggen die nodig zijn om de gegevens van de tape terug te laden. Het formaat wordt automatisch herkend. tape_size: dit geeft gewoonlijk de ruwe opslagcapaciteit van de tape. Omwille van de veiligheid (er wordt hardware-compressie gebruikt) is de waarde iets lager dan de eigenlijke waarde. tape_address: de naam van het niet-opwindbare apparaat dat met cpio gebruikt wordt. tape_address_rew: de naam van het opwindbare apparaat dat met cpio gebruikt wordt. Instellingen na installatie De volgende parameters van &sap; moeten na de installatie geoptimaliseerd worden (voorbeelden voor IDES 46B, 1 GB geheugen): Naam Waarde ztta/roll_extension 250000000 abap/heap_area_dia 300000000 abap/heap_area_nondia 400000000 em/initial_size_MB 256 em/blocksize_kB 1024 ipc/shm_psize_40 70000000 &sap; notitie 0013026: Naam Waarde ztta/dynpro_area 2500000 &sap; notitie 0157246: Naam Waarde rdisp/ROLL_MAXFS 16000 rdisp/PG_MAXFS 30000 Met bovenstaande parameters kan op een op een systeem met 1 GB aan geheugen het geheugengebruik soortgelijk zijn aan het volgende: Mem: 547M Active, 305M Inact, 109M Wired, 40M Cache, 112M Buf, 3492K Free Problemen tijdens installatie <command>R3SETUP</command> herstarten na oplossen van een probleem R3SETUP stopt als het een probleem tegenkomt. Nadat de bijhorende logbestanden zijn bekeken en de fout is hersteld, moet R3SETUP opnieuw gestart worden en gewoonlijk dient REPEAT geselecteerd te worden bij de laatste stap waar R3SETUP over klaagde. R3SETUP kan gewoon met het bijhorende bestand R3S worden opgestart: &prompt.root; ./R3SETUP -f CENTRDB.R3S voor 4.6B, of met &prompt.root; ./R3SETUP -f CENTRAL.R3S voor 4.6C, onafhankelijk van het feit of de fout optrad met CENTRAL.R3S of met DATABASE.R3S. Tijdens sommige fasen verwacht R3SETUP dat zowel de database als &sap; draaien (omdat die stappen al voltooid waren). Mochten er fouten optreden en kan bijvoorbeeld de database niet gestart worden, dan moeten de database en &sap; handmatig worden gestart nádat de fouten zijn hersteld en voordat R3SETUP opnieuw wordt gestart. Ook de &oracle; listener moet opnieuw gestarten worden (als orasid met umask 0; lsnrctl start) als die ook was gestopt (bijvoorbeeld omdat het systeem opnieuw opgestart moest worden). OSUSERSIDADM_IND_ORA tijdens <command>R3SETUP</command> Als R3SETUP tijdens deze fase klaagt, moet het sjabloonbestand dat R3SETUP destijds gebruikte (CENTRDB.R3S (4.6B) of één van CENTRAL.R3S of DATABASE.R3S (4.6C)) worden gewijzigd. Zoek [OSUSERSIDADM_IND_ORA] of zoek de enige regel met STATUS=ERROR en wijzig de volgende waarden: HOME/home/sidadm (was leeg) STATUS=OK (had status ERROR) Daarna kan R3SETUP opnieuw gestart worden. OSUSERDBSID_IND_ORA tijdens <command>R3SETUP</command> R3SETUP klaagt mogelijk ook tijdens deze fase. De fout is vergelijkbaar met die in de fase OSUSERSIDADM_IND_ORA. Hier kan gewoon het sjabloonbestand dat R3SETUP destijds gebruikte (CENTRDB.R3S (4.6B) of één van CENTRAL.R3S of DATABASE.R3S (4.6C)) gewijzigd worden. In [OSUSERDBSID_IND_ORA] of de enige regel STATUS=ERROR en kan de volgende waarde in die sectie gewijzigd worden: STATUS=OK Nu kan R3SETUP opnieuw gestart worden. <errorname>oraview.vrf FILE NOT FOUND</errorname> tijdens installatie van &oracle; De &oracle; On-Line Text Viewer is niet gedeselecteerd voordat de installatie begon. Dit onderdeel is gemarkeerd om geïnstalleerd te worden, zelfs al is dit onderdeel momenteel niet beschikbaar op &linux;. Dit onderdeel dient gedeselecteerd te worden in het &oracle; installatiemenu en de installatie dient opnieuw gestart te worden. <errorname>TEXTENV_INVALID</errorname> tijdens <command>R3SETUP</command>, RFC of SAPgui start Deze foutmelding geeft aan dat de juiste locale niet geïnstalleerd is. &sap; notitie 0171356 geeft de benodigde RPMs die geïnstalleerd moeten worden (bijvoorbeeld spalocales-1.0-3 en saposcheck-1.0-1 voor RedHat 6.1). Indien alle gerelateerde foutmeldingen genegeerd zijn en de bijhorende STATUS van ERROR in OK veranderd zijn (in CENTRDB.R3S) telkens als R3SETUP klaagde en R3SETUP gewoon opnieuw gestart is, dan is het &sap;-systeem onjuist ingesteld en is het onmogelijk om met SAPgui een verbinding met het systeem te maken, zelfs al kan het systeem gestart worden. Een poging om met de oude &linux; SAPgui een verbinding te maken gaf de volgende meldingen: Sat May 5 14:23:14 2001 *** ERROR => no valid userarea given [trgmsgo. 0401] Sat May 5 14:23:22 2001 *** ERROR => ERROR NR 24 occured [trgmsgi. 0410] *** ERROR => Error when generating text environment. [trgmsgi. 0435] *** ERROR => function failed [trgmsgi. 0447] *** ERROR => no socket operation allowed [trxio.c 3363] Speicherzugriffsfehler Dit komt doordat &sap.r3; geen juiste locale kan toekennen en ook doordat het zelf onjuist is ingesteld (ontbrekende regels in sommige databasetabellen). Om een verbinding met &sap.r3; te kunnen maken, moeten de volgende regels aan het DEFAULT.PFL worden toegevoegd (zie notitie 0043288): abap/set_etct_env_at_new_mode = 0 install/collate/active = 0 rscp/TCP0B = TCP0B Nu kan het &sap;-systeem opnieuw gestart worden en kan een verbinding met het systeem gemaakt worden, hoewel landspecifieke taalinstellingen anders kunnen werken dan verwacht. Nadat de landinstellingen zijn gecorrigeerd (en de juiste locales zijn gegeven), kunnen bovenstaande regels uit DEFAULT.PFL verwijderd worden en kan het &sap;-systeem opnieuw gestart worden. <errorcode>ORA-00001</errorcode> Deze fout trad alleen op met &oracle; 8.1.7 op &os; 4.5. De reden was dat de &oracle;-database zichzelf niet goed kon initialiseren en crashte, waarbij het semaforen en gedeeld geheugen op het systeem achterliet. De volgende poging om de database te starten geeft dan ORA-00001. Met ipcs -a moeten de semaforen opgezocht worden en verwijderd worden met ipcrm. <errorcode>ORA-00445</errorcode> (achtergrondproces PMON is niet gestart) Deze fout trad op met &oracle; 8.1.7. Deze fout wordt gemeld als de database met het gebruikelijke script startsap wordt gestart (bijvoorbeeld startsap_majestix_00) als gebruiker prdadm. Een mogelijke manier om dit te omzeilen is om de database in plaats daarvan als gebruiker oraprd te starten met svrmgrl: &prompt.user; svrmgrl SVRMGR> connect internal; SVRMGR> startup; SVRMGR> exit <errorcode>ORA-12546</errorcode> (start listener met juiste rechten) De &oracle; listener moet als gebruiker oraids worden gestart: &prompt.root; umask 0; lsnrctl start Anders kan ORA-12456 optreden omdat de sockets dan niet de juiste rechten hebben. Zie &sap; notitie 0072984. <errorcode>ORA-27102</errorcode> (geen geheugen beschikbaar) Deze fout trad op toen geprobeerd werd en om waarden groter dan 1 GB (1024x1024x1024) te gebruiken voor MAXDSIZ en DFLDSIZ. Ook kwam er de foutmelding Linux Error 12: Cannot allocate memory. [DIPGNTAB_IND_IND] tijdens <command>R3SETUP</command> Dit wordt behandeld in &sap; notitie 0130581 (R3SETUP termineert). Om een of andere reden gebruikte het installatieproces tijdens de IDES-specifieke installatie niet de juiste &sap; systeemnaam IDS, maar in plaats daarvan de lege string "". Dit leidt tot wat kleine problemen met de toegang tot mappen omdat de paden dynamisch gegenereerd worden door middel van SID (in dit geval IDS). Dus werden niet de paden: /usr/sap/IDS/SYS/... /usr/sap/IDS/DVMGS00 maar de volgende paden gebruikt: /usr/sap//SYS/... /usr/sap/D00 Om de installatie voort te zetten, zijn een link en een aanvullende map aangemaakt: &prompt.root; pwd /compat/linux/usr/sap &prompt.root; ls -l total 4 drwxr-xr-x 3 idsadm sapsys 512 May 5 11:20 D00 drwxr-x--x 5 idsadm sapsys 512 May 5 11:35 IDS lrwxr-xr-x 1 root sapsys 7 May 5 11:35 SYS -> IDS/SYS drwxrwxr-x 2 idsadm sapsys 512 May 5 13:00 tmp drwxrwxr-x 11 idsadm sapsys 512 May 4 14:20 trans Dit gedrag staat ook beschreven in &sap; notities 0029227 en 0008401. Deze problemen traden niet op tijdens de installatie van &sap; 4.6C. [RFCRSWBOINI_IND_IND] tijdens <command>R3SETUP</command> Tijdens de installatie van &sap; 4.6C trad deze fout gewoon op als het gevolg van een andere fout eerder in de installatie. In dit geval moeten de bijhorende logboekbestanden doorzocht worden om het echte probleem te kunnen herstellen. Als na het doorzoeken van de logboekbestanden blijkt dat deze fout inderdaad de juiste is (zie de &sap; notities), dan kan de STATUS van de stap die het probleem geeft van ERROR in OK veranderd worden (in CENTRDB.R3S) en kan R3SETUP opnieuw gestart worden. Na de installatie moet rapport RSWBOINS van transactie SE38 uitgevoerd worden. In &sap; notitie 0162266 staat aanvullende informatie over de fasen RFCRSWBOINI en RFCRADDBDIF. [RFCRADDBDIF_IND_IND] tijdens <command>R3SETUP</command> Hier gelden dezelfde beperkingen: er dient door het doorzoeken van de logboekbestanden gecontroleerd te worden dat deze fout niet veroorzaakt wordt door eerdere problemen. Als bevestigd kan worden dat &sap; notitie 0162266 van toepassing is, kan gewoon STATUS van de stap die het probleem geeft van ERROR in OK veranderd worden (in CENTRDB.R3S) en R3SETUP opnieuw gestart worden. Na de installatie moet het rapport RADDBDIF van transactie SE38 uitgevoerd worden. <errorcode>sigaction sig31: File size limit exceeded</errorcode> Deze fout trad op tijdens het starten van de &sap;-processen disp+work. Als &sap; met het script startsap gestart wordt, worden er subprocessen gestart die ontkoppelen en het vuile werk om alle andere &sap;-processen te starten opknappen. Een gevolg hiervan is dat het script zelf een verkeerde situatie niet opmerkt. Om te controleren of de &sap; processen juist zijn gestart, kan de processtatus bekeken worden met ps ax | grep SID, wat een lijst geeft met alle processen van &oracle; en &sap;. Als het ernaar uitziet dat sommige processen ontbreken of als er geen verbinding met het &sap;-systeem gemaakt kan worden, is het verstandig de bijhorende logboekbestanden uit /usr/sap/SID/DVEBMGSnr/work/ te bekijken. De te controleren bestanden zijn dev_ms en dev_disp. Signaal 31 treedt hier op als de hoeveelheid gedeeld geheugen die door &oracle; en &sap; wordt gebruikt, groter is dan wat in het kernelinstellingenbestand is ingesteld en dit kan worden verholpen door een hogere waarde te gebruiken: # grotere waarden voor 46C productiesystemen: options SHMMAXPGS=393216 # kleinere waarde voldoende voor 46B: #options SHMMAXPGS=262144 <command>saposcol</command> starten mislukt Er zijn wat problemen met het programma saposcol (versie 4.6D). Het &sap;-systeem gebruikt saposcol om informatie over de systeemprestaties in te winnen. Dit programma is niet noodzakelijk om het &sap;-systeem te gebruiken, dus kan dit probleem als onbelangrijk worden beschouwd. De oudere versie (4.6B) werkt wel, maar verzamelt niet alle gegevens (veel aanroepen geven gewoon 0 terug, bijvoorbeeld het processorgebruik). Gevorderde onderwerpen Hier wordt beschreven hoe de &linux; binaire compatibiliteit werkt. Het meeste van wat nu volgt is sterk gebaseerd op een e-mailbericht van Terry Lambert tlambert@primenet.com aan &a.chat; (Message ID: <199906020108.SAA07001@usr09.primenet.com>). Hoe werkt het? uitvoerklasselader &os; heeft een abstractie met de naam execution class loader. Dit is een wig in de systeemaanroep &man.execve.2;. Wat er gebeurt is dat &os; een lijst van loaders heeft, in plaats van een enkele loader die terugvalt op de #! loader voor het draaien van elke shellinterpreter of shellscript. Vroeger onderzocht de enige loader op het &unix; platform het magische getal (in het algemeen de eerste 4 of 8 bytes van het bestand) om te zien of het een binary was die het systeem kende en als dat het geval was laadde het de binaire loader. Als het niet het binaire type voor het systeem was, faalde de aanroep naar &man.execve.2; en probeerde de shell het als shellopdrachten uit te voeren. Deze aanname was een standaard voor wat de huidige shell ook is. Later werd er een hack gemaakt voor &man.sh.1; om de eerste twee tekens te onderzoeken en als die bestonden uit :\n voerde het in plaats hiervan de &man.csh.1; shell uit (het idee is dat SCO de hack als eerste maakte). Wat &os; nu doet is door een lijst van loaders gaan met een generieke #! loader die kennis heeft van interpreters in de zin van de karakters die volgen op de volgende witruimte tot de laatste, met uiteindelijk een terugval op /bin/sh. ELF Voor &linux; ABI-ondersteuning ziet &os; het magische getal als een ELF-binary (het maakt op dit punt geen onderscheid tussen &os;, &solaris;, &linux; of elk ander besturingssysteem dat een ELF-beeldtype heeft). &solaris; De ELF loader zoekt naar een gespecialiseerd merk, dat een commentaargedeelte in het ELF-beeld is en dat niet aanwezig is in SVR4/&solaris; ELF-binairen. Om &linux;-binaries werkend te krijgen, moeten ze gemerkt worden als het type Linux met &man.brandelf.1;: &prompt.root; brandelf -t Linux bestand Als dit gedaan is, ziet de ELF loader het Linux-merk in het bestand. ELF merken Als de ELF loader het Linux-merk tegenkomt, verplaatst de loader een pointer in de proc-structuur. Alle systeemaanroepen worden met deze pointer geïndexeerd (in een traditioneel &unix; systeem is dit de sysent[]-structuurarray, die de systeemaanroepen bevat). Ook wordt het proces gemerkt voor speciale behandeling door de valstrikvector van de signaal-trampolinecode samen met nog meer (kleine) aanpassingen die door de &linux; kernelmodule worden afgehandeld. De &linux; kernelmodule bevat naast andere dingen een lijst van sysent[]-ingangen waarvan de adressen in de kernelmodule staan. Als een systeemaanroep door de &linux;-binary wordt aangeroepen, verwijdert de valstrikcode de referentie aan de functiepointer van de systeemaanroep en geeft die de ingangspunten van de systeemaanroep van &linux; en niet van &os;. Verder reroot de &linux;-modus dynamisch lookups. Dit is wat de optie (niet het unionfs bestandssysteemtype!) voor het mounten van bestandssystemen effectief doet. Eerst wordt een poging gedaan om het bestand in de map /compat/linux/origineel-pad op te zoeken en vervolgens alleen als dat mislukt, wordt het bestand in /origineel-pad opgezocht. Dit zorgt ervoor dat binaries die andere binaries nodig hebben kunnen draaien (zo kan bijvoorbeeld de &linux;-gereedschapskist geheel onder &linux; ABI-ondersteuning draaien). Dit betekent ook dat &linux;-binaries &os;-binaries kunnen laden en draaien als er geen overeenkomende &linux;-binaries zijn en dat er een &man.uname.1;-opdracht in de mappenstructuur /compat/linux gezet kan worden om er zeker van te zijn dat &linux;-binaries niet kunnen weten dat ze niet op &linux; draaien. Effectief bevindt er zich een &linux;-kernel in de &os;-kernel. De verschillende onderliggende functies die alle functies implementeren die de kernel aanbiedt, zijn dezelfde tabelingangen voor de systeemaanroepen van &os; als van &linux;: bestandssysteembewerkingen, bewerkingen op het virtuële geheugen, signaalaflevering, System V IPC, enzovoort. Het enige verschil is dat &os;-binaries de lijm functies voor &os; krijgen en dat de &linux;-binaries de lijm-functies voor &linux; krijgen (de meeste oudere besturingssystemen hadden alleen hun eigen lijm-functies: adressen van functies die in een statische globale sysent[] structuurarray werden opgeslagen, in plaats van adressen van functies waarvan dynamisch een geïnitialiseerde pointer wordt verwijderd in de proc-structuur van het proces dat de aanroep doet). Welke is de eigenlijke &os; ABI? Dat maakt niet uit. Eigenlijk is het enige verschil dat (op dit moment; dit kan eenvoudig veranderen in een toekomstige uitgave, en dat gebeurt waarschijnlijk na deze uitgave) de lijm-functies van &os; statisch gelinkt zijn in de kernel en dat de lijm-functies van &linux; zowel statisch gelinkt kunnen worden als dat ze door een kernelmodule worden benaderd. Maar is dit nu echt emulatie? Nee. Het is een ABI-implementatie, geen emulatie. Er is geen emulator (of simulator, om de volgende vraag voor te zijn) bij betrokken. Dus waarom wordt het dan soms &linux;-emulatie genoemd? Om het moeilijk te maken om &os; te verkopen! Serieus, het is zo omdat de historische implementatie in een tijd werd gedaan toen er echt geen ander woord was om te beschrijven wat er aan de hand was, om te zeggen dat &os; &linux;-binaries draaide was niet waar als de code niet in de kernel gecompileerd werd of als een module geladen werd en er moest een woord zijn voor hetgeen geladen werd. Vandaar de &linux;-emulator. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/mirrors/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/mirrors/chapter.sgml index 8e905283c9..a6a4749ca6 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/mirrors/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/mirrors/chapter.sgml @@ -1,3126 +1,3319 @@ &os; verkrijgen Cd-rom en DVD uitgevers Winkelproducten in doos &os; is beschikbaar in een doos (&os; cd-roms, additionele software en gedrukte documentatie) bij verschillende verkopers:
CompUSA WWW:
Frys Electronics WWW:
Cd-roms en DVD's &os; cd-roms en DVD's zijn te koop bij veel online winkels:
Daemon News Mall PO Box 161 Nauvoo, IL 62354 Verenigde Staten Telefoon: +1 866 273-6255 Fax: +1 217 453-9956 E–mail: sales@bsdmall.com WWW:
BSD-Systems E–mail: info@bsd-systems.co.uk WWW:
fastdiscs.com 6 Eltham Close Leeds, LS6 2TY Verenigd Koninkrijk Telefoon: +44 870 1995 171 E–mail: sales@fastdiscs.com WWW:
&os; Mall, Inc. 3623 Sanford Street Concord, CA 94520-1405 Verenigde Staten Telefoon: +1 925 674-0783 Fax: +1 925 674-0821 E–mail: info@freebsdmall.com WWW:
Hinner EDV St. Augustinus-Str. 10 D-81825 München Duitsland Telefoon: (089) 428 419 WWW:
Ikarios 22-24 rue Voltaire 92000 Nanterre Frankrijk WWW:
JMC Software Ierland Telefoon: 353 1 6291282 WWW:
Linux CD Mall Private Bag MBE N348 Auckland 1030 Nieuw Zeeland Telefoon: +64 21 866529 WWW:
The Linux Emporium Hilliard House, Lester Way Wallingford OX10 9TA Verenigd Koninkrijk Telefoon: +44 1491 837010 Fax: +44 1491 837016 WWW:
Linux+ DVD Magazine Lewartowskiego 6 Warsaw 00-190 Polen Telefoon: +48 22 860 18 18 E–mail: editors@lpmagazine.org WWW:
Linux System Labs Australia 21 Ray Drive Balwyn North VIC - 3104 Australië Telefoon: +61 3 9857 5918 Fax: +61 3 9857 8974 WWW:
LinuxCenter.Ru Galernaya Street, 55 Saint-Petersburg 190000 Rusland Telefoon: +7-812-3125208 E–mail: info@linuxcenter.ru WWW:
Distributeurs Wederverkopers die &os; cd-rom producten willen verkopen kunnen contact opnemen met een distributeur:
Cylogistics 809B Cuesta Dr., #2149 Mountain View, CA 94040 Verenigde Staten Telefoon: +1 650 694-4949 Fax: +1 650 694-4953 E–mail: sales@cylogistics.com WWW:
Ingram Micro 1600 E. St. Andrew Place Santa Ana, CA 92705-4926 Verenigde Staten Telefoon: 1 (800) 456-8000 WWW:
Kudzu, LLC 7375 Washington Ave. S. Edina, MN 55439 Verenigde Staten Telefoon: +1 952 947-0822 Fax: +1 952 947-0876 E–mail: sales@kudzuenterprises.com
LinuxCenter.Ru Galernaya Street, 55 Saint-Petersburg 190000 Rusland Telefoon: +7-812-3125208 E–mail: info@linuxcenter.ru WWW:
Navarre Corp 7400 49th Ave South New Hope, MN 55428 Verenigde Staten Telefoon: +1 763 535-8333 Fax: +1 763 535-0341 WWW:
FTP sites De officië broncode voor &os; is beschikbaar via anoniem toegankelijke FTP in de hele wereld via vele mirrorsites. De site heeft een goede verbinding en staat veel verbindingen toe, maar het is waarschijnlijk beter om een mirrorsite te zoeken die dichterbij is (zeker als het doel is ook een soort mirrorsite op te zetten). De &os; mirrorsites database is beter bijgewerkt dan die in het Handboek omdat die lijst uit DNS komt in plaats van een met de hand ingevoerde lijst. &os; is beschikbaar via de onderstaande anonieme FTP mirror sites. Bij het kiezen van anonieme FTP voor het verkrijgen van &os; wordt aangeraden een site die dichtbij ligt te kiezen. De mirrorsites die in de lijst staan als Primaire Mirrorsites hebben meestal het complete &os; archief (alle beschikbare versies voor alle architecturen) maar downloads zijn waarschijnlijk sneller van een site die in het land of de regio van de gebruiker staat. De regionale sites hebben de meeste recente versies voor de meest populaire architecturen, maar hebben wellicht niet het complete archief. Alle sites geven toegang via anonieme FTP, maar een aantal sites hebben ook andere toegangsmogelijkheden. De toegangsmogelijkheden voor iedere site staan tussen haakjes achter de hostnaam. De rest van deze paragraaf wordt automatisch samengesteld en is niet vertaald. &chap.mirrors.ftp.inc; Anonieme CVS <anchor id="anoncvs-intro">Inleiding CVS anoniem Anonieme CVS (of ook wel bekend als anoncvs) is een functie die beschikbaar is met de hulpprogramma's die bij &os; zitten om te synchroniseren met een elders aanwezig CVS depot. Het staat gebruikers van &os; onder andere toe om zonder bijzondere rechten alleen-lezen operaties uit te voeren op een van de officiële anoncvs servers van het &os; project. Om het te kunnen gebruiken dient de omgevingsvariabele CVSROOT zo ingesteld te worden dat hij wijst naar de gewenste anoncvs server, dient het bekende wachtwoord anoncvs bij het commando cvs login opgegeven te worden en kan daarna &man.cvs.1; gebruikt worden om het te benaderen als ieder lokaal aanwezig depot. Het commando cvs login slaat de wachtwoorden die voor aanmelden bij de CVS server op in een bestand met de naam .cvspass in de map HOME. Als dit bestand niet bestaat, is het mogelijk dat er een foutmelding wordt gegeven als cvs login de eerste keer wordt gebruikt. Dat kan opgelost worden door een leeg bestand .cvspass te maken en dan opnieuw aan te melden. Hoewel de diensten CVSup en anoncvs beiden vrijwel dezelfde functie invullen, zijn er redenen die de keuze voor de synchronisatiemethode beïnvloeden. In een notendop is CVSup veel efficiënter in het gebruik van netwerkbronnen en is het de meest geavanceerde van de twee, maar daar staat iets tegenover. Voor het gebruik van CVSup moet eerst een speciale client geïnstalleerd en ingesteld worden voordat er bits kunnen gaan stromen en dat kan dan alleen in de redelijk grote brokken die in CVSup collections heten. Anoncvs kan daarentegen gebruikt worden om alles te bekijken van een individueel bestand tot aan een specifiek programma (als ls of grep) door aan de naam van de CVS module te refereren. Ook anoncvs is alleen geschikt voor alleen-lezen operaties op het CVS depot, dus als het de bedoeling is om lokaal ontwikkelwerk en hetzelfde depot met delen uit het &os; project te combineren, dan biedt alleen CVSup daar een oplossing voor. <anchor id="anoncvs-usage">Anonieme CVS gebruiken Het instellen van &man.cvs.1; om gebruik te maken van een Anoniem CVS depot is een kwestie van het instellen van de omgevingsvariabele CVSROOT op een van de anoncvs servers van het &os; project. Op het moment van schrijven zijn de volgende servers beschikbaar: Oostenrijk: :pserver:anoncvs@anoncvs.at.FreeBSD.org:/home/ncvs Gebruikt cvs login en gebruik een willekeurig wachtwoord. Frankrijk: :pserver:anoncvs@anoncvs.fr.FreeBSD.org:/home/ncvs (pserver (wachtwoord anoncvs), ssh (geen wachtwoord) Duitsland: :pserver:anoncvs@anoncvs.de.FreeBSD.org:/home/ncvs Gebruik cvs login en gebruik als wachtwoord anoncvs Duitsland: :pserver:anoncvs@anoncvs2.de.FreeBSD.org:/home/ncvs (rsh, pserver, ssh, ssh/2022) Japan: :pserver:anoncvs@anoncvs.jp.FreeBSD.org:/home/ncvs Gebruik cvs login en gebruik als wachtwoord anoncvs Zweden: freebsdanoncvs@anoncvs.se.FreeBSD.org:/home/ncvs (alleen ssh - geen wachtwoord) SSH HostKey: 1024 a7:34:15:ee:0e:c6:65:cf:40:78:2d:f3:cd:87:bd:a6 root@apelsin.fruitsalad.org SSH2 HostKey: 1024 21:df:04:03:c7:26:3e:e8:36:1a:50:2d:c7:ae:b8:5f ssh_host_dsa_key.pub VS: freebsdanoncvs@anoncvs.FreeBSD.org:/home/ncvs (alleen ssh - geen wachtwoord) SSH HostKey: 1024 a1:e7:46:de:fb:56:ef:05:bc:73:aa:91:09:da:f7:f4 root@sanmateo.ecn.purdue.edu SSH2 HostKey: 1024 52:02:38:1a:2f:a8:71:d3:f5:83:93:8d:aa:00:6f:65 ssh_host_dsa_key.pub VS: anoncvs@anoncvs1.FreeBSD.org:/home/ncvs (alleen ssh - geen wachtwoord) SSH HostKey: 1024 4b:83:b6:c5:70:75:6c:5b:18:8e:3a:7a:88:a0:43:bb root@ender.liquidneon.com SSH2 HostKey: 1024 80:a7:87:fa:61:d9:25:5c:33:d5:48:51:aa:8f:b6:12 ssh_host_dsa_key.pub Omdat met CVS vrijwel iedere versie die ooit beschikbaar is geweest uitgecheckt kan worden, is het van belang op de hoogte te zijn van de &man.cvs.1; vlag voor revisie () en welke waarden zie zoal kan aannemen in het &os; Project depot. Er zijn twee soorten labels (tags): revisielabels en taklabels (branch). Een revisielabel refereert aan een specifieke revisie. De betekenis blijft van dag tot dag gelijk. Aan de andere kant refereert een taklabel aan de laatste revisie in een bepaalde ontwikkellijn op een bepaald moment. Omdat een taklabel niet refereert aan een specifieke revisie, kan die morgen anders zijn dan vandaag. bevat revisielabels waar gebruikers in geïnteresseerd kunnen zijn. Nogmaals: deze zijn allemaal niet geldig voor de Portscollectie omdat de Portscollectie geen meerdere revisies kent. Als een specifiek taklabel wordt aangegeven, worden als alles goed gaat, de laatste revisies uit een bepaalde ontwikkellijn ontvangen. Als er een oudere versie opgehaald moet worden, kan dat door met de vlag een datum aan te geven. In &man.cvs.1; staan meer details. Voorbeelden Hoewel het sterk wordt aangeraden eerst de hulppagina's voor &man.cvs.1; grondig door te lezen, volgen hier een aantal snelle voorbeelden die feitelijk aangeven hoe Anonieme CVS gebruikt kan worden. SSH gebruiken om de <filename>src/</filename> tree uit te checken: &prompt.user; cvs -d freebsdanoncvs@anoncvs.FreeBSD.org:/home/ncvs co src The authenticity of host 'anoncvs.freebsd.org (128.46.156.46)' can't be established. DSA key fingerprint is 52:02:38:1a:2f:a8:71:d3:f5:83:93:8d:aa:00:6f:65. Are you sure you want to continue connecting (yes/no)? yes Warning: Permanently added 'anoncvs.freebsd.org' (DSA) to the list of known hosts. Iets uitchecken uit -CURRENT (&man.ls.1;) en dat weer verwijderen: &prompt.user; setenv CVSROOT :pserver:anoncvs@anoncvs.FreeBSD.org:/home/ncvs &prompt.user; cvs login At the prompt, enter the password anoncvs. &prompt.user; cvs co ls &prompt.user; cvs release -d ls &prompt.user; cvs logout SSH gebruiken om de <filename>src/</filename> structuur uit te checken: &prompt.user; cvs -d freebsdanoncvs@anoncvs.FreeBSD.org:/home/ncvs co src The authenticity of host 'anoncvs.freebsd.org (128.46.156.46)' can't be established. DSA key fingerprint is 52:02:38:1a:2f:a8:71:d3:f5:83:93:8d:aa:00:6f:65. Are you sure you want to continue connecting (yes/no)? yes Warning: Permanently added 'anoncvs.freebsd.org' (DSA) to the list of known hosts. De versie van &man.ls.1; in de 3.X-STABLE tak uitchecken: &prompt.user; setenv CVSROOT :pserver:anoncvs@anoncvs.FreeBSD.org:/home/ncvs &prompt.user; cvs login At the prompt, enter the password anoncvs. &prompt.user; cvs co -rRELENG_3 ls &prompt.user; cvs release -d ls &prompt.user; cvs logout Een lijst wijzigingen maken (als unified diffs) voor &man.ls.1; &prompt.user; setenv CVSROOT :pserver:anoncvs@anoncvs.FreeBSD.org:/home/ncvs &prompt.user; cvs login At the prompt, enter the password anoncvs. &prompt.user; cvs rdiff -u -rRELENG_3_0_0_RELEASE -rRELENG_3_4_0_RELEASE ls &prompt.user; cvs logout Uitzoeken welke modulenamen gebruikt kunnen worden: &prompt.user; setenv CVSROOT :pserver:anoncvs@anoncvs.FreeBSD.org:/home/ncvs &prompt.user; cvs login At the prompt, enter the password anoncvs. &prompt.user; cvs co modules &prompt.user; more modules/modules &prompt.user; cvs release -d modules &prompt.user; cvs logout Andere bronnen De volgende bronnen kunnen bijdragen aan een beter begrip van CVS: CVS Tutorial van Cal Poly. CVS Home, de CVS gemeenschap voor ontwikkeling en ondersteuning. CVSweb is de &os; Project webinterface voor CVS. CTM gebruiken CTM CTM is een methode om een map elders gesynchroniseerd te houden met een centrale. Het is ontwikkeld voor gebruik met de &os; broncode, hoewel sommigen het ook voor andere doeleinden handig vinden. Er bestaat op dit moment weinig tot geen documentatie over het proces van het maken van delta's. Voor informatie over het gebruik van CTM kan het beste contact gezocht worden met de &a.ctm-users.name; mailinglijst. Waarom <application>CTM</application> gebruiken? CTM geeft een lokale kopie van de &os; broncode. Die is in een aantal smaken beschikbaar. Of het gaat om slechts één tak of de complete CVS structuur, CTM kan het bieden. CTM is gewoon gemaakt voor actieve ontwikkelaars die met &os; werken, maar geen of een slechte internetverbinding hebben of gewoon automatisch de laatste wijzigingen willen ontvangen. De meest actieve takken kennen op z'n hoogst drie delta's per dag. Het is het overwegen waard om ze per automatische mail te laten sturen. De grootte van de updates wordt altijd zo klein mogelijk gehouden. Meestal kleiner dan 5 K en soms (in tien procent van de gevallen) is het 10–50 K. In uitzonderlijke gevallen komt het voor dat een mail van 100 K of meer wordt gestuurd. Het is wel van belang op de hoogte te zijn van de valkuilen die een rol spelen bij het direct werken met broncode in plaats van met een voorverpakte release. Dit geldt nog meer als wordt gewerkt met de current code. Het lezen van Bijblijven met &os; wordt sterk aangeraden. Wat is er nodig om <application>CTM</application> te gebruiken? Voor het gebruik van CTM zijn twee dingen nodig: het CTM programma en de initiële delta's om de applicatie te voeden en naar een current niveau te komen. CTM is al onderdeel van &os; sinds versie 2.0 is uitgebracht en is te vinden in /usr/src/usr.sbin/ctm, als de broncode aanwezig is. - Als er een oudere versie van 2.0 draait van &os;, is het - mogelijk om de huidige CTM code - direct op te halen van . - De delta's voor CTM kunnen op twee manieren komen: met FTP of per e-mail. De volgende FTP sites bieden ondersteuning voor CTM: Er staan er nog meer in de paragraaf mirrors. FTP de relevante map en download het bestand README vanaf daar. Voor delta's via e-mail: Er dient een abonnement genomen te worden op een van de CTM distributielijsten. &a.ctm-cvs-cur.name; ondersteunt de complete CVS structuur. &a.ctm-src-cur.name; ondersteunt het hoofd van de ontwikkeltak. &a.ctm-src-4.name; ondersteunt de 4.X release tak, enzovoort. Om te abonneren kan geklikt worden op de bovenstaande links of via &a.mailman.lists.link; kan in een lijst geklikt worden op de lijst waarvoor waarvoor een abonnement gewenst is. De lijstpagina bevat instructies over hoe te abonneren. Na het ontvangen van CTM updates per mail, kan ctm_rmail gebruikt worden voor het uitpakken en verwerken. ctm_rmail kan zelfs direct vanuit /etc/aliases gebruikt worden om het proces volledig automatisch te laten verlopen. In de hulppagina van ctm_rmail staan meer details. Welke methode ook gebruikt wordt voor de CTM delta's, het is belangrijk een abonnement te nemen op de &a.ctm-announce.name; mailinglijst. In de toekomst worden alleen op die lijst aankondigingen gedaan over het CTM systeem. Abonneren kan door op de link hierboven te klikken en de instructies te volgen. <application>CTM</application> de eerste keer gebruiken Voordat de CTM delta's gebruikt kunnen worden, moet er een startpunt voor bepaald worden. Eerst moet bepaald worden wat er al is. Het is mogelijk te beginnen vanuit een lege map. Dan moet een initiële Empty delta gebruikt worden om een door CTM ondersteunde structuur te starten. Het is de bedoeling dat deze start delta's ooit voor het gemak op de cd-rom komen te staan, maar dit is nog niet het geval. Omdat de structuren tientallen megabytes groot zijn, heeft het de voorkeur om al met iets te beginnen. Als er een -RELEASE cd-rom beschikbaar is, kan de initiële broncode gekopieerd of uitgepakt worden. Dit bespaart nogal wat dataverkeer. De start delta's kunnen herkend worden aan de X die aan het nummer is toegevoegd (bijvoorbeeld src-cur.3210XEmpty.gz). De nummering achter de X komt overeen met de oorsprong van het initiële zaad. Empty is een lege map. Er wordt in het algemeen iedere honderd delta's een basistransitie voor Empty gemaakt. Die zijn trouwens groot: 70 tot 80 Megabytes gzip data is normaal voor de XEmpty delta's. Als er een delta als startpunt is gekozen, zijn ook alle delta's met hogere volgnummers nodig. <application>CTM</application> in het dagelijks leven gebruiken Om de delta's toe te passen: &prompt.root; cd /where/ever/you/want/the/stuff &prompt.root; ctm -v -v /where/you/store/your/deltas/src-xxx.* CTM begrijpt delta's in gzip formaat, dus het niet nodig om eerst gunzip te gebruiken. Dat spaart diskruimte. Tenzij het zeker is van de veiligheid van het proces, doet CTM niets met de structuur. Om een delta te verifiëren kan ook de vlag gebruikt worden en dan komt CTM ook niet aan een structuur. Dan wordt alleen de integriteit van de delta gecontroleerd en of die zonder problemen op de huidige structuur kan worden toegepast. CTM kent nog meer opties die in de hulppagina's worden besproken. Meer is er niet. Iedere keer dat er een delta wordt ontvangen, moet die door CTM gehaald worden om de broncode bijgewerkt te houden. Delta's kunnen het beste niet verwijderd worden als het lastig is ze opnieuw te downloaden. Dan kunnen ze het beste bewaard worden voor het geval er eens iets gebeurt. Zelfs als er alleen floppy's beschikbaar zijn, is het wellicht verstandig die te gebruiken met fdwrite. Lokale wijzigingen behouden Een ontwikkelaar wil graag experimenteren met bestanden in de structuur en die bestanden veranderen. CTM ondersteunt lokale wijzigingen in beperkte mate: alvorens te kijken of bestand foo bestaat, zoekt het eerst naar foo.ctm. Als dat bestand bestaat, past CTM de wijzigigen daarop toe in plaats van op foo. Dit gedrag biedt een eenvoudige mogelijkheid om lokale wijzigingen bij te houden. Dat kan dus door bestanden die gewijzigd gaan worden te kopiëren naar een bestand met dezelfde naam met de toevoeging .ctm. Dan kan er vrijelijk gespeeld worden met de code, terwijl CTM het bestand .ctm bijwerkt. Andere interessante mogelijkheden van <application>CTM</application> Uitvinden wat precies wordt veranderd met bijwerken Het is mogelijk een lijst met wijzigingen te maken die CTM zou maken op het broncodedepot met de optie . Dit is nuttig als het gewenst is om een logboek bij te houden van de wijzigingen, de te wijzigen bestanden voor- of na te bewerken op welke manier dan ook, of als de gebruiker gewoon een beetje paranoïde is. Back-ups maken vóór bijwerken Soms kan het wenselijk zijn om een back-up te maken van alle bestanden die gewijzigd gaan worden door een CTM update. Met back-upt CTM alle bestanden die gewijzigd gaan worden door een CTM delta naar back–upbestand. Te wijzigen bestanden door bijwerken beperken Soms is het wenselijk de reikwijdte voor een CTM update te beperken of kan het wenselijk zijn om maar een paar bestanden bij te werken uit een aantal delta's. Een lijst met bestanden die CTM mag bewerken kan aangegeven worden met de opties en en het opgeven van regular expressions. Om bijvoorbeeld een bijgewerkte kopie van lib/libc/Makefile te maken uit de verzameling met opgeslagen CTM delta's, kan het volgende commando uitgevoerd worden: &prompt.root; cd /where/ever/you/want/to/extract/it/ &prompt.root; ctm -e '^lib/libc/Makefile' ~ctm/src-xxx.* Voor ieder te wijzigen bestand in een CTM delta worden de opties en toegepast in de volgorde waarin ze op de commandoregel staan. Het bestand wordt alleen door CTM verwerkt als het passend is bevonden na het toepassen van alle parameters in en . Toekomstige plannen voor <application>CTM</application> Die zijn er: Een of andere vorm van authenticatie in het CTM systeem bouwen zodat vervalste CTM updates afgevangen kunnen worden; De opties voor CTM opruimen omdat ze verwarrend zijn geworden. Nog meer Er zijn ook delta's voor de portscollectie, maar daar is nog niet zo veel belangstelling voor. CTM mirrors CTM/&os; is op de volgende mirrorsites via anonieme FTP beschikbaar. Als voor CTM anonieme FTP wordt gebruikt, heeft het de voorkeur een site die in geografische zin dichtbij is te gebruiken. Bij problemen kan contact gezocht worden met de &a.ctm-users.name; mailinglijst. Californië, Bay Area, officiële bron Zuid-Afrika, back-upserver voor oude delta's Taiwan/R.O.C. Als er geen mirror dichtbij is of als die incompleet is, kan een zoekmachine als alltheweb gebruikt worden. CVSup gebruiken Inleiding CVSup is een softwarepakket voor het verspreiden en bijwerken van broncodestructueren vanaf een master CVS depot op een andere server. De &os; broncode wordt beheerd in een broncode depot op een centrale ontwikkelmachine in Californië. Met CVSup kunnen &os; gebruikers op eenvoudige wijze hun broncode bijwerken. CVSup gebruikt een zogenaamd pull model voor het bijwerken. In het pull-model vraagt iedere client de server om updates als die nodig zijn. De server wacht passief op een verzoek om updates van zijn clients. Alle updates worden dus op initiatief van de client gedaan. De server stuurt nooit ongevraagde updates. Gebruikers moeten de CVSup client handmatig draaien om te updaten of een cron taak instellen om op regelmatige basis bij te werken. De term CVSup, op de gegeven wijze geschreven, doelt op het complete softwarepakket. De belangrijkste componenten zijn de client cvsup, die op de machine van een gebruiker draait, en de server cvsupd, die op alle &os; mirrorsites draait. In de &os; documentatie en op de mailinglijsten zijn referenties aan sup te vinden. Sup was de voorloper van CVSup en diende hetzelfde doel. CVSup wordt op dezelfde manier gebruikt als sup en gebruikt zelfs bestanden met instellingen die ook te gebruiken zijn met sup. Sup wordt niet langer gebruikt in het &os; project omdat CVSup sneller en flexibeler is. Installatie De meest eenvoudige wijze van installatie van CVSup is met het voorgecompileerde package net/cvsup uit de &os; packagescollectie. Als het gewenst is, kan CVSup ook uit de broncode gebouwd worden in net/cvsup. De net/cvsup port is afhankelijk van het Modula-3 systeem en dat kan wel even duren en er is ook nogal wat schijfruimte voor nodig om het te downloaden en te bouwen. Als CVSup gebruikt gaat worden op een machine waarop geen &xfree86; of &xorg; staat, zoals een server, dan dient de port waar geen CVSup GUI bij zit geïnstalleerd te worden: net/cvsup-without-gui. CVSup instellingen De werking van CVSup wordt gestuurd door een bestand met instellingen met de naam supfile. Er staan een aantal supfiles als voorbeeld in de map /usr/share/examples/cvsup/. De informatie in een supfile beantwoordt de volgende vragen voor CVSup: Welke bestanden moeten ontvangen worden? Welke versies daarvan moeten ontvangen worden? Waar moeten ze vandaan komen? Waar moeten ze komen te staan? Waar moet cvsup zijn statusbestanden bijhouden? In de volgende paragrafen wordt een supfile bestand opgebouwd door achtereenvolgens alle gestelde vragen te beantwoorden. Als eerste wordt de algemene structuur van een supfile beschreven. Een supfile is een tekstbestand. Commentaar begint met een # en loopt tot het einde van de regel. Lege regels en regels die alleen commentaar bevatten worden genegeerd. Iedere regel die overblijft slaat op een groep bestanden die ontvangen moet worden. De regel begint met de naam van een collectie, een logische groep bestanden op de server. De naam van de collectie geeft de server aan welke bestanden er gestuurd moeten worden. Na de naam van de collectie komen er geen of meer velden die gescheiden worden door witruimte. Die velden beantwoorden de hierboven gestelde vragen. Er zijn twee soorten velden: vlagvelden en waardevelden. Een vlagveld bestaat uit een alleenstaand sleutelwoord, bijvoorbeeld delete of compress. Een waardeveld begint ook met een sleutelwoord, maar het sleutelwoord wordt direct (zonder witruimte) gevolgd door = en een tweede woord. release=cvs is bijvoorbeeld een waardeveld. In een supfile wordt meestal aangegeven dat er meerdere collecties ontvangen moeten worden. Het is mogelijk om een supfile te structureren door expliciet alle relevante velden aan te geven voor iedere collectie, maar dat maakt de regels in de supfile nogal lang en het is onhandig omdat de meeste velden hetzelfde zijn voor alle collecties in een supfile. CVSup biedt een systeem met standaardinstellingen om dit probleem te omzeilen. Regels die beginnen met de speciale pseuso-collectienaam *default kunnen gebruikt worden om standaarden in te stellen voor de collecties die er in de supfile achteraan komen. Een standaardwaarde kan voor individuele collecties overschreven worden door een andere waarde in de collectie zelf aan te geven. Standaarden kunnen ook middenin het bestand gewijzigd of aangevuld worden met extra *default regels. Na deze achtergronden wordt er nu een supfile samengesteld voor het ontvangen en bijwerken van de hoofd broncodestructuur van &os;-CURRENT. Welke bestanden moeten ontvangen worden? De bestanden die via CVSup beschikbaar zijn, zijn beschikbaar in groepen die collecties heten. De beschikbare collecties staan beschreven in de volgende paragraaf. In dit voorbeeld is het de bedoeling dat de hele hoofd broncodestructuur voor &os; wordt ontvangen. Daar is één grote collectie voor: src-all. De eerste stap in het maken van een supfile is het opsommen van de gewenste collecties, één per regel (in dit geval maar één regel): src-all Welke versies daarvan moeten ontvangen worden? Met CVSup kan vrijwel iedere versie van de broncode die ooit heeft bestaan opgehaald worden. Dat kan omdat de cvsupd server direct vanaf het CVS depot werkt, dat alle versies bevat. Er kan aangegeven welke ontvangen moeten worden met de waardevelden tag= en . Voorzichtigheid is geboden bij het correct aangeven van velden met tag=. Sommige labels zijn alleen geldig voor bepaalde collecties of bestanden. Als ze incorrect worden aangeven of als er een spelfout wordt gemaakt in een label, verwijdert CVSup bestanden waarvan dat waarschijnlijk niet de bedoeling is. Het label tag=. dient eigenlijk alleen gebruikt te worden voor de ports-* collecties. Het veld tag= benoemt een symbolisch label in het depot. Er zijn twee soorten labels: revisielabels en taklabels. Een revisielabel refereert aan een specifieke revisie. De betekenis blijft altijd hetzelfde. Een taklabel refereert echter aan de laatste revisie van een gegeven ontwikkellijn op een gegeven moment. Omdat een taklabel niet refereert aan een specifieke revisie, kan het morgen iets anders betekenen dan vandaag. beschrijft de meest interessante taklabels. Als er in het instellingenbestand van CVSup een label wordt aangegeven, moet dat vooraf gegaan worden door tag= (RELENG_4 zal tag=RELENG_4 worden). Voor de Portscollectie is alleen tag=. relevant. Labels dienen exact zo ingegeven te worden als ze staan beschreven. CVSup kan geen onderscheid maken tussen geldige en ongeldige labels. Als er een spelfout in een label wordt gemaakt, doet CVSup alsof er een geldig label is ingegeven dat aan geen enkel bestand refereert. Dan zal CVSup de bestaande broncode wissen. Bij het aangeven van een taklabel wordt meestal de laatste versie van de bestanden voor een bepaalde ontwikkellijn ontvangen. Om een oudere versie te ontvangen kan in het veld een datum opgegeven worden. In &man.cvsup.1; staat hoe dat werkt. Om bijvoorbeeld &os;-CURRENT te ontvangen dient het volgende aan het begin van supfile toegevoegd te worden: *default tag=. Er ontstaat een belangrijk speciaal geval als er geen velden met tag= of date= worden aangegeven. In dat geval worden de eigenlijke RCS bestanden direct uit het CVS depot van de server ontvangen in plaats van dat een bepaalde versie wordt ontvangen. Ontwikkelaars geven in het algemeen de voorkeur aan deze optie. Door zelf een kopie van de broncode op hun systeem te hebben, krijgen ze de mogelijkheid om zelf door eerdere versies van bestanden te bladeren en de geschiedenis ervan te bekijken. Dit voordeel kost wel veel schijfruimte. Waar moeten ze vandaan komen? Het veld host= wordt gebruikt om cvsup aan te geven waar de updates vandaan moeten komen. Dat kan van elke CVSup mirrorsite, hoewel er wordt aangeraden een site die geografisch dichtbij ligt te kiezen. In dit voorbeeld wordt een fictieve &os; distributiesite gebruikt, cvsup99.FreeBSD.org: *default host=cvsup99.FreeBSD.org In een werkelijke situatie dient de hostnaam gewijzigd te worden in een host die echt bestaat voordat CVSup gaat draaien. Iedere keer dat cvsup wordt gestart, kan er een andere host op de commandoregel opgegeven worden met de optie . Waar moeten ze komen te staan? Het veld prefix= geeft cvsup aan waar de ontvangen bestanden terecht moeten komen. In dit voorbeeld worden de bestanden direct in de hoofd broncodestructuur /usr/src geplaatst. De map src is al impliciet in de gekozen collecties, vandaar dat het onderstaande de juiste instelling is: *default prefix=/usr Waar moet cvsup zijn statusbestanden bijhouden? De CVSup client houdt statusbestanden bij in een map die base wordt genoemd. Die bestanden helpen CVSup efficiënter te werken door bij te houden welke updates al eerder zijn ontvangen. Hier wordt de standaard basemap gebruikt, /var/db: *default base=/var/db De bovenstaande instelling wordt standaard gebruikt als die niet wordt aangegeven in de supfile, dus hij is eigenlijk niet nodig. Als de basemap niet al bestaat, moet die gemaakt worden. De cvsup client weigert te draaien als de basemap niet bestaat. Allerlei supfile instellingen: Er is nog een regel die in een supfile moet staan: *default release=cvs delete use-rel-suffix compress release=cvs geeft de server aan dat de informatie uit het &os; hoofd CVS depot moet komen. Dat is eigenlijk altijd het geval, maar er zijn mogelijkheden die buiten het bereik van dit handboek vallen. delete geeft CVSup het recht om bestanden te verwijderen. Dit moet altijd aangegeven worden zodat CVSup de broncode altijd kan bijwerken. CVSup gaat voorzichtig om met het verwijderen van bestanden waar het verantwoordelijk voor is. Extra bestanden in de structuur worden met rust gelaten. use-rel-suffix is nogal geheimzinnig. Voor de nieuwsgierigen staat er meer over in &man.cvsup.1;. Anders kan het gewoon ingesteld worden zonder erover na te denken. compress schakelt het gebruikt van gzip compressie in voor het communicatiekanaal. Als de verbinding een E1 of sneller is, hoeft er geen compressie gebruikt te worden. Anders helpt het aanzienlijk. Alles combinerend: Hieronder staat de hele supfile uit het voorbeeld: *default tag=. *default host=cvsup99.FreeBSD.org *default prefix=/usr *default base=/var/db *default release=cvs delete use-rel-suffix compress src-all Het bestand <filename>refuse</filename> Zoals hierboven al is aangegeven, gebruikt CVSup een pull methode. Dat betekent eigenlijk dat er een verbinding wordt gemaakt met de CVSup server en die zegt dan: Dit kan er van mij gedownload worden..., en dan antwoordt de client met: Oké, ik wil dit en dat en zus en zo. Met de standaardinstellingen haalt de CVSup client alle bestanden die bij een collectie en het label horen dat in het bestand met de instellingen is opgegeven. Maar dat is niet altijd wenselijk, in het bijzonder als de doc, ports of www structuren worden gesynchroniseerd. De meeste mensen kunnen geen vier of vijf talen lezen en die hebben de taalspecifieke bestanden dus niet nodig. Als de Portscollectie met CVSup wordt opgehaald, is het mogelijk om iedere collectie apart aan te geven (bijvoorbeeld ports-astrology, ports-biology, enzovoort, in plaats van eenvoudigweg ports-all). Maar omdat de doc en www structuren geen taalspecifieke collecties hebben, moet er gebruik gemaakt worden van een van de vele mooie mogelijkheden van CVSup: het bestand refuse. Het bestand refuse geeft CVSup in feite aan dat niet ieder bestand uit een collectie opgehaald moet worden. Het geeft dus aan dat de client bepaalde bestanden van de server moet weigeren. Het bestand refuse staat in (of kan gemaakt worden in) base/sup/. base staat ingesteld in supfile. De standaardlocatie voor base is /var/db. De standaardplaats voor refuse is dus /var/db/sup/refuse. Het bestand refuse heeft een erg eenvoudige opmaak. Het bevat de namen van de bestanden die niet gedownload mogen worden. Als een gebruiker bijvoorbeeld geen andere talen spreekt dan Engels en Nederlands, maar de Nederlandse vertaling van de documentatie hoeft niet binnengehaald te worden, dan kan het volgende in het bestand refuse gezet worden: doc/bn_* doc/da_* doc/de_* doc/el_* doc/es_* doc/fr_* doc/it_* doc/ja_* doc/nl_* doc/no_* doc/pl_* doc/pt_* doc/ru_* doc/sr_* doc/tr_* doc/zh_* Dit gaat zo door voor de andere talen. De volledige lijst staat in het &os; CVS depot. Met deze handige eigenschap kunnen gebruikers met langzamere verbindingen of zij die per minuut voor hun internetverbinding betalen waardevolle tijd besparen omdat er geen bestanden meer gedownload worden die nooit gebruikt worden. Meer informatie over refuse bestanden en andere leuke mogelijkheden van CVSup staat in de handleiding. <application>CVSup</application> draaien Nu kan het bijwerken beginnen. Het commando is best wel eenvoudig: &prompt.root; cvsup supfile De supfile is de naam van het supfile bestand dat gebruikt moet worden. Aangenomen dat er X11 draait op een machine, toont cvsup een GUI venster met wat knoppen om de bekende acties uit te voeren. Het proces start na het klikken op de knop go. Omdat in dit voorbeeld de werkelijke structuur in /usr/src wordt bijgewerkt, moet het programma als root uitgevoerd worden, zodat cvsup de rechten heeft die het nodig heeft om de bestanden bij te werken. Het is voorstelbaar dat de benodigde rechten, het net gemaakte bestand met instellingen en het voor de eerste keer draaien van een programma zorgt voor wat onrust. Daarom is het mogelijk proef te draaien zonder dat er bestanden gewijzigd worden. Dat kan door ergens een lege map te maken en een extra argument mee te geven op de commandoregel: &prompt.root; mkdir /var/tmp/dest &prompt.root; cvsup supfile /var/tmp/dest De opgegeven map is de bestemming voor alle bestandsupdates. CVSup bekijkt wel de bestanden in /usr/src, maar wijzigt ze niet. Alle updates belanden in /var/tmp/dest/usr/src. CVSup werkt ook de statusbestanden niet bij als het op deze wijze wordt uitgevoerd. De nieuwe versies van de bestanden worden naar de aangegeven map geschreven. Als er maar leestoegang is tot /usr/src, hoeft een gebruiker zelfs geen root te zijn bij het uitvoeren van dit experiment. Als er geen X11 draait of als het niet wenselijk is een GUI te gebruiken, dan kunnen daarvoor opties op de commandoregel meegegeven worden bij het draaien van cvsup: &prompt.root; cvsup -g -L 2 supfile De optie geeft CVSup aan dat de GUI niet gebruikt hoeft te worden. Dit gebeurt automatisch als X11 niet draait, maar anders moet het aangegeven worden. De optie geeft CVSup aan dat details getoond moeten worden over alle bestanden die bijgewerkt worden. Er zijn drie niveau's van uitvoerigheid, van tot . Standaard is het 0, wat betekent dat er geen enkel bericht wordt getoond, met uitzondering van foutmeldingen. Er zijn nog veel andere opties beschikbaar. Met cvsup -H wordt een lijst met korte uitleg getoond. Beschrijvingen met meer details staan in de handleiding. Als het bijwerken op de gewenste manier loopt, kan het regulier draaien van CVSup met &man.cron.8; ingesteld worden. Natuurlijk hoort CVSup zonder GUI te draaien als het programma vanuit de &man.cron.8; draait. <application>CVSup</application> bestandscollecties De via CVSup beschikbare bestandscollecties zijn hiërarchisch georganiseerd. Er zijn een paar grote collecties en die zijn opgedeeld in kleinere sub-collecties. Het ontvangen van een collectie is hetzelfde als het ontvangen van alle sub-collecties. De hiërarchische relatie tussen de collecties wordt hieronder aangegeven door het niveau van inspringen. De meest gebruikte collecties zijn src-all en ports-all. De andere collecties worden door kleine groepen mensen gebruikt voor bijzondere doeleinden en sommige mirrorsites hebben ze niet allemaal. cvs-all release=cvs Het &os; CVS hoofddepot, inclusief de cryptografische code. distrib release=cvs Bestanden die betrekking hebben op het verspreiden en spiegelen van &os;. doc-all release=cvs Broncode voor het &os; Handboek en andere documentatie, zonder de bestanden voor de &os; website. ports-all release=cvs De &os; Portscollectie. Als ports-all (het complete portssysteem) niet bijgewerkt hoeft te worden, maar enkele van de onderstaande sub-collecties, dan moet altijd ook de ports-base sub-collectie bijgewerkt worden! Als er iets wijzigt in de infrastructuur van de ports waar ports–base voor staat, is het vrijwel zeker dat die wijzigingen heel snel door echte ports gebruikt gaan worden. Dus als alleen de echte ports bijgewerkt worden en als die gebruik maken van nieuwe mogelijkheden, dan is de kans groot dat het bouwen daarvan foutloopt met een vage foutmelding. Het eerste dat gedaan moeten worden is ervoor zorgen dat de ports-base sub-collectie is bijgewerkt. Bij het zelf bouwen van een lokale kopie van ports/INDEX mOEt ports-all geaccepteerd worden (de hele port structuur). Het bouwen van ports/INDEX met een gedeeltelijke structuur wordt niet ondersteund. Zie ook de FAQ. ports-accessibility release=cvs Software voor minder valide gebruikers. ports-arabic release=cvs Ondersteuning voor de Arabische taal. ports-archivers release=cvs Archiveringshulpmiddelen. ports-astro release=cvs Astronomie ports. ports-audio release=cvs Geluidsondersteuning. ports-base release=cvs De infrastructuur van de Portscollectie. Bestanden uit de mappen Mk/ en Tools/ van /usr/ports. Zie ook de belangrijke waarschuwing hierboven: deze sub-collectie dient altijd bijgewerkt te worden als er een onderdeel van de &os; Portscollectie wordt bijgewerkt! ports-benchmarks release=cvs Benchmarks. ports-biology release=cvs Biologie. ports-cad release=cvs Computer aided design programma's. ports-chinese release=cvs Ondersteuning voor de Chinese taal. ports-comms release=cvs Communicatiesoftware. ports-converters release=cvs Karaktercode omzetters. ports-databases release=cvs Databases. ports-deskutils release=cvs Dingen die op een bureaublad stonden voordat computers waren uitgevonden. ports-devel release=cvs Ontwikkelhulpmiddelen. ports-dns release=cvs DNS gerelateerde software. ports-editors release=cvs Editors. ports-emulators release=cvs Emulatoren voor besturingssystemen. ports-finance release=cvs Monetaire, financiële en gerelateerde applicaties. ports-ftp release=cvs FTP client en server programma's. ports-games release=cvs Spelletjes. ports-german release=cvs Ondersteuning voor de Duitse taal. ports-graphics release=cvs Grafische programma's. ports-hebrew release=cvs Ondersteuning voor de Hebreeuwse taal. ports-hungarian release=cvs Ondersteuning voor de Hongaarse taal. ports-irc release=cvs Internet Relay Chat hulpprogramma's. ports-japanese release=cvs Ondersteuning voor de Japanse taal. ports-java release=cvs &java; programma's. ports-korean release=cvs Ondersteuning voor de Koreaanse taal. ports-lang release=cvs Programmeertalen. ports-mail release=cvs Mailsoftware. ports-math release=cvs Numerieke rekensoftware. ports-mbone release=cvs MBone applicaties. ports-misc release=cvs Verschillende programma's. ports-multimedia release=cvs Multimedia software. ports-net release=cvs Netwerksoftware. + + ports-net-im + release=cvs + + + Berichtenuitwisseling. + + + ports-net-mgmt release=cvs Netwerkbeheersoftware. ports-news release=cvs USENET news software. ports-palm release=cvs Softwareondersteuning voor Palm apparatuur. ports-polish release=cvs Ondersteuning voor de Poolse taal. ports-portuguese release=cvs Ondersteuning voor de Portugese taal. ports-print release=cvs Printsoftware. ports-russian release=cvs Ondersteuning voor de Russische taal. ports-science release=cvs Wetenschappelijk. ports-security release=cvs Beveiligingsprogramma's. ports-shells release=cvs Commandoregelshells. ports-sysutils release=cvs Systeemprogramma's. ports-textproc release=cvs Tekstverwerkingsprogramma's (zonder desktop publishing). ports-ukrainian release=cvs Ondersteuning voor de Oekraïnische taal. ports-vietnamese release=cvs Ondersteuning voor de Vietnamese taal. ports-www release=cvs Software gerelateerd aan het Wereldwijde Web. ports-x11 release=cvs Ports voor het X windowsysteem. ports-x11-clocks release=cvs X11 klokken. ports-x11-fm release=cvs X11 bestandsbeheerders. ports-x11-fonts release=cvs X11 lettertypen en lettertypeprogramma's. ports-x11-toolkits release=cvs X11 hulpprogramma's. ports-x11-servers release=cvs X11 servers. ports-x11-themes X11 thema's. ports-x11-wm release=cvs X11 vensterbeheerprogramma's. src-all release=cvs De hoofdbroncode van &os;, inclusief de cryptografische code. src-base release=cvs Verschillende bestanden bovenin de /usr/src structuur. src-bin release=cvs Gebruikersprogramma's die wellicht nodig zijn in single-user modus (/usr/src/bin). src-contrib release=cvs Programma's en bibliotheken van buiten het &os; project die vrijwel ongewijzigd gebruikt worden (/usr/src/contrib). src-crypto release=cvs Cryptografische programma's en bibliotheken van buiten het &os; project, die vrijwel ongewijzigd worden gebruikt (/usr/src/crypto). src-eBones release=cvs Kerberos en DES (/usr/src/eBones). Niet gebruikt in recente uitgaves van &os;. src-etc release=cvs Bestanden met systeeminstellingen (/usr/src/etc). src-games release=cvs Spelletjes (/usr/src/games). src-gnu release=cvs Programma's die onder de GNU Public License vallen (/usr/src/gnu). src-include release=cvs Headerbestanden (/usr/src/include). src-kerberos5 release=cvs Kerberos5 beveiligingspakket (/usr/src/kerberos5). src-kerberosIV release=cvs KerberosIV beveiligingspakket (/usr/src/kerberosIV). src-lib release=cvs Bibliotheken (/usr/src/lib). src-libexec release=cvs Systeemprogramma's die meestal door andere programma's worden uitgevoerd (/usr/src/libexec). src-release release=cvs Bestanden die nodig zijn voor het maken van een &os; release (/usr/src/release). src-sbin release=cvs Systeemprogramma's voor single-user modus (/usr/src/sbin). src-secure release=cvs Cryptografische bibliotheken en commando's (/usr/src/secure). src-share release=cvs Bestanden die tussen meerdere systemen gedeeld kunnen worden (/usr/src/share). src-sys release=cvs De kernel (/usr/src/sys). src-sys-crypto release=cvs Cryptografische kernelcode (/usr/src/sys/crypto). src-tools release=cvs Verschillende hulpprogramma's voor het onderhoud van &os; (/usr/src/tools). src-usrbin release=cvs Gebruikersprogramma's (/usr/src/usr.bin). src-usrsbin release=cvs Systeemprogramma's (/usr/src/usr.sbin). www release=cvs De broncode voor de &os; website. distrib release=self De instellingenbestanden van de CVSup server zelf. Gebruikt door de CVSup mirrorsites. gnats release=current De GNATS bug-tracking database. mail-archive release=current &os; mailinglijstarchief. www release=current De voorbewerkte &os; websitebestanden (niet de broncode). Gebruikt door WWW mirrorsites. Voor meer informatie De CVSup FAQ en andere informatie over CVSup is te vinden op De CVSup Homepage. De meeste &os;–gerelateerde discussie over CVSup vindt plaats op de &a.hackers;. Daar worden nieuwe versies van de software aangekondigd, net als op de &a.announce;. Vragen en foutrapporten kunnen gericht worden aan de auteur van het programma op cvsup-bugs@polstra.com. CVSup sites CVSup servers voor &os; draaien op de onderstaande sites. Het overige deel van deze paragraaf wordt automatisch samengesteld en is daarom niet vertaald. &chap.mirrors.cvsup.inc; + + Portsnap gebruiken + + + Introductie + + Portsnap is een systeem voor het + veilig distribueren van de &os; portsstructuur. Er wordt + ongeveer eens per uur een snapshot van de + portsstructuur gemaakt en dat wordt cryptografisch getekend. + De resulterende bestanden worden daarna gedistribueerd via + HTTP. + + Net als CVSup gebruikt + portsnap een + pull-model voor het bijwerken: de + voorverpakte en getekende portsstructuren worden op een + webserver geplaatst die passief wacht op verzoeken om bestanden + door clients. Gebruikers dienen ofwel handmatig + portsnap te draaien om de updates op + te halen ofwel een taak in cron in te + stellen om de updates regelmatig automatisch op te laten + halen. + + Om technische redenen werkt + portsnap de portsstructuur in + /usr/ports/ niet direct + live bij. In plaats daarvan werkt het met een + gecomprimeerde kopie van de portsstructuur die standaard in + /var/db/portsnap/ staat. Deze + gecomprimeerde kopie wordt daarna gebruikt om de eigenlijke + portsstructuur bij te werken. + + + Als portsnap is + geïnstalleerd uit de &os; Portscollectie, dan is de + standaardlocatie voor het gecomprimeerde snapshot + /usr/local/portsnap/ in plaats van + /var/db/portsnap/. + + + + + Installatie + + In &os; 6.0 en nieuwere versies, is + portsnap onderdeel van het &os; + basissysteem. In oudere versies van &os; kan het + geïnstalleerd worden met de port sysutils/portsnap. + + + + Portsnap instellen + + De werking van Portsnap wordt + bepaald door het instellingenbestand + /etc/portsnap.conf. Voor de meeste + gebruikers voldoen de standaard instellingen. Meer details + staan in de handboekpagina van &man.portsnap.conf.5;. + + + Als portsnap is + geïnstalleerd uit de Portscollectie, dan wordt als + instellingenbestand + /usr/local/etc/portsnap.conf gebruikt in + plaats van + /etc/portsnap.conf. Dit + instellingenbestand wordt niet gemaakt als de port wordt + geïnstalleerd, maar er wordt een voorbeeldbestand + gedistribueerd. Voer het volgende commando uit om dit + bestand juist te plaatsen: + + &prompt.root; cd /usr/local/etc && cp portsnap.conf.sample portsnap.conf + + + + + <application>Portsnap</application> voor de eerste keer + draaien + + De eerste keer dat portsnap + wordt gedraaid, moet het een gecomprimeerde snapshot van de + complete portsstructuur downloaden naar + /var/db/portsnap/ (of + /usr/local/portsnap/ als + portsnap geïnstalleerd is uit + de Portscollectie). Dit is een download van ongeveer + 36 MB. + + &prompt.root; portsnap fetch + + Als het gecomprimeerde snapshot is gedownload, dan kan een + live kopie van de portsstructuur uitgepakt + worden naar /usr/ports/. Dit moet + gebeuren, zelfs als er al een portsstructuur bestaat in die map + (bijvoorbeeld door gebruik van + CVSup), omdat hiermee een + uitgangspunt wordt gemaakt dat + portsnap gebruikt om later te + bepalen welke delen van de portsstructuur bijgewerkt moeten + worden. + + &prompt.root; portsnap extract + + + + Portsstructuur bijwerken + + Nadat een eerste gecomprimeerd snapshot van de + portsstructuur is gedownload en uitgepakt in + /usr/ports/, bestaat het bijwerken van + de portsstructuur uit twee stappen: het ophalen van de + gecomprimeerde updates voor het snapshot + (fetch) en die gebruiken om de live + portsstructuur bij te werken (update). + Deze twee stappen kunnen door + portsnap in een enkel commando + worden uitgevoerd: + + &prompt.root; portsnap fetch update + + + Sommige oudere versies van + portsnap ondersteunen deze + syntaxis niet. Als het bovenstaande niet werkt, probeer + dan het volgende: + + &prompt.root; portsnap fetch +&prompt.root; portsnap update + + + + + Portsnap draaien vanuit cron + + Om het probleem dat hordes gebruikers inhameren op de + servers voor portsnap te voorkomen, + draait portsnap fetch niet vanuit een + cron-opdracht. In plaats daarvan is het + commando portsnap cron beschikbaar, dat + een willekeurige periode wacht, tot 3600 seconden, voordat de + updates worden opgehaald. + + Daarnaast wordt het sterk aangeraden om + portsnap update niet vanuit de + cron te draaien, omdat er grote problemen te + verwachten zijn als dit commando op hetzelfde moment draait als + waarop een port wordt gebouwd of geïnstalleerd. Het is + wel veilig om de INDEX-bestanden voor de ports bij te werken en + dit kan gedaan worden door de vlag mee te + geven aan portsnap. Natuurlijk is + het op een later moment nodig om, als portsnap -I + update draait vanuit de cron, + portsnap update te draaien zonder de vlag + om de rest van de structuur bij te + werken. + + Door de volgende regel toe te voegen aan + /etc/crontab werkt + portsnap zijn gecomprimeerde + snapshot bij, worden de INDEX-bestanden in + /usr/ports/ bijgewerkt en wordt er een + e-mail verzonden als er ports zijn die bijgewerkt moeten + worden: + + 0 3 * * * root portsnap -I cron update && pkg_version -vIL= + + + Als een systeemklok niet is ingesteld op de lokale + tijdzone, vervang 3 dan door een + willekeurige waarde tussen 0 en 23 om de belasting op de + servers voor portsnap zo + evenwichtig mogelijk te verdelen. + + + + Sommige oudere versie van + portsnap bieden geen ondersteuning + voor het opgeven van meerdere commando's, zoals bijvoorbeeld + cron update, in dezelde aanroep van + portsnap. Als de regel hierboven faalt, + probeer portsnap -I cron update dan te + vervangen door portsnap cron && portsnap -I + update. + + + + CVS labels Bij het ophalen of bijwerken van broncode met cvs of CVSup moet een revisielabel meegegeven worden. Een revisielabel refereert aan een specifieke lijn in de &os; ontwikkeling of aan een specifiek moment in de tijd. Het eerste type heet taklabel (branch tag) en het tweede type heet releaselabel (release tag). Taklabels Deze zijn, met uitzondering van HEAD (dat altijd een geldig label is), alleen van toepassing op de src/ structuur. De ports/, doc/ en www/ structuren kennen geen takken. HEAD Symbolische naam voor de hoofdlijn van &os;-CURRENT. Ook de standaard als geen revisie is aangegeven. In CVSup wordt dit label aangegeven met een . (dat is dus geen interpunctie, maar een echt . karakter). In CVS is dit de standaard als er geen revisietabel is aangegeven. Het is meestal geen goed idee om een checkout of update van CURRENT broncode op een STABLE machine te doen, tenzij dat expliciet de bedoeling is. RELENG_6 De ontwikkellijn voor &os;-6.X, ook bekend als &os; 6-STABLE. RELENG_5 De ontwikkellijn voor &os;-5.X, ook bekend als &os; 5-STABLE. RELENG_5_4 De releasetak voor &os;-5.4, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_5_3 De releasetak voor &os;-5.3, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_5_2 De releasetak voor &os;-5.2 en &os;-5.2.1, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_5_1 De releasetak voor &os;-5.1, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_5_0 De releasetak voor &os;-5.0, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_4 De ontwikkellijn voor &os;-4.X, ook bekend als &os; 4-STABLE. RELENG_4_11 De releasetak voor &os;-4.11, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_4_10 De releasetak voor &os;-4.10, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_4_9 De releasetak voor &os;-4.9, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_4_8 De releasetak voor &os;-4.8, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_4_7 De releasetak voor &os;-4.7, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_4_6 De releasetak voor &os;-4.6 en &os;-4.6.2, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_4_5 De releasetak voor &os;-4.5, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_4_4 De releasetak voor &os;-4.4, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_4_3 De releasetak voor &os;-4.3, alleen gebruikt voor beveiligingswaarschuwingen en andere kritische aanpassingen. RELENG_3 De ontwikkellijn voor &os;-3.X, ook bekend als 3.X-STABLE. RELENG_2_2 De ontwikkellijn voor &os;-2.2.X, ook bekend als 2.2-STABLE. Deze tak is sterk verouderd. Releaselabels Deze labels refereren aan een specifiek moment in de tijd waarop een versie van &os; is uitgegeven. Het proces om tot een release te komen is gedetailleerder beschreven in de Release Engineering Informatie en Release Proces documenten. De src structuur gebruikt labelnamen die beginnen met RELENG_ labels. De ports en doc structuren gebruiken labels waarvan de naam begint met het label RELEASE. De www tenslotte, is niet gemarkeerd met een bijzondere naam bij releases. RELENG_5_4_0_RELEASE &os; 5.4 RELENG_4_11_0_RELEASE FreeBSD 4.11 RELENG_5_3_0_RELEASE &os; 5.3 RELENG_4_10_0_RELEASE &os; 4.10 RELENG_5_2_1_RELEASE &os; 5.2.1 RELENG_5_2_0_RELEASE &os; 5.2 RELENG_4_9_0_RELEASE &os; 4.9 RELENG_5_1_0_RELEASE &os; 5.1 RELENG_4_8_0_RELEASE &os; 4.8 RELENG_5_0_0_RELEASE &os; 5.0 RELENG_4_7_0_RELEASE &os; 4.7 RELENG_4_6_2_RELEASE &os; 4.6.2 RELENG_4_6_1_RELEASE &os; 4.6.1 RELENG_4_6_0_RELEASE &os; 4.6 RELENG_4_5_0_RELEASE &os; 4.5 RELENG_4_4_0_RELEASE &os; 4.4 RELENG_4_3_0_RELEASE &os; 4.3 RELENG_4_2_0_RELEASE &os; 4.2 RELENG_4_1_1_RELEASE &os; 4.1.1 RELENG_4_1_0_RELEASE &os; 4.1 RELENG_4_0_0_RELEASE &os; 4.0 RELENG_3_5_0_RELEASE &os;-3.5 RELENG_3_4_0_RELEASE &os;-3.4 RELENG_3_3_0_RELEASE &os;-3.3 RELENG_3_2_0_RELEASE &os;-3.2 RELENG_3_1_0_RELEASE &os;-3.1 RELENG_3_0_0_RELEASE &os;-3.0 RELENG_2_2_8_RELEASE &os;-2.2.8 RELENG_2_2_7_RELEASE &os;-2.2.7 RELENG_2_2_6_RELEASE &os;-2.2.6 RELENG_2_2_5_RELEASE &os;-2.2.5 RELENG_2_2_2_RELEASE &os;-2.2.2 RELENG_2_2_1_RELEASE &os;-2.2.1 RELENG_2_2_0_RELEASE &os;-2.2.0 AFS sites Er draaien AFS servers voor &os; op de volgende sites: Sweden The path to the files are: /afs/stacken.kth.se/ftp/pub/FreeBSD/ stacken.kth.se # Stacken Computer Club, KTH, Sweden 130.237.234.43 #hot.stacken.kth.se 130.237.237.230 #fishburger.stacken.kth.se 130.237.234.3 #milko.stacken.kth.se Beheerder: ftp@stacken.kth.se rsync sites De volgende sites bieden &os; aan via het protocol rsync. Het programma rsync werkt vrijwel hetzelfde als &man.rcp.1;, maar kent meer mogelijkheden en gebruikt het rsync remote-update protocol, dat alleen verschillen tussen twee groepen bestanden overbrengt, waardoor het synchroniseren via een netwerk drastisch wordt versneld. Dit kan het beste gedaan worden als er een mirrorsite voor de &os; FTP server of het &os; CVS depot draait. De rsync suite is voor veel besturingssystemen beschikbaar. Voor &os; kan het package of de port uit net/rsync geïnstalleerd worden. Tschechische Republiek rsync://ftp.cz.FreeBSD.org/ Beschikbare collecties: ftp: een gedeeltelijke mirror van de &os; FTP server. &os;: een volledige mirror van de &os; FTP server. Duitsland rsync://grappa.unix-ag.uni-kl.de/ Beschikbare collecties: freebsd-cvs: het volledige &os; CVS depot. Deze machine mirrort onder andere ook de CVS depots voor de NetBSD en OpenBSD projecten. Nederland rsync://ftp.nl.FreeBSD.org/ Beschikbare collecties: vol/4/freebsd-core: een volledige mirror van de &os; FTP server. Verenigd Koninkrijk rsync://rsync.mirror.ac.uk/ Beschikbare collecties: ftp.FreeBSD.org: een volledige mirror van de &os; FTP server. Verenigde Staten rsync://ftp-master.FreeBSD.org/ Deze server mag alleen gebruikt worden door &os; primaire mirrorsites. Beschikbare collecties: &os;: het masterarchief van de &os; FTP server. acl: de &os; master ACL lijst. rsync://ftp13.FreeBSD.org/ Beschikbare collecties: &os;: een volledige mirror van de &os; FTP server. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/multimedia/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/multimedia/chapter.sgml index 523717bb6d..f12d90353b 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/multimedia/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/multimedia/chapter.sgml @@ -1,2060 +1,2061 @@ Ross Lippert Aangepast door Siebrand Mazeland Vertaald door Multimedia Overzicht &os; ondersteunt een breed bereik aan geluidskaarten, waardoor het mogelijk is van geluid van hoge kwaliteit op een computer te genieten. Hieronder vallen mogelijkheden om geluid op te nemen en af te spelen in de MPEG Audio Layer 3 (MP3), WAV en Ogg Vorbis formaten en vele andere formaten. De &os; Portscollectie bevat ook programma's waarmee opgenomen audio bewerkt kan worden, waarmee geluidseffecten toegevoegd kunnen worden en aangesloten MIDI apparaten bestuurd kunnen worden. Met wat wil om te experimenteren kunnen met &os; videobestanden en DVD's afgespeeld worden. Er zijn minder programma's om video te encoderen, te converteren en af te spelen dan er zijn voor audio. Op het moment van schrijven is er bijvoorbeeld geen programma in de &os; Portscollectie beschikbaar waarmee video goed gehercodeerd kan worden. Deze functie zou gebruikt kunnen worden om tussen formaten te converteren, zoals mogelijk is met audio/sox. De software in dit landschap is echter sterk aan verandering onderhevig. In dit hoofdstuk worden de stappen beschreven die uitgevoerd moeten worden om een geluidskaart in te stellen. Bij de installatie en instelling van X11 () is al beschreven hoe videokaarten ingesteld kunnen worden, hoewel er nog wel een aantal mogelijkheden zijn om het afspelen te verbeteren. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Hoe een systeem zo in te stellen dat een geluidskaart wordt herkend; Hoe getest kan worden of een kaart werkt door gebruik te maken van voorbeeldapplicaties; Hoe problemen op te lossen met betrekking tot geluidsinstellingen; Hoe MP3's en andere audio af te spelen en te maken; Hoe video wordt ondersteund door de X server; Welke video speler/encoderports goede resultaten geven; Hoe DVD's, .mpg en .avi bestanden af te spelen; Hoe CD en DVD informatie naar bestanden geript kan worden; Hoe een TV-kaart in te stellen; Hoe een scanner in te stellen. Er wordt aangenomen dat de lezer van dit hoofdstuk: Weet hoe een nieuwe kernel in te stellen en te installeren (). Het proberen te mounten van audio CD's met &man.mount.8; resulteert in ieder geval in een foutmelding en op zijn ergst in een kernel panic. Dat type media heeft een formaat dat afwijkt van het gebruikelijke ISO-bestandssysteem. Moses Moore Geschreven door Marc Fonvieille Aangepast voor &os; 5.X door Geluidskaart installeren Systeem instellen PCI ISA geluidskaarten Alvorens te beginnen is het van belang te weten welk model een geluidskaart is, welke chip erop wordt gebruikt en of het een PCI of ISA kaart is. &os; ondersteunt vele PCI en ISA kaarten. De ondersteunde audioapparaten staan in een lijst in de Hardware Notes. In dit document staat ook beschreven welk stuurprogramma welke kaart(en) ondersteunt. kernel instellen Om een geluidsapparaat te gebruiken dient het juiste apparaatstuurprogramma geladen te worden. Dit kan op twee manieren. De meest eenvoudige manier is simpelweg een kernelmodule te laden voor de gewenste geluidskaart met &man.kldload.8;. Dit kan vanaf de commandoregel: &prompt.root; kldload snd_emu10k1 Of door als volgt de juiste regel toe te voegen aan /boot/loader.conf: snd_emu10k1_load="YES" De bovenstaande voorbeelden zijn voor een Creative &soundblaster; Live! geluidskaart. De overige beschikbare laadbare geluidsmodules staan beschreven in /boot/defaults/loader.conf. Als niet compleet duidelijk is welk stuurprogramma gebruikt dient te worden, dan kan het met de module snd_driver geprobeerd worden: &prompt.root; kldload snd_driver Dit is een metastuurprogramma, dat in één keer de meest voorkomende apparaatstuurprogramma's laadt. Hiermee kan het zoeken naar het juiste stuurprogramma versneld worden. Het is ook mogelijk om alle geluidsstuurprogramma's te laden via de optie /boot/loader.conf. Om uit te vinden welk struurprogramma na het laden van het metastuurprogramma snd_driver wordt geladen kan de inhoud van het bestand /dev/sndstat nagekeken worden met cat /dev/sndstat. Om onder &os; 4.X alle geluidsstuurprogramma's te laden, dient de module snd geladen te worden in plaats van snd_driver. Een tweede mogelijkheid is ondersteuning voor een geluidskaart statisch in de kernel te compileren. In de onderstaande paragrafen staat meer informatie over hoe op die manier ondersteuning voor hardware toegevoegd kan worden. Meer informatie over het hercompileren van een kernel staat in . Aangepaste kernel maken met geluidsondersteuning Eerst moet het generieke audiostuurprogramma &man.sound.4; aan de kernel toegevoegd worden. Daarvoor dient het volgende te worden opgenomen in het bestand met kernelinstellingen: device sound Voor &os; 4.X kan het volgende gebruikt worden: device pcm Daarna kan ondersteuning voor de specifieke geluidskaart toegevoegd worden. Daarvoor moet bekend zijn welk stuurprogramma de kaart ondersteunt. Dit kan opgezocht worden in de lijst met ondersteunde audioapparaten in de Hardware Notes, waar de correcte stuurprogramma's voor geluidskaarten beschreven staan. Zo wordt een Creative &soundblaster; Live! geluidskaart bijvoorbeeld ondersteund door het stuurprogramma &man.snd.emu10k1.4;. Ondersteuning voor deze kaart kan als volgt worden toegevoegd: device "snd_emu10k1" In de hulppagina voor een stuurprogramma staat welke syntaxis gebruikt kan worden. Informatie over de syntaxis van geluidsstuurprogramma's in de kernelinstellingen staat ook in /usr/src/sys/conf/NOTES (/usr/src/sys/i386/conf/LINT voor &os; 4.X). Voor niet-PnP ISA-kaarten kan het nodig zijn dat de kernel informatie gegeven moet worden over de instellingen van een geluidskaart (IRQ, I/O poort, enzovoort). Dit kan via het bestand /boot/device.hints. Bij het starten van een systeem leest de &man.loader.8; dat bestand uit en geeft de instellingen door aan de kernel. Zo gebruikt een oude Creative &soundblaster; 16 ISA - niet-PnP-kaart het stuurprogramma &man.snd.sbc.4; en dient de - volgende regel toegevoegd te worden aan het bestand met - kernelinstellingen: + niet-PnP-kaart het stuurprogramma &man.snd.sbc.4; samen met + snd_sb16(4) en dient de volgende regel toegevoegd te worden + aan het bestand met kernelinstellingen: - device snd_sbc + device snd_sbc +device snd_sb16 Daarnaast moet het volgende worden toegevoegd aan /boot/device.hints: hint.sbc.0.at="isa" hint.sbc.0.port="0x220" hint.sbc.0.irq="5" hint.sbc.0.drq="1" hint.sbc.0.flags="0x15" In dit geval gebruikt de kaart I/O poort 0x220 en IRQ 5. De gebruikte syntaxis voor /boot/device.hints staat beschreven in de hulppagina voor het geluidsstuurprogramma. In &os; 4.X worden deze instellingen direct in het bestand met kernelinstellingen gezet. In het geval van de bovenstaande ISA-kaart gaat dat al volgt: device sbc0 at isa? port 0x220 irq 5 drq 1 flags 0x15 De bovenstaande instellingen zijn de standaard instellingen. In sommige gevallen moeten IRQ of andere instellingen gewijzigd worden om een apparaat juist te laten werken. In &man.snd.sbc.4; staat meer informatie. Onder &os; 4.X hebben sommige systemen met audioapparaten op het moederbord de volgende optie in het bestand met kernelinstellingen nodig: options PNPBIOS Geluidskaart testen Na het herstarten met de aangepaste kernel of na het laden van de benodigde module, hoort de geluidskaart ongeveer als volgt te verschijnen in de systeemberichtbuffer (&man.dmesg.8;): pcm0: <Intel ICH3 (82801CA)> port 0xdc80-0xdcbf,0xd800-0xd8ff irq 5 at device 31.5 on pci0 pcm0: [GIANT-LOCKED] pcm0: <Cirrus Logic CS4205 AC97 Codec> De status van de geluidskaart kan gecontroleerd worden via het bestand /dev/sndstat: &prompt.root; cat /dev/sndstat FreeBSD Audio Driver (newpcm) Installed devices: pcm0: <Intel ICH3 (82801CA)> at io 0xd800, 0xdc80 irq 5 bufsz 16384 kld snd_ich (1p/2r/0v channels duplex default) De uitvoer kan per systeem wat verschillen. Als er geen apparaten pcm verschijnen, dienen eerdere stappen bekeken te worden. Bekijk nogmaals de instellingen van de kernel en bevestig dat het juiste apparaat is gekozen. Veel voorkomende problemen staan beschreven in . Als het goed is werkt de geluidskaart nu. Als de cd-rom of DVD-ROM drive juist is aangesloten op de geluidskaart, dan kan er een CD in de drive gestoken worden en kan deze met &man.cdcontrol.1; afgespeeld worden: &prompt.user; cdcontrol -f /dev/acd0 play 1 Applicaties als audio/workman kunnen een vriendelijker interface bieden. Wellicht is het handig om een applicatie als audio/mpg123 te installeren om naar MP3 audiobestanden te luisteren. Een snelle manier om de kaart te testen is het als volgt sturen van data naar /dev/dsp: &prompt.user; cat filename > /dev/dsp filename kan ieder bestand zijn. Deze commandoregel hoort wat ruis tot gevolg te hebben, waardoor wordt bevestigd dat de geluidskaart echt werkt. &os; 4.X gebruikers moeten de geluidskaart apparaatnodes maken voordat hij gebruikt kan worden. Als de kaart voorkomt in de berichtbuffer als pcm0, dan dient het volgende als root uitgevoerd te worden: &prompt.root; cd /dev &prompt.root; sh MAKEDEV snd0 Als de kaart herkend is als pcm1, kunnen dezelfde stappen als hierboven gevolgd worden, waarbij snd0 wordt vervangen door snd1. MAKEDEV maakt een groep apparaatnodes aan die gebruikt worden voor de applicaties die met geluid te maken hebben. Niveau's voor de geluidskaartmixer kunnen aangepast worden met het commando &man.mixer.8;. Er staan meer details in &man.mixer.8;. Bekende problemen apparaatnodes I/O poort IRQ DSP Fout Oplossing unsupported subdevice XX Eén of meer van de apparaatnodes zijn niet correct gemaakt. De bovenstaande stappen dienen opnieuw uitgevoerd te worden. sb_dspwr(XX) timed out De I/O poort is niet correct ingesteld. bad irq XX Het IRQ is niet correct ingesteld. Zorg dat het ingestelde IRQ en het IRQ voor het geluid hetzelfde zijn. xxx: gus pcm not attached, out of memory Er is niet genoeg geheugen beschikbaar om het apparaat te gebruiken. xxx: can't open /dev/dsp! Controleer fstat | grep dsp of een ander programma het apparaat geopend heeft. Bekende probleemgevallen zijn esound en KDE's geluidsondersteuning. Munish Chopra Geschreven door Meerdere geluidsbronnen gebruiken Het is vaak wenselijk om meerdere geluidsbronnen tegelijkertijd af te kunnen spelen, zoals wanneer esound of artsd het delen van een geluidsapparaat met een andere applicatie niet ondersteunen. Met &os; kan dit met Virtuele Geluidskanalen, die ingesteld kunnen worden met de &man.sysctl.8; faciliteit. Met virtuele kanalen kunnen de afspeelkanalen van een geluidskaart gemultiplext worden door het geluid in de kernel te mixen. Het aantal virtuele kanalen kan met twee sysctl knoppen als root als volgt ingesteld worden: &prompt.root; sysctl hw.snd.pcm0.vchans=4 &prompt.root; sysctl hw.snd.maxautovchans=4 In het bovenstaande voorbeeld worden vier virtuele kanelen gealloceerd, wat in het dagelijks gebruik voldoende is. In hw.snd.pcm0.vchans staat het aantal vitruele kanalen dat pcm0 heeft en is instelbaar als een apparaat is aangesloten. In hw.snd.maxautovchans staat het aantal virtuele kanalen dat aan een nieuw audio-apparaat wordt gegeven als het wordt aangesloten met &man.kldload.8;. Omdat de module pcm onafhankelijk van de hardware stuurprogramma's geladen kan worden, kan in hw.snd.maxautovchans opgeslagen worden hoeveel virtuele kanalen apparaten die later worden aangesloten krijgen. Het aantal virtuele kanalen voor een apparaat kan niet gewijzigd worden als het in gebruik is. Sluit eerst alle programma's die het apparaat gebruiken, zoals muziekspelers of geluidsdaemons. Als er geen gebruik wordt gemaakt van &man.devfs.5;, dan moeten applicaties wijzen naar /dev/dsp0.x, waar x tussen 0 en 3 ligt als hw.snd.pcm.0.vchans is ingesteld op 4, zoals in het bovenstaande voorbeeld. Op een systeem waar &man.devfs.5; wordt gebruikt, wordt het voorgaande voor een gebruiker automatisch transparant gealloceerd. Josef El-Rayes Geschreven door Standaardwaarden voor mixerkanalen instellen De standaard waarden voor de mixerkanelen zijn ingesteld in de broncode van het stuurprogramma &man.pcm.4;. Er zijn vele applicaties en daemons waarmee waarden voor de mixer ingesteld en onthouden kunnen worden en iedere keer bij het starten weer kunnen worden ingesteld. Maar dit is geen nette oplossing, omdat het netter is de standaardwaarden in te stellen op het niveau van het stuurprogramma. Die kunnen ingesteld worden door de gewenste waarden in te stellen in /boot/device.hints. Bijvoorbeeld: hint.pcm.0.vol="100" Met de bovenstaande instelling wordt het volume van een kanaal standaard op 100 ingesteld bij het laden van de module &man.pcm.4;. Dit wordt alleen ondersteund in &os; 5.3-RELEASE en later. Chern Lee Geschreven door MP3 audio Met MP3 (MPEG Layer 3 Audio) kan geluid bijna in CD-kwaliteit weergegeven worden en dus is er een goede reden om dit vooral niet na te laten op een &os; werkstation. MP3 spelers Verreweg de meest populaire X11 MP3 speler is XMMS (X Multimedia Systeem). In XMMS kunnen Winamp skins gebruikt worden, omdat de GUI vrijwel gelijk is aan die van Nullsoft's Winamp. XMMS heeft ook een eigen plug-in ondersteuning. XMMS kan geïnstalleerd worden via de multimedia/xmms port of package. De interface van XMMS is intuïtief met een playlist, grafische equalizer en meer. Gebruikers die bekend zijn met Winamp vinden XMMS vast eenvoudig te gebruiken. De port audio/mpg123 is een alternatieve MP3 speler die gebruik maakt van de commandoregel. mpg123 werkt door het geluidsapparaat en het MP3 bestand aan te geven op de commandoregel, zoals hieronder wordt aangegeven: &prompt.root; mpg123 -a /dev/dsp1.0 Foobar-GreatestHits.mp3 High Performance MPEG 1.0/2.0/2.5 Audio Player for Layer 1, 2 and 3. Version 0.59r (1999/Jun/15). Written and copyrights by Michael Hipp. Uses code from various people. See 'README' for more! THIS SOFTWARE COMES WITH ABSOLUTELY NO WARRANTY! USE AT YOUR OWN RISK! Playing MPEG stream from Foobar-GreatestHits.mp3 ... MPEG 1.0 layer III, 128 kbit/s, 44100 Hz joint-stereo /dev/dsp1.0 dient gewijzigd te worden in het dsp apparaat van het systeem waarop de MP3 afgespeeld moet worden. CD audio tracks rippen Voordat een CD of een CD track naar MP3 ge-encodeerd kan worden moet de audiodata naar de harde schijf geript worden. Dit gaat door de ruwe CDDA (CD Digital Audio) data naar WAV-bestanden de kopiëren. Het hulpprogramma cdda2wav, dat onderdeel is van de suite sysutils/cdrtools, kan gebruikt worden om audio-informatie en de daarbij behorende informatie van CD's te rippen. Als de audio CD in de drive zit, kan het volgende commando als root uitgevoerd worden om een hele CD naar individuele (per track) WAV-bestanden te rippen: &prompt.root; cdda2wav -D 0,1,0 -B cdda2wav ondersteunt ATAPI (IDE) cd-rom drives. Om van een IDE drive te rippen, dient de apparaatnaam aangegeven te worden in plaats van de SCSI eenheidsnummers. Om bijvoorbeeld track 7 van een IDE drive te rippen: &prompt.root; cdda2wav -D /dev/acd0a -t 7 De optie geeft het SCSI apparaat 0,1,0 aan, dat overeenkomt met de uitvoer van cdrecord -scanbus. Om individuele tracks te rippen kan gebruik gemaakt worden van de optie : &prompt.root; cdda2wav -D 0,1,0 -t 7 In het bovenstaande voorbeeld wordt track 7 van de audio CD geript. Om een reeks tracks te rippen, bijvoorbeeld van 1 tot 7, kan een reeks opgegeven worden: &prompt.root; cdda2wav -D 0,1,0 -t 1+7 Ook het hulpprogramma &man.dd.1; kan gebruikt worden om audio tracks van ATAPI drives af te halen. Deze mogelijkheid wordt beschreven in . MP3's encoderen Tegenwoodig is de MP3 encoder lame. Lame staat in audio/lame in de portsstructuur. Met de geripte WAV-bestanden converteert het volgende commando audio01.wav naar audio01.mp3: &prompt.root; lame -h -b 192 \ --tt "Foo Titel" \ --ta "FooBar Artiest" \ --tl "FooBar Album" \ --ty "2005" \ --tc "Geript en encoded door Foo" \ --tg "Genre" \ audio01.wav audio01.mp3 192 kbits lijkt de standaard bitrate voor MP3 te zijn. Het is ook mogelijk 128 of 160 of andere bitrates te gebruiken. Hoe hoger de bitrate, hoe meer schijfruimte de uiteindelijke MP3-bestanden gebruiken, maar ook de kwaliteit wordt dan hoger. Met de optie wordt de modus hogere kwaliteit, maar iets langzamer ingeschakeld. Met de opties vanaf worden de ID3 tags ingegeven, die meestal informatie over een nummer bevatten en onderdeel uitmaken van het MP3-bestand. In de hulppagina voor lame staan nog meer opties die gebruikt kunnen worden bij het encoderen beschreven. MP3's decoderen Om een CD te kunnen branden van MP3's, moeten ze omgezet worden naar een niet gecomprimeerd WAV-formaat. Zowel XMMS als mpg123 ondersteunen de uitvoer van MP3 naar een niet gecomprimeerd bestandsformaat. Naar schijf schrijven met XMMS: Start XMMS; Klik rechts op het venster om het XMMS menu te zien; Selecteer Preference onder Options; Wijzig de Output Plugin naar Disk Writer Plugin; Klik Configure; Voer een map in (of kies browse) waar de ongecomprimeerde bestanden heengeschreven moeten worden; Laad de MP3-bestanden zoals gewoonlijk in XMMS, met het volume op 100% en de EQ instellingen uitgeschakeld; Klik Play. XMMS lijkt nu de MP3 af te spelen, maar er is geen muziek te horen. Nu wordt feitelijk de MP3 afgespeeld naar een bestand; Zorg ervoor dat de standaard Output Plugin wordt teruggezet naar hoe de instellingen waren om weer naar MP3's te kunnen luisteren. Schrijven naar stdout vanuit mpg123: Voer mpg123 -s audio01.mp3 > audio01.pcm uit. XMMS schijft een bestand in het WAV-formaat, terwijl mpg123 de MP3 converteert naar ruwe PCM audio data. Beide formaten kunnen gebruikt worden met cdrecord om audio CD's te maken. Met &man.burncd.8; moeten ruwe PCM-bestanden gebruikt worden. Als er WAV-bestanden worden gebruikt, is er een tik-geluid te horen bij het begin van iedere track. Dit is het geluid van de kop van ieder WAV-bestand. Met het hulpprogramma SoX kan de kop van WAV-bestanden verwijderd worden. Dit programma kan geïnstalleerd worden met de port of package audio/sox &prompt.user; sox -t wav -r 44100 -s -w -c 2 track.wav track.raw In staat meer informatie over het gebruiken van een CD-brander in &os;. Ross Lippert Geschreven door Video afspelen Video afspelen is een relatief nieuwe en zich snel ontwikkelende richting voor applicaties. In tegenstelling tot voor audio werkt alles hier niet zo soepel. Voor er wordt begonnen is het van belang te weten welk model videokaart zich in een systeem bevindt en welke chip die gebruikt. Hoewel &xorg; en &xfree86; vele videokaarten ondersteunen, zijn er veel minder geschikt om goed video mee af te spelen. Er kan een lijst met ondersteunde extensies getoond worden voor X server met de gebruikte videokaart door het commando &man.xdpyinfo.1; uit te voeren terwijl X11 draait. Het is verstandig een kort MPEG-bestand beschikbaar te hebben dat gebruikt kan worden als testbestand voor het evalueren van de spelers en hun opties. Omdat sommige DVD-spelers standaard zoeken naar DVD media in /dev/dvd of deze apparaatnaam standaard in de broncode hebben staan, is het wellicht verstandig om een symbolische link te maken naar de juist apparaten: &prompt.root; ln -sf /dev/acd0c /dev/dvd &prompt.root; ln -sf /dev/racd0c /dev/rdvd In &os; 5.X, dat &man.devfs.5; gebruikt, worden net iets andere links aangeraden: &prompt.root; ln -sf /dev/acd0 /dev/dvd &prompt.root; ln -sf /dev/acd0 /dev/rdvd Vanwege de werking van &man.devfs.5;, blijven handmatig aangemaakte links niet bestaan als een systeem wordt herstart. Om automatisch symbolische links aan te laten maken als een systeem start, kunnen de volgende regels toegevoegd worden aan /etc/devfs.conf: link acd0 dvd link acd0 rdvd Daarnaast zijn voor het decoderen van DVD, waarvoor bijzondere DVD-ROM functies aangeroepen worden, schrijfrechten op de DVD-apparaten nodig. kernelopties CPU_ENABLE_SSE kernelopties USER_LDT Een aantal van de hier besproken ports hebben specifieke kernelopties nodig om correct gebouwd te worden. Voordat ze gebouwd worden, dienen deze opties aan het bestand met kernelinstellingen toegevoegd te worden, dient de kernel opnieuw gebouwd te worden en het systeem opnieuw gestart te worden: option CPU_ENABLE_SSE option USER_LDT option USER_LDT bestaat niet in &os; 5.X. Om de gedeeld geheugen interface van X11 te verbeteren, wordt aangeraden dat een aantal variablelen van &man.sysctl.8; worden verhoogd: kern.ipc.shmmax=67108864 kern.ipc.shmall=32768 Videomogelijkheden vaststellen XVideo SDL DGA Er zijn een aantal methoden om video weer te geven onder X11. Welke echt werkt, is voornamelijk afhankelijk van de gebruikte hardware. Iedere hieronder beschreven methode geeft andere resultaten op andere hardware. De laatste tijd krijgt het renderen van video in X11 veel aandacht en bij iedere versie van &xorg; of &xfree86; kan er een aanzienlijke verbetering zijn. Een lijst van veel gebruikte video-interfaces: X11: normale X11 uitvoer met gebruikmaking van gedeeld geheugen; XVideo: een uitbreiding op de X11 interface die video in een door X11 getekend object ondersteunt; SDL: de Simple Directmedia Layer; DGA: de Direct Graphics Access; SVGAlib: low level console grafische laag. XVideo &xorg; en &xfree86; 4.X kennen een uitbreiding XVideo, ook bekend als Xvideo, Xv of xv, waarmee video direct weergegeven kan worden in getekende objecten door een speciale versneller. Deze uitbreiding geeft een goede afspeelkwaliteit, zelfs op machines met mindere specificaties. Of de uitbreiding actief is, kan gecontroleerd worden met het commando xvinfo: &prompt.user; xvinfo XVideo wordt ondersteund als de uitvoer er ongeveer als volgt uitziet: X-Video Extension version 2.2 screen #0 Adaptor #0: "Savage Streams Engine" number of ports: 1 port base: 43 operations supported: PutImage supported visuals: depth 16, visualID 0x22 depth 16, visualID 0x23 number of attributes: 5 "XV_COLORKEY" (range 0 to 16777215) client settable attribute client gettable attribute (current value is 2110) "XV_BRIGHTNESS" (range -128 to 127) client settable attribute client gettable attribute (current value is 0) "XV_CONTRAST" (range 0 to 255) client settable attribute client gettable attribute (current value is 128) "XV_SATURATION" (range 0 to 255) client settable attribute client gettable attribute (current value is 128) "XV_HUE" (range -180 to 180) client settable attribute client gettable attribute (current value is 0) maximum XvImage size: 1024 x 1024 Number of image formats: 7 id: 0x32595559 (YUY2) guid: 59555932-0000-0010-8000-00aa00389b71 bits per pixel: 16 number of planes: 1 type: YUV (packed) id: 0x32315659 (YV12) guid: 59563132-0000-0010-8000-00aa00389b71 bits per pixel: 12 number of planes: 3 type: YUV (planar) id: 0x30323449 (I420) guid: 49343230-0000-0010-8000-00aa00389b71 bits per pixel: 12 number of planes: 3 type: YUV (planar) id: 0x36315652 (RV16) guid: 52563135-0000-0000-0000-000000000000 bits per pixel: 16 number of planes: 1 type: RGB (packed) depth: 0 red, green, blue masks: 0x1f, 0x3e0, 0x7c00 id: 0x35315652 (RV15) guid: 52563136-0000-0000-0000-000000000000 bits per pixel: 16 number of planes: 1 type: RGB (packed) depth: 0 red, green, blue masks: 0x1f, 0x7e0, 0xf800 id: 0x31313259 (Y211) guid: 59323131-0000-0010-8000-00aa00389b71 bits per pixel: 6 number of planes: 3 type: YUV (packed) id: 0x0 guid: 00000000-0000-0000-0000-000000000000 bits per pixel: 0 number of planes: 0 type: RGB (packed) depth: 1 red, green, blue masks: 0x0, 0x0, 0x0 Sommige van de weergegeven formaten (YUV2, YUV12, enzovoort) zijn niet in iedere implementaties van XVideo beschikbaar en hun afwezigheid kan sommige spelers hinderen. Als het resultaat er als hieronder uitziet, is er geen ondersteuning voor XVideo aanwezig op de videokaart in een systeem: X-Video Extension version 2.2 screen #0 no adaptors present Als XVideo voor een kaart niet wordt ondersteund, dan betekent dat alleen dat het lastiger wordt om op een beeldscherm aan de vereisten voor het renderen van video te voldoen. Afhankelijk van de videokaart en de processor kan het toch nog mogelijk zijn om acceptabele prestaties neer te zetten. In staan verwijzingen naar leesvoer over mogelijkheden voor het verbeteren van prestaties. Eenvoudige Directmedia Laag De Eenvoudige Directmedia Laag (Simple Directmedia Layer), SDL, was bedoeld als een porting-laag tussen µsoft.windows;, BeOS en &unix;, waardoor cross-platform toepassingen konden worden ontwikkeld die efficiënt gebruik maken van geluid en beelden. De SDL laag biedt een abstractie op laag niveau naar de hardware die soms efficiënter kan zijn dan de X11 interface. De SDL staat in devel/sdl12. Directe Grafische Toegang Directe Grafische Toegang (Direct Graphics Access) is een X11 uitbreiding die een programma in staat stelt voorbij te gaan aan de X server en de framebuffer direct kan wijzigen. Omdat hij afhankelijk is van geheugenmapping op een laag niveau om dit delen uit te voeren, moeten programma's die er gebruik van maken als root draaien. De DGA uitbreiding kan getest en gebenchmarkt worden met &man.dga.1;. Als dga draait, verandert het de kleuren op een scherm als er een toets wordt ingedrukt. Om te stoppen kan de toets q gebruikt worden. Ports en packages met video videopoorten videopackages In dit onderdeel wordt de software die vanuit de &os; Portscollectie beschikbaar is voor het afspelen van video beschreven. Het afspelen van video is een tak van softwareontwikkeling die erg in beweging is en de mogelijkheden van de verschillende applicaties verschillen zeer waarschijnlijk van wat hier is beschreven. Als eerste is het belangrijk om te weten dat veel applicaties die met video te maken hebben en op &os; draaien ontwikkeld zijn als &linux; applicaties. Veel van die applicaties zijn op het moment van schrijven van beta-kwaliteit. Problemen die te verwachten zijn bij het gebruik van de beschreven videopakketten op &os; zijn: Een applicatie kan geen bestanden afspelen die zijn gemaakt met een andere applicatie; Een applicatie kan geen bestanden afspelen die met de applicatie zelf zijn gemaakt; Dezelfde applicatie, op twee verschillende machines gebouwd, speelt hetzelfde bestand op twee machines anders af; Een ogenschijlijk triviale filter, zoals het herschalen van beeldgrootte, kan resulteren in vreselijk vervelende artefacten door fouten in de routine voor het herschalen; Een applicatie dumpt zijn core regelmatig; Documentatie wordt niet geïnstalleerd bij de port en staat op het web of in de map work van de port. Veel van deze applicaties kunnen ook Linux-ismes vertonen. Zo kunnen er bijvoorbeeld problemen ontstaan door de wijze waarop standaard bibliotheken zijn geïmplementeerd in de &linux; distributies of een aantal van de mogelijkheden van de &linux;-kernel, waarvan door de makers van de applicatie wordt aangenomen dat ze aanwezig zijn. Dit soort problemen zijn niet altijd zichtbaar en er wordt ook omheen gewerkt door de beheerders van ports, wat tot de volgende mogelijke problemen kan leiden: Het gebruik van /proc/cpuinfo om processorkarakteristieken uit te lezen; Het verkeerd gebruiken van threads, waardoor een programma hangt als het klaar is, in plaats van dat het echt eindigt; Software die nog niet in de &os; Portscollectie zit en vaak gebruikt wordt samen met een applicatie die daar wel onderdeel van uitmaakt. Tot nu toe is gebleken dat de ontwikkelaars van applicaties wel coöperatief waren met de beheerders van ports om zo het aantal work-arounds dat nodig was voor het porten tot een minimum te beperken. MPlayer MPlayer is een zich snel ontwikkelende videospeler. De doelen van het MPlayer-team zijn snelheid en flexibiliteit onder &linux; en andere Unices. Het project is gestart toen de oprichter van het team genoeg had van de slechte afspeelprestaties van de destijds beschikbare spelers. Er zijn mensen die zeggen dat het grafische ontwerp is opgeofferd voor het stroomlijnen van het ontwerp, maar het blijkt dat, als een gebruiker gewend is aan de commandoregelopties en de toetsencommando's, de applicatie erg goed werkt. MPlayer bouwen MPlayer maken MPlayer staat in multimedia/mplayer. MPlayer voert een aantal hardwarecontroles uit tijdens het bouwen, wat resulteert in een binair bestand dat niet van het ene naar het andere systeem verplaatst kan worden. Daarom is het van belang dat het uit de ports wordt gebouwd en niet als binair package wordt geïnstalleerd. Daarnaast staan er ook nog opties die vanaf de make commandoregel meegegeven kunnen worden beschreven in de Makefile en aan het begin van de build: &prompt.root; cd /usr/ports/multimedia/mplayer &prompt.root; make N - O - T - E Take a careful look into the Makefile in order to learn how to tune mplayer towards you personal preferences! For example, make WITH_GTK1 builds MPlayer with GTK1-GUI support. If you want to use the GUI, you can either install /usr/ports/multimedia/mplayer-skins or download official skin collections from http://www.mplayerhq.hu/homepage/dload.html De standaard portopties zijn voor de meeste gebruikers voldoende. Maar als bijvoorbeeld de XviD codec nodig is, dan moet de optie WITH_XVID op de commandoregel meegegeven worden. Het standaard DVD-apparaat kan ook gedefinieerd worden met de optie WITH_DVD_DEVICE, waarbij standaard /dev/acd0 wordt gebruikt. Op het moment van schrijven wordt de MPlayer port gebouwd met de HTML documentatie en twee uitvoerbare bestanden, mplayer en mencoder, wat een hulpmiddel is voor het opnieuw encoderen van video. De HTML documentatie voor MPlayer is erg informatief. Als de lezer vindt dat er informatie over videohardware en interfaces in dit hoofdstuk mist, dan is de documentatie van MPlayer een zeer grondige aanvulling. Het is de moeite waard de tijd te nemen om de documentatie van MPlayer te lezen, als meer informatie over de ondersteuning van video in &unix; welkom is. MPlayer gebruiken MPlayer gebruiken Iedere gebruiker van MPlayer dient een submap .mplayer in zijn thuismap te hebben. Die kan als volgt gemaakt worden: &prompt.user; cd /usr/ports/multimedia/mplayer &prompt.user; make install-user De commando-opties voor mplayer staan in de hulppagina. Nog meer details staan in de HTML documentatie. In dit onderdeel worden slechts een aantal gebruiksmogelijkheden beschreven. Om een bestand als testfile.avi af te spelen met een van de beschikbare video-interfaces, kan de optie gebruikt worden: &prompt.user; mplayer -vo xv testfile.avi &prompt.user; mplayer -vo sdl testfile.avi &prompt.user; mplayer -vo x11 testfile.avi &prompt.root; mplayer -vo dga testfile.avi &prompt.root; mplayer -vo 'sdl:dga' testfile.avi Het is de moeite waard alle bovenstaande opties uit te proberen omdat hun relatieve prestatie afhangt van vele factoren die aanzienlijk verschillen tussen hardware. Om een DVD af te spelen dient testfile.avi vervangen te worden door waar N het titelnummer is dat afgespeeld moeten worden en APPARAAT de apparaatnode is voor de DVD-ROM. Om bijvoorbeeld titel 3 van /dev/dvd af te spelen: &prompt.root; mplayer -vo xv dvd://3 -dvd-device /dev/dvd Het standaard DVD-apparaat kan ingesteld worden bij het bouwen van de MPlayer port met de optie WITH_DVD_DEVICE. Standaard is dit apparaat /dev/acd0. Meer details staan in de Makefile van de port. Om te stoppen, pauzeren, verder te spoelen, enzovoort, kunnen de toetsendefinities gebruikt worden, die in te zien zijn door mplayer -h uit te voeren of de hulppagina te lezen. Overige belangrijke opties voor het afspelen zijn: , waarmee het volledige scherm wordt gebruikt, en , die prestatieverhogend werkt. Om ervoor te zorgen dat de commandoregels niet te lang worden, kan het bestand .mplayer/config met voorkeursinstellingen gemaakt worden: vo=xv fs=yes zoom=yes Tenslotte kan mplayer gebruikt worden om een DVD naar een bestand van het type .vob te rippen. Om de tweede titel van een DVD de dumpen kan het volgende commando gebruikt worden: &prompt.root; mplayer -dumpstream -dumpfile out.vob dvd://2 -dvd-device /dev/dvd Het uitvoerbestand out.vob, is van het type MPEG en kan bewerkt worden met andere in dit onderdeel besproken programma's. <command>mencoder</command> mencoder Voordat mencoder wordt gebruikt, is het verstandig de opties uit de HTML-documentatie te bekijken. Er is een hulppagina, maar die is niet echt bruikbaar zonder de HTML-documentatie. Er zijn ontelbare mogelijkheden om de kwaliteit te verhogen, de bitrate te verlagen en formaten te wijzigen en een aantal van die truuks maken het verschil tussen goede en slechte prestaties. Hieronder staan een aantal voorbeelden beschreven. Eenvoudigweg kopiëren: &prompt.user; mencoder input.avi -oac copy -ovc copy -o output.avi Verkeerde combinaties van commandoregelopties kunnen resulteren in uitvoerbestanden die zelfs niet af te spelen zijn door mplayer. Daarom wordt aangeraden om het bij de optie in mplayer te houden als het alleen maar nodig is een bestand te rippen. Om input.avi te converteren naar de MPEG4-codec met MPEG3-audio encoding (audio/lame is verplicht): &prompt.user; mencoder input.avi -oac mp3lame -lameopts br=192 \ -ovc lavc -lavcopts vcodec=mpeg4:vhq -o output.avi Hiermee wordt uitvoer gemaakt die af te spelen is met mplayer en xine. input.avi kan worden vervangen door en als root gedraaid worden om een DVD titel direct te hercoderen. Omdat het waarschijnlijk is dat de eerste experimenten niet direct tevredenstellend zijn, wordt aangeraden een titel eerst naar een bestand te dumpen en dat als werkbestand te gebruiken. <application>xine</application> videospeler De xine videospeler is een project met een brede scope, dat niet alleen tracht een allesomvattende video-oplossing te bieden, maar ook probeert een herbruikbare basisbibliotheek en een modulair uitvoerbaar bestand te maken dat uitgebreid kan worden met plug-ins. Het kan als package en port geïnstalleerd worden uit multimedia/xine. De xine speler heeft nog wat ruwe randjes, maar is zeker goed van start gegaan. In de praktijk heeft xine een snelle CPU met een snelle videokaart of ondersteuning voor de XVideo extensie nodig. De GUI is bruikbaar, maar wat onhandig. Op het moment van schrijven wordt er geen invoermodule bij xine geleverd waarmee CSS gecodeerde DVD's afgespeeld kunnen worden. Er zijn er die door andere partijen zijn gebouwd die dat type modules wel hebben, maar die zijn niet beschikbaar in de &os; Portscollectie. Vergeleken met MPlayer, doet xine meer voor de gebruiker, maar tegelijkertijd neemt het wat van de fijnafstellingsmogelijkheden weg. De xine videospeler werkt het beste op XVideo interfaces. Standaard start de xine speler op in een grafische gebruikersinterface. Via het menu kan een specifiek bestand geopend worden: &prompt.user; xine Het is ook mogelijk om zonder de GUI direct een bestand af te laten spelen: &prompt.user; xine -g -p mymovie.avi <application>transcode</application> hulpprogramma's De software transcode is geen speler, maar een verzameling hulpprogramma's voor het hercoderen van .avi en .mpg bestanden. Met transcode wordt het mogelijk om videobestanden samen te voegen, kapotte bestanden te repareren en commandoregelprogramma's te gebruiken met stdin/stdout stream interfaces. Net als MPlayer is transcode bijzonder experimentele software die vanuit de port multimedia/transcode gebouwd moet worden. Er zijn veel opties voor make beschikbaar en daaruit worden de volgende aangeraden: &prompt.root; make WITH_LIBMPEG2=yes Als ook multimedia/avifile wordt geïnstalleerd, dan dient WITH_AVIFILE aan de make commandoregel te worden toegevoegd: &prompt.root; make WITH_AVIFILE=yes WITH_LIBMPEG2=yes Hieronder staan twee voorbeelden beschreven waarin transcode wordt gebruikt voor het converteren van video met als resultaat anders geschaalde uitvoer. Het eerste encodeert de uitvoer naar een openDIVX AVI-bestand, het tweede encodeert het naar het meer portabele formaat MPEG. &prompt.user; transcode -i input.vob -x vob -V -Z 320x240 \ -y opendivx -N 0x55 -o output.avi &prompt.user; transcode -i input.vob -x vob -V -Z 320x240 \ -y mpeg -N 0x55 -o output.tmp &prompt.user; tcmplex -o output.mpg -i output.tmp.m1v -p output.tmp.mpa -m 1 Er is een hulppagina voor transcode, maar er is weinig documentatie voor de verschillende tc* programma's (zoals tcmplex) die ook zijn geïnstalleerd. Voor ieder commando is wel de commandoregeloptie beschikbaar, waarmee een korte beschrijving voor het gebruik van het programma wordt getoond. Als de twee vergeleken worden, draait transcode aanzienlijk langzamer dan mencoder, maar is de kans wel groter dat er een bestand uit komt dat op de meeste spelers afgespeeld kan worden. MPEG-bestanden die met transcode zijn gemaakt, zijn bijvoorbeeld al afgespeeld op &windows.media; Player en Apple's &quicktime;. Verder lezen De beschikbare videosoftware pakketten voor &os; zijn fors in ontwikkeling. Het is goed mogelijk dat in de nabije toekomst de meeste problemen die hier aan de kaak zijn gesteld, zijn opgelost. Intussen kunnen zij die het hoogst haalbare uit de A/V mogelijkheden voor &os; willen halen, dat het beste doen door wat beschikbaar is bij elkaar te scharrelen uit de beschikbare FAQ's and tutorials en meerdere programma's gebruiken. Het doel van deze paragraaf is de lezer wat richting te geven op dat vlak. De MPlayer documentatie is technisch erg informatief. Deze documenten kunnen het beste bekeken worden door iemand die veel kennis wil opdoen over video in &unix;. Op de MPlayer mailinglijst wordt het niet op prijsgesteld als iemand de documentatie niet heeft gelezen, dus het is verstandig RTFM in gedachten te houden alvorens bug reports naar ze te mailen. De xine HOWTO bevat een hoofdstuk over het verbeteren van prestaties, dat op alle spelers van toepassing is. Tenslotte zijn er nog een aantal veelbelovende applicaties die het proberen waard zijn: Avifile bestaat ook als port: multimedia/avifile; Ogle is er ook als port: multimedia/ogle; Xtheater; multimedia/dvdauthor, een open source pakket voor authoring van DVD content. Josef El-Rayes Oorspronkelijk geschreven door Marc Fonvieille Verbeterd en aangepast door TV-kaarten installeren TV-kaarten Inleiding Met TV-kaarten is het mogelijk om naar (kabel)uitzendingen te kijken op een computer. Op de meeste kaarten kan composiet video aangeleverd worden via een RCA of S-video input en sommige kaarten hebben ook een FM tuner. &os; biedt ondersteuning voor PCI-gebaseerde TV-kaarten met een Brooktree Bt848/849/878/879 of een Conexant CN-878/Fusion 878a Video Capture Chip met het stuurprogramma &man.bktr.4;. Het is van belang dat er op de kaart ook een ondersteunde tuner zit. Hiervoor kan &man.bktr.4; geraadpleegd worden, waarin een lijst met ondersteunde tuners staat. Stuurprogramma toevoegen Voordat de kaart gebruikt kan worden, dient het stuurprogramma &man.bktr.4; geladen te worden. Dit kan door de volgende regel aan /boot/loader.conf toe te voegen: bktr_load="YES" Daarnaast is het ook mogelijk om statisch ondersteuning voor de TV-kaart in de kernel te compileren. Dan dient de volgende regel toegevoegd te worden aan de kernelinstellingen: device bktr device iicbus device iicbb device smbus De extra stuurprogramma's zijn nodig omdat de kaartcomponenten verbonden zijn via een I2C bus. Met deze instellingen kan een nieuwe kernel gebouwd en geïnstalleerd worden. Als een systeem eenmaal ondersteuning biedt, hoort de TV-kaart ongeveer als volgt bij een herstart getoond te worden: bktr0: <BrookTree 848A> mem 0xd7000000-0xd7000fff irq 10 at device 10.0 on pci0 iicbb0: <I2C bit-banging driver> on bti2c0 iicbus0: <Philips I2C bus> on iicbb0 master-only iicbus1: <Philips I2C bus> on iicbb0 master-only smbus0: <System Management Bus> on bti2c0 bktr0: Pinnacle/Miro TV, Philips SECAM tuner. Deze berichten kunnen afwijken, afhankelijk van de gebruikte hardware. Het is van belang te controleren of de tuner juist herkend wordt; er kunnen nog een aantal instellingen gemaakt worden voor parameters met &man.sysctl.8; MIB's en in het kernelinstellingenbestand. Om bijvoorbeeld het gebruik van een Philips SECAM tuner te forceren, kan de volgende regel aan het bestand met kernelinstellingen worden toegevoegd: options OVERRIDE_TUNER=6 Dit kan ook via een instelling van &man.sysctl.8;: &prompt.root; sysctl hw.bt848.tuner=6 In &man.bktr.4; en /usr/src/sys/conf/NOTES staan meer details over de beschikbare opties (onder &os; 4.X dient voor /usr/src/sys/conf/NOTES het bestand /usr/src/sys/i386/conf/LINT gelezen te worden). Handige programma's Om een TV-kaart te gebruiken, dient een van de volgende applicaties geïnstalleerd te worden: multimedia/fxtv biedt TV-in-een-window en beeld/audio/videocapture mogelijkheden; multimedia/xawtv is ook een TV applicatie met dezelfde mogelijkheden als fxtv; misc/alevt decodeert Videotext/Teletext en kan deze weergeven; audio/xmradio, een applicatie om de FM tuner die bij sommige TV-kaarten zit te gebruiken; audio/wmtune, een handige bureaubladapplicatie voor radiotuners. Er zijn nog meer applicaties beschikbaar in de Portscollectie. Problemen oplossen Bij problemen met een TV-kaart dient eerst gecontroleerd te worden of de videocapture chip en de tuner echt ondersteund worden door het stuurprogramma &man.bktr.4; en of de juiste instellingen worden gebruikt. Voor meer ondersteuning en vragen over een specifieke TV-kaart is het aan te raden de archieven van de &a.multimedia.name; mailinglijst te raadplegen of er contact mee op te nemen. Marc Fonvieille Geschreven door Scanners scanners Inleiding In &os; is het, net als in andere moderne besturingssystemen, mogelijk om scanners te gebruiken. Gestandaardiseerde toegang tot scanners is mogelijk met de SANE (Scanner Access Now Easy) API uit de &os; Portscollectie. SANE gebruikt ook een aantal &os; apparaatstuurprogramma's om toegang te krijgen tot de hardware van de scanner. &os; ondesteunt SCSI en USB scanners. Het is van belang te controleren of een scanner door SANE wordt ondersteund voordat er instellingen worden gemaakt. SANE heeft een lijst met ondersteunde apparaten waarin gekeken kan worden of een scanner wordt ondersteund en wat de status voor ondersteuning is. In &man.uscanner.4; staat een lijst met ondersteunde USB-scanners. Kernel instellen Zoals hierboven al is aangegeven, worden zowel SCSI als USB-scanners ondersteund. Afhankelijk van de gebruikte scannerinterface zijn verschillende apparaatstuurprogramma's nodig. USB interface In de GENERIC kernel zitten standaard de apparaatstuurprogramma's die nodig zijn voor ondersteuning van USB-scanners. In het geval wordt besloten tot het maken van een aangepaste kernel, dan dienen de volgende regels in het kernelinstellingenbestand te worden opgenomen: device usb device uhci device ohci device uscanner Afhankelijk van de USB-chipset op een moederbord, is alleen device uhci of device ohci nodig, maar het opnemen van beiden in het bestand met kernelinstellingen is niet schadelijk. Als het niet wenselijk is een nieuwe kernel te bouwen en er wordt geen GENERIC kernel gebruikt, dan kan de apparaatstuurprogrammamodule &man.uscanner.4; direct geladen worden met &man.kldload.8;: &prompt.root; kldload uscanner Om de module bij iedere systeemstart te laden kan de volgende regel aan /boot/loader.conf worden toegevoegd: uscanner_load="YES" Na een herstart met een juiste ingestelde kernel of na het laden van de benodigde module, kan de USB-scanner aangesloten worden. De scanner hoort ongeveer als volgt gemeld te worden in de systeemberichtbuffer (&man.dmesg.8;): uscanner0: EPSON EPSON Scanner, rev 1.10/3.02, addr 2 Het bovenstaande geeft aan dat de scanner de apparaatnode /dev/uscanner0 gebruikt. Om onder &os; 4.X bepaalde USB-apparaten te zien, moet daar de USB daemon (&man.usbd.8;) draaien. Om die in te schakelen, dient usbd_enable="YES" toegevoegd te worden aan /etc/rc.conf en dient een systeem herstart te worden. SCSI interface Als een scanner een SCSI interface heeft, is het belangrijk te weten welk SCSI controllerbord gebruikt gaat worden. Afhankelijk van de gebruikte SCSI chipset, dient het bestand met kernelinstellingen aangepast te worden. De GENERIC kernel ondersteunt de meest voorkomende SCSI controllers. In het bestand NOTES (LINT onder &os; 4.X) is de juiste instelling te vinden die toegevoegd moet worden aan het bestand met kernelinstellingen. Naast het toevoegen van het juiste SCSI-adapter stuurprogramma, dienen ook de volgende regels opgenomen te worden in het kernelinstellingenbestand: device scbus device pass Als de kernel juist gecompileerd is, horen de apparaten zichtbaar te zijn in de systeemberichtbuffer tijdens het opstarten: pass2 at aic0 bus 0 target 2 lun 0 pass2: <AGFA SNAPSCAN 600 1.10> Fixed Scanner SCSI-2 device pass2: 3.300MB/s transfers Als een scanner niet aan staat tijdens het opstarten, is het nog mogelijk handmatig detectie te forceren door de SCSI-bus te laten scannen met &man.camcontrol.8;: &prompt.root; camcontrol rescan all Re-scan of bus 0 was successful Re-scan of bus 1 was successful Re-scan of bus 2 was successful Re-scan of bus 3 was successful In het bovenstaande geval zal de scanner ongeveer als volgt verschijnen in de lijst met SCSI-apparaten: &prompt.root; camcontrol devlist <IBM DDRS-34560 S97B> at scbus0 target 5 lun 0 (pass0,da0) <IBM DDRS-34560 S97B> at scbus0 target 6 lun 0 (pass1,da1) <AGFA SNAPSCAN 600 1.10> at scbus1 target 2 lun 0 (pass3) <PHILIPS CDD3610 CD-R/RW 1.00> at scbus2 target 0 lun 0 (pass2,cd0) Meer details over SCSI-apparaten staan in &man.scsi.4; en &man.camcontrol.8;. SANE instellen Het SANE systeem is opgesplitst in twee delen: de backends (graphics/sane-backends) en de frontends (graphics/sane-frontends). Het deel met de backends zorgt voor de toegang tot de scanner zelf. In de lijst met door SANE ondersteunde apparaten staat welk backend welke scanner(s) ondersteunt. Het is echt nodig het juiste backend vast te stellen, omdat het anders bijzonder lastig wordt een scanner aan de praat te krijgen. Het deel met frontends levert een grafische scaninterface (xscanimage). Als eerste dient de port of het package graphics/sane-backends geïnstalleerd te worden. Daarna kan met het commando sane-find-scanner gecontroleerd worden welke scanner er door het SANE systeem is gedetecteerd: &prompt.root; sane-find-scanner -q found SCSI scanner "AGFA SNAPSCAN 600 1.10" at /dev/pass3 In de uitvoer is te lezen welk type interface en welke apparaatnode worden gebruikt om de scanner met een systeem te verbinden. Het merk en het model worden wellicht niet getoond, maar dat is ook niet echt van belang. Sommige USB-scanners verlangen dat er firmware wordt geladen. Dit wordt uitgelegd in de hulppagina van het backend. Het is ook van belang &man.sane-find-scanner.1; en &man.sane.7; te lezen. Hierna kan gecontroleerd worden of de scanner ook te zien is voor een scanner-frontend. Er zit bij de SANE backends een standaard hulpprogramma &man.scanimage.1;. Met dit commando kunnen de apparaten zichtbaar gemaakt worden en kan vanaf de commandoregel gescand worden. Met de optie kunnen de scannerapparaten getoond worden: &prompt.root; scanimage -L device `snapscan:/dev/pass3' is a AGFA SNAPSCAN 600 flatbed scanner De afwezigheid van uitvoer of een bericht dat aangeeft dat er geen scanners zijn aangetroffen, betekent dat &man.scanimage.1; niet in staat is een scanner te identificeren. Als dit gebeurt, dient het instellingenbestand voor het backend aangepast te worden en dient daar de juiste instelling gemaakt te worden. De map /usr/local/etc/sane.d/ bevat alle bestanden met instellingen voor de backends. Het is bekend dat dit identificatieprobleem optreedt bij bepaalde USB-scanners. De USB-scanner die in wordt gebruikt, toont bijvoorbeeld de volgende informatie met sane-find-scanner: &prompt.root; sane-find-scanner -q found USB scanner (UNKNOWN vendor and product) at device /dev/uscanner0 De bovenstaande uitvoer geeft aan dat de scanner juist is gedetecteerd, dat hij de USB interface gebruikt en is aangesloten op de apparaatnode /dev/uscanner0. Nu kan gecontroleerd worden of de scanner juist wordt geïdentificeerd: &prompt.root; scanimage -L No scanners were identified. If you were expecting something different, check that the scanner is plugged in, turned on and detected by the sane-find-scanner tool (if appropriate). Please read the documentation which came with this software (README, FAQ, manpages). Omdat in het bovenstaande voorbeeld de scanner niet wordt geïdentificeerd, dient het bestand /usr/local/etc/sane.d/epson.conf gewijzigd te worden. De gebruikte scanner is een &epson.perfection; 1650, dus in dit geval dient voor de scanner het backend epson gebruikt te worden. Het is van belang om het commentaar in de instellingenbestanden van de backends te lezen. Het aanpassen van regels is eenvoudig: plaats een commentaarkarakter voor alle regels voor andere interfaces dan die nodig zijn weg (in dit geval worden alle regels die beginnen met het woord scsi uitgeschakeld, omdat er een USB interface wordt gebruiken), en dan kan onderaan het bestand een regel met de gebruikte interface en apparaatnode geplaatst worden: usb /dev/uscanner0 Het is aan te raden de opmerkingen te lezen in het bestand met instellingen voor het backend en ook de hulppagina, omdat daarin meer details en de correcte syntaxis te vinden zijn. Nu kan gecontroleerd worden of de scanner wèl juist wordt geïdentificeerd: &prompt.root; scanimage -L device `epson:/dev/uscanner0' is a Epson GT-8200 flatbed scanner In het bovenstaande voorbeeld wordt duidelijk dat de USB-scanner is geïdentificeerd. Het is niet belangrijk dat het merk en model niet overeenkomen. Het belangrijkste is het veld `epson:/dev/uscanner0', dat de juiste benamingen voor het backend en de apparaatnode aangeeft. Als scanimage -L in staat is een scanner goed te zien, dan zijn de instellingen compleet. Er kan nu met het apparaat gescand worden. Hoewel &man.scanimage.1; in staat is om vanaf de commandoregel te scannen, is het aan te raden beelden te scannen vanuit de grafische gebruikersinterface. SANE heeft een eenvoudige, maar efficiënte grafische interface: xscanimage (graphics/sane-frontends). Xsane (graphics/xsane) is een ander populair grafisch scanfrontend, dat geavanceerde mogelijkheden biedt, zoals meerdere scanmodi (fotokopie, fax, enzovoort), kleurcorrectie, batchscannen, enzovoort. Beide applicaties zijn als plug-in voor GIMP te gebruiken. Scannergebruik voor andere gebruikers toestaan Alle voorgaande taken zijn uitgevoerd met root rechten, maar het is wellicht ook nodig dat andere gebruikers de scanner kunnen gebruiken. Dan heeft een gebruiker lees- en schrijfrechten nodig op de apparaatnode voor een scanner. Een USB-scanner gebruikt bijvoorbeeld apparaatnode /dev/uscanner0, waarvan de groep operator eigenaar is. Door gebruiker joe lid te maken van de groep operator, kan die gebruiker de scanner gebruiken: &prompt.root; pw groupmod operator -m joe In &man.pw.8; staan meer details. Op de apparaatnode /dev/uscanner0 moeten ook de juiste rechten staan. Standaard kan de groep operator alleen lezen op de apparaatnode. Dit is te wijzigen door de volgende regel aan /etc/devfs.rules toe te voegen: [system=5] add path uscanner0 mode 660 Daarna kan de volgende regel aan /etc/rc.conf toegevoegd worden en dient een machine herstart te worden: devfs_system_ruleset="system" Meer informatie over de bovenstaande instellingen staan in &man.devfs.8; manual page. Onder &os; 4.X heeft de groep operator standaard lees- en schrijfrechten op /dev/uscanner0. Natuurlijk dient ook beveiliging een factor te zijn in de afweging of een gebruiker lid gemaakt moet worden van een bepaalde groep, zeker als dat om de groep operator gaat. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/network-servers/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/network-servers/chapter.sgml index a54d664d56..016536ad27 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/network-servers/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/network-servers/chapter.sgml @@ -1,5623 +1,5611 @@ Murray Stokely Gereorganiseerd door Siebrand Mazeland Vertaald door Netwerkdiensten Overzicht Dit hoofdstuk behandelt een aantal veelgebruikte netwerkdiensten op &unix; systemen. Er wordt ingegaan op de installatie, het instellen, testen en beheren van verschillende typen netwerkdiensten. Overal in dit hoofdstuk staan voorbeeldbestanden met instellingen waar de lezer zijn voordeel mee kan doen. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Hoe om te gaan met de inetd daemon; Hoe een netwerkbestandssysteem opgezet kan worden; Hoe een netwerkinformatiedienst (NIS) opgezet kan worden voor het delen van gebruikersaccounts; Hoe automatische netwerkinstellingen gemaakt kunnen worden met DHCP; Hoe een domeinnaam server opgezet kan worden; Hoe een Apache HTTP Server opgezet kan worden; Hoe een File Transfer Protocol (FTP) Server opgezet kan worden; Hoe een bestands- en printserver voor &windows; clients opgezet kan worden met Samba; Hoe datum en tijd gesynchroniseerd kunnen worden en hoe een tijdserver opgezet kan worden met het NTP protocol. Veronderstelde voorkennis: Basisbegrip van de scripts in /etc/rc; Bekend zijn met basis netwerkterminologie; Kennis van de installatie van software van derde partijen (). Chern Lee Geschreven door De <application>inetd</application> <quote>Super-Server</quote> Overzicht &man.inetd.8; wordt de internet Super-Server genoemd, omdat die verbindingen voor meerdere diensten beheert. Als door inetd een verbinding wordt ontvangen, bepaalt die voor welk programma de verbinding bedoeld is, spawnt dat proces en delegeert de socket (het programma wordt gestart met de socket van de dienst als zijn standaard invoer, uitvoer en foutbeschrijvingen). Het draaien van één instantie van inetd reduceert de load op een systeem in vergelijking met het in stand-alone modus draaien van alle daemons. inetd wordt primair gebruikt om andere daemons aan te roepen, maar het handelt een aantal triviale protocollen direct af, zoals chargen, auth en daytime. In deze paragraaf worden de basisinstellingen van inetd behandeld met de opties vanaf de commandoregel en met het instellingenbestand /etc/inetd.conf. Instellingen inetd wordt gestart door het /etc/rc.conf systeem. De optie inetd_enable staat standaard op NO, maar wordt door sysinstall vaak ingeschakeld door de instellingen van het medium beveiligingsprofiel. Door het instellen van inetd_enable="YES" of inetd_enable="NO" in /etc/rc.conf wordt inetd bij het opstarten van een systeem wel of niet ingeschakeld. Dan kunnen er ook nog een aantal commandoregelopties aan inetd meegegeven worden met de optie inetd_flags. Commandoregelopties inetd overzicht: inetd [-d] [-l] [-w] [-W] [-c maximum] [-C rate] [-a adres | hostnaam] [-p bestandsnaam] [-R rate] [instellingenbestand] -d Schakel debugging in. -l Schakel het loggen van succesvolle verbindingen in. -w Schakel TCP Wrapping voor externe diensten in (staat standaard aan). -W Schakel TCP Wrapping voor internet diensten uit inetd in (staat standaard aan). -c maximum Geeft het maximale aantal gelijktijdige verzoeken voor iedere dienst aan. De standaard is ongelimiteerd. Kan per dienst ter zijde geschoven worden met de parameter . -C rate Geeft het maximale aantal keren aan dat een dienst vanaf een bepaald IP adres per minuut aangeroepen kan worden. Kan per dienst ter zijde geschoven worden met de parameter . -R rate Geeft het maximale aantal keren aan dat een dienst per minuut aangeroepen kan worden. De standaard is 256. De instelling 0 geeft aan dat er geen limiet is. -a Geeft een of meer IP adres associaties aan. Er kan ook een hostnaam opgegeven worden, in welk geval het IPv4 of IPv6 adres dat met de hostnaam overeenkomst wordt gebruikt. Meestal wordt er een hostnaam gebruikt als inetd in een &man.jail.8; draait en de hostnaam dus overeenkomst met de &man.jail.8;-omgeving. Als er een hostnaam wordt aangegeven en zowel IPv4 als IPv6 zijn nodig, dan moeten er twee instellingen in /etc/inetd.conf gemaakt worden, voor beide protocollen een. Een TCP-gebaseerde dienst heeft bijvoorbeeld twee regels met instellingen nodig: tcp4 en tcp6 voor beide protocollen. -p Geeft het bestand aan waarin het proces ID opgeslagen moet worden. Al deze opties kunnen aan inetd meegegeven worden met de optie inetd_flags in /etc/rc.conf. Standaard staat inetd_flags op –wW, dat TCP wrapping voor de interne en externe diensten van inetd inschakelt. Voor beginnende gebruikers hoeven deze waarden meestal niet aangepast te worden of ingegeven te worden in /etc/rc.conf. Een externe dienst is een daemon buiten inetd, die wordt aangesproken als er een verbinding voor wordt ontvangen. Een interne dienst is een dienst die inetd vanuit zichzelf kan aanbieden. <filename>inetd.conf</filename> De instellingen van inetd worden beheerd in /etc/inetd.conf. Als er een wijziging wordt aangebracht in /etc/inetd.conf, dan kan inetd gedwongen worden om de instellingen opnieuw in te lezen door een HangUP signaal naar het inetd proces te sturen: <application>inetd</application> een HangUP signaal sturen &prompt.root; kill -HUP `cat /var/run/inetd.pid` Iedere regel in het bestand met instellingen heeft betrekking op een individuele daemon. Commentaar wordt vooraf gegaan door een #. De opmaak van /etc/inetd.conf is als volgt: service-name socket-type protocol {wait|nowait}[/max-child[/max-connections-per-ip-per-minute]] user[:group][/login-class] server-program server-program-arguments Een voorbeeldregel voor de ftpd daemon met IPv4: ftp stream tcp nowait root /usr/libexec/ftpd ftpd -l service-name Dit is de dienstnaam van een daemon. Die moet overeenkomen met een dienst uit /etc/services. Hiermee kan de poort waarop inetd moet luisteren aangegeven worden. Als er een nieuwe dienst wordt gemaakt, moet die eerst in /etc/services gezet worden. socket-type Dit is stream, dgram, raw of seqpacket. stream moet gebruikt worden voor connectie gebaseerde TCP daemons, terwijl dgram wordt gebruikt voor daemons die gebruik maken van het UDP transport protocol. protocol Een van de volgende: Protocol Toelichting tcp, tcp4 TCP IPv4 udp, udp4 UDP IPv4 tcp6 TCP IPv6 udp6 UDP IPv6 tcp46 Zowel TCP IPv4 als v6 udp46 Zowel UDP IPv4 als v6 {wait|nowait}[/max-child[/max-connections-per-ip-per-minute]] geeft aan of de daemon die door inetd wordt aangesproken zijn eigen sockets kan afhandelen of niet. sockettypen moeten de optie gebruiken, terwijl streamsocket daemons, die meestal multi-threaded zijn, de optie horen te gebruiken. geeft meestal meerdere sockets aan een daemon, terwijl een child daemon spawnt voor iedere nieuwe socket. Het maximun aantal child daemons dat inetd mag spawnen kan ingesteld worden met de optie . Als een limiet van tien instanties van een bepaalde daemon gewenst is, dan zou er /10 achter gezet worden. Naast is er nog een andere optie waarmee het maximale aantal verbindingen van een bepaalde plaats naar een daemon ingesteld kan worden. Dat kan met . Een waarde van tien betekent hier dat er van iedere IP adres maximaal tien verbindingen naar daemon tot stand gebracht kunnen worden. Dit kan gebruikt worden om bedoeld en onbedoeld bronnengebruik van een machine te voorkomen. In dit veld is of verplicht. en zijn optioneel. Een stream-type multi-threaded daemon zonder or limieten is eenvoudigweg: nowait. Dezelfde daemon met een maximale limiet van tien daemons zou zijn: nowait/10. Dezelfde instellingen met een limiet van twintig connecties per IP adres per minuut en een totaal maximum van tien child daemons zou zijn: nowait/10/20. Deze opties worden allemaal gebruikt door de standaardinstelling voor de fingerd daemon: finger stream tcp nowait/3/10 nobody /usr/libexec/fingerd fingerd -s user Dit is de gebruikersnaam waar een daemon onder draait. Daemons draaien meestal als de gebruiker root. Om veiligheidsredenen draaien sommige daemons onder de gebruiker daemon of de gebruiker met de minste rechten: nobody. server-program Het volledige pad van de daemon die uitgevoerd moet worden als er een verbinding wordt ontvangen. Als de daemon een dienst is die door inetd intern wordt geleverd, dan moet de optie gebruikt worden. server-program-arguments Deze optie werkt samen met de optie en hierin worden de argumenten ingesteld, beginnend met argv[0], die bij het starten aan de daemon worden meegegeven. Als mijndaemon -d de commandoregel is, dan zou mijndaemon -d de waarde van zijn. Hier geldt ook dat als de daemon een interne dienst is, hier de optie moet worden. Beveiliging Afhankelijk van het beveiligingsprofiel dat bij de installatie is gekozen, kunnen veel van de daemons van inetd standaard ingeschakeld zijn. Het is verstandig een daemon die niet noodzakelijk is uit te schakelen! Dat kan door een # voor de daemon in /etc/inetd.conf en dan een hangup signaal naar inetd te sturen. Sommige daemons, zoals fingerd, zijn wellicht helemaal niet gewenst omdat ze een aanvaller te veel informatie geven. Sommige daemons zijn zich niet echt bewust van beveiliging en hebben lange of niet bestaande time-outs voor verbindingspogingen. Hierdoor kan een aanvaller langzaam veel verbindingen maken met een daemon en zo beschikbare bronnen verzadigen. Het is verstandig voor die daemons de limietopties en te gebruiken. TCP wrapping staat standaard aan. Er staat meer informatie over het zetten van TCP restricties op de verschillende daemons die door inetd worden aangesproken in &man.hosts.access.5;. Allerlei daytime, time, echo, discard, chargen en auth zijn allemaal interne diensten van inetd. De dienst auth biedt identiteitsnetwerkdiensten (ident, identd) en is tot op een bepaald niveau instelbaar. Er staat meer informatie in &man.inetd.8;. Tom Rhodes Gereorganiseerd en verbeterd door Bill Swingle Geschreven door Netwerkbestandssysteem (NFS) NFS Het Netwerkbestandssysteem (Network File System) is een van de vele bestandssystemen die &os; ondersteunt. Het staat ook wel bekend als NFS. Met NFS is het mogelijk om mappen en bestanden met anderen in een netwerk te delen. Door het gebruik van NFS kunnen gebruikers en programma's bij bestanden op andere systemen op bijna dezelfde manier als bij hun eigen lokale bestanden. De grootste voordelen van NFS zijn: Lokale werkstations gebruiken minder schijfruimte omdat veel gebruikte data op één machine opgeslagen kan worden en nog steeds toegankelijk is voor gebruikers via het netwerk; Gebruikers hoeven niet op iedere machine een thuismap te hebben. Thuismappen kunnen op de NFS server staan en op het hele netwerk beschikbaar zijn; Opslagapparaten als floppydisks, cd-rom drives en &iomegazip; drives kunnen door andere machines op een netwerk gebruikt worden. Hierdoor kan het aantal drives met verwijderbare media in een netwerk verkleind worden. Hoe <acronym>NFS</acronym> werkt NFS bestaat uit tenminste twee hoofdonderdelen: een server en een of meer clients. De client benadert de gegevens die op een server machine zijn opgeslagen via een netwerk. Om dit mogelijk te maken moeten er een aantal processen ingesteld en gestart worden. In &os; 4.X is het hulpprogramma portmap gebruikt in plaats van rpcbind. Dus in &os; 4.X moet elke rpcbind vervangen worden door portmap in de volgende voorbeelden. Op de server moeten de volgende daemons draaien: NFS server fileserver UNIX clients rpcbind portmap mountd nfsd Daemon Beschrijving nfsd De NFS daemon die verzoeken van de NFS clients afhandelt. mountd De NFS mountdaemon die doorgestuurde verzoeken van &man.nfsd.8; uitvoert. rpcbind Deze daemon geeft NFS clients aan welke poort de NFS server gebruikt. Op de client kan ook een daemon draaien: nfsiod. De nfsiod daemon handelt verzoeken van de NFS server af. Dit is optioneel en kan de prestaties verbeteren, maar het is niet noodzakelijk voor een normale en correcte werking. Meer informatie staat in &man.nfsiod.8;. <acronym>NFS</acronym> instellen NFS instellen NFS instellen gaat redelijk rechtlijnig. Alle processen die moeten draaien kunnen meestarten bij het opstarten door een paar wijzigingen in /etc/rc.conf. Op de NFS server dienen de volgende opties in /etc/rc.conf te staan: rpcbind_enable="YES" nfs_server_enable="YES" mountd_flags="-r" mountd start automatisch als de NFS server is ingeschakeld. Op de client dient de volgende optie in /etc/rc.conf te staan: nfs_client_enable="YES" In het bestand /etc/exports staat beschreven welke bestandssystemen NFS moet exporteren (soms heet dat ook wel delen of sharen). Iedere regel in /etc/exports slaat op een bestandssysteem dat wordt geëxporteerd en welke machines toegang hebben tot dat bestandssysteem. Samen met machines die toegang hebben, kunnen ook toegangsopties worden aangegeven. Er zijn veel opties beschikbaar, maar hier worden er maar een paar beschreven. Alle opties staan beschreven in &man.exports.5;. Nu volgen een aantal voorbeelden voor /etc/exports: NFS export voorbeelden Het volgende voorbeeld geeft een beeld van hoe een bestandssysteem te exporteren, hoewel de instellingen afhankelijk zijn van de omgeving en het netwerk. Om bijvoorbeeld de map /cdrom te exporteren naar drie machines die dezelfde domeinnaam hebben als de server (vandaar dat de machinenamen geef domeinachtervoegsel hebben) of in /etc/hosts staan. De vlag exporteert het bestandssysteem als alleen–lezen. Door die vlag kan een ander systeem niet schrijven naar het geëxporteerde bestandssysteem. /cdrom -ro host1 host2 host3 Het volgende voorbeeld exporteert /home naar drie hosts op basis van IP adres. Dit heeft zin als er een privaat netwerk bestaat, zonder dat er een DNS server is ingesteld. Optioneel kan /etc/hosts gebruikt worden om interne hostnamen in te stellen. Er is meer informatie te vinden in &man.hosts.5;. Met de vlag mogen submappen ook mountpunten zijn. De submap wordt dan niet feitelijk gemount, maar de client mount dan alleen de submappen die verplicht of nodig zijn. /home -alldirs 10.0.0.2 10.0.0.3 10.0.0.4 Het volgende voorbeeld exporteert /a zo dat twee clients uit verschillende domeinen bij het bestandssysteem mogen. Met de vlag mag de gebruiker op het andere systeem gegevens naar het geëxporteerde bestandssysteem schrijven als root. Als de vlag niet wordt gebruikt, dan kan een gebruiker geen bestanden wijzigen op het geëxporteerde bestandssysteem, zelfs niet als een gebruiker daar root is. /a -maproot=root host.example.com box.example.org Om een client toegang te geven tot een geëxporteerd bestandssysteem, moet die client daar rechten voor hebben. De client moet daarvoor genoemd worden in /etc/exports. In /etc/exports staat iedere regel voor de exportinformatie van één bestandssysteem naar één host. Per bestandssysteem mag een host maar één keer genoemd worden en mag maar één standaard hebben. Stel bijvoorbeeld dat /usr een enkel bestandssysteem is. Dan is de volgende /etc/exports niet valide: ># Werkt niet als /usr 1 bestandssysteem is /usr/src client /usr/ports client Eén bestandssysteem, /usr, heeft twee regels waarin exports naar dezelfde host worden aangegeven, client. In deze situatie is de juiste instelling: /usr/src /usr/ports client De eigenschappen van een bestandssysteem dat naar een bepaalde host wordt geëxporteerd moeten allemaal op één regel staan. Regels waarop geen client wordt aangegeven worden behandeld als een enkele host. Dit beperkt hoe bestandssysteem geëxporteerd kunnen worden, maar dat blijkt meestal geen probleem. Het volgende voorbeeld is een valide exportlijst waar /usr en /exports lokale bestandssystemen zijn: # Export src and ports to client01 and client02, but only # client01 has root privileges on it /usr/src /usr/ports -maproot=root client01 /usr/src /usr/ports client02 # The client machines have root and can mount anywhere # on /exports. Anyone in the world can mount /exports/obj read-only /exports -alldirs -maproot=root client01 client02 /exports/obj -ro Als /etc/exports wordt aangepast, moet mountd herstart worden om de wijzigingen actief te maken. Dat kan door een HUP signaal naar het mountd proces te sturen: &prompt.root; kill -HUP `cat /var/run/mountd.pid` Het is ook mogelijk een machine te herstarten, zodat &os; alles netjes in kan stellen, maar dat is niet nodig. Het uitvoeren van de volgende commando's als root hoort hezelfde resultaat te hebben. Op de NFS server: &prompt.root; rpcbind &prompt.root; nfsd -u -t -n 4 &prompt.root; mountd -r Op de NFS client: &prompt.root; nfsiod -n 4 Nu is alles klaar om feitelijk het netwerkbestandssysteem te mounten. In de volgende voorbeelden is de naam van de server server en de naam van de client is client. Om een netwerkbestandssysteem slechts tijdelijk te mounten of om alleen te testen, kan een commando als het onderstaande als root op de client uitgevoerd worden: NFS mounten &prompt.root; mount server:/home /mnt Hiermee wordt de map /home op de server gemount op /mnt op de client. Als alles juist is ingesteld, zijn nu in /mnt op de client de bestanden van de server zichtbaar. Om een netwerkbestandssysteem iedere keer als een computer opstart te mounten, kan het bestandssysteem worden toegevoegd aan /etc/fstab file: server:/home /mnt nfs rw 0 0 Alle beschikbare opties staan in &man.fstab.5;. Mogelijkheden voor gebruik NFS is voor veel doeleinden in te zetten. Een aantal voorbeelden: NFS gebruik Een aantal machines een cd-rom of andere media laten delen. Dat is goedkoper en vaak ook handiger, bijvoorbeeld bij het installeren van software op meerdere machines; Op grote netwerken kan het praktisch zijn om een centrale NFS server in te richten, waarop alle thuismappen staan. Die thuismappen kunnen dan geëxporteerd worden, zodat gebruikers altijd dezelfde thuismap hebben, op welk werkstation ze ook aanmelden; Meerdere machines kunnen een gezamenlijke map /usr/ports/distfiles hebben. Dan is het mogelijk om een port op meerdere machines te installeren, zonder op iedere machine de broncode te hoeven downloaden. Wylie Stilwell Geschreven door Chern Lee Herschreven door Automatisch mounten met <application>amd</application> amd automatic mounter daemon &man.amd.8; (de automatic mounter daemon) mount automatisch netwerkbestandssystemen als er aan een bestand of map binnen dat bestandssysteem wordt gerefereerd. amd unmount ook bestandssystemen die een bepaalde tijd niet gebruikt worden. Het gebruikt van amd is een aantrekkelijk en eenvoudig alternatief ten opzichte van permanente mounts, die meestal in /etc/fstab staan. amd werkt door zichzelf als NFS server te koppelen aan de mappen /host en /net. Als binnen die mappen een bestand wordt geraadpleegd, dan zoekt amd de bijbehorende netwerkmount op en mount die automatisch. /net wordt gebruikt om een geëxporteerd bestandssysteem van een IP adres te mounten, terwijl /host wordt gebruikt om een geëxporteerd bestandssysteem van een hostnaam te mounten. Het raadplegen van een bestand in /host/foobar/usr geeft amd aan dat die moet proberen de /usr export op de host foobar te mounten. Een export mounten met <application>amd</application> De beschikbare mounts van een netwerkhost zijn te bekijken met showmount. Om bijvoorbeeld de mounts van de host foobar te bekijken: &prompt.user; showmount -e foobar Exports list on foobar: /usr 10.10.10.0 /a 10.10.10.0 &prompt.user; cd /host/foobar/usr Zoals in het bovenstaande voorbeeld te zien is, toont showmount /usr als een export. Als er naar de map /host/foobar/usr wordt gegaan, probeert amd de hostnaam foobar te resolven en de gewenste export automatisch te mounten. amd kan gestart worden door de opstartscript door de volgende regel in /etc/rc.conf te plaatsen: amd_enable="YES" Er kunnen ook nog opties meegegeven worden aan amd met de optie amd_flags. Standaard staat amd_flags ingesteld op: amd_flags="-a /.amd_mnt -l syslog /host /etc/amd.map /net /etc/amd.map" In het bestand /etc/amd.map staan de standaardinstellingen waarmee exports gemount worden. In het bestand /etc/amd.conf staan een aantal van de meer gevorderde instellingen van amd. In &man.amd.8; en &man.amd.conf.5; staat meer informatie. John Lind Geschreven door Problemen bij samenwerking met andere systemen Bepaalde Ethernet adapters voor ISA PC systemen kennen limieten die tot serieuze netwerkproblemen kunnen leiden, in het bijzonder met NFS. Dit probleem is niet specifiek voor &os;, maar het kan op &os; wel voor komen. Het probleem ontstaat bijna altijd als (&os;) PC systemen netwerken met high-performance werkstations, zoals van Silicon Graphics, Inc. en Sun Microsystems, Inc. De NFS mount werkt prima en wellicht lukken een aantal acties ook, maar dan ineens lijkt de server niet meer te reageren voor de client, hoewel verzoeken van en naar andere systemen gewoon verwerkt worden. Dit gebeurt op een clientsysteem, of de client nu het &os systeem is of het werkstation. Op veel systemen is er geen manier om de client netjes af te sluiten als dit probleem is ontstaan. Vaak is de enige mogelijkheid een reset van de client, omdat het probleem met NFS niet opgelost kan worden. Hoewel de enige correcte oplossing de aanschaf van een snellere en betere Ethernet adapter voor het &os; systeem is, is er zo om het probleem heen te werken dat het werkbaar is. Als &os; de server is, kan de optie gebruikt worden bij het mounten door de client. Als het &os; systeem de client is, dan dient het NFS bestandssysteem gemount te worden met de optie . Deze opties kunnen het vierde veld zijn in een regel in fstab voor automatische mounts en bij handmatige mounts met &man.mount.8; kan de parameter gebruikt worden. Soms wordt een ander probleem voor dit probleem versleten, als servers en clients zich op verschillende netwerken bevinden. Als dat het geval is, dan dient vastgesteld te worden dat routers de UDP informatie op de juiste wijze routeren, omdat er anders nooit NFS verkeer gerouteerd kan worden. In de volgende voorbeelden is fastws de host(interface)naam van een high-performance werkstation en freebox is de host(interface)naam van een &os; systeem met een Ehernet adapter die mindere prestaties levert. /sharedfs wordt het geëxporteerde NFS bestandssysteem (zie &man.exports.5;) en /project wordt het mountpunt voor het geëxporteerde bestandssysteem op de client. In sommige gevallen kunnen applicaties beter draaien als extra opties als of en gebruikt worden. Voorbeelden voor het &os; systeem (freebox) als de client in /etc/fstab op freebox: fastws:/sharedfs /project nfs rw,-r=1024 0 0 Als een handmatig mountcommando op freebox: &prompt.root; mount -t nfs -o -r=1024 fastws:/sharedfs /project Voorbeelden voor het &os; systeem als de server in /etc/fstab op fastws: freebox:/sharedfs /project nfs rw,-w=1024 0 0 Als een handmatig mountcommando op fastws: &prompt.root; mount -t nfs -o -w=1024 freebox:/sharedfs /project Bijna iedere 16–bit Ethernet adapter werkt zonder de hierboven beschreven restricties op de lees- en schrijfgrootte. Voor wie het wil weten wordt nu beschreven wat er gebeurt als de fout ontstaan, wat ook duidelijk maakt waarom het niet hersteld kan worden. NFS werkt meestal met een blockgrootte van 8 K (hoewel het mogelijk is dat er kleinere fragmenten worden verwerkt). Omdat de maximale grootte van een Ethernet pakket rond de 1500 bytes ligt, wordt een block opgesplitst in meerdere Ethernet pakketten, hoewel het hoger in de code nog steeds één eenheid is, en wordt ontvangen, samengevoegd en bevestigd als een eenheid. De high-performance werkstations kunnen de pakketten waaruit een NFS eenheid bestaat bijzonder snel naar buiten pompen. Op de kaarten met minder capaciteit worden de eerdere pakketten door de latere pakketten van dezelfde eenheid ingehaald voordat ze bij die host zijn aangekomen en daarom kan de eenheid niet worden samengesteld en bevestigd. Als gevolg daarvan ontstaat er op het werkstation een time-out en probeert die de eenheid opnieuw te sturen, maar dan weer de hele eenheid van 8 K, waardoor het proces wordt herhaald, ad infinitum. Door de grootte van de eenheid kleiner te houden dan de grootte van een Ethernet pakket, is het zeker dat elk Ethernet pakket dat compleet is aangekomen bevestigd kan worden, zodat de deadlock niet ontstaat. Toch kan een PC systeem nog wel overrompeld worden als high-performance werkstations er op inhakken, maar met de betere netwerkkaarten valt het dan in ieder geval niet om door de NFS eenheden. Als het systeem toch wordt overrompeld, dan worden de betrokken eenheden opnieuw verstuurd en dan is de kans groot dat ze worden ontvangen, samengevoegd en bevestigd. Bill Swingle Geschreven door Eric Ogren Verbeterd door Udo Erdelhoff Netwerkinformatiesysteem (NIS/YP) Wat is het? NIS Solaris HP-UX AIX Linux NetBSD OpenBSD NIS, dat staat voor Netwerkinformatiediensten (Network Information Services), is ontwikkeld door Sun Microsystems om het beheer van &unix; (origineel &sunos;) systemen te centraliseren. Tegenwoordig is het eigenlijk een industriestandaard geworden. Alle grote &unix; achtige systemen (&solaris;, HP-UX, &aix;, &linux;, NetBSD, OpenBSD, &os;, enzovoort) ondersteunen NIS. yellow pagesNIS NIS stond vroeger bekend als Yellow Pages, maar vanwege problemen met het handelsmerk heeft Sun de naam veranderd. De oude term, en yp, wordt nog steeds vaak gebruikt. NIS domeinen Het is een op RPC gebaseerd client/server systeem waarmee een groep machines binnen een NIS domein een gezamenlijke set met instellingenbestanden kan delen. Hierdoor kan een beheerder NIS systemen opzetten met een minimaal aantal instellingen en vanaf een centrale lokatie instellingen toevoegen, verwijderen en wijzigen. Windows NT Het is te vergelijken met het &windowsnt; domeinsysteem en hoewel de interne implementatie van de twee helemaal niet overeenkomt, is de basisfunctionaliteit vergelijkbaar. Termen en processen om te onthouden Er zijn een aantal termen en belangrijke gebruikersprocessen die een rol spelen bij het implementeren van NIS op &os;, zowel bij het maken van een NIS server als bij het maken van een systeem dan NIS client is: rpcbind portmap Term Beschrijving NIS domeinnaam Een NIS master server en al zijn clients (inclusief zijn slave master) hebben een NIS domeinnaan. Vergelijkbaar met een &windowsnt; domeinnaam, maar de NIS domeinnaam heeft niets te maken met DNS. rpcbind Moet draaien om RPC (Remote Procedure Call in te schakelen, een netwerkprotocol dat door NIS gebruikt wordt). Als rpcbind niet draait, dan kan een NIS server niet draaien en kan een machine ook geen NIS client zijn (In &os; 4.X wordt portmap in plaats van rpcbind). ypbind Verbindt een NIS client aan zijn NIS server. Dat gebeurt door met de NIS domeinnaam van het systeem en door het gebruik van RPC te verbinden met de server. ypbind is de kern van client-server communicatie in een NIS omgeving. Als ypbind op een machine stopt, dan kan die niet meer bij de NIS server komen. ypserv Hoort alleen te draaien op NIS servers. Dit is het NIS server proces zelf. Als &man.ypserv.8; stopt, dan kan de server niet langer reageren op NIS verzoeken (hopelijk is er dan een slave server om het over te nemen). Er zijn een aantal implementaties van NIS, maar niet die op &os;, die geen verbinding met een andere server proberen te maken als de server waarmee ze verbonden waren niet meer reageert. In dat geval is vaak het enige dat werkt het server proces herstarten (of zelfs de hele server) of het ypbind proces op de client. rpc.yppasswdd Nog een proces dat alleen op NIS master servers hoort te draaien. Dit is een daemon waarbij NIS clients hun NIS wachtwoorden kunnen wijzigen. Als deze daemon niet draait, moeten gebruikers aanmelden op de NIS master server en daar hun wachtwoord wijzigen. Hoe werkt het? Er zijn drie typen hosts in een NIS omgeving: master servers, slave servers en clients. Servers zijn het centrale depot voor instellingen voor een host. Master servers bevatten de geauthoriseerd kopie van die informatie, terwijl slave servers die informatie spiegelen voor redundantie. Clients verlaten zich op de servers om hun die informatie ter beschikking te stellen. Op deze manier kan informatie uit veel bestanden gedeeld worden. De bestanden master.passwd, group en hosts worden meestal via NIS gedeeld. Als een proces op een client informatie nodig heeft die normaliter in een van die lokale bestanden staat, dan vraagt die het in plaats daarvan aan de NIS servers waarmee hij verbonden is. Soorten machines NIS master server Een NIS master server. Deze server onderhoudt, analoog aan een &windowsnt; primary domain controller, de bestanden die door alle NIS clients gebruikt worden. De bestanden passwd, group en andere bestanden die door de NIS clients gebruikt worden staan op de master server. Het is mogelijk om één machine master server te laten zijn voor meerdere NIS domeinen. Dat wordt in deze inleiding echter niet beschreven, omdat die uitgaat van een relatief kleine omgeving. NIS slave server NIS slave servers. Deze zijn te vergelijken met &windowsnt; backup domain controllers. NIS slave servers beheren een kopie van de bestanden met gegevens op de NIS master. NIS slave servers bieden redundantie, die nodig is in belangrijke omgevingen. Ze helpen ook om de belasting te verdelen met de master server: NIS client maken altijd een verbinding met de NIS server die het eerst reageert en dat geldt ook voor antwoorden van slave servers. NIS client NIS clients. NIS clients authenticeren, net als de meeste &windowsnt; werkstations, tegen de NIS server (of de &windowsnt; domain controller in het geval van &windowsnt; werkstations) bij het aanmelden. NIS/YP gebruiken Dit onderdeel behandelt het opzetten van een NIS voorbeeldomgeving. Dit onderdeel veronderstelt dat &os; 3.3 of later draait. De nu volgende instructies werken waarschijnlijk voor iedere versie van &os; hoger dan 3.0, maar dat hoeft niet waar te zijn. Plannen Er wordt uitgegaan van een beheerder van een klein universiteitslab. Dat lab, dat bestaat uit &os; machines, kent op dit moment geen centraal beheer. Iedere machine heeft zijn eigen /etc/passwd en /etc/master.passwd. Die bestanden worden alleen met elkaar in lijn gehouden door handmatige handelingen. Als er op dit moment een gebruiker aan het lab wordt toegevoegd, moet adduser op alle 15 machines gedraaid worden. Dat moet natuurlijk veranderen en daarom is besloten het lab in te richten met NIS, waarbij twee machines als server worden gebruikt. Het lab ziet er ongeveer als volgt uit: Machinenaam IP adres Rol Machine ellington 10.0.0.2 NIS master coltrane 10.0.0.3 NIS slave basie 10.0.0.4 Wetenschappelijk werkstation bird 10.0.0.5 Client machine cli[1-11] 10.0.0.[6-17] Andere client machines Bij het voor de eerste keer instellen van een NIS schema is het verstandig eerst na te denken over hoe dat opgezet moet worden. Hoe groot een netwerk ook is, er moeten een aantal beslissingen gemaakt worden. Een NIS domeinnaam kiezen NIS domeinnaam Dit is wellicht niet de bekende domeinnaam. Daarom wordt het ook de NIS domeinnaam genoemd. Bij de broadcast van een client om informatie wordt ook de naam van het NIS domein waar hij onderdeel van uitmaakt meegezonden. Zo kunnen meerdere servers op een netwerk bepalen of er antwoord gegeven dient te worden op een verzoek. De NIS domeinnaam is kan voorgesteld worden als de naam van een groep hosts op op een of andere manier aan elkaar gerelateerd zijn. Sommige organisaties kiezen hun internet domeinnaam als NIS domeinnaam. Dat wordt niet aangeraden omdat het voor verwarring kan zorgen bij het debuggen van netwerkproblemen. De NIS domeinnaam moet uniek zijn binnen een netwerk en het is handig als die de groep machines beschrijft waarvoor hij geldt. Zo kan bijvoorbeeld de Financiële afdeling van Acme Inc. als NIS domeinnaam acme-fin hebben. In dit voorbeeld wordt de naam test-domain gekozen. SunOS Sommige besturingssystemen gebruiken echter (met name &sunos;) hun NIS domeinnaam als hun internet domeinnaam. Als er machines zijn op een netwerk die deze restrictie kennen, dan moet de internet domeinnaam als de naam voor het NIS domainnaam gekozen worden. Systeemeisen Bij het kiezen van een machine die als NIS server wordt gebruikt zijn er een aantal aandachtspunten. Een van de onhandige dingen aan NIS is de afhankelijkheid van de clients van de server. Als een client de server voor zijn NIS domein niet kan bereiken, dan wordt die machine vaak onbruikbaar. Door het gebrek aan gebruiker- en groepsinformatie bevriezen de meeste systemen. Daarom moet er een machine gekozen worden die niet vaak herstart hoeft te worden of wordt gebruikt voor ontwikkeling. De NIS server is in het meest ideale geval een alleenstaande server die als enige doel heeft NIS server te zijn. Als een netwerk niet zwaar wordt gebruikt, kan de NIS server op een machine die ook andere diensten aanbiedt gezet worden, maar het blijft belangrijk om ervan bewust te zijn dat als de NIS server niet beschikbaar is, dat nadelige invloed heeft op alle NIS clients. NIS servers De hoofdversies van alle NIS informatie staan opgeslagen op één machine die de NIS master server heet. De databases waarin de informatie wordt opgeslagen heten NIS maps. In &os; worden die maps opgeslagen in /var/yp/[domainnaam] waar [domeinnaam] de naam is van het NIS domein dat wordt bediend. Een enkele NIS server kan tegelijkertijd meerdere NIS domeinen ondersteunen en het is dus mogelijk dat er meerdere van zulke mappen zijn, een voor ieder ondersteund domein. Ieder domein heeft zijn eigen onafhankelijke set maps. In NIS master en slave servers worden alle NIS verzoeken door de ypserv daemon afgehandeld. ypserv is verantwoordelijk voor het ontvangen van inkomende verzoeken van NIS clients, het vertalen van de gevraagde domeinnaam en mapnaam naar een pad naar het corresponderende databasebestand en het terugsturen van de database naar de client. Een NIS master server opzetten NIS server opzetten Het opzetten van een master NIS server kan erg eenvoudig zijn, afhankelijk van de behoeften. &os; heeft ondersteuning voor NIS als basisfunctie. Alleen de volgende regels hoeven aan /etc/rc.conf toegevoegd te worden en &os; doet de rest: nisdomainname="test-domain" Deze regel stelt de NIS domainnaam in op test-domain bij het instellen van het netwerk (bij het opstarten). nis_server_enable="YES" Dit geeft &os; aan de NIS server processen te starten als het netwerk de volgende keer wordt opgestart. nis_yppasswdd_enable="YES" Dit schakelt de dameon rpc.yppasswdd in die, zoals al eerder aangegeven, clients toestaat om hun NIS wachtwoord vanaf een client machine te wijzigen. Afhankelijk van de inrichting van NIS, kunnen er nog meer instellingen nodig zijn. In het onderdeel NIS Servers die ook NIS Clients Zijn staan meer details. Nu hoeft alleen /etc/netstart als superuser uitgevoerd te worden. Dat stelt alles in met gebruikmaking van de waarden uit /etc/rc.conf. NIS maps initialiseren NIS maps Die NIS maps zijn databasebestanden die in de map /var/yp staan. Ze worden gemaakt uit de bestanden met instellingen uit de map /etc van de NIS master, met één uitzondering: /etc/master.passwd. Daar is een goede reden voor, want het is niet wenselijk om de wachtwoorden voor root en andere administratieve accounts naar alle servers in het NIS domein te sturen. Daar moet voor het initialiseren van de NIS maps het volgende uitgevoerd worden: &prompt.root; cp /etc/master.passwd /var/yp/master.passwd &prompt.root; cd /var/yp &prompt.root; vi master.passwd Dan horen alle systeemaccounts verwijderd te worden (bin, tty, kmem, games, enzovoort) en alle overige accounts waarvoor het niet wenselijk is dat ze op de NIS clients terecht komen (bijvoorbeeld root en alle andere UID 0 (superuser) accounts). /var/yp/master.passwd hoort niet te lezen te zijn voor een groep of voor de wereld (dus modus 600)! Voor het aanpassen van de rechten kan chmod gebruikt worden. Tru64 UNIX Als dat is gedaan, kunnen de NIS maps geïnitialiseerd worden. Bij &os; zit een script ypinit waarmee dit kan (in de hulppagina staat meer informatie). Dit script is beschikbaar op de meeste &unix; besturingssystemen, maar niet op allemaal. Op Digital UNIX/Compaq Tru64 UNIX heet het ypsetup. Omdat er maps voor een NIS master worden gemaakt, wordt de optie meegegeven aan ypinit. Aangenomen dat de voorgaande stappen zijn uitgevoerd, kunnen de NIS maps gemaakt worden op de volgende manier: ellington&prompt.root; ypinit -m test-domain Server Type: MASTER Domain: test-domain Creating an YP server will require that you answer a few questions. Questions will all be asked at the beginning of the procedure. Do you want this procedure to quit on non-fatal errors? [y/n: n] n Ok, please remember to go back and redo manually whatever fails. If you don't, something might not work. At this point, we have to construct a list of this domains YP servers. rod.darktech.org is already known as master server. Please continue to add any slave servers, one per line. When you are done with the list, type a <control D>. master server : ellington next host to add: coltrane next host to add: ^D The current list of NIS servers looks like this: ellington coltrane Is this correct? [y/n: y] y [..uitvoer van het maken van de maps..] NIS Map update completed. ellington has been setup as an YP master server without any errors. ypinit hoort /var/yp/Makefile gemaakt te hebben uit /var/yp/Makefile.dist. Als dit bestand is gemaakt, neemt dat bestand aan dat er in een omgeving met een enkele NIS server wordt gewerkt met alleen &os; machines. Omdat test-domain ook een slave server bevat, dient /var/yp/Makefile gewijzigd te worden: ellington&prompt.root; vi /var/yp/Makefile Als de onderstaande regel niet al uitgecommentarieerd is, dient dat alsnog te gebeuren: NOPUSH = "True" Een NIS slave server opzetten NIS slave server Het opzetten van een NIS slave server is nog makkelijker dan het opzetten van de master. Dit kan door aan te melden op de slave server en net als voor de master server /etc/rc.conf te wijzigen. Het enige verschil is dat nu de optie gebruikt wordt voor het draaien van ypinit. Met de optie moet ook de naam van de NIS master meegegven worden. Het commando ziet er dus als volgt uit: coltrane&prompt.root; ypinit -s ellington test-domain Server Type: SLAVE Domain: test-domain Master: ellington Creating an YP server will require that you answer a few questions. Questions will all be asked at the beginning of the procedure. Do you want this procedure to quit on non-fatal errors? [y/n: n] n Ok, please remember to go back and redo manually whatever fails. If you don't, something might not work. There will be no further questions. The remainder of the procedure should take a few minutes, to copy the databases from ellington. Transferring netgroup... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring netgroup.byuser... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring netgroup.byhost... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring master.passwd.byuid... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring passwd.byuid... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring passwd.byname... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring group.bygid... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring group.byname... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring services.byname... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring rpc.bynumber... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring rpc.byname... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring protocols.byname... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring master.passwd.byname... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring networks.byname... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring networks.byaddr... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring netid.byname... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring hosts.byaddr... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring protocols.bynumber... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring ypservers... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred Transferring hosts.byname... ypxfr: Exiting: Map successfully transferred coltrane has been setup as an YP slave server without any errors. Don't forget to update map ypservers on ellington. Nu hoort er een map /var/yp/test-domain te zijn waarin kopieë van de NIS master server maps staan. Die moeten bijgewerkt blijven. De volgende regel in /etc/crontab op de slave servers regelt dat: 20 * * * * root /usr/libexec/ypxfr passwd.byname 21 * * * * root /usr/libexec/ypxfr passwd.byuid Met de bovenstaande twee regels wordt de slave gedwongen zijn maps met de maps op de master server te synchroniseren. Hoewel dit niet verplicht is, omdat de master server probeert veranderingen aan de NIS maps door te geven aan zijn slaves, is het wel verstandig om een slave tot bijwerken te dwingen, omdat wachtwoordinformatie van vitaal belang is voor systemen die van de server afhankelijk zijn. Dit is des te belangrijker op drukke netwerken, omdat daar het bijwerken van maps niet altijd compleet afgehandeld hoeft te worden. Nu kan ook op de slave server het commando /etc/netstart uitgevoerd worden, dat op zijn beurt de NIS server start. NIS clients Een NIS client maakt wat heet een verbinding (binding) met een NIS server met de ypbind daemon. ypbind controleert het standaarddomein van het systeem (zoals ingesteld met domainname) en begint met het broadcasten van RPC verzoeken op het lokale netwerk. Die verzoeken bevatten de naam van het domein waarvoor ypbind een binding probeert te maken. Als een server die is ingesteld om het gevraagde domein te bedienen een broadcast ontvangt, dan antwoordt die aan ypbind dat dan het IP adres van de server opslaat. Als er meerdere servers beschikbaar zijn, een master en bijvoorbeeld meerdere slaves, dan gebruikt ypbind het adres van de eerste server die antwoord geeft. Vanaf dat moment stuurt de client alle NIS verzoeken naar die server. ypbind pingt de server zo nu en dan om te controleren of die nog draait. Als er na een bepaalde tijd geen antwoord komt op een ping, dan markeert ypbind het domein als niet verbonden en begint het broadcasten opnieuw, in de hoop dat er een andere server wordt gelocaliseerd. Een NIS client opzetten NIS client instellen Het opzetten van een &os; machine als NIS client is redelijk doorzichtig: Wijzig /etc/rc.conf en voeg de volgende regels toe om de NIS domeinnaam in te stellen en ypbind mee te laten starten bij het starten van het netwerk: nisdomainname="test-domain" nis_client_enable="YES" Om alle mogelijke regels voor accounts uit de NIS server te halen, dienen alle gebruikersaccounts uit /etc/master.passwd verwijderd te worden en dient met vipw de volgende regel aan het einde van het bestand geplaatst te worden: +::::::::: Door deze regel wordt alle geldige accounts in de password map van de NIS server toegang gegeven. Er zijn veel manieren om de NIS client in te stellen door deze regel te veranderen. In het onderdeel netgroups hieronder staat meer informatie. Zeer gedetailleerde informatie staat in het boek NFS en NIS beheren van O'Reilly. Er moet tenminste één lokale account behouden blijven (dus niet geïmporteerd via NIS) in /etc/master.passwd en die hoort ook lid te zijn van de groep wheel. Als er iets mis is met NIS, dan kan die account gebruikt worden om via het netwerk aan te melden, root te worden en het systeem te repareren. Om alle groepen van de NIS server te importeren, kan de volgende regel aan /etc/group toegevoegd worden: +:*:: Na het afronden van deze stappen zou met ypcat passwd de passwd map van de NIS server te zien moeten zijn. NIS beveiliging In het algemeen kan iedere netwerkgebruiker een RPC verzoek doen uitgaan naar &man.ypserv.8; en de inhoud van de NIS maps ontvangen, mits die gebruiker de domeinnaam kent. Omdat soort ongeautoriseerde transacties te voorkomen, ondersteunt &man.ypserv.8; de optie securenets, die gebruikt kan worden om de toegang te beperken tot een opgegeven aantal hosts. Bij het opstarten probeert&man.ypserv.8; de securenets informatie te laden uit het bestand /var/yp/securenets. Dit pad kan verschillen, afhankelijk van het pad dat opgegeven is met de optie . Dit bestand bevat regels die bestaan uit een netwerkspecificatie en een netwerkmasker, gescheiden door witruimte. Regels die beginnen met # worden als commentaar gezien. Een voorbeeld van een securenetsbestand zou er zo uit kunnen zien: # allow connections from local host -- mandatory 127.0.0.1 255.255.255.255 # allow connections from any host # on the 192.168.128.0 network 192.168.128.0 255.255.255.0 # allow connections from any host # between 10.0.0.0 to 10.0.15.255 # this includes the machines in the testlab 10.0.0.0 255.255.240.0 Als &man.ypserv.8; een verzoek ontvangt van een adres dat overeenkomt met een van de bovenstaande regels, dan wordt dat verzoek normaal verwerkt. Als er geen enkele regel op het verzoek van toepassing is, dan wordt het verzoek genegeerd en wordt er een waarschuwing gelogd. Als het bestand /var/yp/securenets niet bestaat, dan accepteert ypserv verbindingen van iedere host. Het programma ypserv ondersteunt ook het pakket TCP Wrapper van Wietse Venema. Daardoor kan een beheerder de instellingenbestanden van TCP Wrapper gebruiken voor toegangsbeperking in plaats van /var/yp/securenets. Hoewel beide methoden van toegangscontrole enige vorm van beveiliging bieden, zijn ze net als de privileged port test kwetsbaar voor IP spoofing aanvallen. Al het NIS gerelateerde verkeer hoort door een firewall tegengehouden te worden. Servers die gebruik maken van /var/yp/securenets kunnen wellicht legitieme verzoeken van NIS clients weigeren als die gebruik maken van erg oude TCP/IP implementaties. Sommige van die implementaties zetten alle host bits op nul als ze een broadcast doen en/of kijken niet naar het subnetmasker als ze het broadcastadres berekenen. Hoewel sommige van die problemen opgelost kunnen worden door de instellingen op de client aan te passen, zorgen andere problemen voor het noodgedwongen niet langer kunnen gebruiker van NIS voor die client of het niet langer gebruiken van /var/yp/securenets. Het gebruik van /var/yp/securenets op een server met zo'n oude implementatie van TCP/IP is echt een slecht idee en zal leiden tot verlies van NIS functionaliteit voor grote delen van een netwerk. tcpwrapper Het gebruik van het TCP Wrapper pakket leidt tot langere wachttijden op de NIS server. De extra vertraging kan net lang genoeg zijn om een timeout te veroorzaken in clientprogramma's, in het bijzonder als het netwerk druk is of de NIS server traag is. Als een of meer clients last hebben van dat symptoom, dan is het verstandig om de clientsystemen in kwestie NIS slave server te maken en naar zichzelf te laten wijzen. Aanmelden voor bepaalde gebruikers blokkeren In het lab staat de machine basie, die alleen faculteitswerkstation hoort te zijn. Het is niet gewenst die machine uit het NIS domein te halen, maar het passwd bestand op de master NIS server bevat nu eenmaal accounts voor zowel de faculteit als de studenten. Hoe kan dat opgelost worden? Er is een manier om het aanmelden van specifieke gebruikers op een machine te weigeren, zelfs als ze in de NIS database staan. Daarvoor hoeft er alleen maar –username aan het einde van /etc/master.passwd op de client machine toegevoegd te worden, waar username de gebruikersnaam van de gebruiker die niet mag aanmelden is. Dit gebeurt bij voorkeur met vipw, omdat vipw de wijzigingen aan /etc/master.passwd controleert en ook de wachtwoord database opnieuw bouwt na het wijzigen. Om bijvoorbeeld de gebruiker bill aan te kunnen laten aanmelden op basie: basie&prompt.root; vipw [add -bill to the end, exit] vipw: rebuilding the database... vipw: done basie&prompt.root; cat /etc/master.passwd root:[password]:0:0::0:0:The super-user:/root:/bin/csh toor:[password]:0:0::0:0:The other super-user:/root:/bin/sh daemon:*:1:1::0:0:Owner of many system processes:/root:/sbin/nologin operator:*:2:5::0:0:System &:/:/sbin/nologin bin:*:3:7::0:0:Binaries Commands and Source,,,:/:/sbin/nologin tty:*:4:65533::0:0:Tty Sandbox:/:/sbin/nologin kmem:*:5:65533::0:0:KMem Sandbox:/:/sbin/nologin games:*:7:13::0:0:Games pseudo-user:/usr/games:/sbin/nologin news:*:8:8::0:0:News Subsystem:/:/sbin/nologin man:*:9:9::0:0:Mister Man Pages:/usr/share/man:/sbin/nologin bind:*:53:53::0:0:Bind Sandbox:/:/sbin/nologin uucp:*:66:66::0:0:UUCP pseudo-user:/var/spool/uucppublic:/usr/libexec/uucp/uucico xten:*:67:67::0:0:X-10 daemon:/usr/local/xten:/sbin/nologin pop:*:68:6::0:0:Post Office Owner:/nonexistent:/sbin/nologin nobody:*:65534:65534::0:0:Unprivileged user:/nonexistent:/sbin/nologin +::::::::: -bill basie&prompt.root; Udo Erdelhoff Geschreven door Netgroups gebruiken netgroups De methode uit het vorige onderdeel werkt prima als er maar voor een beperkt aantal gebruikers en/of machines speciale regels nodig zijn. Op grotere netwerken gebeurt het gewoon dat er wordt vergeten om een aantal gebruikers de aanmeldrechten op gevoelige machines te ontnemen of dat zelfs iedere individuele machine aangepast moet worden, waardoor het voordeel van NIS teniet wordt gedaan: centraal beheren. De ontwikkelaars van NIS hebben dit probleem opgelost met netgroups. Het doel en de semantiek kunnen vergeleken worden met de normale groepen die gebruikt worden op &unix; bestandssystemen. De belangrijkste verschillen zijn de afwezigheid van een numeriek ID en de mogelijkheid om een netgroup aan te maken die zowel gebruikers als andere netgroups bevat. Netgroups zijn ontwikkeld om gebruikt te worden voor grote, complexe netwerken met honderden gebruikers en machines. Aan de ene kant is dat iets Goeds. Aan de andere kant is het wel complex en bijna onmogelijk om netgroups met een paar eenvoudige voorbeelden uit te leggen. Dat probleem wordt in de rest van dit onderdeel duidelijk gemaakt. Stel dat de succesvolle implementatie van NIS in het lab de interesse heeft gewekt van een centrale beheerclub. De volgende taak is het uitbreiden van het NIS domein met een aantal andere machines op de campus. De onderstaande twee tabellen bevatten de namen van de nieuwe gebruikers en de nieuwe machines met een korte beschijving. Gebruikersna(a)m(en) Beschrijving alpha, beta Gewone medewerkers van de IT afdeling charlie, delta Junior medewerkers van de IT afdeling echo, foxtrott, golf, ... Gewone medewerkers able, baker, ... Stagiairs Machinena(a)m(en) Beschrijving war, death, famine, pollution De belangrijkste servers. Alleen senior medewerkers van de IT afdeling mogen hierop aanmelden. pride, greed, envy, wrath, lust, sloth Minder belangrijke servers. Alle leden van de IT afdeling mogen aanmelden op deze machines. one, two, three, four, ... Gewone werkstations. Alleen echte medewerkers mogen op deze machines aanmelden. trashcan Een erg oude machine zonder kritische data. Zelfs de stagiair mag deze doos gebruiken. Als deze restricties ingevoerd worden door iedere gebruiker afzonderlijk te blokkeren, dan wordt er een -user regel per systeem toegevoegd aan de passwd voor iedere gebruiker die niet mag aanmelden op dat systeem. Als er maar één regel wordt vergeten, kan dat een probleem opleveren. Wellicht lukt het nog dit juist in te stellen bij de bouw van een machine, maar het wordt echt vergeten de regels toe te voegen voor nieuwe gebruikers in de produktiegase. Murphy was tenslotte een optimist. Het gebruik van netgroups biedt in deze situatie een aantal voordelen. Niet iedere gebruiker hoeft separaat afgehandeld te worden. Een gebruik kan aan een of meer groepen worden toegevoegd en aanmelden kan voor alle leden van zo'n groep worden toegestaan of geweigerd. Als er een nieuwe machine wordt toegevoegd, dan hoeven alleen de aanmeldrestricties voor de netgroups te worden ingesteld. Als er een nieuwe gebruiker wordt toegevoegd, dan hoeft die alleen maar aan de juiste netgroups te worden toegevoegd. Die veranderingen zijn niet van elkaar afhankelijk: geen voor iedere combinatie van gebruiker en machine moet het volgende .... Als de NIS opzet zorgvuldig is gepland, dan hoeft er maar één instellingenbestand gewijzigd te worden om toegang tot machines te geven of te ontnemen. De eerst stap is het initialiseren van de NIS map netgroup. &man.ypinit.8; van &os; maakt deze map niet standaard, maar als die is gemaakt, ondersteunt de NIS implementatie hem wel. Een lege map wordt als volgt gemaakt: ellington&prompt.root; vi /var/yp/netgroup Nu kan hij gevuld worden. In het gebruikte voorbeeld zijn tenminste vier netgroups: IT medewerkers, IT junioren, gewone medewerkers en stagiars. IT_MW (,alpha,test-domain) (,beta,test-domain) IT_APP (,charlie,test-domain) (,delta,test-domain) USERS (,echo,test-domain) (,foxtrott,test-domain) \ (,golf,test-domain) STAGS (,able,test-domain) (,baker,test-domain) IT_MW, IT_APP enzovoort, zijn de namen van de netgroups. Iedere groep tussen haakjes bevat een of meer gebruikersnamen voor die groep. De drie velden binnen een groep zijn: De na(a)m(en) van de host(s) waar de volgende onderdelen geldig zijn. Als er geen hostnaam wordt opgegeven dan is de regel geldig voor alle hosts. Als er wel een hostnaam wordt opgegeven, dan wordt een donker, spookachtig en verwarrend domein betreden. De naam van de account die bij deze netgroup hoort. Het NIS domein voor de account. Er kunnen accounts uit andere NIS domeinen geïmporteerd worden in een netgroup als een beheerder zo ongelukkig is meerdere NIS domeinen te hebben. Al deze velden kunnen jokerkarakters bevatten. Details daarover staan in &man.netgroup.5;. netgroups De naam van een netgroup mag niet langer zijn dan acht karakters, zeker niet als er andere besturingssystemen binnen een NIS domein worden gebruikt. De namen zijn hoofdlettergevoelig: alleen hoofdletters gebruiken voor de namen van netgroups is een makkelijke manier om onderscheid te kunnen maken tussen gebruikers-, machine- en netgroupnamen. Sommige NIS clients (andere dan die op &os; draaien) kunnen niet omgaan met netgroups met veel leden. Sommige oudere versies van &sunos; gaan bijvoorbeeld lastig doen als een netgroup meer dan 15 leden heeft. Dit kan omzeild worden door meerdere sub-netgroups te maken met 15 gebruikers of minder en een echte netgroup die de sub-netgroups bevat: BIGGRP1 (,joe1,domain) (,joe2,domain) (,joe3,domain) [...] BIGGRP2 (,joe16,domain) (,joe17,domain) [...] BIGGRP3 (,joe31,domain) (,joe32,domain) BIGGROUP BIGGRP1 BIGGRP2 BIGGRP3 Dit proces kan herhaald worden als er meer dan 225 gebruikers in een netgroup moeten. Het activeren en distribueren van de nieuwe NIS map is eenvoudig: ellington&prompt.root; cd /var/yp ellington&prompt.root; make Hiermee worden drie nieuwe NIS maps gemaakt: netgroup, netgroup.byhost en netgroup.byuser. Met &man.ypcat.1; kan bekeken worden op de nieuwe NIS maps beschikbaar zijn: ellington&prompt.user; ypcat -k netgroup ellington&prompt.user; ypcat -k netgroup.byhost ellington&prompt.user; ypcat -k netgroup.byuser De uitvoer van het eerste commando hoort te lijken op de inhoud van /var/yp/netgroup. Het tweede commando geeft geen uitvoer als er geen host-specifieke netgroups zijn ingesteld. Het derde commando kan gebruikt worden om een lijst van netgroups voor een gebruiker op te vragen. Het instellen van de client is redelijk eenvoudig. Om de server war in te stellen hoeft alleen met &man.vipw.8; de volgende regel in de regel daarna vervangen te worden: +::::::::: Vervang de bovenstaande regel in de onderstaande. +@IT_MW::::::::: Nu worden alleen de gebruikers die in de netgroup IT_MW geïmporteerd in de wachtwoord database van de host war, zodat alleen die gebruikers kunnen aanmelden. Helaas zijn deze beperkingen ook van toepassing op de functie ~ van de shell en alle routines waarmee tussen gebruikersnamen en numerieke gebruikers ID's wordt gewisseld. Met andere woorden: cd ~user werkt niet, ls –l toont het numerieke ID in plaats van de gebruikersnaam en find . –user joe –print faalt met de foutmelding No such user. Om dit te repareren moeten alle gebruikers geïmporteerd worden, zonder ze het recht te geven aan te melden op een server. Dit kan gedaan worden door nog een regel aan /etc/master.passwd toe te voegen: +:::::::::/sbin/nologin Dit betekent importeer alle gebruikers, maar vervang de shell door /sbin/nologin. Ieder veld in een passwd regel kan door een standaardwaarde vervangen worden in /etc/master.passwd. De regel +:::::::::/sbin/nologin moet na +@IT_MW::::::::: komen. Anders krijgen alle gebruikers die uit NIS komen /sbin/nologin als aanmeldshell. Na deze wijziging hoeft er nog maar één NIS map gewijzigd te worden als er een nieuwe medewerker komt bij de IT afdeling. Dezelfde aanpak kan gebruikt worden voor de minder belangrijke servers door de oude regel +::::::::: in de lokale versie van /etc/master.passwd door iets als het volgende te vervangen: +@IT_MW::::::::: +@IT_APP::::::::: +:::::::::/sbin/nologin Voor normale werkstations zijn het de volgende regels: +@IT_MW::::::::: +@USERS::::::::: +:::::::::/sbin/nologin En dat zou allemaal leuk en aardig zijn als er niet na een paar weken een beleidsverandering komt: de IT afdeling gaat stagiairs aannemen. De IT stagiairs mogen de normale werkstations en de minder belangrijke servers gebruiken en de junior beheerders mogen gaan aanmelden op de hoofdservers. Dat kan door een nieuwe groep IT_STAG te maken en de nieuwe IT stagiairs toe te voegen aan die netgroup en dan de instellingen op iedere machine te gaan veranderen. Maar zoals het spreekwoord zegt: Fouten in een centrale planning leiden tot complete chaos. Deze situaties kunnen voorkomen worden door gebruik te maken van de mogelijkheid in NIS om netgroups in netgroups op te nemen. Het is mogelijk om rol-gebaseerde netgroups te maken. Er kan bijvoorbeeld een netgroup BIGSRV gemaakt worden om het aanmelden op de belangrijke servers te beperken en er kan een andere netgroup SMALLSRV voor de minder belangrijke servers zijn en een derde netgroup met de naam USERBOX voor de normale werkstations. Al die netgroups kunnen de netgroups bevatten die op die machines mogen aanmelden. De nieuwe regels in de NIS map netgroup zien er dan zo uit: BIGSRV IT_MW IT_APP SMALLSRV IT_MW IT_APP ITSTAG USERBOX IT_MW ITSTAG USERS Deze methode voor het instellen van aanmeldbeperkingen werkt redelijk goed als er groepen van machines gemaakt kunnen worden met identieke beperkingen. Helaas blijkt dat eerder uitzondering dan regel. Meestal moet het mogelijk zijn om per machine in te stellen wie wel en wie niet mogen aanmelden. Daarom is het ook mogelijk om via machine-specifieke netgroups de hierboven aangegeven beleidswijziging op te vangen. In dat scenario bevat /etc/master.passwd op iedere machine twee regels die met + beginnen. De eerste voegt de netgroup toe met de accounts die op de machine mogen aanmelden en de tweede voegt alle andere accounts toe met /sbin/nologin als shell. Het is verstandig om als naam van de netgroup de machinenaam in HOOFDLETTERS te gebruiken. De regels zien er ongeveer als volgt uit: +@MACHINENAAM::::::::: +:::::::::/sbin/nologin Als dit voor alle machines is gedaan, dan hoeven de lokale versies van /etc/master.passwd nooit meer veranderd te worden. Alle toekomstige wijzigingen kunnen dan gemaakt worden door de NIS map te wijzigen. Hieronder staat een voorbeeld van een mogelijke netgroup map voor het beschreven scenario met een aantal toevoegingen: # Definieer eerst de gebruikersgroepen IT_MW (,alpha,test-domain) (,beta,test-domain) IT_APP (,charlie,test-domain) (,delta,test-domain) DEPT1 (,echo,test-domain) (,foxtrott,test-domain) DEPT2 (,golf,test-domain) (,hotel,test-domain) DEPT3 (,india,test-domain) (,juliet,test-domain) ITSTAG (,kilo,test-domain) (,lima,test-domain) D_STAGS (,able,test-domain) (,baker,test-domain) # # En nu een aantal groepen op basis van rollen USERS DEPT1 DEPT2 DEPT3 BIGSRV IT_MW IT_APP SMALLSRV IT_MW IT_APP ITSTAG USERBOX IT_MW ITSTAG USERS # # Een een groep voor speciale taken. # Geef echo en golf toegang tot de anti-virus machine. SECURITY IT_MW (,echo,test-domain) (,golf,test-domain) # # Machine-gebaseerde netgroups # Hoofdservers WAR BIGSRV FAMINE BIGSRV # Gebruiker india heeft toegang tot deze server nodig. POLLUTION BIGSRV (,india,test-domain) # # Deze is erg belangrijk en heeft strengere toegangseisen nodig. DEATH IT_MW # # De anti-virus machine als hierboven genoemd. ONE SECURITY # # Een machine die maar door 1 gebruiker gebruikt mag worden. TWO (,hotel,test-domain) # [...hierna volgen de andere groepen] Als er een soort database wordt gebruikt om de gebruikersaccounts te beheren, dan is het in ieder geval nodig dat ook het eerste deel van de map met de database rapportagehulpmiddelen gemaakt kan worden. Dan krijgen nieuwe gebruikers automatisch toegang tot de machines. Nog een laatste waarschuwing: het is niet altijd aan te raden gebruik te maken van machine-gebaseerde netgroups. Als er tientallen of zelfs honderden gelijke machines voor bijvoorbeeld studentenruimtes worden uitgerold, dan is het verstandiger rol-gebaseerde netgroups te gebruiken in plaats van machine-gebaseerde netgroups om de grootte van de NIS map binnen de perken te houden. Belangrijk om te onthouden In een NIS omgeving werken een aantal dingen wel anders. Als er een gebruiker toegevoegd moet worden, dan moet die alleen toegevoegd worden aan de master NIS server en mag niet vergeten worden dat de NIS maps herbouwd moeten worden. Als dit wordt vergeten, dan kan de nieuwe gebruiker nergens anders aanmelden dan op de NIS master. Als bijvoorbeeld een nieuwe gebruiker jsmith toegevoegd moet worden: &prompt.root; pw useradd jsmith &prompt.root; cd /var/yp &prompt.root; make test-domain Er kan ook adduser jsmith in plaats van pw useradd jsmith gebruikt worden. De beheeraccounts moeten buiten de NIS maps gehouden worden. Het is niet handig als de beheeraccounts en wachtwoorden naar machines waarop gebruikers aanmelden die geen toegang tot die informatie horen te hebben zouden gaan. De NIS master en slave moeten veilig blijven en zo min mogelijk niet beschikbaar zijn. Als de machine wordt gehackt of als hij wordt uitgeschakeld, dan kunnen er in theorie nogal wat mensen niet meer aanmelden. Dit is de belangrijkste zwakte van elk gecentraliseerd beheersysteem. Als de NIS servers niet goed beschermd worden, dan worden veel gebruikers boos! NIS v1 compatibiliteit ypserv voor &os; biedt wat ondersteuning voor NIS v1 clients. De NIS implementatie van &os; gebruikt alleen het NIS v2 protocol, maar andere implementaties bevatten ondersteuning voor het v1 protocol voor achterwaartse compatibiliteit met oudere systemen. De ypbind daemons die bij deze systemen zitten proberen een binding op te zetten met een NIS v1 server, hoewel dat niet per se ooit nodig is (en ze gaan misschien nog wel door met broadcasten nadat ze een antwoord van een v2 server hebben ontvangen). Het is belangrijk om te melden dat hoewel ondersteuning voor gewone clientcalls aanwezig is, deze versie van ypserv geen v1 map transferverzoeken af kan handelen. Daarom kan ypserv niet gebruikt worden als master of slave in combinatie met oudere NIS servers die alleen het v1 protocol ondersteunen. Gelukkig worden er in deze tijd niet meer zoveel van deze servers gebruikt. NIS servers die ook NIS clients zijn Het is belangrijk voorzichtig om te gaan met het draaien van ypserv in een multi-server domein waar de server machines ook NIS clients zijn. Het is in het algemeen verstandiger om de servers te dwingen met zichzelf te binden dan ze toe te staan een bindverzoek te broadcasten en het risico te lopen dat ze een binding met elkaar maken. Er kunnen vreemde fouten optreden als een van de servers plat gaat als er andere servers van die server afhankelijk zijn. Na verloop van tijd treedt op de clients wel een timeout op en verbinden ze met een andere server, maar de daarmee gepaard gaande vertraging kan aanzienlijk zijn en de foutmodus is nog steeds van toepassing, omdat de servers dan toch weer opnieuw een verbinding met elkaar kunnen vinden. Het is mogelijk een host aan een specifieke server te binden door aan ypbind de vlag mee te geven. Om dit niet iedere keer handmatig na een herstart te hoeven uitvoeren, kan de volgende regel worden opgenomen in /etc/rc.conf van de NIS server: nis_client_enable="YES" # start ook het client gedeelte nis_client_flags="-S NIS domain,server" In &man.ypbind.8; staat meer informatie. Wachtwoordformaten NIS wachtwoordformaten Een van de meest voorkomende problemen bij het implementeren van NIS is de compatibiliteit van het wachtwoordformaat. Als een NIS server wachtwoorden gebruikt die met DES gecodeerd zijn, dan kunnen alleen clients die ook DES gebruiken ondersteund worden. Als er bijvoorbeeld &solaris; NIS clients in een netwerk zijn, dan moet er vrijwel zeker gebruik gemaakt worden van met DES gecodeerde wachtwoorden. Van welk formaat clients en servers gebruik maken is te zien in /etc/login.conf. Als een host gebruik maakt van met DES gecodeerde wachtwoorden, dan staat er in de klasse default een regel als de volgende: default:\ :passwd_format=des:\ :copyright=/etc/COPYRIGHT:\ [Overige regels weggelaten] Andere mogelijke waarden voor passwd_format zijn blf en md5 (respectievelijk voor Blowfish en MD5 gecodeerde wachtwoorden). Als er wijzigingen gemaakt zijn aan /etc/login.conf dan moet de login capability database herbouwd worden door het volgende commando als root uit te voeren: &prompt.root; cap_mkdb /etc/login.conf Het formaat van de wachtwoorden die al in /etc/master.passwd staan worden niet bijgewerkt totdat een gebruiker zijn wachtwoord voor de eerste keer wijzigt nadat de login capability database is herbouwd. Om te zorgen dat de wachtwoorden in het gekozen formaat zijn gecodeerd, moet daarna gecontroleerd worden of de waarde crypt_default in /etc/auth.conf de voorkeur geeft aan het gekozen formaat. Om dat te realiseren dient het gekozen formaat vooraan gezet te worden in de lijst. Als er bijvoorbeeld gebruik gemaakt wordt van DES gecodeerde wachtwoorden, dan hoort de regel er als volgt uit te zien: crypt_default = des blf md5 Als de bovenstaande stappen op alle &os; gebaseerde NIS servers en clients zijn uitgevoerd, dan is het zeker dat ze het allemaal eens zijn over welk wachtwoordformaat er op het netwerk wordt gebruikt. Als er problemen zijn bij de authenticatie op een NIS client, dan is dit een prima startpunt voor het uitzoeken waar de problemen vandaan komen. Nogmaals: als er een NIS server in een heterogene omgeving wordt geplaatst, dan is het waarschijnlijk dat er gebruik gemaakt moet worden van DES op alle systemen, omdat dat de laagst overeenkomende standaard is. Greg Sutter Geschreven door Automatisch netwerk instellen (DHCP) Wat is DHCP? Dynamic Host Configuration Protocol DHCP Internet Software Consortium (ISC) DHCP, het Dynamic Host Configuration Protocol, schrijft voor hoe een systeem verbinding kan maken met een netwerk en hoe het de benodigde informatie kan krijgen om met dat netwerk te communiceren. &os; versies eerder dan 6.0 gebruiken de ISC (Internet Software Consortium) DHCP client (&man.dhclient.8;) implementatie. Latere versies gebruiken de OpenBSD dhclient die uit OpenBSD 3.7 komt. Alle informatie over dhclient kan zowel voor de ISC als de OpenBSD DHCP client gebruikt worden. De DHCP server zit bij de ISC distributie. Wat behandeld wordt In dit onderdeel worden de clientcomponenten van de ISC en OpenBSD DHCP client en de servercomponenten van het ISC DHCP systeem beschreven. Het programma voor de client, dhclient, zit standaard in &os; en de server is beschrikbaar via de net/isc-dhcp3-server port. Naast de onderstaande informatie, zijn de hulppagina's van &man.dhclient.8;, &man.dhcp-options.5; en &man.dhclient.conf.5; bruikbare bronnen. Hoe het werkt UDP Als dhclient, de DHCP client, wordt uitgevoerd op een clientmachine, dan begint die met het broadcasten van verzoeken om instellingeninformatie. Standaard worden deze verzoeken op UDP poort 68 gedaan. De server antwoordt op UDP 67 en geeft de client een IP adres en andere relevante netwerkinformatie, zoals een netmasker, router en DNS servers. Al die informatie komt in de vorm van een DHCP lease en is voor een bepaalde tijd geldig (die is ingesteld door de beheerder van de DHCP server). Op die manier kunnen IP adressen voor clients die niet langer met het netwerk verbonden zijn (stale) automatisch weer ingenomen worden. DHCP clients kunnen veel informatie van de server krijgen. Er staat een uitputtende lijst in &man.dhcp-options.5;. &os; integratie &os; integreert de OpenBSD of ISC DHCP client dhclient volledig (afhankelijk van de gebruikte &os; versie). Er is ondersteuning voor de DHCP client in zowel het installatieprogramma als in het basissysteem, waardoor het niet noodzakelijk is om kennis te hebben van het maken van netwerkinstellingen voor het netwerk waar een DHCP server draait. dhclient is onderdeel van &os; distributies sinds 3.2. sysinstall DHCP wordt ondersteund door sysinstall. Bij het instellen van een netwerkinterface binnen sysinstall is de tweede vraag: Wil je proberen de interface met DHCP in te stellen? Als het antwoord bevestigend luidt, dan wordt dhclient uitgevoerd en als dat succesvol verloopt, dan worden de netwerkinstellingen automatisch ingevuld. Voor het gebruiken van DHCP bij het opstarten van het systeem zijn twee instellingen nodig: DHCP vereisten Het apparaat bpf moet in de kernel gecompileerd zijn. Dit kan door device bpf (pseudo-device bpf onder &os; 4.X) aan het bestand met kernelinstellingen toe te voegen en de kernel te herbouwen. Meer informatie over het bouwen van een kernel staat in . Het apparaat bpf is al onderdeel van de GENERIC kernel die bij &os; zit, dus als er geen sprake is van een aangepaste kernel, dan hoeft er geen nieuwe gemaakt te worden om DHCP aan te praat te krijgen. Voor de lezer die bijzonder begaan is met beveiliging, is het belangrijk aan te geven dat bpf ook het apparaat is waardoor pakketsnuffelaars hun werk kunnen doen (hoewel ze nog steeds als root moeten draaien). bpf is noodzakelijk voor DHCP, maar als beveiliging bijzonder belangrijk is, dan hoort bpf waarschijnlijk niet in een kernel te zitten omdat de verwachting dat er in de toekomst ooit DHCP gebruikt gaat worden. In /etc/rc.conf moet het volgende worden opgenomen: ifconfig_fxp0="DHCP" fxp0 dient vervangen te worden door de juiste aanduiding van de interface die dynamisch ingesteld moet worden, zoals beschreven staat in . Als er een andere lokatie voor dhclient wordt gebruikt of als er extra parameters aan dhclient meegegeven moeten worden, dan dient ook iets als het volgende toegevoegd te worden: dhcp_program="/sbin/dhclient" dhcp_flags="" DHCP server De DHCP server, dhcpd, zit bij de port net/isc-dhcp3-server in de Portscollectie. Deze port bevat de ISC DHCP server en documentatie. Bestanden DHCP instellingenbestanden /etc/dhclient.conf Voor dhclient is een instellingenbestand /etc/dhclient.conf nodig. Dat bestand bevat meestal alleen maar commentaar, omdat de standaardinstellingen redelijk zinvol zijn. Dit bestand wordt beschreven in &man.dhclient.conf.5;. /sbin/dhclient dhclient is statisch gelinkt en staat in /sbin. Er staat meer informatie over dhclient in &man.dhclient.8;. /sbin/dhclient-script dhclient-script is het &os;-specifieke DHCP client instellingenscript. Het wordt beschreven in &man.dhclient-script.8;, maar het is niet nodig het te wijzigen om goed te werken. /var/db/dhclient.leases De DHCP client houdt in dit bestand een database bij van geldige leases, die naar een logboekbestand worden geschreven. In &man.dhclient.leases.5; staat een iets uitgebreidere beschrijving. Verder lezen Het DHCP protocol staat volledig beschreven in RFC 2131. Er is nog een bron van informatie ingesteld op . Een DHCP server installeren en instellen Wat behandeld wordt In dit onderdeel wordt beschreven hoe een &os; systeem zo ingesteld kan worden dat het opereert als DHCP server door gebruik te maken van de ISC (Internet Software Consortium) implementatie van de DHCP suite. Het servergedeelte van de suite is geen standaardonderdeel van &os; en om deze dienst aan te bieden dient de port net/isc-dhcp3-server geïnstalleerd te worden. In staat meer informatie over de Portscollectie. DHCP serverinstallatie DHCP installatie Om een &os; systeem in te stellen als DHCP server moet het apparaat &man.bpf.4; in de kernel zijn opgenomen. Om dit te doen dient device bpf (pseudo-device bpf onder &os; 4.X) aan het bestand met kernelinstellingen toegegvoegd te worden en dient de kernel herbouwd te worden. Meer informatie over het bouwen van kernels staat in . Het apparaat bpf is al onderdeel van de GENERIC kernel die bij &os;, dus het is meestal niet nodig om een aangepaste kernel te bouwen om DHCP aan de praat te krijgen. Het is belangrijk te vermelden dat bpf ook het apparaat is waardoor pakketsnuffelaars kunnen werken (hoewel de programma's die er gebruik van maken wel bijzondere toegang nodig hebben). bpf is verplicht voor DHCP, maar als beveiliging van belang is, dan is het waarschijnlijk niet verstandig om bpf in een kernel op te nemen alleen omdat er in de toekomst misschien ooit DHCP gebruikt gaat worden. Hierna dient het standaardbestand dhcpd.conf dat door de port net/isc-dhcp3-server is geïnstalleerd gewijzigd te worden. Standaard is dit /usr/local/etc/dhcpd.conf.sample en dit bestand dient gekopieerd te worden naar /usr/local/etc/dhcpd.conf voordat de wijzgingen worden gemaakt. De DHCP server instellen DHCP dhcpd.conf dhcpd.conf is opgebouwd uit declaraties over subnetten en hosts en is wellicht het meest eenvoudig te beschijven met een voorbeeld: option domain-name "example.com"; option domain-name-servers 192.168.4.100; option subnet-mask 255.255.255.0; default-lease-time 3600; max-lease-time 86400; ddns-update-style none; subnet 192.168.4.0 netmask 255.255.255.0 { range 192.168.4.129 192.168.4.254; option routers 192.168.4.1; } host mailhost { hardware ethernet 02:03:04:05:06:07; fixed-address mailhost.example.com; } Deze optie geeft het domein aan dat door clients als standaard zoekdomein wordt gebruikt. In &man.resolv.conf.5; staat meer over wat dat betekent. Deze optie beschrijft een door komma's gescheiden lijst met DNS servers die de client moet gebruiken. Het netmasker dat aan de clients wordt voorgeschreven. Een client kan om een bepaalde duur vragen die een lease geldig is. Anders geeft de server aan wanneer de lease vervalt (in seconden). Dit is de maximale duur voor een lease die de server toestaat. Als een client vraagt om een langere lease, dan wordt die wel verstrekt, maar is de maar geldig gedurende max-lease-time seconden. Deze optie geeft aan of de DHCP server moet proberen de DNS server bij te werken als een lease is geaccepteerd of wordt vrijgegeven. In de ISC implementatie is deze optie verplicht. Dit geeft aan welke IP adressen in de groep met adressen zitten die zijn gereserveerd om uitgegeven te worden aan clients. Alle IP adressen tussen de aangegeven adressen en die adressen zelf worden aan clients uitgegeven. Geeft de default gateway aan die aan de clients wordt voorgeschreven. Het hardware MAC adres van een host, zodat de DHCP server een host kan herkennen als die een verzoek doet. Geeft een host aan die altijd hetzelfde IP adres moet krijgen. Hier kan een hostnaam gebruikt worden, omdat de DHCP server de hostnaam zelf opzoekt voordat de lease-informatie terug wordt gegeven. Als dhcpd.conf is ingesteld, kan de server met het volgende commando gestart worden: &prompt.root; /usr/local/etc/rc.d/isc-dhcpd.sh start Als er later wijzigingen in de instellingen gemaakt moeten worden, dan is het belangrijk te onthouden dat het sturen van een SIGHUP signaal naar dhcpd niet resulteert in het opnieuw laden van de instellingen, zoals voor de meeste daemons geldt. Voor deze daemon dient een signaal SIGTERM gestuurd te worden om het proces te stoppen. Daarna dient de daemon met het hiervoor beschreven commando weer gestart worden. Bestanden DHCP instellingenbestanden /usr/local/sbin/dhcpd dhcpd is statisch gelinkt en staat in /usr/local/sbin. In de hulppagina voor &man.dhcpd.8; die meekomt met de port staat meer informatie over dhcpd. /usr/local/etc/dhcpd.conf dhcpd heeft een instellingenbestand, /usr/local/etc/dhcpd.conf, nodig voordat de daemon diensten aan clients kan leveren. Het bestand moet alle informatie bevatten die aan clients gegeven moet worden en de informatie die nodig is voor het draaien van de dienst. Dit instellingenbestand staat beschreven in de hulppagina voor &man.dhcpd.conf.5; die meekomt met de port. /var/db/dhcpd.leases De DHCP server houdt in dit bestand een database bij met leases die zijn uitgegeven en die naar een logboek worden geschreven. In de hulppagina &man.dhcpd.leases.5; die bij de port zit wordt dit uitvoeriger beschreven. /usr/local/sbin/dhcrelay dhcrelay wordt in uitgebreidere omgevingen gebruikt waar de ene DHCP server een verzoek van een client naar een andere DHCP server op een ander netwerk doorstuurt. Als deze functionaliteit nodig is, kan die beschikbaar komen door de port net/isc-dhcp3-relay te installeren. De hulppagina voor &man.dhcrelay.8; die bij de port zit bevat meer details. Chern Lee Geschreven door Domeinnaamsysteem (DNS) Overzicht BIND &os; gebruikt standaard een versie van BIND (Berkeley Internet Name Domain), wat de meest gebruikte implementatie van het DNS protocol is. DNS is het protocol waarmee namen aan IP adressen gebonden worden en vice versa. Zo wordt bijvoorbeeld op een zoekopdracht voor www.FreeBSD.org geantwoord met het IP adres van de webserver van het &os; Project en op een zoekopdracht voor ftp.FreeBSD.org wordt geantwoord met het bijbehorende IP adres van de FTP machine. Het tegenovergestelde kan ook gebeuren. Een zoekopdracht voor een IP adres kan de bijbehorende hostnaam opleveren. Het is niet nodig om een nameserver te draaien om op een systeem zoekopdrachten met DNS te maken. DNS DNS wordt op internet onderhouden door een complex systeem van autoritaire root nameservers en andere nameservers met een kleinere scope die domeininformatie hosten en cachen. In dit document wordt BIND 8.x beschreven, de stabiele versie die in &os; wordt gebruikt. Versies van &os; 5.3 en later bevatten BIND9 en aanwijzingen voor het instellen daarvan zijn later in dit hoofdstuk te vinden. Gebruikers van &os; 5.2 en eerdere versies kunnen BIND9 installeren vanuit de port net/bind9. RFC1034 and RFC1035 schrijven het DNS protocol voor. Op dit moment wordt BIND beheerd door het Internet Software Consortium . Terminologie Voor het begrip van dit document dienen aan aantal termen begrepen te worden. resolver reverse DNS root zone Term Definitie Voorwaartse DNS Het koppelen van hostnamen aan IP adressen; Herkomst (origin) Verwijst naar het domein dat door een bepaald zonebestand wordt gedekt; named, BIND, nameserver Vaak gebruikte namen voor het BIND nameserver pakket in &os;; Resolver Een systeemproces waarmee een machine zoekopdrachten om zoneinformatie aan een nameserver stelt; Reverse DNS Het tegenovergestelde van voorwaartse DNS. Het koppelen van IP adressen aan hostnamen; Root zone Het begin van de internet zonehiërarchie. Alle zones vallen onder de root zone, net zoals alle bestanden in een bestandssysteem onder de rootmap vallen; Zone Een individueel domein, subdomein of een deel van de DNS die door dezelfde autoriteit wordt beheerd. zones voorbeelden Voorbeelden van zones: . is de root zone; org. is een zone onder de root zone; example.org. is een zone onder het zone org.; foo.example.org. is een subdomein onder de zone example.org.; 1.2.3.in-addr.arpa is een zone waarin alle IP adressen die onder de IP ruimte 3.2.1.* vallen. Zoals te zien is staat het meer specifieke deel van een hostnaam aan de linkerkant. Zo is example.org. bijvoorbeeld meer specifiek dan org. en is org. meer specifiek van de root zone. De indeling van ieder deel van een hostnaam lijkt veel op een bestandssysteem: de map /dev valt onder de root, enzovoort. Redenen om een nameserver te draaien Nameservers bestaan in het algemeen in twee smaken: een authoritative namserver en een caching namserver. Er is een authoritative namserver nodig als: het nodig is DNS informatie aan te bieden aan de wereld om met autoriteit (authoritatively) op verzoeken te antwoorden; een domein, zoals example.org, is geregistreerd en er IP adressen aan hostnamen die daaronder liggen toegewezen moeten worden; een IP adresblok reverse DNS entries nodig heeft (IP naar hostnaam); een backup namserver, die slave wordt genoemd, moet antwoorden op verzoeken als de primaire down of niet toegankelijk is. Er is een caching namserver nodig als: een lokale DNS server kan cachen en wellicht sneller kan antwoorden dan een namserver die verder weg staat; het wenselijk is om het totale netwerkverkeer te reduceren. Er is ooit vastgesteld dat DNS verkeer 5% of meer van het totale verkeer op internet uitmaakt. Als er een verzoek wordt gedaan voor www.FreeBSD.org, dan doet de resolver meestal een verzoek bij de nameserver van de ISP die de uplink levert en ontvangt daarop een antwoord. Met een lokale, caching namserver hoeft het verzoek maar één keer door de caching nameserver naar de buitenwereld gedaan te worden. Voor ieder volgend verzoek hoeft niet buiten het lokale netwerk gekeken te worden omdat het al lokaal in de cache staat. Hoe het werkt Om begrijpelijke redenen heet de BIND daemon in &os; named. Bestand Beschrijving named de BIND daemon ndc name daemon beheerprogramma /etc/namedb map waar BIND zoneinformatie staat /etc/namedb/named.conf daemon instellingenbestand Zonebestanden staat meestal binnen de map /etc/namedb en bevatten de DNS zone informatie die de namserver aanbiedt. BIND starten BIND starten Omdat BIND standaard wordt geïnstalleerd, is het instellen relatief eenvoudig. Om de named daemon bij het booten te laten starten kan de volgende regel in /etc/rc.conf gezet worden: named_enable="YES" Om na het instellen de daemon handmatig te starten: &prompt.root; ndc start Instellingenbestanden BIND instellingenbestanden/secondary> <command>make-localhost</command> gebruiken Het volgende commando dient uitgevoerd te worden om het bestand voor de lokale reverse DNS zone in /etc/namedb/master/localhost.rev op de juiste wijze aan te maken: &prompt.root; cd /etc/namedb &prompt.root; sh make-localhost <filename>/etc/namedb/named.conf</filename> // $FreeBSD$ // // In de hulppagina named(8) zijn meer details te vinden. Voor het // opzetten van een primaire server is begrip van de werking van DNS // noodzakelijk. Zelfs eenvoudige fouten kunnen de werking verstoren // of veel onnodig verkeer veroorzaken. options { directory "/etc/namedb"; // Als toevoeging op de "forwarders" clausule kan de namserver ook // worden aangegeven dat hij nooit zelf verzoeken mag maken, maar dat // altijd aan zijn forwarders moet vragen door de volgende regel te // activeren: // // forward only; // Als er een DNS server beschikbaar is bij een upstream provider dan // kan het IP adres op de regel hieronder ingegeven worden en kan die // geactiveerd worden. Hierdoor wordt voordeel gehaald uit de cache, // waardoor het DNS verkeer op internet vermindert. /* forwarders { 127.0.0.1; }; */ Zoals al in het commentaar staat kan het gebruik van een cache in de uplink met forwarders ingeschakeld worden. In normale omstandigheden maakt een namserver recursief verzoeken tot er een antwoord komt waar de server naar op zoek is. Door de bovenstaande optie in te schakelen wordt eerst bij de namserver die is opgegeven gevraagd, waardoor er gebruik gemaakt kan worden van de cache van die server. Als die namserver een drukke, snelle namserver is, kan het erg de moeite waard zijn van deze optie gebruik te maken. 127.0.0.1 werkt hier niet. Dat IP adres dient gewijzigd te worden naar een werkende namserver in de uplink. /* * Als er een firewall tussen een host en namservers staat waarmee * gesproken moet worden, dan dient het commentaar voor het * query-source hieronder verwijderd te worden. In eerdere versies van * BIND werden verzoeken altijd via poort 53 gedaan, maar vanaf * BIND 8.1 wordt een poort zonder privileges gebruikt. */ // query-source address * port 53; /* * Als de namserver in een sandbox draait, kan het wenselijk zijn om * een andere lokatie voor het dumpbestand in te geven. */ // dump-file "s/named_dump.db"; }; // Opmerking: het volgende wordt in een latere release ondersteund. /* host { any; } { topology { 127.0.0.0/8; }; }; */ // Het opzetten van een secondary is veel eenvoudiger en dat wordt // hieronder ruweg beschreven. // // Als er een lokale nameserver wordt gebruikt, dan dient niet // vergeten te worden om 127.0.0.1 in /etc/resolv.conf te zetten zodat // die eerst bevraagd wordt. Het is ook belangrijk wijzigingen aan te // brengen in /etc/rc.conf om named te starten. zone "." { type hint; file "named.root"; }; zone "0.0.127.IN-ADDR.ARPA" { type master; file "localhost.rev"; }; -zone -"0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.IP6.INT" { - type master; - file "localhost.rev"; -}; - // NB: De IP adressen hieronder zijn bedoeld als voorbeeld en dienen // niet gebruikt te worden! // // Voorbeeld secondary instellingen. Het kan handig zijn om tenminste // secondary te worden voor de zone waar de host onderdeel van // uitmaakt. Bij netwerkbeheerders kan nagevraagd worden welke server // de primaire server is. // // De reverse lookup zone (IN-ADDR.ARPA) mag nooit vergeten worden! Dat // zijn de eerste bytes van het respectievelijke IP adres in omgekeerde // volgorde met daarachter ".IN-ADDR.ARPA". // // Het is echter van groot belang om de werking van DNS en BIND te // begrijpen voordat er een primaire zone wordt opgeset. Er zijn // nogal wat onverwachte valkuiten. Het opzetten van een secondary is // veel eenvoudiger. // // NB: Het wordt afgeraden de onderstaande voorbeelden actief te maken. // Er dienen bestaande namen en adressen gebruikt te worden. // // BELANGRIJK!!! &os; draait BIND in een zandbak (zie named_flags in // rc.conf). In de map waarin de secundaire zones staat moet // geschreven kunnen worden door BIND. Dat kan als volgt: // // mkdir /etc/namedb/s // chown bind:bind /etc/namedb/s // chmod 750 /etc/namedb/s Meer informatie over het draaien van BIND in een zandbak staat in named in een Zandbak Draaien. /* zone "example.com" { type slave; file "s/example.com.bak"; masters { 192.168.1.1; }; }; zone "0.168.192.in-addr.arpa" { type slave; file "s/0.168.192.in-addr.arpa.bak"; masters { 192.168.1.1; }; }; */ De bovenstaande voorbeelden komen uit named.conf en zijn voorbeelden van instellingen voor een slave, voor een forward en reverse zone. Voor iedere nieuwe zone die wordt aangeboden dient een nieuwe instelling voor de zone aan named.conf toegevoegd te worden. De meest eenvoudige instelling voor de zone example.org kan er als volgt uitzien: zone "example.org" { type master; file "example.org"; }; De zone is een master, dat geeft de instelling aan, waarvan de zoneinformatie in /etc/namedb/example.org staat, wat de instelling aangeeft. zone "example.org" { type slave; file "example.org"; }; In het geval van de slave wordt de zoneinformatie voor een zone getransporteerd van de master namserver en opgeslagen in het ingestelde bestand. Als een master server het niet meer doet of niet bereikbaar is, dan heeft de slave server de getransporteerde zoneinformatie nog en kan die aanbieden. Zonebestanden Een voorbeeldbestand voor een master zone voor example.org (als bestand /etc/namedb/example.org): $TTL 3600 example.org. IN SOA ns1.example.org. admin.example.org. ( 5 ; Serial 10800 ; Refresh 3600 ; Retry 604800 ; Expire 86400 ) ; Minimum TTL ; DNS Servers @ IN NS ns1.example.org. @ IN NS ns2.example.org. ; Machinenamen localhost IN A 127.0.0.1 ns1 IN A 3.2.1.2 ns2 IN A 3.2.1.3 mail IN A 3.2.1.10 @ IN A 3.2.1.30 ; Aliases www IN CNAME @ ; MX Record @ IN MX 10 mail.example.org. Iedere hostnaam die eindigt op een . is een exacte hostnaam, terwijl alles zonder een . op het einde refereert aan de oorsprong. Zo wordt www bijvoorbeeld vertaald naar www.origin. In de zone uit het voorbeeld hierboven is de oorsprong example.org., dus www vertaalt naar www.example.org. De regels in een zonebestand volgen de volgende opmaak: recordnaam IN recordtype waarde DNS records De meest gebruikte DNS records: SOA begin van zoneautoriteit (start of authority) NS een bevoegde (authoritative) name server A een hostadres CNAME de canonieke (canonical) naam voor een alias MX mail exchanger PTR een domeinnaam pointer (gebruikt in reverse DNS) example.org. IN SOA ns1.example.org. admin.example.org. ( 5 ; Serial 10800 ; Refresh after 3 hours 3600 ; Retry after 1 hour 604800 ; Expire after 1 week 86400 ) ; Minimum TTL of 1 day example.org. de domeinnaam, ook de oorsprong voor dit zonebestand. ns1.example.org. de primaire/bevoegde namserver voor deze zone. admin.example.org. de persoon die verantwoordelijk is voor deze zone, e-mailadres met @ vervangen. admin@example.org wordt admin.example.org. 5 het serienummer van het bestand. Dit moet iedere keer als het zonebestand wordt aangepast opgehoogd worden. Tegenwoordig geven veel beheerders de voorkeur aan de opmaak yyyymmddrr voor het serienummer. 2001041002 betekent dan dat het voor het laatst is aangepast op 10–04–2001. De laatste 02 betekent dat het zonebestand een aantal keer is aangepast op die dag. Het serienummer is belangrijk omdat het slave nameservers aangeeft dat een zone is bijgewerkt. @ IN NS ns1.example.org. Hierboven staat een NS regel. Voor iedere nameserver die bevoegde antwoorden moet geven voor de zone hoort er zo'n regel te zijn. De @ betekent hetzelfde als example.org. Een @ vertaalt naar de oorsprong. localhost IN A 127.0.0.1 ns1 IN A 3.2.1.2 ns2 IN A 3.2.1.3 mail IN A 3.2.1.10 @ IN A 3.2.1.30 Een A record geeft een machinenaam aan. Hierboven is te zien dat ns1.example.org zou resolven naar 3.2.1.2. Nogmaals, het symbool voor oorsprong, @, wordt hier gebruikt en dus zou example.org resolven naar 3.2.1.30. www IN CNAME @ Een canoniek name record wordt meestal gebruikt voor het geven van aliasen aan een machine. In het voorbeeld is www een alias naar de machine die gelijk is aan de oorsprong, example.org (3.2.1.30). CNAME's kunnen gebruikt worden om een alias aan hostnamen te geven of om round robin één hostnaam naar meerdere machines te laten wijzen. MX record @ IN MX 10 mail.example.org. MX records geven aan welke mailservers verantwoordelijk zijn voor het afhandelen van inkomende mail voor de zone. mail.example.org is de hostnaam voor de mailserver en 10 is de prioriteit voor die mailserver. Het is mogelijk meerdere mailservers in te stellen met prioriteiten 3, 2 en 1. Een mailserver die probeert mail af te leveren voor example.org probeert dat eerst bij de MX met de hoogste prioriteit, daarna de op een na hoogste, enzovoort, totdat de mail afgeleverd kan worden. Voor in-addr.arpa zonebestanden (reverse DNS) wordt dezelfde opmaak gebruikt, maar dan met PTR regels in plaats van A of CNAME. $TTL 3600 1.2.3.in-addr.arpa. IN SOA ns1.example.org. admin.example.org. ( 5 ; Serial 10800 ; Refresh 3600 ; Retry 604800 ; Expire 3600 ) ; Minimum @ IN NS ns1.example.org. @ IN NS ns2.example.org. 2 IN PTR ns1.example.org. 3 IN PTR ns2.example.org. 10 IN PTR mail.example.org. 30 IN PTR example.org. Dit bestand geeft de juiste IP adressen voor hostnamen in het voorbeelddomein hierboven. Caching nameserver BIND caching namserver Een caching namserver is een namserver die voor geen enkele zone bevoegd is en alleen verzoeken doet en die onthoudt voor later gebruik. Het opzetten ervan is eenvoudigweg het opzetten van een namserver zonder zones toe te voegen. <application>named</application> in een zandbak draaien BIND in een zandbak draaien chroot Als extra beveiligingsmaatregel is het wellicht wenselijk om &man.named.8; als een gebruiker zonder privileges te draaien en de instellingen zo te maken dat die &man.chroot.8; in een zandbakmap draait. Hierdoor is alles buiten de zandbak niet toegankelijk voor de named daemon. Hierdoor wordt de schade die aangericht kan worden beperkt in het geval dat named wordt gehackt. Standaard kent &os; een gebruiker en groep bind die voor dit doel bestemd zijn. Er wordt ook wel gesteld dat het verstandiger is om named met chroot te draaien, maar in plaats daarvan in een &man.jail.8; te draaien. Dit wordt hier niet beschreven. Omdat named niet in staat is ook maar iets buiten de zankbak te raadplegen (zoals gedeelde bibliotheken, log sockets, enzovoort), moeten er een aantal stappen gevolgd worden om named goed te laten draaien. In de onderstaande controlelijst wordt aangenomen dat het pad naar de zandbak /etc/namedb is en dat er geen wijzigingen gemaakt zijn aan de inhoud van die map. De volgende stappen dienen als root uitgevoerd te worden: Maak alle mappen die named verwacht: &prompt.root; cd /etc/namedb &prompt.root; mkdir -p bin dev etc var/tmp var/run master slave &prompt.root; chown bind:bind slave var/* named hoeft alleen in deze mappen te schrijven, dus krijgt het alleen daar rechten. Herschik en maak de basiszone en stel het bestand met instellingen in: &prompt.root; cp /etc/localtime etc &prompt.root; mv named.conf etc && ln -sf etc/named.conf &prompt.root; mv named.root master &prompt.root; sh make-localhost &prompt.root; cat > master/named.localhost $ORIGIN localhost. $TTL 6h @ IN SOA localhost. postmaster.localhost. ( 1 ; serial 3600 ; refresh 1800 ; retry 604800 ; expiration 3600 ) ; minimum IN NS localhost. IN A 127.0.0.1 ^D Hierdoor kan named de correcte tijd melden aan &man.syslogd.8;. syslog logboekbestanden named Als er een oudere versie dan &os; 4.9-RELEASE draait, dient een statisch gelinkte kopie van named-xfer gebouwd te worden en naar de zankbak gekopieerd te worden: &prompt.root; cd /usr/src/lib/libisc &prompt.root; make cleandir && make cleandir && make depend && make all &prompt.root; cd /usr/src/lib/libbind &prompt.root; make cleandir && make cleandir && make depend && make all &prompt.root; cd /usr/src/libexec/named-xfer &prompt.root; make cleandir && make cleandir && make depend && make NOSHARED=yes all &prompt.root; cp named-xfer /etc/namedb/bin && chmod 555 /etc/namedb/bin/named-xfer Nadat de statisch gelinkte named-xfer is geïnstalleerd, is het nodig wat op te ruimen om te voorkomen dat er kopieen van bibliotheken of programma's in de boomstructuur met broncode achterblijven: &prompt.root; cd /usr/src/lib/libisc &prompt.root; make cleandir &prompt.root; cd /usr/src/lib/libbind &prompt.root; make cleandir &prompt.root; cd /usr/src/libexec/named-xfer &prompt.root; make cleandir Deze stap gaat wel eens verkeerd. Als dit gebeurt, kan het volgende commando uitgevoerd worden: &prompt.root; cd /usr/src && make cleandir && make cleandir Daarnaast kan de /usr/obj structuur verwijderd worden: &prompt.root; rm -fr /usr/obj && mkdir /usr/obj Hiermee wordt aanwezige rommel uit de broncodestructuur verwijderd en kunnen de hierboven beschreven stappen opnieuw uitgevoerd worden. Als &os; version 4.9-RELEASE of later wordt gebruikt, dan is named-xfer in /usr/libexec standaard statisch gelinkt en kan er simpelweg met &man.cp.1; een kopie naar de zandbak gemaakt worden. Maak een dev/null die zichtbaar is voor named en waar named kan schrijven: &prompt.root; cd /etc/namedb/dev && mknod null c 2 2 &prompt.root; chmod 666 null Symlink /var/run/ndc naar /etc/namedb/var/run/ndc: &prompt.root; ln -sf /etc/namedb/var/run/ndc /var/run/ndc Hiermee wordt voorkomen dat er iedere keer als &man.ndc.8; wordt uitgevoerd de optie meegegeven moet worden. Omdat de inhoud van /var/run bij het booten wordt verwijderd, kan het wenselijk zijn dit commando aan de &man.crontab.5; van root toe te voegen met de optie . syslog logboekbestanden named Stel &man.syslogd.8; in om een extra log socket te maken waar named heen kan schrijven. Dit kan door -l /etc/namedb/dev/log toe te voegen aan de syslogd_flags variable in /etc/rc.conf. chroot Maak de instelling om named te starten en zich met chroot in een zandbak te plaatsen met de volgende aanpassing in /etc/rc.conf: named_enable="YES" named_flags="-u bind -g bind -t /etc/namedb /etc/named.conf" In het instellingenbestand /etc/named.conf staan volledige paden relatief aan de zandbak. Het bestand in de regel hierboven is dus feitelijk /etc/namedb/etc/named.conf. Nu dient /etc/namedb/etc/named.conf gewijzigd te worden, zodat named weet welke zones geladen moeten worden en waar ze staan. Nu volgt een van commentaar voorzien voorbeeld. Alle regels zonder commentaar wijken niet af van de opzet voor een DNS server die niet in een zandbak draait: options { directory "/"; named-xfer "/bin/named-xfer"; version ""; // Laat versie BIND niet zien query-source address * port 53; }; // ndc control socket controls { unix "/var/run/ndc" perm 0600 owner 0 group 0; }; // Zones follow: zone "localhost" IN { type master; file "master/named.localhost"; allow-transfer { localhost; }; notify no; }; zone "0.0.127.in-addr.arpa" IN { type master; file "master/localhost.rev"; allow-transfer { localhost; }; notify no; }; -zone "0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.0.ip6.int" { - type master; - file "master/localhost-v6.rev"; - allow-transfer { localhost; }; - notify no; -}; zone "." IN { type hint; file "master/named.root"; }; zone "private.example.net" in { type master; file "master/private.example.net.db"; allow-transfer { 192.168.10.0/24; }; }; zone "10.168.192.in-addr.arpa" in { type slave; masters { 192.168.10.2; }; file "slave/192.168.10.db"; }; De opdracht directory heeft als waarde / omdat alle bestanden die named nodig heeft binnen die map staan. Dit staat dus gelijk aan /etc/namedb voor een normale gebruiker. Geeft het volledige pad naar het uitvoerbare bestand named-xfer (vanuit de optiek van named). Dit is nodig omdat named is gecompileerd om standaard te zoeken naar named-xfer in /usr/libexec. Geeft de bestandsnaam (relatief aan de instelling directory hierboven) waar named het zonebestand voor deze zone kan vinden. Geeft de bestandsnaam (relatief aan de instelling directory hierboven) waar named een kopie van het zonebestand moet schrijven nadat die succesvol van de master server is gekopieerd. Daarom moest de eigenaar van de map slave naar bind gewijzigd worden in een eerdere stap. Na het doorlopen van de hierboven beschreven stappen kan de server herstart worden of kunnen &man.syslogd.8; herstart en &man.named.8; gestart worden, mits de nieuwe opties voor syslogd_flags en named_flags zijn ingesteld. Dan draait named in een zandbak! Beveiliging Hoewel BIND de meest gebruikte implementatie van DNS is, is er altijd nog het beveiligingsvraagstuk. Soms worden er mogelijke en te misbruiken beveiligingsgaten gevonden. Het is verstandig om bij te blijven met CERT beveiligingswaarschuwingen en een abonnement te nemen op de &a.security-notifications; om bij te blijven met de beveiligingsproblemen wat betreft internet en &os;. Als er problemen ontstaan, kan het bijwerken van broncode en het opnieuw bouwen van named geen kwaad doen. Verder lezen BIND/named hulppagina's: &man.ndc.8;, &man.named.8;, &man.named.conf.5; Officiële ISC BIND pagina BIND FAQ O'Reilly DNS en BIND 4e Editie RFC1034 - Domeinnamen - Concepten en Faciliteiten RFC1035 - Domeinnamen - Implementatie en Specificatie Tom Rhodes Geschreven door <acronym>BIND</acronym>9 en &os; bind9 instellen Het uitbrengen van &os; 5.3 was het moment van introductie van de BIND9 DNS server software in de distributie. Dit betekende nieuwe beveiligingsmogelijkheden, een nieuwe indeling van het bestandssysteem en automatische instelling van &man.chroot.8;. Deze paragraaf bestaat uit twee delen. In het eerste deel worden de nieuwe mogelijkheden en hun instelling beschreven en het tweede gedeelte gaat over hulp bij het upgraden naar &os; 5.3. Vanaf dit moment wordt er simpelweg verwezen naar &man.named.8; in plaats van naar BIND. Dit onderdeel slaat het beschrijven van de terminologie over, omdat die eerder is besproken. De theorie wordt ook niet beschreven. Het is aan te raden om die eerdere onderdelen te lezen voor dit onderdeel. De bestanden met instellingen voor named staan op dit moment in /var/named/etc/namedb/ en moeten voor gebruik aangepast worden. Daar worden de meeste instellingen gemaakt. Een master zone instellen Om een master zone in te stellen kan in /var/named/etc/namedb/ het volgende uitgevoerd worden: &prompt.root; sh make-localhost Als alles goed is gegaan hoort er een nieuw bestand in de master map te staan. De bestandsnamen horen localhost.rev voor de lokale domeinnaam te zijn en localhost-v6.rev voor IPv6 instellingen. Instellingen voor standaardgebruik staan al in het instellingenbestand named.conf file. Een slave zone instellen Instellingen voor extra domeinen of subdomeinen kunnen worden ingesteld als slave zones. In de meeste gevallen kan het bestand master/localhost.rev gewoon naar de map slave gekopieerd worden en aangepast worden. Als dat is gedaan, moeten de bestanden op de juiste wijze toegevoegd worden aan named.conf, zoals in het volgende voorbeeld voor example.com: zone "example.com" { type slave; file "slave/example.com"; masters { 10.0.0.1; }; }; zone "0.168.192.in-addr.arpa" { type slave; file "slave/0.168.192.in-addr.arpa"; masters { 10.0.0.1; }; }; In dit voorbeeld is het master IP adres de primaire domain server vanwaar de zones gehaald worden. Die hoeft niet per se zelf een DNS server te zijn. Opstarten instellen Om de named daemon met het systeem te laten starten, hoort de volgende optie in rc.conf te staan: named_enable="YES" Hoewel er nog andere mogelijkheden bestaan, is dit het absolute minimum. In &man.rc.conf.5; staan nog meer mogelijkheden beschreven. Als er niets in rc.conf staat, kan named gestart worden vanaf de commandoregel: &prompt.root; /etc/rc.d/named start <acronym>BIND</acronym>9 beveiliging Hoewel &os; named automatisch in een &man.chroot.8; omgeving zet, zijn er nog een aantal andere beveiligingsmogelijkheden die kunnen helpen om mogelijke aanvallen op de DNS dienst af te slaan. Toegangscontrolelijsten opvragen Een toegangscontrolelijst (acl) voor vraagstellingen kan gebruikt worden om vraagstellingen voor zones te beperken. De instelling gaat door een netwerk te definiëren binnen het token acl en dan een lijst met IP adressen aan te geven in de instellingen voor de zone. Om domeinen toe te staan om de voorbeeldhost te gebruiken, kan iets als het volgende gebruikt worden: acl "example.com" { 192.168.0.0/24; }; zone "example.com" { type slave; file "slave/example.com"; masters { 10.0.0.1; }; allow-query { example.com; }; }; zone "0.168.192.in-addr.arpa" { type slave; file "slave/0.168.192.in-addr.arpa"; masters { 10.0.0.1; }; allow-query { example.com; }; }; Opvragen versie beperken Het opvragen van de versie van de DNS server kan een ingang zijn voor een aanvaller, die deze informatie kan gebruiken om te zoeken naar bekende exploits of bugs om in te breken op de host. Het instellen van een vals versienummer beschermt een server niet tegen exploits. Alleen het bijwerken naar een versie die niet kwetsbaar is beschermt een server. Er kan een valse versiestring ingesteld worden in de sectie options van named.conf: options { directory "/etc/namedb"; pid-file "/var/run/named/pid"; dump-file "/var/dump/named_dump.db"; statistics-file "/var/stats/named.stats"; version "None of your business"; }; Murray Stokely Geschreven door Apache HTTP server webservers opzetten Apache Overzicht &os; wordt gebruikt om een paar van de drukste websites ter wereld te draaien. De meeste webservers op internet maken gebruik van de Apache HTTP Server. Apache softwarepackages staan op de &os; installatiemedia. Als Apache niet bij de oorsponkelijke installatie van &os; is meegeïnstalleerd, dan kan dat vanuit de www/apache13 of www/apache2 port. Als Apache succesvol is geïnstalleerd, moeten er instelingen gemaakt worden. In dit onderdeel wordt versie 1.3.X van de Apache HTTP Server behandeld omdat die het meest gebruikt wordt op &os;. Apache 2.X biedt veel nieuwe mogelijkheden, maar wordt hier niet beschreven. Meer informatie over Apache 2.X is te vinden op . Instellen Apache configuration file Het belangrijkste bestand met instellingen voor de Apache HTTP Server op &os; is /usr/local/etc/apache/httpd.conf. Dit bestand is een typisch &unix; tekstgebaseerd instellingenbestand waarin regels met commentaar beginnen met het karakter #. Het uitputtend beschrijven van alle mogelijke instellingen valt buiten het bereik van dit boek, dus worden alleen de meest gebruikte directieven beschreven. ServerRoot "/usr/local" Hierin wordt de standaard mappenhiërarchie voor de Apache installatie aangegeven. Binaire bestanden staan in de submappen bin en sbin van de serverroot en bestanden met instellingen staan in etc/apache. ServerAdmin beheerder@beheer.adres Het adres waaraan problemen met de server gemaild kunnen worden. Dit adres verschijnt op een aantal door de server gegenereerde pagina's, zoals documenten met foutmeldingen. ServerName www.example.com Met ServerName kan een hostnaam ingesteld worden die wordt teruggezonden aan de clients als de naam van de server anders is dan die is ingesteld (gebruik bijvoorbeeld www in plaats van de echte hostnaam). DocumentRoot "/usr/local/www/data" DocumentRoot: de map waaruit de documenten worden geserveerd. Standaard worden alle verzoeken uit deze map gehaald, maar er kunnen symbolische links en aliasen gebruikt worden om naar andere locaties te wijzen. Het is altijd een goed idee om back-ups te maken van het instellingenbestand voor Apache vóór het maken van wijzigingen. Als de juiste instellingen gemaakt zijn, kan Apache gestart worden. <application>Apache</application> draaien Apache starten of stoppen Apache draait niet vanuit de inetd super server zoals veel andere netwerkdiensten. Hij is ingesteld om zelfstandig te draaien vanwege beter prestaties voor het afhandelen van inkomende HTTP verzoeken van client webbrowsers. Er wordt een shellscriptwrapper bijgeleverd om het starten, stoppen en herstarten zo eenvoudig mogelijk te maken. Het volgende commando start Apache voor de eerste keer: &prompt.root; /usr/local/sbin/apachectl start De server kan op iedere moment gestopt worden met: &prompt.root; /usr/local/sbin/apachectl stop Na het maken van wijzigingen aan het instellingenbestand moet de dienst herstart worden: &prompt.root; /usr/local/sbin/apachectl restart Om Apache te herstarten zonder bestaande connecties te verbreken: &prompt.root; /usr/local/sbin/apachectl graceful In &man.apachectl.8; staat meer informatie. Om Apache met het systeem mee te starten kan de volgende regel aan /etc/rc.conf worden toegevoegd: apache_enable="YES" Als het nodig is additionele commandoregelopties op te geven voor de Apache httpd bij het opstarten, dan kunnen die in de volgende regel in rc.conf meegegeven worden: apache_flags="" Nu de webserver draait, is die te benaderen door een webbrowser te wijzen naar http://localhost/. De standaard webpagina is /usr/local/www/data/index.html. Virtuele hosting Apache ondersteunt twee verschillende manieren van Virtuele Hosting. De eerste methode is Naam-gebaseerde Virtuele Hosting. Naam-gebaseerde Virtuele Hosting gebruikt de HTTP/1.1 headers van de clients om de hostnaam uit te zoeken. Hierdoor kunnen meerdere domeinen hetzelfde IP adres delen. Om Apache gebruik te laten maken van Naam-gebaseerde Virtuele Hosting kan een regel als de volgende in httpd.conf worden opgenomen: NameVirtualHost * Als een webserver www.domein.tld heet en er moet een virtueel domein voor www.anderdomein.tld gaan draaien, dan kunnen de volgende regels aan httpd.conf worden toegevoegd: <VirtualHost *> ServerName www.domein.tld DocumentRoot /www/domein.tld </VirtualHost> <VirtualHost *> ServerName www.anderdomein.tld DocumentRoot /www/anderdomein.tld </VirtualHost> De adressen en de paden uit dit voorbeeld kunnen in echte implementaties uiteraard gewijzigd worden. Meer informatie over het opzetten van virtuele hosts staat in de officiële documentatie voor Apache op Apache modules Apache modules Er zijn veel verschillende Apache modules die functionaliteit toevoegen aan de basisdienst. De &os; Portscollectie biedt op een eenvoudige manier de mogelijkheid om Apache samen met de meeste populaire add-on modules te installeren. mod_ssl webserver veilig SSL cryptografie De module mod_ssl gebruikt de OpenSSL bibliotheek om sterke cryptografie te leveren via de protocollen Secure Sockets Layer (SSL v2/v3) en Transport Layer Security (TLS v1). Deze module levert alles wat nodig is om een getekend certificaat aan te vragen bij een vertrouwde certificaatautoriteit om een veilige webserver onder &os; te kunnen draaien. Als Apache nog niet is geïnstalleerd, dan is er een versie van Apache 1.3.X die mod_ssl bevat en geïnstalleerd kan worden met de www/apache13-modssl port. SSL ondersteuning is ook voor Apache 2.X beschikbaar in de www/apache2 port, waar het standaard is ingeschakeld. mod_perl Perl Het Apache/Perl integratieproject brengt de volledige kracht van de Perl programmeertaal en de Apache HTTP Server samen. Met de mod_perl module is het mogelijk om Apache modules volledig in Perl te schrijven. Daarnaast voorkomt een ingebouwde persistente interpreter in de server de overhead van het starten van een externe interpreter en de nadelen van het opstarten van Perl. Als Apache nog niet is geïnstalleerd, dan is er een versie van Apache die mod_perl bevat en geïnstalleerd kan worden met de www/apache13-modperl port. Tom Rhodes Geschreven door PHP PHP In de afgelopen jaren hebben steeds meer bedrijven zich op Internet gericht om hun omzet te verhogen en hun zichtbaarheid te vergroten. Hiermee is ook de behoefte aan interactieve webcontent toegenomen. Hoewel sommige bedrijven zoals µsoft; oplossingen hebben geïntroduceerd voor hun eigen (proprietary) producten, heeft ook de open source gemeenschap een antwoord op de vraag gegeven. Een van die antwoorden, breed ingezet, heet PHP. PHP, ook bekend als Hypertext Preprocessor, is een algemene scripttaal die bijzonder geschikt is voor webontwikkeling. Het is mogelijk de taal in te bedden in HTML en de syntaxis is afgeleid van C, &java; en Perl met de bedoeling webontwikkelaars in staat te stellen en dynamisch samengestelde pagina's te schrijven. Om aan de Apache webserver ondersteuning voor PHP5 toe te voegen kan eerst de port www/mod_php5 toegevoegd worden. Hiermee worden de modules die nodig zijn voor de ondersteuning van dynamische webapplicaties geïnstalleerd en ingesteld. De volgende regels dienen in /usr/local/etc/apache/httpd.conf te staan: LoadModule php5_module libexec/apache/libphp5.so AddModule mod_php5.c <IfModule mod_php5.c> DirectoryIndex index.php index.html </IfModule> <IfModule mod_php5.c> AddType application/x-httpd-php .php AddType application/x-httpd-php-source .phps </IfModule> Na afronding dient eenvoudigweg apache herstart te worden met apachectl: &prompt.root; apachectl graceful De ondersteuning voor PHP in &os; is extreem modulair. Als ondersteuning voor een bepaalde extensie gewenst is, hoeft een beheerder alleen maar de bewust port te installeren en Apache te herstarten zoals hierboven is aangegeven. Om bijvoorbeeld ondersteuning voor de MySQL databaseserver aan PHP5 toe te voegen kan gewoonweg de port databases/php5-mysql geïnstalleerd worden en het volgende commando gegeven worden: &prompt.root; apachectl graceful Hiermee wordt de MySQL ondersteuning in Apache ingeschakeld. Murray Stokely Geschreven door File Transfer Protocol (FTP) FTP servers Overzicht Het File Transfer Protocol (FTP) biedt gebruikers een eenvoudige manier om bestanden van en naar een FTP server te verplaatsen. &os; bevat FTP server software, ftpd, in het basissysteem. Hierdoor is het opzetten en beheren van een FTP server op &os; erg overzichtelijk. Instellen De belangrijkste stap bij het instellen is de beslissing welke accounts toegang krijgen tot de FTP server. Een normaal &os; systeem heeft een aantal systeemaccounts die gebruikt worden voor daemons, maar onbekende gebruikers mag niet toegestaan worden van die accounts gebruikt te maken. In /etc/ftpusers staat een lijst met gebruikers die geen FTP toegang hebben. Standaard staan daar de voorgenoemde accounts in, maar het is ook mogelijk om daar gebruikers toe te voegen die geen FTP toegang mogen hebben. Het kan ook wenselijk zijn de FTP toegang voor sommige gebruikers te beperken, maar niet onmogelijk te maken. Dit kan met /etc/ftpchroot. In dat bestand staan gebruikers en groepen waarop FTP toegangsbeperkingen van toepassing zijn. In &man.ftpchroot.5; staan alle details die hier niet beschreven zijn. FTP anoniem Om anonieme FTP toegang voor een server in te schakelen, dient er een gebruiker ftp op een &os; systeem aangemaakt te worden. Dan kunnen gebruikers op de server aanmelden met de gebruikersnaam ftp of anonymous en met ieder wachtwoord (de geldende conventie schrijft voor dat dit een e-mail adres van de gebruiker is). De FTP server roep bij een anonieme aanmelding &man.chroot.2; aan, zodat er alleen toegang is tot de thuismap van de gebruiker ftp. Er zijn twee tekstbestanden waarin welkomstberichten voor de FTP clients gezet kunnen worden. De inhoud van /etc/ftpwelcome wordt getoond voordat gebruikers een aanmeldprompt zien. Na een succesvolle aanmelding wordt de inhoud van /etc/ftpmotd getoond. Het genoemde pad is relatief ten opzichte van de aanmeldomgeving, dus voor anonieme gebruikers wordt ~ftp/etc/ftpmotd getoond. Als een FTP server eenmaal correct is ingesteld, moet die ingeschakeld worden in /etc/inetd.conf. Daar moet het commentaarkarakter # voor de bestaande ftpd regel verwijderd worden: ftp stream tcp nowait root /usr/libexec/ftpd ftpd -l Nadat het bestand met instellingen is gewijzigd, moet er een HangUP signaal verstuurd worden naar inetd, zoals uitgelegd in . Nu kan aangemeld worden op de FTP server met: &prompt.user; ftp localhost Beheren syslog logboekbestanden FTP De ftpd daemon gebruikt &man.syslog.3; om berichten te loggen. Standaard plaatst de systeemlogdaemon berichten over FTP in /var/log/xferlog. De lokatie van het FTP logboek kan gewijzigd worden door de volgende regels in /etc/syslog.conf te wijzigen: ftp.info /var/log/xferlog FTP anoniem Het is verstandig na te denken over de gevaren die op de loer liggen bij het draaien van een anonieme FTP server. Dat geldt in het bijzonder voor het laten uploaden ven bestanden. Het is dan goed mogelijk dat een FTP site een forum wordt om commerciële software zonder licenties uit te wisselen of erger. Als anonieme uploads toch nodig zijn, dan horen de rechten op die bestanden zo te staan dat ze niet door andere anonieme gebruikers gelezen kunnen worden tot er door een beheerder naar gekeken is. Murray Stokely Geschreven door Bestands- en printdiensten voor µsoft.windows; clients (Samba) Samba server Microsoft Windows - file server + fileserver Windows clients - print server + printserver Windows clients Overzicht Samba is een populair open source softwarepakket dat bestands- en printdiensten voor µsoft.windows; clients biedt. Die clients kunnen dan ruimte op een &os; bestandssysteem gebruiken alsof het een lokale schijf is en &os; printers gebruiken alsof het lokale printers zijn. Samba software packages horen op de &os; installatiemedia te staan. Als Samba bij de basisinstallatie niet mee is geïnstalleerd, dan kan dat alsnog via de net/samba3 port of met het package. Instellen Een standaardbestand met instellingen voor Samba wordt geïnstalleerd als /usr/local/etc/smb.conf.default. Dit bestand dient gekopieerd te worden naar /usr/local/etc/smb.conf en voordat Samba gebruikt kan worden, moeten er aanpassingen aan worden gemaakt. smb.conf bevat de instellingen voor Samba, zoals die voor de printers en de gedeelde bestandssystemen die gedeeld worden met &windows; clients. Het Samba pakket bevat een webgebaseerde beheermodule die swat heet, waarmee smb.conf op een eenvoudige manier ingesteld kan worden. De Samba webbeheermodule gebruiken (SWAT) De Samba Webbeheermodule (SWAT) draait als een daemon vanuit inetd. Daarom dient voor de volgende regel uit /etc/inetd.conf het commentaarkarakter verwijderd te worden voordat swat gebruikt kan worden om Samba in te stellen: swat stream tcp nowait/400 root /usr/local/sbin/swat Nadat het bestand met instellingen is gewijzigd, moet er een HangUP signaal verstuurd worden naar inetd, zoals uitgelegd in . Als swat is ingeschakeld in inetd.conf, kan de module gebruikt worden door met een browser een verbinding te maken met . Er dient aangemeld te worden met de root account van het systeem. Na succesvol aanmelden op de hoofdpagina voor de Samba instellingen, is het mogelijk de systeemdocumentatie te bekijken of te starten door op het tabblad Globals te klikken. Het onderdeel Globals correspondeert met de sectie [global] in /usr/local/etc/smb.conf. Systeembrede instellingen Of Samba nu wordt ingesteld door /usr/local/etc/smb.conf direct te bewerken of met swat, de eerste instellingen die gemaakt moeten worden zijn de volgende: workgroup NT Domeinnaam of Werkgroepnaam voor de computers die verbinding gaan maken met de server. netbios name NetBIOS Hiermee wordt de NetBIOS naam waaronder de Samba server bekend zal zijn ingesteld. Standaard is de naam het eerste gedeelte van de DNS naam van een host. server string Hiermee wordt de string ingesteld die te zien is als het commando net view en een aantal andere commando's die gebruik maken van de descriptieve tekst voor de server gebruikt worden. Beveiligingsinstellingen Twee van de belangrijkste instellingen in /usr/local/etc/smb.conf zijn het gekozen beveiligingsmodel en het wachtwoord voor clientgebruikers. Deze worden met de volgende instellingen gemaakt: security De twee meest gebruikte mogelijkheden hier zijn security = share en security = user. Als de clients gebruikersnamen hebben die overeenkomen met hun gebruikersnaam op de &os; machine, dan is het verstandig om te kiezen voor beveiliging op gebruikersniveau. Dit is het standaard beveiligingsbeleid en kent als voorwaarde dat gebruikers zich eerst moeten aanmelden voordat ze toegang krijgen tot gedeelde bronnen. Bij beveiliging op shareniveau hoeft een client niet met een geldige gebruikersnaam en wachtwoord aan te melden op de server voor het mogelijk is om een verbinding te proberen te krijgen met een gedeelde bron. Dit was het standaardbeveiligingsmodel voor oudere versies van Samba. passdb backend NIS+ LDAP SQL database Samba kent aan de achterkant verschillende authenticatiemodellen. Clients kunnen authenticeren met LDAP, NIS+, een SQL database of een aangepast wachtwoordbestand. De standaard authenticatiemethode is smbpasswd. Meer wordt hier niet behandeld. Als aangenomen wordt dat de standaard achterkant smbpasswd wordt gebruikt, dan moet /usr/local/private/smbpasswd gemaakt worden om Samba in staat te stellen clients te authenticeren. Alle &unix; gebruikersaccounts toegang geven vanaf &windows; clients gaat met het volgende commando: &prompt.root; grep -v "^#" /etc/passwd | make_smbpasswd > /usr/local/private/smbpasswd &prompt.root; chmod 600 /usr/local/private/smbpasswd In de Samba documentatie staat meer informatie over instellingen. Met de hier gegeven basisuitleg moet het mogelijk zijn Samba draaiende te krijgen. <application>Samba</application> starten Om Samba in te schakelen bij het starten van een systeem dient de volgende regel aan /etc/rc.conf toegevoegd te worden: samba_enable="YES" Samba kan op ieder moment gestart worden met: &prompt.root; /usr/local/etc/rc.d/samba.sh start Starting SAMBA: removing stale tdbs : Starting nmbd. Starting smbd. Samba bestaat feitelijk uit drie afzonderlijke daemons. Het script samba.sh start de daemons nmbd en smbd. Als de winbind name resolution diensten in smb.conf zijn ingeschakeld, dan start ook de daemon winbindd. Samba kan op ieder moment gestopt worden met: &prompt.root; /usr/local/etc/rc.d/samba.sh stop Samba is een complexe softwaresuite met functionaliteit waarmee verregaande ingratie met µsoft.windows; netwerken mogelijk wordt. Informatie die verder gaat dan de basisinstallatie staat op . Tom Hukins Geschreven door Tijd synchroniseren met NTP NTP Overzicht Na verloop van tijd gaat de tijd van een computer meestal uit de pas lopen. Het Netwerk Tijd Protocol (NTP) kan ervoor zorgen dat de tijd accuraat blijft. Veel diensten op internet zijn afhankelijk, of hebben veel voordeel, van het betrouwbaar zijn van de tijd. Zo ontvangt een webserver bijvoorbeeld veel verzoeken om een bestand te sturen als dat gewijzigd is sinds een bepaald moment. In een LAN omgeving is het van groot belang dat computers die bestanden delen van eenzelfde server gesynchroniseerde tijd hebben zodat de tijdstempels consistent blijven. Diensten zoals &man.cron.8; zijn ook afhankelijk van een betrouwbare systeemtijd om commando's op het ingestelde moment uit te voeren. NTP ntpd Bij &os; zit de &man.ntpd.8; NTP server die gebruikt kan worden om bij andere NTP servers de tijd op te vragen om de eigen klok gelijk te zetten of om de juiste tijd te verstrekken aan andere apparaten. Passende NTP servers kiezen NTP choosing servers Om de tijd te synchroniseren moeten er één of meer NTP servers beschikbaar zijn. Een lokale systeembeheerder of een ISP heeft wellicht een NTP server voor dit doel opgezet. Het is verstandig om documentatie te raadplegen en te bekijken of dat het geval is. Er is een online lijst van publiek toegankelijke NTP servers waarop een NTP server gezocht kan worden die in geografische zin dichtbij een te synchroniseren computer ligt. Het is belangrijk te voldoen aan het beleid voor de betreffende server en toestemming te vragen als dat in de voorwaarden staat. Het is verstandig meerdere, niet van elkaar afhankelijke, NTP servers te kiezen voor het geval een van de servers niet langer betrouwbaar is of niet bereikbaar is. &man.ntpd.8; gebruikt de antwoorden die van andere servers ontvangen worden op intelligente wijze: betrouwbare servers krijgen voorrang boven ontbetrouwbare servers. Machine instellen NTP instellen Basisinstellingen ntpdate Als het alleen de bedoeling is de tijd te synchroniseren bij het opstarten van een machine, dan kan &man.ntpdate.8; gebruikt worden. Dit kan van toepassing zijn op desktops die regelmatig herstart worden en niet echt regelmatig gesynchroniseerd hoeven te worden. Op sommige machines hoort echter &man.ntpd.8; te draaien. Het gebruik van &man.ntpdate.8; bij het opstarten is ook een goed idee voor machines waarop &man.ntpd.8; draait. De &man.ntpd.8; wijzigt de tijd geleidelijk, terwijl &man.ntpdate.8; gewoon de tijd instelt, hoe groot het verschil tussen de bestaande tijd van een machine en de correcte tijd ook is. Om &man.ntpdate.8; tijdens het opstarten in te schakelen kan ntpdate_enable="YES" aan /etc/rc.conf worden toegevoegd. Alle voor de synchronisatie te gebruiken servers moeten dan, samen met eventuele opties voor &man.ntpdate.8;, in ntpdate_flags aangegeven worden. NTP ntp.conf Algemene instellingen NTP wordt ingesteld met het bestand /etc/ntp.conf in het formaat dat beschreven staat in &man.ntp.conf.5;. Hieronder volgt een eenvoudig voorbeeld: server ntplocal.example.com prefer server timeserver.example.org server ntp2a.example.net driftfile /var/db/ntp.drift De optie server geeft aan welke servers er gebruikt moeten worden, met op elke regel een server. Als de server wordt ingesteld met het argument prefer, zoals bij ntplocal.example.com, dan krijgt die server de voorkeur boven de andere. Een antwoord van een voorkeursserver wordt genegeerd als dat significant afwijkt van de antwoorden van de andere servers. In andere gevallen wordt het gebruikt zonder rekening te houden met de andere antwoorden. Het argument prefer wordt meestal gebruikt voor NTP servers waarvan bekend is dat ze erg betrouwbaar zijn, zoals die met speciale tijdbewaking hardware. De optie driftfile geeft aan welk bestand gebruikt wordt om de offset van de klokfrequentie van het systeem op te slaan. &man.ntpd.8; gebruikt die om automatisch te compenseren voor het natuurlijke afwijken van de tijd, zodat er zelfs bij gebrek aan externe bronnen een redelijke accurate tijdsinstelling mogelijk is. De optie driftfile geeft aan welk bestand gebruikt wordt om informatie over eerdere antwoorden van NTP servers die gebruikt worden op te slaan. Dit bestand bevat interne informatie voor NTP. Het hoort niet door andere processen gewijzigd te worden. Toegang tot een server instellen Een NTP server is standaard toegankelijk voor alle hosts op een netwerk. De optie restrict in /etc/ntp.conf maakt het mogelijk om aan te geven welke machines de dienst mogen benaderen. Voor het blokkeren van toegang voor alle andere machines kan de volgende regel aan /etc/ntp.conf toegevoegd worden: restrict default ignore Om alleen machines op bijvoorbeeld het locale netwerk toe te staan hun tijd te synchroniseren met een server, maar ze tegelijkertijd niet toe te staan om de server te draaien of de server als referentie voor synchronisatie te gebruiken, kan de volgende regel toegevoegd worden: restrict 192.168.1.0 mask 255.255.255.0 nomodify notrap Hierboven is 192.168.1.0 een IP adres op een LAN en 255.255.255.0 is het bijbehorende netwerkmasker. /etc/ntp.conf mag meerdere regels met restrict bevatten. Meer details staan in het onderdeel Access Control Support van &man.ntp.conf.5;. De NTP server draaien De NTP server kan bij het opstarten gestart worden door de regel ntpd_enable="YES" aan /etc/rc.conf toe te voegen. Om extra opties aan &man.ntpd.8; mee te geven kan de parameter ntpd_flags in /etc/rc.conf gebruikt worden. Om de server zonder een herstart van de machine te starten kan ntpd uitgevoerd worden, met toevoeging van de parameters uit ntpd_flags in /etc/rc.conf. Bijvoorbeeld: &prompt.root; ntpd -p /var/run/ntpd.pid In &os; 4.X, dienen de ntpd uit het bovenstaande voorbeeld vervangen te worden door xntpd. ntpd gebruiken met een tijdelijke Internetverbinding &man.ntpd.8; heeft geen permanente verbinding met een netwerk nodig om goed te werken. Maar als er gebruik gemaakt wordt van een inbelverbinding, is het wellicht verstandig om ervoor te zorgen dat uitgaande NTP verzoeken geen uitgaande verbinding kunnen starten. Als er gebruik gemaakt wordt van user PPP, kunnen er filter commando's ingesteld worden in /etc/ppp/ppp.conf. Bijboorbeeld: set filter dial 0 deny udp src eq 123 # NTP verkeer zorgt niet voor uitbellen set filter dial 1 permit 0 0 set filter alive 0 deny udp src eq 123 # Inkomend NTP verkeer houdt de verbinding niet open set filter alive 1 deny udp dst eq 123 # Uitgaand NTP verkeer houdt de verbinding niet open set filter alive 2 permit 0/0 0/0 Meer details staan in de PACKET FILTERING sectie in &man.ppp.8; en in de voorbeelden in /usr/share/examples/ppp/. Sommige internet providers blokkeren lage poorten, waardoor NTP niet kan werken omdat er nooit een antwoord ontvangen kan worden door een machine. Meer informatie HTML documentatie voor de NTP server staat in /usr/share/doc/ntp/. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/pgpkeys/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/pgpkeys/chapter.sgml index 4f41434bb6..895057291d 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/pgpkeys/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/pgpkeys/chapter.sgml @@ -1,1006 +1,1036 @@ PGP sleutels pgp sleutels In het geval een handtekening van een van de beambten of ontwikkelaars gecontroleerd moet worden of er een versleutelde e-mail aan ze gezonden moet worden, worden hier voor het gemak een aantal sleutels weergegeven. Een complete sleutelring van FreeBSD.org gebruikers kan op de volgende link gedownload worden: http://www.FreeBSD.org/doc/pgpkeyring.txt. Beambten &a.security-officer; &pgpkey.security-officer; &a.core-secretary; &pgpkey.core-secretary; Leden Kernteam &a.jhb; &pgpkey.jhb; &a.kuriyama; &pgpkey.kuriyama; - - &a.scottl; - &pgpkey.scottl; - - &a.imp; &pgpkey.imp; &a.wes; &pgpkey.wes; &a.murray; &pgpkey.murray; &a.peter; &pgpkey.peter; Ontwikkelaars + + &a.ariff; + &pgpkey.ariff; + + &a.will; &pgpkey.will; &a.anholt; &pgpkey.anholt; &a.mat; &pgpkey.mat; &a.asami; &pgpkey.asami; &a.barner; &pgpkey.barner; &a.dougb; &pgpkey.dougb; + + &a.bvs; + &pgpkey.bvs; + + &a.tobez; &pgpkey.tobez; &a.damien; &pgpkey.damien; &a.mbr; &pgpkey.mbr; &a.novel; &pgpkey.novel; &a.harti; &pgpkey.harti; &a.obraun; &pgpkey.obraun; &a.jmb; &pgpkey.jmb; &a.brueffer; &pgpkey.brueffer; &a.markus; &pgpkey.markus; &a.wilko; &pgpkey.wilko; &a.jcamou; &pgpkey.jcamou; &a.perky; &pgpkey.perky; &a.jon; &pgpkey.jon; &a.luoqi; &pgpkey.luoqi; &a.ache; &pgpkey.ache; &a.seanc; &pgpkey.seanc; &a.cjh; &pgpkey.cjh; &a.cjc; &pgpkey.cjc; &a.marcus; &pgpkey.marcus; &a.nik; &pgpkey.nik; + + &a.aaron; + &pgpkey.aaron; + + &a.ceri; &pgpkey.ceri; &a.brd; &pgpkey.brd; &a.brooks; &pgpkey.brooks; &a.gnn; &pgpkey.gnn; &a.pjd; &pgpkey.pjd; &a.bsd; &pgpkey.bsd; &a.danfe; &pgpkey.danfe; &a.dd; &pgpkey.dd; &a.bruno; &pgpkey.bruno; &a.ale; &pgpkey.ale; &a.peadar; &pgpkey.peadar; &a.josef; &pgpkey.josef; &a.ue; &pgpkey.ue; &a.ru; &pgpkey.ru; &a.le; &pgpkey.le; &a.stefanf; &pgpkey.stefanf; &a.jedgar; &pgpkey.jedgar; &a.green; &pgpkey.green; &a.lioux; &pgpkey.lioux; &a.fanf; &pgpkey.fanf; &a.blackend; &pgpkey.blackend; &a.petef; &pgpkey.petef; &a.billf; &pgpkey.billf; &a.patrick; &pgpkey.patrick; &a.gioria; &pgpkey.gioria; + + &a.mnag; + &pgpkey.mnag; + + &a.jmg; &pgpkey.jmg; &a.dannyboy; &pgpkey.dannyboy; &a.dhartmei; &pgpkey.dhartmei; &a.jhay; &pgpkey.jhay; &a.sheldonh; &pgpkey.sheldonh; &a.mikeh; &pgpkey.mikeh; &a.mheinen; &pgpkey.mheinen; - - &a.niels; - &pgpkey.niels; - + + &a.niels; + &pgpkey.niels; + &a.ghelmer; &pgpkey.ghelmer; &a.mux; &pgpkey.mux; &a.mich; &pgpkey.mich; &a.foxfair; &pgpkey.foxfair; &a.jkh; &pgpkey.jkh; &a.ahze; &pgpkey.ahze; &a.trevor; &pgpkey.trevor; &a.phk; &pgpkey.phk; &a.joe; &pgpkey.joe; &a.vkashyap; &pgpkey.vkashyap; &a.kris; &pgpkey.kris; &a.keramida; &pgpkey.keramida; &a.fjoe; &pgpkey.fjoe; &a.jkim; &pgpkey.jkim; &a.andreas; &pgpkey.andreas; &a.jkois; &pgpkey.jkois; &a.sergei; &pgpkey.sergei; &a.maxim; &pgpkey.maxim; &a.jkoshy; &pgpkey.jkoshy; &a.rik; &pgpkey.rik; &a.rushani; &pgpkey.rushani; &a.clement; &pgpkey.clement; &a.mlaier; &pgpkey.mlaier; &a.alex; &pgpkey.alex; &a.erwin; &pgpkey.erwin; &a.lawrance; &pgpkey.lawrance; &a.leeym; &pgpkey.leeym; &a.sam; &pgpkey.sam; &a.jylefort; &pgpkey.jylefort; &a.netchild; &pgpkey.netchild; &a.lesi; &pgpkey.lesi; &a.glewis; &pgpkey.glewis; &a.delphij; &pgpkey.delphij; &a.avatar; &pgpkey.avatar; &a.ijliao; &pgpkey.ijliao; &a.clive; &pgpkey.clive; &a.clsung; &pgpkey.clsung; &a.arved; &pgpkey.arved; &a.remko; &pgpkey.remko; + + &a.scottl; + &pgpkey.scottl; + + &a.pav; &pgpkey.pav; &a.bmah; &pgpkey.bmah; &a.mtm; &pgpkey.mtm; &a.dwmalone; &pgpkey.dwmalone; + + &a.ehaupt; + &pgpkey.ehaupt; + + &a.kwm; &pgpkey.kwm; &a.matusita; &pgpkey.matusita; + + &a.tmclaugh; + &pgpkey.tmclaugh; + + &a.ken; &pgpkey.ken; &a.dinoex; &pgpkey.dinoex; &a.sanpei; &pgpkey.sanpei; &a.jim; &pgpkey.jim; &a.marcel; &pgpkey.marcel; &a.marck; &pgpkey.marck; &a.tmm; &pgpkey.tmm; &a.rich; &pgpkey.rich; &a.knu; &pgpkey.knu; &a.max; &pgpkey.max; &a.yoichi; &pgpkey.yoichi; &a.bland; &pgpkey.bland; &a.simon; &pgpkey.simon; &a.anders; &pgpkey.anders; &a.obrien; &pgpkey.obrien; &a.philip; &pgpkey.philip; &a.hmp; &pgpkey.hmp; &a.mp; &pgpkey.mp; &a.roam; &pgpkey.roam; &a.den; &pgpkey.den; &a.pirzyk; &pgpkey.pirzyk; &a.jdp; &pgpkey.jdp; &a.krion; &pgpkey.krion; &a.markp; &pgpkey.markp; &a.thomas; &pgpkey.thomas; &a.hq; &pgpkey.hq; &a.dfr; &pgpkey.dfr; &a.trhodes; &pgpkey.trhodes; &a.benno; &pgpkey.benno; &a.paul; &pgpkey.paul; &a.roberto; &pgpkey.roberto; &a.rodrigc; &pgpkey.rodrigc; &a.guido; &pgpkey.guido; &a.niklas; &pgpkey.niklas; &a.marks; &pgpkey.marks; &a.hrs; &pgpkey.hrs; &a.wosch; &pgpkey.wosch; &a.das; &pgpkey.das; &a.schweikh; &pgpkey.schweikh; &a.gshapiro; &pgpkey.gshapiro; &a.arun; &pgpkey.arun; &a.nork; &pgpkey.nork; &a.vanilla; &pgpkey.vanilla; &a.cshumway; &pgpkey.cshumway; &a.demon; &pgpkey.demon; &a.jesper; &pgpkey.jesper; &a.scop; &pgpkey.scop; &a.glebius; &pgpkey.glebius; &a.kensmith; &pgpkey.kensmith; &a.ben; &pgpkey.ben; &a.des; &pgpkey.des; &a.sobomax; &pgpkey.sobomax; &a.dcs; &pgpkey.dcs; &a.brian; &pgpkey.brian; &a.nsouch; &pgpkey.nsouch; &a.ssouhlal; &pgpkey.ssouhlal; &a.vsevolod; &pgpkey.vsevolod; &a.vs; &pgpkey.vs; &a.gsutter; &pgpkey.gsutter; &a.metal; &pgpkey.metal; &a.garys; &pgpkey.garys; &a.nyan; &pgpkey.nyan; &a.mi; &pgpkey.mi; &a.gordon; &pgpkey.gordon; &a.lth; &pgpkey.lth; &a.thierry; &pgpkey.thierry; &a.thompsa; &pgpkey.thompsa; &a.flz; &pgpkey.flz; &a.viny; &pgpkey.viny; &a.ume; &pgpkey.ume; &a.ups; &pgpkey.ups; &a.nectar; &pgpkey.nectar; &a.adamw; &pgpkey.adamw; &a.nate; &pgpkey.nate; &a.wollman; &pgpkey.wollman; &a.joerg; &pgpkey.joerg; &a.bz; &pgpkey.bz; &a.phantom; &pgpkey.phantom; diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/ports/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/ports/chapter.sgml index a89d4b57ad..4ed08f95cf 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/ports/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/ports/chapter.sgml @@ -1,1441 +1,1471 @@ Rene Ketelaars Vertaald door Siebrand Mazeland Applicaties installeren: packages en ports Overzicht ports packages &os; bevat een grote collectie aan systeemgereedschappen als onderdeel van het basissysteem. De mogelijkheden reiken echter niet heel ver en daarom is er snel een applicatie van een andere partij nodig. &os; bevat twee complementaire technologieën om andere applicaties te installeren: de &os; - Portscollectie en binaire softwarepackages. Beide systemen - kunnen gebruikt worden om de nieuwste versies van een gewenste - applicatie te installeren van lokale media of rechtstreeks van - het netwerk. + Portscollectie (voor het installeren vanuit broncode) en packages + (voor het installeren vanuit voorgecompileerde binaire + bestanden). Beide systemen kunnen gebruikt worden om de nieuwste + versies van een gewenste applicatie te installeren van lokale + media of rechtstreeks van het netwerk. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Hoe binaire softwarepackages van derden te installeren; - Hoe software van derden vanuit de Portscollectie te - installeren; + Hoe software van derden vanuit de Portscollectie vanuit + broncode te installeren; Hoe eerder geïnstalleerde packages of ports te verwijderen; Hoe standaardwaardes die door de ports worden gebruikt te wijzigen; Hoe het juiste softwarepackage te vinden; - Hoe ports bij te werken. + Hoe applicaties bij te werken. Overzicht van softwareinstallatie Als de lezer eerder gebruik heeft gemaakt van een &unix; systeem dan is het bekend dat de standaardprocedure voor het installeren van software van derden ongeveer als volgt is: Download de software als broncode of als binair bestand; Pak de software uit vanuit zijn originele distributietype (meestal een tar-bestand gecomprimeerd met &man.compress.1;, &man.gzip.1;, of &man.bzip2.1;); Zoek de documentatie (meestal een INSTALL of README bestand of enkele bestanden in een submap doc/) en lees zorgvuldig hoe de software geïnstalleerd moet worden; Als de software als broncode is gedistribueerd, moet de broncode gecompileerd worden. Dit kan wijzigingen in een Makefile vereisen of het draaien van een configure script en andere werkzaamheden; De software installeren en testen. En dat geldt alleen als alles goed gaat. Als er een softwarepackage geïnstalleerd wordt dat niet specifiek gemaakt is voor &os; moet mogelijkerwijs zelfs de code aangepast worden om alles goed te laten werken. Als de gebruiker het wenst, kan hij in &os; doorgaan met het installeren van software op de traditionele manier. &os; levert echter twee technologieën die veel moeite kunnen besparen: packages en ports. Op dit moment zijn zo meer dan &os.numports; applicaties beschikbaar. Voor iedere gewenste applicatie is het &os; package voor die applicatie één te downloaden bestand. Het package bevat voorgecompileerde kopiën met alle commando's voor de applicatie en alle instellingenbestanden of documentatie. Een gedownload packagebestand kan gemanipuleerd worden met &os; packagemanagement commando's zoals &man.pkg.add.1;, &man.pkg.delete.1;, &man.pkg.info.1;, enzovoort. Het installeren van een nieuwe applicatie kan met één commando. Een &os; port van een applicatie is een groep bestanden ontworpen om het proces van compileren van een applicatie vanuit broncode te automatiseren. Het is te vergelijken met de stappen die normaal gevolgd worden om een programma te compileren (downloaden, uitpakken, aanpassen, compileren en installeren). De bestanden die samen een port vormen bevatten alle noodzakelijke informatie om het systeem dit te laten doen. Met een aantal eenvoudige commando's wordt de broncode voor de applicatie automatisch gedownload, uitgepakt, aangepast, gecompileerd en geïnstalleerd. Het portssysteem kan zelfs gebruikt worden om packages te maken die later weer gemanipuleerd kunnen worden met pkg_add en andere packagemanagement commando's, waarover later meer uitleg wordt gegeven. Zowel packages als ports kennen afhankelijkheden (dependencies). Stel dat er een applicatie geïnstalleerd gaat worden die er vanuit gaat dat een specifieke bibliotheek wordt geïnstalleerd. Zowel de applicatie als de bibliotheek zijn beschikbaar als &os; ports en packages. Als het commando pkg_add of het portssysteem wordt gebruikt om de applicatie toe te voegen, dan zien beiden dat de bibliotheek niet geïnstalleerd is en wordt deze automatisch eerst geïnstalleerd. Gezien het feit dat beide technologieën vrijwel identiek zijn, kan de vraag rijzen waarom &os; de moeite neemt om beide te faciliteren. Packages en ports hebben ieder hun eigen kracht. Welke gebruikt wordt hangt af van voorkeuren en omstandigheden. Voordelen van packages Een gecomprimeerd package tar-bestand is meestal kleiner dan het gecomprimeerde tar-bestand met de broncode van de applicatie; Packages vereisen geen additionele compilatie. Voor grote applicaties als Mozilla, KDE of GNOME kan dit belangrijk zijn, vooral als een systeem wat trager is; Packages vereisen geen begrip van het proces van het compileren van software op &os;. Voordelen van ports Packages worden meestal gecompileerd met conservatieve opties, omdat ze moeten draaien op een maximaal aantal systemen. Bij het installeren vanuit de port kunnen de compilatieinstellingen aangepast worden om zo bijvoorbeeld code te maken die specifiek voor een Pentium IV of een Athlon processor is; Sommige applicaties hebben compilatieinstellingen gerelateerd aan wat ze wel of niet kunnen doen. Apache kan bijvoorbeeld ingesteld worden met een uitgebreide hoeveelheid verschillende ingebouwde instellingen. Door vanuit de port te werken hoeven niet alle standaardinstellingen geaccepteerd te worden en kunnen ze ingesteld worden; In sommige gevallen zijn er meerdere packages voor dezelfde applicatie om specifieke instellingen aan te geven. Ghostscript is bijvoorbeeld beschikbaar als een ghostscript package en ghostscript-nox11 package, afhankelijk van het al dan niet geïnstalleerd hebben van een X11 server. Deze ruwe vorm van tweaking is mogelijk met packages, maar dit wordt snel onmogelijk als een applicatie meer dan één of twee verschillende compilatieinstellingen heeft; De licentievoorwaarden van sommige softwaredistributies verbieden binaire distributie. Ze moeten dus gedistribueerd worden als broncode; Sommige mensen vertrouwen binaire distributies niet. Broncode kan tenminste (in theorie) zelf doorgelezen en gecontroleerd worden op potentiële problemen; Als er lokale modificaties zijn, is de broncode nodig om ze toe te passen; Sommige mensen hebben graag de broncode zodat ze die kunnen lezen als ze zich vervelen, erin kunnen hacken, code kunnen overnemen (indien de licentie dit toestaat natuurlijk), enzovoort. Om vernieuwingen van ports bij te houden kan een abonnement genomen worden op de &a.ports; en/of de &a.ports-bugs;. Voordat een applicatie wordt geïnstalleerd is het aan te raden op na kijken of er geen beveiligingsproblemen voor de gewenste applicatie bekend zijn. Het is ook mogelijk om security/portaudit te installeren, dat automatisch alle geïnstalleerde applicaties controleert op bekende fouten. Deze controle wordt ook uitgevoerd voordat een port wordt geïnstalleerd. Met het commando portaudit -F -a kunnen de packages die al geïnstalleerd zijn worden gecontroleerd. In de rest van dit hoofdstuk wordt uitgelegd hoe packages en ports gebruikt kunnen worden om software in &os; te installeren en te beheren. Applicaties zoeken Voordat een applicatie geïnstalleerd kan worden, moeten de doelen bekend zijn en hoe de applicatie heet. De lijst met voor &os; beschikbare applicaties groeit continu. Gelukkig zijn er een aantal manieren om te zoeken: Op de &os; website staat een recente doorzoekbare lijst met alle beschikbare applicaties: http://www.FreeBSD.org/ports/. De ports zijn onderverdeeld in categorieën. Er kan naar een applicatie gezocht worden op naam (als die bekend is) of alle applicaties in een categorie kunnen bekeken worden. FreshPorts Dan Langille onderhoudt FreshPorts op . FreshPorts volgt veranderingen in applicaties in de ports en biedt de mogelijkheid om of meer ports te volgen. Er wordt dan een e-mail gestuurd als de port is bijgewerkt. FreshMeat Als de naam van de gewenst applicatie niet bekend is, is het wellicht mogelijk deze te achterhalen via een website als FreshMeat () en kan daarna op de &os; site gecontroleerd worden of de applicatie al geschikt gemaakt is voor gebruik met &os;. Als de precieze naam van de port bekend is, maar niet bekend is in welke categorie deze staat, kan dit achterhaald worden met &man.whereis.1;. Door simpelweg whereis bestand in te geven, waar bestand het te instelleren programma is. Als het op het systeem staat, wordt dat als volgt aangegeven: &prompt.root; whereis lsof lsof: /usr/ports/sysutils/lsof Dit geeft aan dat lsof (een systeemhulpprogramma) in de map /usr/ports/sysutils/lsof staat. Een andere manier om een port op te sporen is door het ingebouwde zoekmechanisme van de Portscollectie te gebruiken. Hiervoor moet het huidige pad de map /usr/ports zijn. Vanuit die map kan make search name=programmanaam uitgevoerd worden, waar programmanaam de naam is van het programma dat wordt gezocht. Als bijvoorbeeld lsof wordt gezocht: &prompt.root; cd /usr/ports &prompt.root; make search name=lsof Port: lsof-4.56.4 Path: /usr/ports/sysutils/lsof Info: Lists information about open files (similar to fstat(1)) Maint: obrien@FreeBSD.org Index: sysutils B-deps: R-deps: Het belangrijkste onderdeel van de uitvoer is in dit geval de regel waarop Path: staat, omdat die aangeeft waar de port staat. De andere informatie is niet nodig voor de installatie van de port en wordt hier niet behandeld. Voor nog dieper zoeken kan ook make search key=string gebruikt worden waar string tekst is waarnaar gezocht moet worden. Hiermee wordt naar namen van ports, commentaar, beschrijvingen en afhankelijkheden gezocht en dit kan gebruikt worden om ports te vinden die te maken hebben met een bepaald onderwerp als onbekend is hoe het gezochte programma heet. In beide gevallen is de zoekstring niet hoofdlettergevoelig. Zoeken naar LSOF geeft hetzelfde resultaat als zoeken naar lsof. Chern Lee Bijgedragen door Het packagessysteem gebruiken Packages installeren packages installeren pkg_add Met &man.pkg.add.1; kan een &os; softwarepackage geïnstalleerd worden vanaf een lokaal bestand of vanaf een server op het netwerk. Handmatig packages downloaden en lokaal installeren &prompt.root; ftp -a ftp2.FreeBSD.org Connected to ftp2.FreeBSD.org. 220 ftp3.FreeBSD.org FTP server (Version 6.00LS) ready. 331 Guest login ok, send your email address as password. 230- 230- This machine is in Vienna, VA, USA, hosted by Verio. 230- Questions? E-mail freebsd@vienna.verio.net. 230- 230- 230 Guest login ok, access restrictions apply. Remote system type is UNIX. Using binary mode to transfer files. ftp> cd /pub/FreeBSD/ports/packages/sysutils/ 250 CWD command successful. ftp> get lsof-4.56.4.tgz local: lsof-4.56.4.tgz remote: lsof-4.56.4.tgz 200 PORT command successful. 150 Opening BINARY mode data connection for 'lsof-4.56.4.tgz' (92375 bytes). 100% |**************************************************| 92375 00:00 ETA 226 Transfer complete. 92375 bytes received in 5.60 seconds (16.11 KB/s) ftp> exit &prompt.root; pkg_add lsof-4.56.4.tgz Als er lokaal geen bron is voor packages (zoals de &os; cd-rom set) dan is het waarschijnlijk makkelijker om de optie te gebruiken met &man.pkg.add.1;. Deze optie zorgt er voor dat het hulpprogramma automatisch het correcte formaat en de juiste versie bepaalt en die daarna binnenhaalt en installeert vanaf een FTP site. pkg_add &prompt.root; pkg_add -r lsof Het voorbeeld hierboven haalt het correcte package binnen en installeert het zonder dat de gebruiker iets hoeft te doen. Het is mogelijk een alternatieve &os; packagessite aan te geven in plaats van de hoofddistributiesite. Dan moet PACKAGESITE ingesteld worden om de standaardinstellingen aan te passen. &man.pkg.add.1; gebruikt &man.fetch.3; om de bestanden binnen te halen, dat gebruik maakt van diverse omgevingsvariabelen zoals FTP_PASSIVE_MODE, FTP_PROXY, en FTP_PASSWORD. Mogelijk moeten ook één of meer van deze variabelen gebruikt worden als een machine achter een firewall staat of als gebruik gemaakt moet worden van een FTP/HTTP proxy. In &man.fetch.3; staat de complete lijst. In het voorbeeld hierboven is gebruik gemaakt van lsof in plaats van lsof-4.56.4. Als het package wordt binnengehaald met behulp van de bovenstaande instellingen, dan moet het versienummer van het package niet gebruikt worden. &man.pkg.add.1; haalt automatisch de laatste versie van de applicatie binnen. &man.pkg.add.1; downloadt de meest recente versie van een applicatie als &os.current; of &os.stable;. Als een -RELEASE versie wordt gebruikt, wordt het package dat bij die release hoort gebruikt. Het is mogelijk dit gedrag te veranderen door de omgevingsvariabele PACKAGESITE te wijzigen. Als bijvoorbeeld &os; 5.4-RELEASE op een systeem draait, dan haalt &man.pkg.add.1; standaard de packages uit ftp://ftp.freebsd.org/pub/FreeBSD/ports/i386/packages-5.4-release/Latest/. Om &man.pkg.add.1; de &os; 5-STABLE packages te laten downloaden kan PACKAGESITE ingesteld worden op ftp://ftp.freebsd.org/pub/FreeBSD/ports/i386/packages-5-stable/Latest/. Packagebestanden worden gedistribueerd in de formaten .tgz en .tbz. Ze zijn te vinden op of op de &os; cd-rom distributie. Iedere cd-rom in de &os; 4-cd-rom set (en de PowerPak, enzovoort) bevat packages in de map /packages. De opbouw van de packages is ongeveer gelijk aan die van /usr/ports. Iedere categorie heeft zijn eigen map en ieder package staat ook in de map All. De mappenstructuur van het packagesysteem is gelijk aan die van het portssysteem. Samen vormen ze het package/portssysteem. Packages beheren packages beheren &man.pkg.info.1; is een hulpprogramma dat de diverse geïnstalleerde packages toont en beschrijft. pkg_info &prompt.root; pkg_info cvsup-16.1 A general network file distribution system optimized for CV docbook-1.2 Meta-port for the different versions of the DocBook DTD ... &man.pkg.version.1; is een hulpprogramma dat een samenvatting van de versie van alle geïnstalleerde packages geeft. Het vergelijkt de versie van het package met de huidige versie in de Portscollectie. pkg_version &prompt.root; pkg_version cvsup = docbook = ... De symbolen in de tweede kolom geven aan hoe de geïnstalleerde versie staat ten opzichte van de versie die beschikbaar is in de lokale Portscollectie. Symbool Betekenis = De versie van het geïnstalleerde package komt overeen met die in de lokale Portscollectie. < De geïnstalleerde versie is ouder dan die beschikbaar is in de ports. > De geïnstalleerde versie is nieuwer dan die in de lokale Portscollectie. De lokale Portscollectie is waarschijnlijk verouderd. ? Het geïnstalleerde package kan niet gevonden worden in index van de Portscollectie. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als een geïnstalleerde port uit de Portscollectie wordt verwijderd of hernoemd. * Er zijn meerdere versies van het package. Packages verwijderen pkg_delete packages deleting Voor het verwijderen van een geïnstalleerd package wordt het hulpprogramma &man.pkg.delete.1; gebruikt. &prompt.root; pkg_delete xchat-1.7.1 Diversen Alle informatie over packages wordt opgeslagen in de map /var/db/pkg. De lijst met geïnstalleerde bestanden en beschrijvingen van ieder package staat in de bestanden in deze map. De Portscollectie gebruiken In de volgende paragrafen worden basisinstructies gegeven over het gebruik van de Portscollectie om programma's op een systeem te installeren of ervan te verwijderen. De Portscollectie Voordat ports geïnstalleerd kunnen worden moet eerst de Portscollectie op een systeem staan, die in essentie een set van Makefiles, patches en bestanden met beschrijvingen is in /usr/ports. Tijdens het installeren van een &os; systeem, vraagt sysinstall of de Portscollectie geïnstalleerd moet worden. Als daar NO is aangegeven, dan kan met behulp van de volgende instructies alsnog de Portscollectie op een systeem gezet worden: Met <application>sysinstall</application> Bij deze methode wordt sysinstall weer gebruikt om de Portscollectie te installeren. sysinstall (/stand/sysinstall in &os; versies ouder dan 5.2) dient als root uitgevoerd te worden: >&prompt.root; sysinstall Selecteer onderaan Configure en druk op Enter; Selecteer onderaan Distributions en druk op Enter; Selecteer ports en druk op Space; Selecteer bovenaan Exit en druk op Enter; Selecteer het gewenste installatiemedium, zoals cd-rom, FTP, enzovoort; Selecteer bovenaan Exit en druk op Enter; Druk op X om sysinstall te verlaten. De alternatieve methode om de Portscollectie te installeren en bij te werken maakt gebruik van CVSup. Zie hiervoor het bestand /usr/share/examples/cvsup/ports-supfile uit de port CVSup. In dat bestand en CVSup gebruiken () staat meer informatie over het gebruik van CVSup. Met CVSup Dit is een snelle methode om de Portscollectie te installeren met behulp van CVSup. Meer informatie over CVSup of over het bijgewerkt houden van de Portscollectie staat in de eerder genoemde paragraaf. Installeer het package net/cvsup-without-gui: &prompt.root; pkg_add -r cvsup-without-gui Meer details staan in CVSup Installatie (); Draai cvsup: &prompt.root; cvsup -L 2 -h cvsup.FreeBSD.org /usr/share/examples/cvsup/ports-supfile Wijzig cvsup.FreeBSD.org in een CVSup server in de buurt. In CVSup Mirrors () staat een complete lijst van mirrorsites; Het kan wenselijk zijn een aangepaste ports-supfile te gebruiken, bijvoorbeeld om een CVSup server niet mee te hoeven geven op de commandoregel. Kopieer in dit geval, als root, /usr/share/examples/cvsup/ports-supfile naar een nieuwe locatie, zoals /root of een thuismap. Wijzig ports-supfile. Wijzig CHANGE_THIS.FreeBSD.org in een CVSup server in de buurt. In CVSup Mirrors () staat een volledige lijst met mirrorsites. Roep nu als volgt cvsup aan: &prompt.root; cvsup -L 2 /root/ports-supfile Als dit commando later wordt herhaald, dan worden alle recente veranderingen binnengehaald. De ports die al geïnstalleerd zijn worden niet opnieuw gebouwd! Ports installeren ports installeren Het eerste wat uitleg behoeft als het over de Portscollectie gaat is de term skelet (skeleton). In een notendop is een portskelet een minimaal aantal bestanden dat &os; aangeeft hoe een programma gecompileerd en geïnstalleerd kan worden. Ieder portskelet bevat: Een Makefile. De Makefile bevat verschillende definities die aangeven hoe de applicatie gecompileerd moet worden en waar die op een systeem geïnstalleerd moet worden; Een bestand distinfo. Dit bestand bevat informatie over de bestanden die gedownload moeten worden om de port te bouwen en hun checksums, om met &man.md5.1; vast te stellen dat de bestanden niet corrupt zijn geraakt tijdens de download.; Een map files. Deze map bevat patches om het programma op een &os; systeem te laten compileren en installeren. Patches zijn in essentie kleine bestanden waarin kleine veranderingen aan andere, specifieke, bestanden staan aangegeven. Ze zijn opgesteld in platte tekst en er staan dingen in als Verwijder regel 10 of Wijzig regel 26 in .... Patches staan ook wel bekend als diffs omdat ze gemaakt worden met het programma &man.diff.1;. Deze map kan ook andere bestanden bevatten die gebruikt worden om de port te bouwen; Een bestand pkg-descr. Dit is een meer gedetailleerde beschijving van het programma, vaak in één regel; Een bestand pkg-plist. Dit is een lijst met alle bestanden die door de port geïnstalleerd worden. Het geeft het portssysteem ook aan welke bestanden bij het verwijderen van de port weer verwijderd kunnen worden. Sommige ports bevatten nog andere bestanden, zoals pkg-message. Het portssysteem gebruikt die bestanden voor het afhandelen van bijzondere situaties. Meer details over die bestanden en over ports in het algemeen zijn na te lezen in het &os; Handboek voor Porters. De port bevat instructies over hoe de broncode gebouwd moet worden, maar de broncode zelf is er geen onderdeel van. De broncode staat op een cd-rom of op internet. De broncode wordt verspreid op de wijze waarop de auteur dat wenst. Vaak is dat als een tar of gzip bestand, maar het kan ook ingepakt zijn met een ander programma of helemaal niet ingepakt zijn. De broncode van een programma, in welke vorm dan ook, heet een distfile. De twee methoden om een &os; port te installeren worden hieronder beschreven. Ports installeren dient als root te gebeuren. Voordat een port wordt geïnstalleerd is het aan te raden op na kijken of er geen beveiligingsproblemen voor de gewenste applicatie bekend zijn. Het is ook mogelijk om security/portaudit te installeren. Hiermee wordt die controle automatisch uitgevoerd voordat een port wordt geïnstalleerd. Met het commando portaudit -F kan de meest recente versie van de database met beveiligingsproblemen opgehaald worden. Door deze port wordt dagelijks een beveiligingsaudit gedaan en wordt ook dagelijks de database bijgewerkt. Meer informatie is te vinden in &man.portaudit.1; en &man.periodic.8;. Ports vanaf cd-rom installeren ports installeren vanaf cd-rom De officiële &os; Project cd-rom images bevatten geen distfiles meer. Die kostten veel ruimte die beter gevuld kon worden met voorgecompileerde packages. cd-rom producten als het &os; PowerPak bevatten wel distfiles en deze kunnen besteld worden bij een verkoper als de &os; Mall. In deze paragraaf wordt aangenomen dat er een &os; cd-rom set aanwezig is. De &os; cd-rom dient in de drive te zitten en gemount te worden op /cdrom. Als er een ander mountpunt wordt gebruikt, dient de make variable CD_MOUNTPTS te worden ingesteld. Om te beginnen dient de juiste map voor een port aangegeven te worden: &prompt.root; cd /usr/ports/sysutils/lsof Eenmaal in de map lsof is het skelet van de port te zien. In de volgende stap wordt de broncode voor de port gecompileerd of gebouwd. Dit wordt gedaan door op het prompt make in te voeren. Dat levert iets als het volgende op: &prompt.root; make >> lsof_4.57D.freebsd.tar.gz doesn't seem to exist in /usr/ports/distfiles/. >> Attempting to fetch from file:/cdrom/ports/distfiles/. ===> Extracting for lsof-4.57 ... [uitvoer van uitpakken verwijderd] ... >> Checksum OK for lsof_4.57D.freebsd.tar.gz. ===> Patching for lsof-4.57 ===> Applying FreeBSD patches for lsof-4.57 ===> Configuring for lsof-4.57 ... [uitvoer van configure verwijderd] ... ===> Building for lsof-4.57 ... [uitvoer van compileren verwijderd] ... &prompt.root; Als het compileren is afgerond is het prompt weer zichtbaar. In de volgende stap wordt de port geïnstalleerd. Om dat te bewerkstelligen wordt het woord install aan make toegevoegd: &prompt.root; make install ===> Installing for lsof-4.57 ... [uitvoer installatie verwijderd] ... ===> Generating temporary packing list ===> Compressing manual pages for lsof-4.57 ===> Registering installation for lsof-4.57 ===> SECURITY NOTE: This port has installed the following binaries which execute with increased privileges. &prompt.root; Als het prompt weer beschikbaar is, is de applicatie klaar voor gebruik. Omdat lsof met verhoogde rechten wordt uitgevoerd, wordt er een waarschuwing getoond. Tijdens het bouwen en installeren van ports zijn de getoonde waarschuwingen van belang. Het is mogelijk een stap minder te gebruiken door make install uit te voeren in plaats van make en make install als twee afzonderlijke stappen. Sommige shells houden een cache bij van de commando's die in de mappen uit de omgevingsvariabele PATH staan om het opzoeken van een uitvoerbaar bestand te versnellen. Als zo'n shell wordt gebruikt, moet er na de installatie van een port het commando rehash worden uitgevoerd voordat zojuist geïnstalleerde commando's kunnen worden gebruikt. Dit commando werkt voor shells zoals tcsh. Voor shells als sh of shells/bash dient hash -r gebruikt te worden. In de documentatie van een shell staat meer informatie. Licenties van sommige ports staan niet toe dat de code wordt opgenomen in een cd-rom. Dit kan komen doordat er een formulier ingevuld moet worden voor een download of doordat herdistributie niet is toegestaan of om een andere reden. Om een port te installeren die niet op de cd-rom staat moet de computer waarop de port geïnstalleerd wordt een internetverbinding hebben. Dit staat in de volgende paragraaf beschreven. Ports vanaf Internet installeren Net als in de vorige paragraaf wordt hier aangenomen dat er voor een systeem een werkende internetverbinding is. Als die er niet is, dient de cd-rom installatie gevolgd te worden of moet met de hand de distfile in /usr/ports/distfiles gezet worden. Het installeren van een ports vanaf internet gaat op precies dezelfde manier als de installatie vanaf cd-rom. Het enige verschil is dat de distfile van internet komt in plaats vanaf de cd-rom. Het stappenplan is ook hetzelfde: &prompt.root; make install >> lsof_4.57D.freebsd.tar.gz doesn't seem to exist in /usr/ports/distfiles/. >> Attempting to fetch from ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/ports/distfiles/. Receiving lsof_4.57D.freebsd.tar.gz (439860 bytes): 100% 439860 bytes transferred in 18.0 seconds (23.90 kBps) ===> Extracting for lsof-4.57 ... [uitvoer van uitpakken verwijderd] ... >> Checksum OK for lsof_4.57D.freebsd.tar.gz. ===> Patching for lsof-4.57 ===> Applying FreeBSD patches for lsof-4.57 ===> Configuring for lsof-4.57 ... [uitvoer van configure verwijderd] ... ===> Building for lsof-4.57 ... [uitvoer van compileren verwijderd] ... ===> Installing for lsof-4.57 ... [uitvoer van installatie verwijderd] ... ===> Generating temporary packing list ===> Compressing manual pages for lsof-4.57 ===> Registering installation for lsof-4.57 ===> SECURITY NOTE: This port has installed the following binaries which execute with increased privileges. &prompt.root; Het enige verschil is de regel die aangeeft waar de distfile wordt opgehaald. Het portssysteem gebruikt &man.fetch.1; om bestanden te downloaden. Dat programma maakt gebruik van een aantal omgevingsvariabelen, waaronder FTP_PASSIVE_MODE, FTP_PROXY, en FTP_PASSWORD. Als een systeem achter een firewall staat, is het wellicht noodzakelijk om een of meer van deze omgevingsvriabelen in te stellen of om gebruik te maken van een FTP/HTTP proxy. In &man.fetch.3; staat een complete lijst. Als er geen continue internetverbinding is, kan gebruik gemaakt worden van make fetch. Door dit commando in de map /usr/ports uit te voeren worden alle benodigde bestanden gedownload. Dit commando werkt ook op een lager niveau als /usr/ports/net of /usr/ports/net/xmule. Als een port afhankelijk is van bibliotheken of andere ports dan worden de distfiles van die ports niet opgehaald. Om dat de bereiken dient fetch vervangen te worden door fetch-recursive. Het is mogelijk alle ports in een categorie te bouwen door make in een hogere map uit te voeren, naar analogie van het voorbeeld voor make fetch. Dit is wel gevaarlijk, omdat sommige ports niet tegelijk met andere geïnstalleerd kunnen zijn. In andere gevallen installeren twee ports hetzelfde bestand met een andere inhoud. In zeldzame gevallen willen of moeten gebruikers de tar bestanden van een andere site dan de MASTER_SITES halen (de locatie waar de bestanden vandaan komen). Dat is mogelijk met de optie MASTER_SITES met een volgend commando: &prompt.root; cd /usr/ports/directory &prompt.root; make MASTER_SITE_OVERRIDE= \ ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/ports/distfiles/ fetch In het voorgaande voorbeeld is de optie MASTER_SITES gewijzigd naar ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/ports/distfiles/. Sommige ports staan toe (of schrijven zelfs voor) dat er een aantal instellingen worden meegegeven die bepaalde onderdelen (niet gebruikt, beveiligingsinstellingen en andere aanpassingen) van de applicatie in- of uitschakelen. Voorbeelden van ports waarbij dat het geval is zijn www/mozilla, security/gpgme en mail/sylpheed-claws. Er wordt een bericht getoond als dit soort instellingen beschikbaar zijn. Standaardmappen voor ports wijzigen Soms is het handig (of verplicht) om een andere map voor distfiles of ports te gebruiken. Met de variabelen PORTSDIR en PREFIX kunnen de standaardmappen veranderd worden: &prompt.root; make PORTSDIR=/usr/home/example/ports install Het voorbeeld hierboven compileert de port in /usr/home/example/ports en installeert alles in /usr/local. &prompt.root; make PREFIX=/usr/home/example/local install Het voorbeeld hierboven compileert in /usr/ports en installeert in /usr/home/example/local. &prompt.root; make PORTSDIR=../ports PREFIX=../local install Het voorbeeld hierboven combineert de twee instellingen. Het gaat te ver om dit volledig in het handboek te beschrijven, maar hier krijgt de lezer een idee van de mogelijkheden. Het is ook mogelijk de bovenstaande variabelen als deel van de omgeving in te stellen. In de hulppagina's van de gebruikte shell staat hoe dat mogelijk is. Omgaan met <command>imake</command> Er zijn ports die imake gebruiken (een onderdeel van het X Window systeem) die niet goed werken met PREFIX en erop staan te installeren in /usr/X11R6. Er zijn ook een aantal Perl ports die PREFIX negeren en in de Perl hiërarchie installeren. Deze ports op de PREFIX locatie laten installeren is meestal erg moeilijk of onmogelijk. Geïnstalleerde ports verwijderen ports verwijderen In deze paragraaf wordt het verwijderen van ports behandeld. Dat kan nodig zijn als een port niet langer wordt gebruikt of als de verkeerde ports is geïnstalleerd. Dit wordt geïllustreerd door de port uit het vorige voorbeeld te verwijderen (lsof). Net als bij het installeren van ports, moet eerst naar de juiste map gegaan worden (/usr/ports/sysutils/lsof). Daarna kan lsof verwijderd worden. Dit gaat met het commando make deinstall: &prompt.root; cd /usr/ports/sysutils/lsof &prompt.root; make deinstall ===> Deinstalling for lsof-4.57 Erg makkelijk dus. Nu is lsof van een systeem verwijderd. Om het opnieuw te installeren kan vanuit de map /usr/ports/sysutils/lsof make reinstall uitgevoerd worden. Het uitvoeren van make deinstall en make reinstall werkt niet als ooit make clean voor die port is uitgevoerd. Om een port te verwijderen na het cleanen van die port kan &man.pkg.delete.1; gebruikt worden, zoals wordt toegelicht in de paragraaf Het Packagessysteem Gebruiken. Ports en schijfruimte ports schijfruimte Werken met de Portscollectie kan in de loop der tijd veel schijfruimte gebruiken. Omdat de portsstructuur de neiging heeft in de loop der tijd in grootte te groeien, na het bouwen en installeren van software uit de ports, is het van belang altijd de tijdelijke werkmappen work op te ruimen met het commando make clean. Hiermee wordt de map work verwijderd nadat een port is gebouwd en geïnstalleerd. Daarnaast kunnen ook de distfiles met de broncode verwijderd worden uit de map distfiles en kunnen ports die niet meer gebruikt worden verwijderd worden. Sommige gebruikers kiezen ervoor om de beschikbare port categorieën te beperken met instellingen in het bestand refuse. Zo kan bij het draaien van de applicatie CVSup voorkomen worden dat bestanden in een categorie worden gedownload. Meer informatie over refuse staat in . Ports bijwerken portupgrade ports bijwerken Als de Portscollectie eenmaal is bijgewerkt vóór het bijwerken van ports, is het verstandig het bestand /usr/ports/UPDATING te raadplegen. In dat bestand staan aanwijzingen en wijzigingen voor gebruikers die van belang zijn bij het bijwerken van ports. Het bijwerken van ports kan een vervelend klusje zijn. Om bijvoorbeeld een port bij te werken is het nodig om naar de juiste portsmap te gaan, de port te bouwen, de oude port te verwijderen, de nieuwe port te installeren en daarna de werkmap op te ruimen. Het is voorstelbaar dat dit voor bijvoorbeeld vijf ports een vervelend klusje is. Dit was een groot probleem voor systeembeheerders, dus zijn daar hulpprogramma's voor gemaakt. Zo voert het hulpprogramma sysutils/portupgrade het complete hiervoor beschreven proces uit! Die port is gewoon als iedere andere port te installeren met make install clean. Nu kan er een database gemaakt worden met het commando pkgdb -F. Hiermee wordt de lijst van geïnstalleerde ports gelezen en wordt een databasebestand gemaakt in de map /var/db/pkg. Als daarna portupgrade -a wordt uitgevoerd, wordt die database gelezen en het bestand INDEX van de ports. Tenslotte begint portupgrade met het downloaden, bouwen, back-uppen, installeren en opschonen van de ports die zijn bijgewerkt. portupgrade kent veel opties voor verschillend gebruik. De meest belangrijke worden hieronder besproken. Om een specifieke applicatie bij te werken en niet de hele database, kan portupgrade pkgname gebruikt worden. De vlag kan gebruikt worden om portupgrade ook te draaien voor alle packages waar het opgegeven package van afhankelijk is en de optie zorgt ervoor dat het wordt gedraaid voor alle packages die van het opgegeven package afhankelijk zijn. Om bij installatie van packages in plaats van ports gebruik te maken kan gebruikt worden. Met deze optie zoekt portupgrade in de lokale mappen uit PKG_PATH of haalt de packages van via het netwerk op als het lokaal niet wordt aangetroffen. Als een package niet lokaal en niet via het netwerk wordt gevonden, dan gebruikt portupgrade ports. Om het gebruik van ports te voorkomen kan gebruik gemaakt worden van de optie . Om alleen de distfiles op te halen (of packages als is opgegeven), zonder bouwen of installeren, is beschikbaar. Meer informatie staat in &man.portupgrade.1;. Het is van belang om regelmatig de packagedatabase bij te werken met pkgdb -F om inconsistenties de repareren, in het bijzonder als portupgrade daar om vraagt. Als portupgrade tijdens het bijwerken van de packagedatabase wordt onderbroken levert dat een inconsistente database op. Er bestaan ook andere hulpprogramma's die de besproken taken uit kunnen voeren. Deze zijn te vinden in de map ports/sysutils. Activiteiten na het installeren Na het installeren van een nieuwe applicatie is het meestal verstandig om de documentatie te lezen die bij een applicatie zit, bestanden met instellingen die vereist zijn aan te passen, ervoor te zorgen dat de applicatie start na het booten (als het een daemon is), enzovoort. De exacte stappen om een applicatie in te stellen zijn natuurlijk voor iedere applicatie anders. Maar als er net een nieuwe applicatie is geïnstalleerd en het is niet vanzelfsprekend hoe verder te gaan, dan kunnen de volgende tips helpen: Met &man.pkg.info.1; kan uitgevonden worden welke bestanden geïnstalleerd zijn en waar. Om bijvoorbeeld uit te vinden welke bestanden door FooPackage versie 1.0.0 zijn geïnstalleerd: &prompt.root; pkg_info -L foopackage-1.0.0 | less Bestanden in mapnamen met man/ zijn hulppagina's, etc/ bevat bestanden met instellingen en doc/ bevat uitgebreidere documentatie. Als niet helemaal duidelijk is welke versie van het programma is geïnstalleerd, kan een commando als volgt gebruikt worden: &prompt.root; pkg_info | grep -i foopackage Hiermee worden alle packages getoond waar foopackage in de packagenaam voorkomt. Als de hulppagina's zijn gevonden, kunnen die bekeken worden met &man.man.1;. Zo kan er ook in de bestanden met voorbeeldinstellingen gekeken worden en naar aanvullende documentatie, als die is bijgeleverd. Als er een website is voor de applicatie staat daar vaak ook aanvullende documentatie, veelgestelde vragen, enzovoort. Als het webadres niet bekend is, kan dat nog staan in de uitvoer van het volgende commando: &prompt.root; pkg_info foopackage-1.0.0 Als er een regel met WWW: in staat, is dat de URL naar de website voor de applicatie. Ports die na het booten moeten starten (zoals internet diensten) hebben meestal een voorbeeldscript in /usr/local/etc/rc.d. Dit script kan bekeken, aangepast en hernoemd worden waar nodig. Meer informatie staat in Diensten Starten. Omgaan met kapotte ports Als een port niet werkt, zijn er een aantal mogelijke manieren om verder te komen: + + Zoek uit of er een oplossing voor de port staat te + wachten in de Problem Report + database. Als dat zo is kan wellicht de + voorgestelde reparatie gebruikt worden. + + + + Vraag de beheerder van de port om hulp. Voor het + e-mailadres van de beheerder kan make + maintainer ingegeven worden of het kan in de + Makefile staan. Zet in de mail in ieder + geval de naam en versie van de port (de regel met + $&os;: in de + Makefile) en de uitvoer tot en met de + foutmelding. + + + Sommige ports worden niet beheerd door een individu + maar in plaats daarvan door een mailinglijst. + Veel, maar niet alle, van deze adressen zien eruit als + freebsd-listname@FreeBSD.org. + Houd hier alstublieft rekening mee bij het formuleren van + vragen. + + In het bijzonder worden ports die geregistreerd staan + als onderhouden door freebsd-ports@FreeBSD.org helemaal + niet onderhouden. Reparaties en ondersteuning, als die al + beschikbaar is, komt vanuit de gemeenschap die is + geabonneerd op die mailinglijst. Meer vrijwilligers zijn + altijd nodig! + + + Als er geen antwoord komt, stuur dan met &man.send-pr.1; + een foutrapport in. Zie Writing + &os; Problem Reports). + + Repareren! In het Handboek voor de Porter is gedetailleerde informatie te vinden over de infrastructuur van de Ports, zodat een kapotte port gemaakt kan worden of er zelfs een nieuwe port ingestuurd kan worden. - - Klaag alleen per e-mail! Er kan - eerst een e-mail naar de beheerder van de port gestuurd - worden. Voor het mailadres van de beheerder kan - make maintainer ingegeven worden of het - kan in de Makefile staan. In de mail - dienen in ieder geval de naam en versie van de port te - staan (de regel met $&os;: in de - Makefile) en de uitvoer tot en met de - foutmelding. Als er geen antwoord komt van de beheerder, - kan er met &man.send-pr.1; een foutrapport ingestuurd - worden. - - Zoek een package van een FTP site in de buurt. De master packagecollectie staat op ftp.FreeBSD.org in de map packages, maar het is van belang dat er - eerst in de buurt wordt gekeken! Dat - het package werkt is waarschijnlijker dan wanneer uit de - de broncode wordt gecompileerd en het is nog sneller ook. - Een package kan met &man.pkg.add.1; geïnstalleerd - worden. + eerst in de buurt + wordt gekeken! Dat het package werkt is waarschijnlijker dan + wanneer uit de broncode wordt gecompileerd en het is nog + sneller ook. Een package kan met &man.pkg.add.1; + geïnstalleerd worden. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/preface/preface.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/preface/preface.sgml index 0bbc23e476..e3f1a51e01 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/preface/preface.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/preface/preface.sgml @@ -1,733 +1,744 @@ Voorwoord Bedoeld publiek De nieuwkomers bij &os; zullen zien dat de eerste sectie van dit boek ze begleidt door de &os; installatieprocedure en de geleidelijke introductie in de concepten van &unix;. Om deze sectie goed te kunnen doorlopen is meer nodig dan de wens om te ontdekken en de mogelijkheid om nieuwe concepten op te nemen wanneer ze geïntroduceerd worden. De tweede, veel grotere, sectie van het handboek is een uitvoerige referentie naar alle mogelijke (relevante) onderwerpen die interessant zijn voor &os; systeembeheerders. Sommige van deze hoofdstukken adviseren mogelijk om eerdere documentatie te lezen. Dit wordt aangegeven in de samenvatting aan het begin van elk hoofdstuk. Voor een lijst van extra bronnen van informatie zie . Wijzigingen ten opzichte van de tweede editie Deze derde editie is het resultaat van meer dan twee jaar werk van de toegewijde leden van het &os; Documentatieproject. Hieronder staan de grootste veranderingen in deze nieuwe editie: , Instellingen en optimalisatie, is uitgebreid met nieuwe informatie over ACPI power en resource management, het systeemhulpprogramma cron en er staan meer opties voor het optimaliseren van de kernel beschreven. , Beveiliging, is uitgebreid met meer informatie over virtuele private netwerken (VPN's), toegangscontrolelijsten voor het bestandssysteem (ACL's) en beveiligingswaarschuwingen. , Verplichte toegangscontrole (MAC), is een nieuw hoofdstuk in deze editie. Er wordt in uitgelegd wat MAC is en hoe het gebruikt kan worden om &os; te beveiligen. , Opslag, is uitgebreid met informatie over USB opslagapparaten, snapshots van bestandssystemen, bestandssystemen op basis van bestanden en het netwerk en versleutelde partities op disks. , Vinum, is een nieuw hoofdstuk in deze editie. Er wordt in beschreven hoe Vinum gebruikt kan worden. Vinum is een logische volume manager die apparaat onafhankelijke logische disks kan aanbieden en software RAID-0, RAID-1 en RAID-5. Aan , PPP en SLIP, is een paragraaf toegevoegd over problemen oplossen. , E-mail, is uitgebreid met informatie over alternatieve transport programma's, SMTP authenticatie, UUCP, fetchmail, procmail en een aantal andere gevorderde onderwerpen. , Netwerkdiensten, is nieuw in deze editie. Dit hoofdstuk bevat informatie over het opzetten van een Apache HTTP Server, FTPd en het opzetten van een server voor Microsoft &windows; clients met Samba. Een aantal paragrafen uit , Netwerken voor Gevorderden, zijn om reden van presentatie naar dit hoofdstuk verplaatst. , Netwerken voor gevorderden, is uitgebreid met informatie over het gebruik van Bluetooth apparaten met &os;, het opzetten van draadloze netwerken en Asynchronous Transfer Mode (ATM) netwerken. Er is een termenoverzicht toegevoegd als centrale locatie voor definities van technische termen die in dit boek gebruikt worden. Tenslotte zijn er nog veel estetische wijzigingen doorgevoerd aan tabellen en figuren in het boek. Veranderingen ten opzichte van de eerste editie Deze tweede editie is een optelsom van meer dan twee jaar werk door vaste leden van het &os; Documentation Project. Het volgende zijn de grote wijzigingen in deze editie: Er is een complete INDEX toegevoegd. Alle ASCII figuren zijn vervangen door grafische diagrammen. Aan elk hoofdstuk is een standaardsamenvatting toegevoegd om een snel overzicht te geven welke informatie zich in het hoofdstuk bevindt en wat de lezer geacht wordt te weten. De inhoud is logisch ingedeeld in drie delen: Starten, Systeembeheer en Appendix. (&os; installeren) is compleet herschreven met veel screenshots erbij om het makkelijker te maken voor nieuwe gebruikers om greep te krijgen op de tekst. (&unix; beginselen) is uitgebreid met extra informatie over processen, daemons en signalen. (Applicaties installeren) is uitgebreid met extra informatie over binair package-beheer. (Het X Window systeem) is compleet herschreven met de nadruk op het gebruik van moderne bureaubladtechnologiën zoals KDE en GNOME op &xfree86; 4.X. (Het &os; Opstartproces) is uitgebreid. (Opslag) is herschreven uit wat eens twee aparte hoofdstukken waren over disks en backups. We vinden dat de onderwerpen beter begrijpbaar zijn wanneer ze in één hoofdstuk zijn ondergebracht. Er is ook een sectie ver RAID (zowel hardware als softwarematig) toegevoegd. (Seriële communicatie) is compleet gereorganiseerd en bijgewerkt voor &os; 4.X/5.X. (PPP en SLIP) is aanzienlijk bijgewerkt. Veel nieuwe secties zijn toegevoegd aan (Geavanceerd netwerken). (E-mail) is uitgebreid met meer informatie over het instellen van sendmail. ( &linux; binaire compatibiliteit) is uitgebreid met informatie over het installeren van &oracle; en &sap.r3; De volgende nieuwe onderwerpen worden behandeld in de tweede editie: Instellingen en optimalisatie (). Multimedia () De opbouw van dit boek Dit boek is opgedeeld in vijf logische secties. De eerste sectie, Beginnen, behandelt de installatie en het basisgebruik van &os;. Er wordt verwacht dat lezers deze hoofdstukken volgt, en mogelijk hoofdstukken overslaat met bekende onderwerpen. De tweede sectie, Algemene Taken, behandelt veelgebruikte functies van &os;. Deze sectie en alle volgende kunnen in een willekeurige volgorde gelezen worden. Iedere sectie begint met een beknopte samenvatting die beschrijft wat het hoofdstuk inhoudt en wat de lezer al moet weten. Dit is bedoeld om de lezer de kans te geven alleen dat te lezen wat voor hem van belang is. In de derde sectie, Systeembeheer, wordt het beheer behandeld. De vierde sectie, Netwerkcommunicatie, gaat over netwerken en servers. De vijfde sectie bevat appendices met referentiemateriaal. , Introductie Introduceert &os; aan een nieuwe gebruiker. Het beschrijft de geschiedenis van het &os; project, de doelen en het ontwikkelmodel. , Installatie Begeleidt een gebruiker door de installatieprocedure. Sommige geavanceerde installatie-onderwerpen zoals installatie door middel van een seriële console worden ook behandeld. , &unix; beginselen Behandelt de basiscommando's en functionaliteit van het &os; besturingssyteem. Als de lezer bekend is met &linux; of een andere &unix; variant, kan dit hoofdstuk waarschijnlijk overgeslagen worden. , Applicaties installeren Behandelt de installatie van software van derden, met zowel &os;'s innovatieve Portscollectie als de standaard binaire packages. , Het X Window systeem Beschrijft het X Window systeem in het algemeen en het gebruik van X11 op &os; in het bijzonder. Het beschrijft ook standaard bureaubladomgevingen zoals KDE en GNOME. , Bureaubladapplicaties Levert standaard bureaubladapplicaties in een lijst, zoals webbrowsers en productiviteitspakketten, en beschrijft hoe ze te installeren op &os;. , Multimedia Laat zien hoe geluid- en video-ondersteuning te installeren voor een systeem. Het beschrijft ook een aantal voorbeeld audio- en video- applicaties. , Instellen van de &os; kernel Beschrijft waarom misschien een nieuwe kernel ingesteld moet worden en levert gedetailleerde instructies voor het instellen, bouwen en installeren van een eigen kernel. , Afdrukken Beschrijft hoe printers beheerd worden onder &os;, met informatie over bannerpagina's, afdruk-accouting en initiële installatie. , Instellingen en optimalisatie Beschrijft de parameters beschikbaar voor systeembeheerders om een &os; te optimaliseren voor de beste prestaties. Het beschrijft ook diverse instellingenbestanden die gebruikt worden in &os; en waar die te vinden zijn. , Het &os; opstartproces Beschrijft de &os; opstartprocedure en legt uit hoe deze aan te passen met instellingen. , Gebruikers en basis accountbeheer Beschrijft hoe gebruikers-accounts aan te maken en te wijzigen. Het beschrijft ook welke resource-beperkingen er gezet kunnen worden op gebruikers en andere account-beheerstaken. , Beveiliging Beschrijft vele verschillende hulpapplicaties die beschikbaar zijn die helpen om een &os; systeem veilig te houden, met oa: Kerberos, IPsec en OpenSSH. , Verplichte Toegangscontrole (MAC) Legt uit was Verplichte Toegangscontrole (MAC) is en hoe het gebruikt kan worden om een &os; te beveiligen. , Opslag Beschrijft hoe opslagmedia en bestandssystemen beheerd worden onder &os;. Dit omvat fysieke schijven, RAID arrays, optische en tape media, geheugenschijven en netwerkbestandssystemen. + + , + Geom + + + Beschrijft wat het GEOM framwork in &os; is en hoe de + verschillende ondersteunde RAID-niveau's in te + stellen. + + + , Vinum Beschrijft hoe Vinum gebruikt wordt, een logische volumebeheerder die apparaatonafhankelijke logische disken levert, met software RAID-0, RAID-1 en RAID-5. , Lokalisatie - I18N/L10N gebruiken en instellen Beschrijft hoe &os; met andere talen dan Engels te gebruiken is. Behandelt zowel het systeem- als applicatieniveau van localisatie. , Het scherp van de snede Geeft uitleg over de verschillen tussen &os;-STABLE, &os;-CURRENT en &os; releases. Beschrijft welke gebruikers voordeel hebben van het bijhouden van een ontwikkelsysteem en legt dat proces uit. , Seriële communicatie Legt uit hoe een verbinding te maken met terminals en modems op een &os; systeem voor zowel dial-in als dial-out verbindingen. , PPP en SLIP Beschrijft hoe PPP, SLIP en PPP over Ethernet te gebruiken om verbinding te maken met remote systemen met &os;. , E-mail Legt verschillende componenten uit van een mailserver en gaat dieper in op simpele instellingen voor de populairste mailserver software: sendmail. , Netwerkdiensten Geeft gedetailleerde instructies en voorbeeldinstellingen om een &os; machine als een netwerk bestandssysteem server, DNS server, netwerk informatiesysteem server of tijdserver in te stellen. , Firewalls Licht de filosofie achter op software gebaseerde firewalls toe en beschrijf in detail hoe de verschillende firewalls die in &os; beschikbaar zijn ingesteld kunnen worden. , Netwerken voor gevorderden Beschrijft meerdere netwerk onderwerpen, inclusief het delen van een internetverbinding met andere computers in een LAN, routeren voor gevorderden, draadloze netwerken, bluetooth, ATM, IPv6 en nog veel meer. , &os; verkrijgen Geeft verschillende bronnen aan voor het verkrijgen van &os; media op cd-rom of DVD evenals verschillende sites op het internet die gebruikers in staat stellen &os; te downloaden en te installeren. , Bibliografie Dit boek behandelt veel verschillende onderwerpen die de lezer misschien hongerig maken naar een gedetaileerdere uitleg. De bibliografie bevat verwijzingen naar een aantal uitstekende boeken. , Bronnen op Internet Beschrijft de vele forums die beschikbaar zijn voor &os; gebruikers om vragen te stellen, en om deel te nemen aan technische conversaties over &os;. , PGP sleutels Geeft de PGP-vingerafdrukken van verschillende &os; ontwikkelaars. Overeenkomsten in dit boek Om consistentie en leesbaarheid te behouden en de leesbaarheid te behouden worden er een aantal overeenkomsten nageleefd in dit boek. Typografische overeenkomsten Italic Een italic lettertype wordt gebruikt voor bestandsnamen, URL's, benadrukte tekst, en het eerste gebruik van technische termen. Monospace Een monospaced lettertype wordt gebruikt voor foutmeldingen, commando's, omgevingsvariabelen, namen van ports, hostnamen, gebruikersnamen, groepsnamen, apparaatnamen, variabelen en stukjes code. Vet Een vet lettertype wordt gebruikt voor applicaties, commando's en toetsen. Gebruikersinvoer Toetsen worden weergegeven in bold om op te vallen tussen andere tekst. Toetscombinaties die bedoeld zijn om tegelijkertijd getypt te worden worden weergeven met +' tussen de toetsen zoals Ctrl AltDel Betekent dat de gebruiker de volgende toetsen op hetzelfde moment moet indrukken: Ctrl, Alt en Del. Toetsen die bedoeld zijn om achter elkaar te typen worden gescheiden door komma's, bijvoorbeeld Ctrl X, Ctrl S zou betekenen dat de gebruiker de Ctrl en X toetsen tegelijk moet indrukken en erna Ctrl en S tegelijkertijd moet indrukken. Voorbeelden Voorbeelden die beginnen met E:\> geven aan dat het een &ms-dos; commando betreft. Tenzij anders vermeld, kunnen deze commando's in een Command promptscherm in een moderne µsoft.windows; omgeving worden gebruikt. E:\> tools\fdimage floppies\kern.flp A: Voorbeelden die starten met een &prompt.root; geven aan dat een commando ingegeven moet worden als de superuser in &os;. Er kan aangemeld worden met root om het commando in te typen, of er kan na als gewone gebruiker aangemeld te hebben gebruikt gemaakt worden van &man.su.1; om superuser-rechten te verkrijgen. &prompt.root; dd if=kern.flp of=/dev/fd0 Voorbeelden die starten met &prompt.user; geven aan dat een commando opgegeven moet worden vanuit een normale gebruikersaccount. Tenzij anders vermeld, wordt de C-shell syntaxis gebruikt voor het instellen van omgevingsvariabelen en andere shellcommando's. &prompt.user; top Dankwoorden Het boek dat nu voorligt representeert de inspanningen van honderden mensen over de hele wereld. Of ze nu foutjes verbeteren of complete hoofdstukken inleveren, ze hebben allemaal nuttig bijgedragen. Verschillende bedrijven hebben bijgedragen aan het maken van dit document door de schrijvers te betalen om hier full-time aan te werken, door te betalen voor de publicatie, etc. In het bijzonder heeft BSDi (Overgenomen door Wind River Systems) leden van het &os; Documentatie Project betaald om full-time te werken aan het verbeteren van dit boek, wat leidde tot de publicatie van de eerste editie in maart 2000 (ISBN 1-57176-241-8). Wind River Systems heeft daarna verschillende schrijvers betaald om een aantal verbeteringen uit te voeren voor de printuitvoer-infrastructuur en om extra hoofdstukken toe te voegen aan de tekst. Dit werk leverde de publicatie van de tweede gedrukte editie in november 2001 (ISBN 1-57176-303-1). In 2003-2004 heeft &os; Mall, Inc een aantal mensen die bijdragen hebben geleverd betaald om het handboek te verbeteren voor een derde gedrukte editie. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/security/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/security/chapter.sgml index a9a123369b..e1d978ec17 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/security/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/security/chapter.sgml @@ -1,5631 +1,5632 @@ Matthew Dillon Veel uit dit hoofdstuk is overgenomen uit de security(7) handboekpagina van Siebrand Mazeland Vertaald door Beveiliging beveiliging Overzicht Dit hoofdstuk biedt een basisinleiding in systeembeveiligingsconcepten, een aantal goede basisregels en een paar gevorderde onderwerpen binnen &os;. Veel van de onderwerpen die worden behandeld kunnen ook worden toegepast op systemen en internet in het algemeen. Het internet is niet langer een vriendelijke omgeving waar iedereen een goede buur wil zijn. Het beveiligen van een systeem is onontbeerlijk als gegevens, intellectueel eigendom, tijd en wat dan ook uit de handen van hackers c.s. gehouden moeten worden. &os; biedt veel hulpmiddelen en mechanismen om te zorgen voor de integriteit en veiligheid van een systeem en netwerk. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Van basis systeembeveiligingsconcepten in relatie tot &os;; Meer over verschillende versleutelingsmechanismen die beschikbaar zijn in &os; zoals DES en MD5; Hoe eenmalige wachtwoordauthenticatie opgezet kan worden; Hoe TCP Wrappers in te stellen voor gebruik met inetd; Hoe KerberosIV op &os; releases eerder dan 5.0 opgezet kan worden; Hoe Kerberos5 op &os; 5.0 release en verder opgezet kan worden; Hoe IPsec wordt ingesteld en hoe een VPN op te zetten tussen &os; en µsoft.windows; machines; Hoe OpenSSH, &os;'s SSH implementatie, in te stellen en te gebruiken; Wat filesysteem ACLs zijn en hoe die te gebruiken; Hoe het hulpprogramma Portaudit gebruikt kan worden om softwarepakketten uit de Portscollectie te auditen; Hoe om te gaan met publicaties van &os; beveiligingswaarschuwingen; Iets van Procesaccounting en hoe dat is in te schakelen in &os;. Er wordt aangenomen dat de lezer van dit hoofdstuk: Basisbegrip heeft van &os; en internetconcepten. In dit boek worden nog meer onderwerpen met betrekking tot beveiliging beschreven. Zo wordt bijvoorbeeld Verplichte Toegangscontrole (Mandatory Access Control) besproken in en Internet Firewalls in . Introductie Beveiliging is een taak die begint en eindigt bij de systeembeheerder. Hoewel alle BSD &unix; multi-user systemen enige inherente beveiliging kennen, is het bouwen en onderhouden van additionele beveiligingsmechanismen om de gebruikers eerlijk te houden waarschijnlijk een van de zwaarste taken voor de systeembeheerder. Machines zijn zo veilig als ze gemaakt worden en beveiligingsoverwegingen staan altijd op gespannen voet met de wens om gebruiksvriendelijkheid. &unix; systemen zijn in het algemeen in staat tot het tegelijkertijd uitvoeren van een enorm aantal processen en veel van die processen acteren als server - daarmee wordt bedoeld dat externe entiteiten er verbindingen mee kunnen maken en ertegen kunnen praten. Nu de minicomputers en mainframes van gisteren de desktops van vandaag zijn en computers onderdeel zijn van netwerken en internetwerken, wordt beveiliging nog belangrijker. Beveiliging kan het beste ingesteld worden door een gelaagde ui-aanpak. In een notendop zijn er het beste net zoveel lagen van beveiliging als handig is en daarna dient het systeem zorgvuldig gemonitord te worden op inbraken. Het is niet wenselijk beveiliging te overontwerpen, want dat doet afbreuk aan de detectiemogelijkheden en detectie is een van de belangrijkste aspecten van beveiligingsmechanismen. Zo heeft het bijvoorbeeld weinig zin om de schg vlaggen (zie &man.chflags.1;) op ieder binair bestand op een systeem te zetten, omdat het, hoewel dit misschien tijdelijk binaire bestanden beschermt, een inbreker in een systeem ervan kan weerhouden een eenvoudig te detecteren wijziging te maken waardoor beveiligingsmaatregelen de inbreker misschien helemaal niet ontdekken. Systeembeveiliging heeft ook te maken met het omgaan met verschillende vormen van aanvallen, zoals een poging om een systeem te crashen of op een andere manier onstabiel te maken, zonder te proberen de root account aan te vallen (break root). Aandachtspunten voor beveiliging kunnen opgesplitst worden in categorieën: Ontzeggen van dienst aanvallen (Denial of service). Gebruikersaccounts compromitteren. root compromitteren via toegankelijke servers. root compromitteren via gebruikersaccounts. Achterdeur creëren (Backdoor). DoS aanvallen Ontzegging van Dienst (DoS) beveiliging Ontzegging van Dienst DoS aanvallen (DoS) Ontzegging van Dienst (DoS) Een ontzegging van dienst (DoS) aanval is een techniek die de machine middelen ontneemt. In het algemeen zijn DoS aanvallen brute kracht mechanismen die proberen de machine te crashen of op een andere manier onbruikbaar te maken door de machine of de netwerkcode te overvragen. Sommige DoS aanvallen proberen misbruik te maken van bugs in de netwerkcode om een machine met een enkel pakket te crashen. Zoiets kan alleen gerepareerd worden door een aanpassing aan de kernel te maken. Aanvallen op servers kunnen vaak hersteld worden door op de juiste wijze opties in stellen om de belasting van servers te limiteren in ongunstige omstandigheden. Omgaan met brute kracht aanvallen is lastiger. Zo is een aanval met gefingeerde pakketten (spoofed-packet) vrijwel niet te stoppen, behalve dan door het systeem van internet los te koppelen. Misschien gaat de machine er niet door plat, maar het kan wel een volledige internetverbinding verzadigen. beveiliging account compromittering Een gecompromitteerde gebruikersaccount komt nog veel vaker voor dan een DoS aanval. Veel systeembeheerders draaien nog steeds standaard telnetd, rlogind, rshd en ftpd servers op hun machines. Deze servers communiceren standaard niet over beveiligde verbindingen. Het resultaat is dat als er een redelijk grote gebruikersgroep is, er altijd wel van een of meer van de gebruikers die van afstand op dat systeem aanmelden (wat toch de meest normale en makkelijke manier is om op een systeem aan te melden) het wachtwoord is afgeluisterd (sniffed). Een oplettende systeembeheerder analyseert zijn logboekbestanden om te zoeken naar verdachte bronadressen, zelfs als het om succesvolle aanmeldpogingen gaat. Uitgangspunt moet altijd zijn dat als een aanvaller toegang heeft tot een gebruikersaccount, de aanvaller de root account kan compromitteren. In werkelijkheid is het wel zo dat voor een systeem dat goed beveiligd is en goed wordt onderhouden, toegang tot een gebruikersaccount niet automatisch betekent dat de aanvaller ook root privileges kan krijgen. Het is van belang dit onderscheid te maken, omdat een aanvaller zonder toegang tot root in het algemeen zijn sporen niet kan wissen en op z'n best wat kan rommelen met bestanden van de gebruiker of de machine kan crashen. Gecompromitteerde gebruikersaccounts zijn vrij normaal omdat gebruikers normaliter niet de voorzorgsmaatregelen nemen die systeembeheerders nemen. beveiliging achterdeuren Systeembeheerders moeten onthouden dat er in potentie heel veel manieren zijn om toegang tot root te krijgen. Een aanvaller zou het root wachtwoord kunnen kennen, een bug kunnen ontdekken in een dienst die onder root draait en daar via een netwerkverbinding op in kunnen breken of een aanvaller zou een probleem kunnen met een suid-root programma dat de aanvaller in staat stelt root te worden als hij eenmaal toegang heeft tot een gebruikersaccount. Als een aanvaller een manier heeft gevonden om root te worden op een machine, dan hoeft hij misschien geen achterdeur (backdoor) te installeren. Veel bekende manieren die zijn gevonden om root te worden, en weer zijn afgesloten, vereisen veel werk van de aanvaller om zijn rommel achter zich op te ruimen, dus de meeste aanvallers installeren een achterdeur. Een achterdeur biedt de aanvaller een manier om makkelijk opnieuw root toegang tot het systeem te krijgen, maar dit geeft de slimme systeembeheerder ook een makkelijke manier om de inbraak te ontdekken. Het onmogelijk maken een achterdeur te installeren zou best wel eens nadelig kunnen zijn voor beveiliging, omdat hiermee nog niet het gat gedicht is waardoor er in eerste instantie is ingebroken. Beveiligingsmaatregelen moeten altijd geïmplementeerd worden in een meerlagenmodel en worden als volgt gecategoriseerd: Beveiligen van root en medewerkersaccounts. Beveiligen van root – servers onder root en suid/sgid binaire bestanden. Beveiligen van gebruikersaccounts. Beveiligen van het wachtwoordbestand. Beveiligen van de kern van de kernel, ruwe apparaten en bestandssystemen. Snel detecteren van ongeoorloofde wijzigingen aan het systeem. Paranoia. In het volgende onderdeel van dit hoofdstuk gaan we dieper in op de bovenstaande punten. &os; beveiligen beveiliging &os; beveiligen Commando vs. protocol In dit hele document gebruiken we vette tekst om te verwijzen naar een commando of applicatie en een monospaced lettertype om te verwijzen naar specifieke commando's. Protocollen staan vermeld in een normaal lettertype. Dit typografische onderscheid is zinvol omdat bijvoorbeeld ssh zowel een protocol als een commando is. In de volgende onderdelen behandelen we de methodes uit de vorige paragraaf om een &os; systeem te beveiligen. Beveiligen van <username>root</username> en medewerkersaccounts. su Om te beginnen: doe geen moeite om medewerkersaccounts te beveiligen als de root account niet beveiligd is. Op de meeste systemen heeft de root account een wachtwoord. Als eerste moet aangenomen worden dat dit wachtwoord altijd gecompromitteerd is. Dit betekent niet dat het wachtwoord verwijderd moet worden. Het wachtwoord is namelijk bijna altijd nodig voor toegang via het console van de machine. Het betekent wel dat het niet mogelijk gemaakt moet worden om het wachtwoord te gebruiken buiten het console om en mogelijk zelfs niet via het &man.su.1; commando. Pty's moeten bijvoorbeeld gemarkeerd staan als onveilig (insecure) in het bestand /etc/ttys zodat direct aanmelden met root via telnet of rlogin niet wordt toegestaan. Als andere aanmelddiensten zoals sshd gebruikt worden, dan hoort direct aanmelden via root uitgeschakeld staat. Dit kan door het bestand /etc/ssh/sshd_config te bewerken en ervoor te zorgen dat PermitRootLogin op NO staat. Dit moet gebeuren voor iedere methode van toegang – diensten zoals FTP worden vaak over het hoofd gezien. Het direct aanmelden van root hoort alleen te mogen via het systeemconsole. wheel Natuurlijk moet een systeembeheerder de mogelijkheid hebben om root te worden. Daarvoor kunnen een paar gaatjes geprikt worden. Maar dan moet ervoor gezorgd worden dat er voor deze gaatjes extra aanmelden met een wachtwoord nodig is. Eén manier om root toegankelijk te maken is door het toevoegen van de juiste medewerkersaccounts aan de wheel groep (in /etc/group). De medewerkers die lid zijn van de groep wheel mogen su–en naar root. Maak medewerkers nooit native lid van de groep wheel door ze in de groep wheel te plaatsen in /etc/group. Medewerkersaccounts horen lid te zijn van de groep staff en horen dan pas toegevoegd te worden aan de groep wheel in het bestand /etc/group. Alleen medewerkers die ook echt toegang tot root nodig hebben horen in de groep wheel geplaatst te worden. Het is ook mogelijk, door een authenticatiemethode als Kerberos te gebruiken, om het bestand .k5login van Kerberos in de root account te gebruiken om een &man.ksu.1; naar root toe te staan zonder ook maar iemand lid te maken van de groep wheel. Dit is misschien wel een betere oplossing, omdat het wheel-mechanisme het nog steeds mogelijk maakt voor een inbreker root te breken als de inbreker een wachtwoordbestand te pakken heeft gekregen en toegang kan krijgen tot één van de medewerkersaccounts. Hoewel het instellen van het wheel-mechanisme beter is dan niets, is het niet per se de meest veilige optie. Een indirecte manier om de medewerkersaccounts te beveiligen en uiteindelijk ook de toegang tot root, is het gebruik van alternatieve aanmeldmethodes en de wachtwoorden van de medewerkersaccounts, zoals het heet uit te sterren. Met &man.vipw.8; kan iedere instantie van een gecodeerd wachtwoord vervangen worden door een enkel * karakter. Met dit commando worden /etc/master.passwd en de gebruikers/wachtwoord database bijgewerkt om het aanmelden met wachtwoord uit te schakelen. Een regel voor een medewerkersaccount als: foobar:R9DT/Fa1/LV9U:1000:1000::0:0:Foo Bar:/home/foobar:/usr/local/bin/tcsh Zou veranderd moeten worden naar: foobar:*:1000:1000::0:0:Foo Bar:/home/foobar:/usr/local/bin/tcsh Door deze wijziging kan niet langer normaal aangemeld worden omdat het gecodeerde wachtwoord nooit gelijk is aan de *. Nu dit is gebeurd, moeten medewerkers een ander mechanisme gebruiken om zich te authenticeren zoals &man.kerberos.1; of &man.ssh.1; met een publiek/privaat sleutelpaar. Bij het gebruik van iets als Kerberos moeten gewoonlijk de machines waarop de Kerberos server draait en het desktop werkstation beveiligd worden. Bij het gebruik van een publiek/privaat sleutelpaar met ssh, moet in het algemeen de machine van waar wordt aangemeld beveiligd worden (meestal een werkstation). Het is mogelijk nog een beveiligingslaag toe te voegen door het sleutelpaar te beschermen met een wachtwoord als het aan te maken met &man.ssh-keygen.1;. Door accounts van medewerkers uit te sterren is het ook gegarandeerd dat ze alleen aan kunnen melden door gebruik te maken van de veilige toegangsmethodes die de beheerder heeft ingesteld. Hierdoor worden alle medewerkers gedwongen veilige, gecodeerde verbindingen te gebruiken voor al hun sessies. Daarmee wordt een belangrijk beveiligingsgat gesloten dat veel indringers gebruiken: snuffelen aan het netwerk vanaf een niet-relevante minder veilige machine. Meer indirecte beveiligingsmechanismen hebben ook als uitgangspunt dat vanaf een zwaarder beveiligde machine wordt aangemeld op een minder beveiligd systeem. Als een hoofdserver bijvoorbeeld allerlei servers draait, zou het werkstation er geen moeten draaien. Om een werkstation redelijk veilig te laten zijn, dienen er zo min mogelijk servers op te draaien, bij voorkeur zelfs geen en er zou een schermbeveiliging met wachtwoordbeveiliging op moeten draaien. Maar als een aanvaller fysieke toegang heeft tot een werkstation, dan kan hij elke beveiliging die erop is aangebracht omzeilen. Dit probleem dient echt overwogen te worden, net als het feit dat de meeste aanvallen van een afstand plaatsvinden, via het netwerk, door mensen die geen fysieke toegang hebben tot werkstations of servers. KerberosIV Het gebruik van iets als Kerberos geeft de mogelijkheid om het wachtwoord van de account van een medewerker buiten gebruik te stellen of te wijzigen op één plaats, waarbij het meteen actief is op alle machines waarop die medewerker een account heeft. Als de account van een medewerker gecompromitteerd raakt, moet vooral de mogelijkheid om per direct het wachtwoord voor machines te kunnen aanpassen niet onderschat worden. Met afzonderlijke wachtwoorden kan het veranderen van wachtwoorden op N systemen een puinhoop worden. Met Kerberos kunnen ook wachtwoordrestricties opgelegd worden: het is niet alleen mogelijk om een Kerberos ticket na een bepaalde tijd te laten verlopen, maar het Kerberos systeem kan afdwingen dat de gebruiker na een bepaalde tijd een nieuw wachtwoord kiest (na bijvoorbeeld een maand). Beveiligen van <username>root</username> – servers onder <username>root</username> en suid/sgid binaire bestanden ntalk comsat finger zandbakken sshd telnetd rshd rlogind Een voorzichtige systeembeheerder draait alleen die servers die nodig zijn, niets meer, niets minder. Bedenk dat servers van derde partijen vaak de meeste neiging hebben tot het vertonen van bugs. Zo staat bijvoorbeeld het draaien van een oude versie van imapd of popper gelijk aan het weggeven van de root account aan de hele wereld. Draai nooit een server die niet zorgvuldig is onderzocht. Veel servers hoeven niet te draaien als root. Zo kunnen de ntalk, comsat en finger daemons bijvoorbeeld draaien in speciale gebruikerszandbakken (sandboxes). Een zandbak is niet perfect, tenzij er heel veel moeite gedaan wordt, maar de meerlagenbenadering blijft bestaan: als iemand via een server die in een zandbak draait weet in te breken, dan moeten ze eerst nog uit de zandbak komen. Hoe groter het aantal lagen is waar een inbreker doorheen moet, hoe kleiner de kans op succes is. root gaten zijn historisch gezien aanwezig geweest in vrijwel iedere server die ooit als root gedraaid heeft, inclusief de basisservers van een systeem. Op een machine waarop mensen alleen aanmelden via sshd en nooit via telnetd of rshd of rlogind dienen die servers uitgeschakeld te worden! &os; draait ntalkd, comsat en finger tegenwoordig standaard in een zandbak. Een ander programma dat misschien beter in een zandbak kan draaien is &man.named.8;. In /etc/defaults/rc.conf staat als commentaar welke parameters er nodig zijn om named in een zandbak te draaien. Afhankelijk van of het een nieuwe systeeminstallatie of het bijwerken van een bestaand systeem betreft, worden de speciale gebruikersaccounts die bij die zandbakken horen misschien niet geïnstalleerd. Een voorzichtige systeembeheerder onderzoekt en implementeert zandbakken voor servers waar dat ook maar mogelijk is. sendmail Er zijn een aantal diensten die vooral niet in een zandbak draaien: sendmail, popper, imapd, ftpd en andere. Voor sommige servers zijn alternatieven, maar dat kost misschien meer tijd dan er te besteden is (gemak dient de mens). Het kan voorkomen dat deze servers als root moeten draaien en dat er vertrouwd moet worden op andere mechanismen om een inbraak via die servers te detecteren. De andere grote mogelijkheid voor root gaten in een systeem zijn de suid-root en sgid binaire bestanden die geïnstalleerd zijn op een systeem. Veel van die bestanden, zoals rlogin, staan in /bin, /sbin, /usr/bin of /usr/sbin. Hoewel het niet 100% veilig is, mag aangenomen worden dat de suid en sgid binaire bestanden van een standaardsysteem redelijk veilig zijn. Toch worden er nog wel eens root gaten gevonden in deze bestanden. Zo is er in 1998 een root gat gevonden in Xlib waardoor xterm (die normaliter suid is) kwetsbaar bleek. Een voorzichtige systeembeheerder kiest voor better to be safe than sorry door de suid bestanden die alleen medewerkers hoeven uit te voeren aan een speciale groep toe te wijzen en de suid bestanden die niemand gebruikt te lozen (chmod 000). Een server zonder monitor heeft normaal gezien xterm niet nodig. Sgid bestanden kunnen bijna net zo gevaarlijk zijn. Als een inbreker een sgid-kmem stuk kan krijgen, dan kan hij wellicht /dev/kmem lezen en dus het gecodeerde wachtwoordbestand, waardoor mogelijk ieder account met een wachtwoord besmet is. Een inbreker toegang tot de groep kmem kan krijgen, zou bijvoorbeeld mee kunnen kijken met de toetsaanslagen die ingegeven worden via de pty's, inclusief die pty's die gebruikt worden door gebruikers die via beveiligde methodes aanmelden. Een inbreker die toegang krijgt tot de groep tty kan naar bijna alle tty's van gebruikers schrijven. Als een gebruiker een terminalprogramma of een terminalemulator met een toetsenbordsimulatieoptie draait, dan kan de inbreker in potentie een datastroom genereren die ervoor zorgt dat de terminal van de gebruiker een commando echot, dat dan wordt uitgevoerd door die gebruiker. Beveiligen van gebruikersaccounts Gebruikersaccounts zijn gewoonlijk het meest lastig om te beveiligen. Hoewel er allerlei Draconische maatregelen genomen kunnen worden met betrekking tot de medewerkers en hun wachtwoorden weggesterd kunnen worden, gaat dat waarschijnlijk niet lukken met de gewone gebruikersaccounts. Als er toch voldoende vrijheid is, dan prijst de beheerder zich gelukkig en is het misschien toch mogelijk de accounts voldoende te beveiligen. Als die vrijheid er niet is, dan moeten die accounts gewoon netter gemonitord worden. Het gebruik van ssh en Kerberos voor gebruikersaccounts is problematischer vanwege het extra beheer en de ondersteuning, maar nog steeds een prima oplossing in vergelijking met een gecodeerd wachtwoordbestand. Beveiligen van het wachtwoordbestand De enige echte oplossing is zoveel mogelijk wachtwoorden * maken en ssh of Kerberos gebruiken voor toegang tot die accounts. Hoewel een gecodeerd wachtwoordbestand (/etc/spwd.db) alleen gelezen kan worden door root, is het wel mogelijk dat een inbreker leestoegang krijgt tot dat bestand zonder dat de aanvaller root-schrijftoegang krijgt. Beveiligingsscripts moeten altijd controleren op en rapporteren over wijzigingen in het wachtwoordbestand (zie ook Bestandsintegriteit Controleren hieronder). Beveiligen van de kern van de kernel, ruwe apparaten en bestandssystemen Als een aanvaller toegang krijgt tot root dan kan hij ongeveer alles, maar er zijn een paar slimmigheidjes. Zo hebben bijvoorbeeld de meeste moderne kernels een ingebouwde pakketsnuffeldriver (packet sniffing). Bij &os; is dat het bpf apparaat. Een inbreker zal in het algemeen proberen een pakketsnuffelaar te draaien op een gecompromitteerde machine. De inbreker hoeft deze mogelijkheid niet te hebben en bij de meeste systemen is het niet verplicht het bpf apparaat mee te compileren. sysctl Maar zelfs als het bpf apparaat is uitgeschakeld, dan zijn er nog /dev/mem en /dev/kmem. De inbreker kan namelijk nog schrijven naar ruwe schrijfapparaten. En er is ook nog een optie in de kernel die modulelader (module loader) heet, &man.kldload.8;. Een ondernemende inbreker kan een KLD module gebruiken om zijn eigen bpf apparaat of een ander snuffelapparaat te installeren in een draaiende kernel. Om deze problemen te voorkomen, moet de kernel op een hoger veiligheidsniveau draaien, ten minste securelevel 1. Het securelevel wordt ingesteld met sysctl op de kern.securelevel variabele. Als securelevel op 1 staat, is het niet langer mogelijk te schrijven naar ruwe apparaten en speciale chflags vlaggen als schg worden dan afgedwongen. Ook dient de vlag schg gezet te worden op kritische opstartbestanden, mappen en scriptbestanden. Alles dat wordt uitgevoerd voordat het securelevel wordt ingesteld. Dit is misschien wat overdreven en het wordt lastiger een systeem te vernieuwen als dat in een hoger securelevel draait. Er is een compromis mogelijk door het systeem in een hoger securelevel te draaien maar de schg vlag niet op alle systeembestanden en mappen te zetten die maar te vinden zijn. / en /usr zouden ook als alleen-lezen gemount kunnen worden. Het is nog belangrijk om op te merken dat als de beheerder te Draconisch omgaat met dat wat hij wil beschermen, hij daardoor kan veroorzaken dat die o-zo belangrijke detectie van een inbraak wordt misgelopen. Bestandsintegriteit controleren: binaire bestanden, instellingenbestanden, enzovoort Als puntje bij paaltje komt kan de kern van een systeem maar tot een bepaald punt beveiligd worden zonder dat het minder prettig werken wordt. Zo werk het zetten van de schg bit met chflags op de meeste bestanden in / en /usr waarschijnlijk averechts, omdat, hoewel de bestanden beschermd zijn, ook het venster waarin detectie plaats kan vinden is gesloten. De laatste laag van beveiliging is waarschijnlijk de meest belangrijke: detectie. Alle overige beveiliging is vrijwel waardeloos (of nog erger: geeft een vals gevoel van veiligheid) als een mogelijke inbraak niet gedetecteerd kan worden. Een belangrijk doel van het meerlagenmodel is het vertragen van een aanvaller, nog meer dan hem te stoppen, om de detectiekant van de vergelijking de kans te geven hem op heterdaad te betrappen. De beste manier om te zoeken naar een inbraak is zoeken naar gewijzigde, missende of onverwachte bestanden. De beste manier om te zoeken naar gewijzigde bestanden is vanaf een ander (vaak gecentraliseerd) systeem met beperkte toegang. Met zelfgeschreven scripts op dat extra beveiligde systeem met beperkte toegang ben is een beheerder vrijwel onzichtbaar voor mogelijke aanvallers en dat is belangrijk. Om het nut te maximaliseren moeten in het algemeen dat systeem met beperkte toegang best veel rechten gegeven worden op de andere machines in het netwerk, vaak via een alleen-lezen NFS export van de andere machines naar het systeem met beperkte toegang of door ssh sleutelparen in te stellen om het systeem met beperkte toegang een ssh verbinding te laten maken met de andere machines. Buiten het netwerkverkeer, is NFS de minst zichtbare methode. Hierdoor kunnen de bestandssystemen op alle client machines vrijwel ongezien gemonitord worden. Als de server met beperkte toegang verbonden is met de client machines via een switch, dan is de NFS methode vaak de beste keus. Als de server met beperkte toegang met de andere machines is verbonden via een hub of door meerdere routers, dan is de NFS methode wellicht niet veilig genoeg (vanuit een netwerk standpunt) en kan beter ssh gebruikt worden, ondanks de audit-sporen die ssh achterlaat. Als de machine met beperkte toegang eenmaal minstens leestoegang heeft tot een clientsysteem dat het moet gaan monitoren, dan moeten scripts gemaakt worden om dat monitoren ook echt uit te voeren. Uitgaande van een NFS mount, kunnen de scripts gebruik maken van eenvoudige systeem hulpprogramma's als &man.find.1; en &man.md5.1;. We adviseren minstens één keer per dag een md5 te maken van alle bestanden op de clientmachine en van instellingenbestanden als in /etc en /usr/local/etc zelfs vaker. Als er verschillen worden aangetroffen ten opzichte van de basis md5 informatie op het systeem met beperkte toegang, dan hoort het script te gillen om een beheerder die het moet gaan uitzoeken. Een goed beveiligingsscript controleert ook op onverwachte suid bestanden en op nieuwe en verwijderde bestanden op systeempartities als / en /usr. Als ssh in plaats van NFS wordt gebruikt, dan is het schrijven van het script lastiger. Dan moeten de scripts met scp naar de client verplaatst worden om ze uit te voeren, waardoor ze zichtbaar worden. Voor de veiligheid dienen ook de binaire bestanden die het script gebruikt, zoals &man.find.1;, gekopieerd te worden. De ssh client op de client zou al gecompromitteerd kunnen zijn. Het is misschien noodzakelijk ssh te gebruiken over onveilige verbindingen, maar dat maakt alles een stuk lastiger. Een goed beveiligingsscript voert ook controles uit op de instellingenbestanden van gebruikers en medewerkers: .rhosts, .shosts, .ssh/authorized_keys, enzovoort… Dat zijn bestanden die buiten het bereik van de MD5 controle vallen. Als gebruikers veel schijfruimte hebben, dan kan het te lang duren om alle bestanden op deze partitie te controleren. In dat geval is het verstandig de mount vlaggen zo in te stellen dat suid binaire bestanden en apparaten op die partities niet zijn toegestaan. Zie daarvoor de nodev en nosuid opties (zie &man.mount.8;). Die partities moeten wel toch nog minstens eens per week doorzocht worden, omdat het doel van deze beveiligingslaag het ontdekken van een inbraak is, of die nu succesvol is of niet. Procesverantwoording (zie &man.accton.8;) kost relatief gezien weinig en kan bijdragen aan een evaluatie mechanisme voor na inbraken. Het is erg handig om uit te zoeken hoe iemand precies heeft ingebroken op het systeem, mits het bestand nog onbeschadigd is na de inbraak. Tenslotte horen beveiligingsscripts de logboekbestanden te verwerken en de logboekbestanden zelf horen zo veilig mogelijk tot stand te komen. remote syslog kan erg zinvol zijn. Een aanvaller probeert zijn sporen uit te wissen en logboekbestanden zijn van groot belang voor een systeembeheerder als het gaat om uitzoeken wanneer en hoe er is ingebroken. Een manier om logboekbestanden veilig te stellen is door het systeemconsole via een seriële poort aan te sluiten op een veilige machine en zo continu informatie te verzamelen. Paranoia Een beetje paranoia is niet verkeerd. Eigenlijk kan de systeembeheerder zoveel beveiligingsopties inschakelen als hij wil, als deze maar geen impact hebben op het gebruiksgemak en de beveiligingsopties die wel impact hebben op het gebruiksgemak kunnen ingeschakeld worden als daar zorgvuldig mee wordt omgegaan. Nog belangrijker is misschien dat er een juiste combinatie wordt gevonden. Als de aanbevelingen uit dit document woord voor woord worden opgevolgd, dan worden daarmee de methodes aan een toekomstige aanvaller verraden, die ook toegang heeft tot dit document. Ontzeggen van Dienst aanvallen Ontzegging van Dienst (DoS) In deze paragraaf worden Ontzeggen van Dienst aanvallen (Denial of Service of DoS) behandeld. Een DoS aanval wordt meestal uitgevoerd als pakketaanval. Hoewel er weinig gedaan kan worden tegen de huidige aanvallen met gefingeerde pakketten die een netwerk kunnen verzadigen, kan de schade geminimaliseerd worden door ervoor te zorgen dat servers er niet door plat gaan. Limiteren van server forks. Limiteren van springplank (springboard) aanvallen (ICMP response aanvallen, ping broadcast, etc.). Kernel Route Cache. Een veelvoorkomende DoS aanval tegen een server die forkt is er een die probeert processen, file descriptors en geheugen te gebruiken tot de machine het opgeeft. inetd (zie &man.inetd.8;) kent een aantal instellingen om dit type aanval af te zwakken. Hoewel het mogelijk is ervoor te zorgen dat een machine niet plat gaat, is het in het algemeen niet mogelijk te voorkomen dat de dienstverlening door de aanval wordt verstoord. Meer is te lezen in de handleiding van inetd en het advies is in het bijzonder aandacht aan de , en opties te besteden. Aanvallen met gefingeerde IP adressen omzeilen de optie naar inetd, dus in het algemeen moet een combinatie van opties gebruikt worden. Sommige op zichzelf staande servers hebben parameters waarmee het aantal forks gelimiteerd kan worden. Sendmail heeft de optie die veel beter blijkt te werken dan het gebruik van de opties van sendmail waarmee de werklast gelimitteerd kan worden. De parameter MaxDaemonChildren moet zodanig ingesteld worden dat als sendmail start, hij hoog genoeg is om de te verwachten belasting aan te kunnen, maar niet zo hoog is dat de computer het aantal instanties van sendmails niet aankan zonder plat te gaan. Het is ook verstandig om sendmail in de wachtrij modus () te draaien en de daemon (sendmail -bd) los te koppelen van de verwerking van de wachtrij (sendmail -q15m). Als de verwerking van wachtrij real-time moet, kunnen de tussenpozen voor verwerking verkort worden door deze bijvoorbeeld op in te stellen, maar dan is een redelijke instelling van MaxDaemonChildren van belang om die sendmail te beschermen tegen trapsgewijze fouten (cascade failures). Syslogd kan direct aangevallen worden en het is sterk aan te raden de optie te gebruiken waar dat ook maar mogelijk is en anders de optie. Er dient voorzichtig omgesprongen te worden met diensten die terugverbinden zoals TCP Wrapper's reverse-identd die direct aangevallen kan worden. In het algemeen is het hierom onverstandig gebruik te maken van de reverse-ident optie van TCP Wrapper. Het is een goed idee om interne diensten af te schermen voor toegang van buitenaf door ze te firewallen op de routers aan de rand van een netwerk (border routers). Dit heeft als achtergrond dat verzadigingsaanvallen voorkomen van buiten het LAN voorkomen kunnen worden. Daarmee wordt geen aanval op root via het netwerk en die diensten daaraan voorkomen. Er dient altijd een exclusieve firewall te zijn, d.w.z. firewall alles behalve poorten A, B, C, D en M-Z. Zo worden alle lage poorten gefirewalled behalve die voor specifieke diensten als named (als er een primary is voor een zone), ntalkd, sendmail en andere diensten die vanaf internet toegankelijk moeten zijn. Als de firewall andersom wordt ingesteld, als een inclusieve of tolerante firewall, dan is de kans groot dat er wordt vergeten een aantal diensten af te sluiten of dat er een nieuwe interne dienst wordt toegevoegd en de firewall niet wordt bijgewerkt. Er kan nog steeds voor gekozen worden de hoge poorten open te zetten, zodat een tolerante situatie ontstaat, zonder de lage poorten open te stellen. &os; biedt ook de mogelijkheid een reeks poortnummers die gebruikt worden voor dynamische verbindingen in te stellen via de verscheidene net.inet.ip.portrange sysctls (sysctl -a | fgrep portrange), waardoor ook de complexiteit van de firewall instellingen kan vereenvoudigen. Zo kan bijvoorbeeld een normaal begin tot eindbereik ingesteld worden van 4000 tot 5000 en een hoog poortbereik van 49152 tot 65535. Daarna kan alles onder 4000 op de firewall geblokkeerd worden (met uitzondering van bepaalde poorten die vanaf internet bereikbaar moeten zijn natuurlijk). - ICMP_BANDLIM - Een andere veelvoorkomende DoS aanval is de springplank aanval: een server zo aanvallen dat de respons van die server de server zelf, het lokale netwerk of een andere machine overbelast. De meest voorkomende aanval van dit type is de ICMP ping broadcast aanval. De aanvaller fingeert ping pakketten die naar het broadcast adres van het LAN worden gezonden met als bron het IP adres van de machine die hij eigenlijk aan wil vallen. Als de routers aan de rand van het netwerk niet zijn ingesteld om een ping aan een broadcast adres te blokkeren, dan kan het LAN genoeg antwoorden produceren om de verbinding van het slachtoffer (het gefingeerde bronadres) te verzadigen, zeker als de aanvaller hetzelfde doet met tientallen andere netwerken. Broadcastaanvallen met een volume van meer dan 120 megabit zijn al voorgekomen. Een tweede springplank aanval is er een tegen het ICMP foutmeldingssysteem. Door een pakket te maken waarop een ICMP foutmelding komt, kan een aanvaller de inkomende verbinding van een server verzadigen en de uitgaande verbinding wordt verzadigd door de foutmeldingen. Dit type aanval kan een server ook laten crashen, zeker als de server de ICMP - antwoorden niet zo snel kwijt kan als ze ontstaan. De kernel - van &os; kent een nieuwe compileeroptie + antwoorden niet zo snel kwijt kan als ze ontstaan. + &os; 4.X kernels kennen een compileeroptie waarmee de effectiviteit van dit - type aanvallen afneemt. De laatste belangrijke klasse - springplankaanvallen hangt samen met een aantal interne - diensten van inetd zoals de UDP echo - dienst. Een aanvaller fingeert eenvoudigweg een UDP pakket met - als bronadres de echopoort van Server A en als bestemming de - echopoort van Server B, waar Server A en B allebei op een LAN - staan. Die twee servers gaan dat pakket dan heen en weer - kaatsen. Een aanvaller kan beide servers overbelasten door een - aantal van deze pakketten te injecteren. Soortgelijke problemen - kunnen ontstaan met de chargen - poort. Een competente systeembeheerder zal al deze interne + type aanvallen afneemt. Latere kernels gebruiken de + sysctl variabele + net.inet.icmp.icmplim. De laatste + belangrijke klasse springplankaanvallen hangt samen met een + aantal interne diensten van inetd + zoals de UDP echo dienst. Een aanvaller fingeert eenvoudigweg + een UDP pakket met als bronadres de echopoort van Server A en + als bestemming de echopoort van Server B, waar Server A en B + allebei op een LAN staan. Die twee servers gaan dat pakket dan + heen en weer kaatsen. Een aanvaller kan beide servers + overbelasten door een aantal van deze pakketten te injecteren. + Soortgelijke problemen kunnen ontstaan met de + chargen poort. Een competente + systeembeheerder zal al deze interne inetd test-diensten uitschakelen. Gefingeerde pakketten kunnen ook gebruikt worden om de kernel route cache te overbelasten. Raadpleeg daarvoor de net.inet.ip.rtexpire, rtminexpire en rtmaxcache sysctl parameters. Een aanval met gefingeerde pakketten met een willekeurig bron IP zorgt ervoor dat de kernel een tijdelijke cached route maakt in de routetabel, die uitgelezen kan worden met netstat -rna | fgrep W3. Deze routes hebben een levensduur van ongeveer 1600 seconden. Als de kernel merkt dat de cached routetabel te groot is geworden, dan wordt rtexpire dynamisch verkleind, maar deze waarde wordt nooit lager dan rtminexpire. Er zijn twee problemen: De kernel reageert niet snel genoeg als een laag belaste server wordt aangevallen. rtminexpire is niet laag genoeg om de kernel de aanval te laten overleven. Als servers verbonden zijn met het internet via een E3 of sneller, dan is het verstandig om handmatig rtexpire en rtminexpire aan te passen via &man.sysctl.8;. Als de een van de parameters op nul wordt gezet, dan crasht de machine. Het instellen van beide waarden op 2 seconden is voldoende om de routetabel tegen een aanval te beschermen. Aandachtspunten voor toegang met <application>Kerberos</application> en <application>SSH</application> ssh KerberosIV Er zijn een aantal aandachtspunten die in acht genomen moeten worden als Kerberos of ssh gebruikt worden. Kerberos V is een prima authenticatieprotocol, maar er zitten bugs in de kerberos versies van telnet en rlogin waardoor ze niet geschikt zijn voor binair verkeer. Kerberos codeert standaard sessie niet, tenzij de optie wordt gebruikt. ssh codeert standaard wel alles. ssh werkt prima, maar het stuurt coderingssleutels standaard door. Dit betekent dat als gegeven een veilig werkstation met sleutels die toegang geven tot de rest van het systeem en ssh wordt gebruikt om verbinding te maken met een onveilige machine, die sleutels gebruikt kunnen worden. De sleutels zelf zijn niet bekend, maar ssh stelt een doorstuurpoort in zolang als een gebruikers aangemeld blijft. Als de aanvaller roottoegang heeft op de onveilige machine, dan kan hij die poort gebruiken om toegang te krijgen tot alle machines waar de sleutels van de gebruiker toegang toe geven. Het advies is ssh in combinatie met Kerberos te gebruiken voor het aanmelden door medewerkers wanneer dat ook maar mogelijk is. ssh kan gecompileerd worden met Kerberos ondersteuning. Dit vermindert de kans op blootstelling van ssh sleutels en beschermt tegelijkertijd de wachtwoorden met Kerberos. ssh sleutels zouden alleen gebruikt moeten worden voor geautomatiseerde taken vanaf veilige machines (iets waar Kerberos ongeschikt voor is). Het advies is om het doorsturen van sleutels uit te schakelen in de ssh instellingen of om de from=IP/DOMAIN optie te gebruiken die ssh in staat stelt het bestand authorized_keys te gebruiken om de sleutel alleen bruikbaar te maken voor entiteiten die zich aanmelden vanaf vooraf aangewezen machines. Bill Swingle Delen geschreven en herschreven door Siebrand Mazeland Vertaald door DES, MD5 en crypt beveiliging crypt crypt DES MD5 Iedere gebruiker op een &unix; systeem heeft een wachtwoord bij zijn account. Het lijkt voor de hand liggend dat deze wachtwoorden alleen bekend horen te zijn bij de gebruiker en het eigenlijke besturingssysteem. Om deze wachtwoorden geheim te houden, zijn ze gecodeerd in een eenweg hash (one-way hash), wat betekent dat ze eenvoudig gecodeerd kunnen worden maar niet gedecodeerd. Met andere woorden, wat net gesteld werd is helemaal niet waar: het besturingssysteem kent het echte wachtwoord niet. De enige manier om een wachtwoord in platte tekst te verkrijgen, is door er met brute kracht naar te zoeken in alle mogelijke wachtwoorden. Helaas was DES, de Data Encryption Standard, de enige manier om wachtwoorden veilig te coderen toen &unix; ontstond. Dit was geen probleem voor gebruikers in de VS, maar omdat de broncode van DES niet geëxporteerd mocht worden moest &os; een manier vinden om zowel te gehoorzamen aan de wetten van de VS als aansluiting te houden bij alle andere &unix; varianten die nog steeds DES gebruikten. De oplossing werd gevonden in het splitsen van de coderingsbibliotheken zodat gebruikers in de VS de DES bibliotheken konden installeren en gebruiken en internationale gebruikers een coderingsmethode konden gebruiken die geëxporteerd mocht worden. Zo is het gekomen dat &os; MD5 is gaan gebruiken als coderingsmethode. Van MD5 wordt aangenomen dat het veiliger is dan DES, dus de mogelijkheid om DES te installeren is vooral beschikbaar om aansluiting te kunnen houden. Het crypt mechanisme herkennen Voor &os; 4.4 was libcrypt.a een symbolic link die wees naar de bibliotheek die gebruikt werd voor codering. In &os; 4.4 veranderde libcrypt.a zodat er een instelbare wachtwoordhash bibliotheek kwam. Op dit moment ondersteunt de bibliotheek DES, MD5 en Blowfish hashfuncties. Standaard gebruikt &os; MD5 om wachtwoorden te coderen. Het is vrij makkelijk om uit te vinden welke coderingsmethode &os; op een bepaald moment gebruikt. De gecodeerde wachtwoorden in /etc/master.passwd bekijken is een manier. Wachtwoorden die gecodeerd zijn met MD5 zijn langer dan wanneer ze gecodeerd zijn met DES hash. Daarnaast beginnen ze met de karakters $1$. Wachtwoorden die beginnen met $2a$ zijn gecodeerd met de Blowfish hashfunctie. DES password strings hebben geen bijzondere kenmerken, maar ze zijn korter dan MD5 wachtwoorden en gecodeerd in een 64-karakter alfabet waar geen $ karakter in zit. Een relatief korte string die niet begint met een dollar teken is dus waarschijnlijk een DES wachtwoord. Het wachtwoord formaat voor nieuwe wachtwoorden wordt ingesteld met de passwd_format aanmeldinstelling in /etc/login.conf waar des, md5 of blf mag staan. Zie de &man.login.conf.5; handboekpagina voor meer informatie over aanmeldinstellingen. Eenmalige wachtwoorden eenmalige wachtwoorden beveiliging eenmalige wachtwoorden S/Key is een eenmalige wachtwoord methode die gebaseerd is op de eenweg hashfunctie. &os; gebruikt een MD4 hash om aansluiting te houden, maar andere systemen gebruiken ook wel MD5 en DES-MAC. S/Key is al een onderdeel van het &os; basissysteem vanaf versie 1.1.5 en wordt ook in een groeiend aantal andere besturingssystemen gebruikt. S/Key is een geregistreerd handelsmerk van Bell Communications Research, Inc. Vanaf versie 5.0 van &os; is S/Key vervangen door OPIE (Eenmalige Wachtwoorden in Alles - One-time Passwords In Everything). OPIE gebruikt standaard een MD5 hash. Hier worden drie verschillende soorten wachtwoorden besproken. De eerste is het normale &unix; of Kerberos wachtwoord. Dit heet het &unix; wachtwoord. Het tweede type is een eenmalig wachtwoord dat wordt gemaakt met het S/Key programma key of het OPIE programma &man.opiekey.1; en dat wordt geaccepteerd door keyinit of &man.opiepasswd.1; en de aanmeldprocedure. Dit heet het eenmalige wachtwoord. Het laatste type wachtwoord is het wachtwoord dat wordt opgegeven aan de key/ opiekey programma's (en soms aan de keyinit / opiepasswd programma's) die gebruikt worden om eenmalige wachtwoorden te maken. Dit type heet geheim wachtwoord of gewoon een wachtwoord zonder toevoeging. Het geheime wachtwoord heeft niets te maken met het &unix; wachtwoord; ze kunnen hetzelfde zijn, dat wordt afgeraden. S/Key en OPIE geheime wachtwoorden kennen niet de beperking van 8 karakters als de oude &unix; wachtwoorden. Bij &os; mag het wachtwoord voor aanmelden tot 128 karakters lang zijn. Het mag onbeperkt lang zijn. Wachtwoorden van een zes of zeven woorden lange zin zijn niet ongewoon. Voor het overgrote deel werkt het S/Key of OPIE systeem volledig onafhankelijk van het &unix; wachtwoordsysteem. Buiten het wachtwoord zijn er nog twee stukjes data die van belang zijn voor S/Key en OPIE. Het eerste wordt zaad (seed) of sleutel (key) genoemd en bestaat uit twee letters en vijf cijfers. Het tweede stukje data heet de iteratieteller (iteration count), een nummer tussen 1 en 100. S/Key maakt een eenmalig wachtwoord door het zaad en het geheime wachtwoord aaneen te schakelen en daarop het door de iteratieteller aangegeven keren MD4/MD5 hash toe te passen. Daarna wordt het resultaat omgezet in zes korte Engelse woorden. Die zes woorden zijn een eenmalige wachtwoord. Het authenticatiesysteem (hoofdzakelijk PAM) houdt bij welk eenmalig wachtwoord het laatst is gebruikt en de gebruiker wordt geauthenticeerd als de hash van het door de gebruiker ingegeven wachtwoord gelijk is aan het vorige wachtwoord. Omdat er een eenweg hash wordt gebruikt, is het onmogelijk om toekomstige eenmalige wachtwoorden te maken als iemand toch een eenmalig wachtwoord heeft afgevangen. De iteratieteller wordt verlaagd na iedere succesvolle aanmelding om de gebruiker en het aanmeldprogramma synchroon te houden. Als de iteratieteller op 1 staat, moeten S/Key en OPIE opnieuw ingesteld worden. Er zijn drie programma's bij ieder systeem betrokken die hieronder worden besproken. De key en opiekey programma's hebben een iteratieteller, zaad en een geheim wachtwoord nodig en maken dan een eenmalig wachtwoord of een lijst van opeenvolgende eenmalige wachtwoorden. De programma's keyinit en opiepasswd worden gebruikt om respectievelijk S/Key en OPIE te initialiseren en om wachtwoorden, iteratietellers en zaad te wijzigen. Ze accepteren zowel wachtwoordzinnen als een iteratieteller, zaad en een eenmalig wachtwoord. De programma's keyinfo en opieinfo bekijken de relevante bestanden waarin de eigenschappen staan (/etc/skeykeys of /etc/opiekeys) en tonen de huidige iteratieteller en zaad van de gebruiker die het commando uitvoert. Nu worden vier verschillende acties besproken. Bij de eerste worden keyinit of opiepasswd gebruikt in een beveiligde verbinding om voor het eerst eenmalige wachtwoorden in te stellen of om een wachtwoord of zaad aan te passen. Bij de tweede worden keyinit of opiepasswd gebruikt in een niet-beveiligde verbinding samen met key of opiekey over een beveiligde verbinding om hetzelfde te bereiken. In een derde scenario wordt key/opiekey gebruikt om te melden over een onveilige verbinding. Het vierde scenario behandelt het gebruik van key of opiekey om een aantal sleutels aan te maken die opgeschreven of afgedrukt kunnen worden, zodat ze meegenomen kunnen worden naar een plaats van waar geen enkele veilige verbinding opgezet kan worden. Veilige verbinding initialiseren Om S/Key voor de eerste keer te initialiseren, een wachtwoord te wijzigen of zaad te veranderen over een beveiligde verbinding (bijvoorbeeld op het console van een machine of via ssh), moet het commando keyinit gebruikt worden zonder parameters terwijl een gebruiker als zichzelf is aangemeld: &prompt.user; keyinit Adding unfurl: Reminder - Only use this method if you are directly connected. If you are using telnet or rlogin exit with no password and use keyinit -s. Enter secret password: Again secret password: ID unfurl s/key is 99 to17757 DEFY CLUB PRO NASH LACE SOFT Bij OPIE wordt opiepasswd gebruikt: &prompt.user; opiepasswd -c [grimreaper] ~ $ opiepasswd -f -c Adding unfurl: Only use this method from the console; NEVER from remote. If you are using telnet, xterm, or a dial-in, type ^C now or exit with no password. Then run opiepasswd without the -c parameter. Using MD5 to compute responses. Enter new secret pass phrase: Again new secret pass phrase: ID unfurl OTP key is 499 to4268 MOS MALL GOAT ARM AVID COED Als Enter new secret pass phrase: of Enter secret password: op het scherm verschijnt, dient een wachtwoord of wachtwoordzin ingevoerd te worden. Dit is dus niet het aanmeldwachtwoord is, maar dat dit wordt gebruikt om eenmalige wachtwoorden te maken. De ID regel geeft de parameters van het verzoek weer: de aanmeldnaam, de iteratieteller en zaad. Bij het aanmelden kent het systeem deze parameters en worden deze weergegeven zodat ze niet onthouden hoeven te worden. Op de laatste regel staat het eenmalige wachtwoord dat overeenkomt met die parameters en het geheime wachtwoord. Als de gebruiker direct opnieuw zou aanmelden, zou hij dat eenmalige wachtwoord moeten gebruiken. Onveilige verbinding initialiseren Om te initialiseren of een wachtwoord te wijzigen over een onveilige verbinding, moet er al ergens een veilige verbinding bestaand de gebruiker key of opiekey kan uitvoeren. Dit kan een desktop programma zijn op een &macintosh; of een shell prompt op een machine die vertrouwd wordt. De gebruiker moet ook een iteratieteller verzinnen (100 is wellicht een prima getal) en moet een eigen zaad bedenken of er een laten fabriceren. Over de onveilige verbinding (naar de machine die de gebruiker wil initialiseren) wordt het commando keyinit -s gebruikt: &prompt.user; keyinit -s Updating unfurl: Old key: to17758 Reminder you need the 6 English words from the key command. Enter sequence count from 1 to 9999: 100 Enter new key [default to17759]: s/key 100 to 17759 s/key access password: s/key access password:CURE MIKE BANE HIM RACY GORE Bij OPIE is dat opiepasswd: &prompt.user; opiepasswd Updating unfurl: You need the response from an OTP generator. Old secret pass phrase: otp-md5 498 to4268 ext Response: GAME GAG WELT OUT DOWN CHAT New secret pass phrase: otp-md5 499 to4269 Response: LINE PAP MILK NELL BUOY TROY ID mark OTP key is 499 gr4269 LINE PAP MILK NELL BUOY TROY Om het standaard zaad te accepteren (dat het programma keyinit nogal verwarrend een key) noemt, is de invoer Return. Voor een toegangswachtwoord wordt ingevoerd, dient eerst gewisseld te worden naar de veilige verbinding of het S/Key desktop programma en dienen dezelfde parameters ingegeven te worden: &prompt.user; key 100 to17759 Reminder - Do not use this program while logged in via telnet or rlogin Enter secret password: <secret password> CURE MIKE BANE HIM RACY GORE Of bij OPIE: &prompt.user; opiekey 498 to4268 Using the MD5 algorithm to compute response. Reminder: Don't use opiekey from telnet or dial-in sessions. Enter secret pass phrase: GAME GAG WELT OUT DOWN CHAT In de onveilige verbinding wordt nu het eenmalige wachtwoord in het relevante programma gekopieerd. Een enkel eenmalig wachtwoord maken Als S/Key of OPIE eenmaal is ingesteld staat er bij het aanmelden iets als het volgende: &prompt.user; telnet example.com Trying 10.0.0.1... Connected to example.com Escape character is '^]'. FreeBSD/i386 (example.com) (ttypa) login: <username> s/key 97 fw13894 Password: Of bij OPIE: &prompt.user; telnet example.com Trying 10.0.0.1... Connected to example.com Escape character is '^]'. FreeBSD/i386 (example.com) (ttypa) login: <username> otp-md5 498 gr4269 ext Password: NB: de S/Key en OPIE meldingen hebben een erg zinvolle optie (die hier niet te zien is): als er op Return wordt gedrukt bij de wachtwoordregel, wordt de echo aangezet, zodat de invoer zichtbaar is. Dit is erg handig als er met de hand een wachtwoord wordt ingegeven, zoals wanneer het wordt ingevoerd vanaf een afdruk. MS-DOS Windows MacOS Nu moet het eenmalige wachtwoord gemaakt worden om het aanmeldprompt mee te antwoorden. Dit moet gedaan worden op een vertrouwd systeem waarop key of opiekey beschikbaar is. Er zijn ook versies voor &ms-dos;, &windows; en &macos;. Voor beide commando's moet zowel de iteratieteller als het zaad ingeven worden op de commandoregel. Deze kan zo overgenomen worden vanaf het aanmeldprompt op de machine waarop de gebruiker wil aanmelden. Op het vertrouwde systeem: &prompt.user; key 97 fw13894 Reminder - Do not use this program while logged in via telnet or rlogin. Enter secret password: WELD LIP ACTS ENDS ME HAAG Bij OPIE: &prompt.user; opiekey 498 to4268 Using the MD5 algorithm to compute response. Reminder: Don't use opiekey from telnet or dial-in sessions. Enter secret pass phrase: GAME GAG WELT OUT DOWN CHAT Nu het eenmalige wachtwoord er is, kan het aanmelden doorgang vinden: login: <username> s/key 97 fw13894 Password: <return to enable echo> s/key 97 fw13894 Password [echo on]: WELD LIP ACTS ENDS ME HAAG Last login: Tue Mar 21 11:56:41 from 10.0.0.2 ... Meerdere eenmalige wachtwoorden maken Soms moet is een gebruiker ergens waarvandaan er geen toegang is tot een vertrouwde machine of een beveiligde verbinding. In dat geval is het mogelijk om met de key en opiekey commando's een aantal eenmalige wachtwoorden te maken om uit te printen en deze mee te nemen: &prompt.user; key -n 5 30 zz99999 Reminder - Do not use this program while logged in via telnet or rlogin. Enter secret password: <secret password> 26: SODA RUDE LEA LIND BUDD SILT 27: JILT SPY DUTY GLOW COWL ROT 28: THEM OW COLA RUNT BONG SCOT 29: COT MASH BARR BRIM NAN FLAG 30: CAN KNEE CAST NAME FOLK BILK Of bij OPIE: &prompt.user; opiekey -n 5 30 zz99999 Using the MD5 algorithm to compute response. Reminder: Don't use opiekey from telnet or dial-in sessions. Enter secret pass phrase: <secret password> 26: JOAN BORE FOSS DES NAY QUIT 27: LATE BIAS SLAY FOLK MUCH TRIG 28: SALT TIN ANTI LOON NEAL USE 29: RIO ODIN GO BYE FURY TIC 30: GREW JIVE SAN GIRD BOIL PHI Met worden vijf opeenvolgende sleutels aangevraagd, geeft aan wat het laatste iteratiegetal moet zijn. Deze wachtwoorden worden weergegeven in omgekeerde volgorde voor gebruik. Als de gebruiker echt paranoïde bent kan hij ze opschrijven of hij kan er ook voor kiezen ze af te drukken met lpr. Op iedere regel staat dus de iteratieteller en het eenmalige wachtwoord, maar misschien is het toch handig om ze na gebruik af te strepen. Gebruik van &unix; wachtwoorden beperken S/Key kan beperkingen plaatsen op het gebruik van &unix; wachtwoorden gebaseerd op hostnaam, gebruikersnaam, terminalpoort of IP adres van een aanmeldsessie. Deze beperkingen staan in het instellingenbestand /etc/skey.access. De handboekpagina voor &man.skey.access.5; bevat meer informatie over de inhoud van het bestand en bevat ook details over een aantal aandachtspunten voor beveiliging voordat besloten wordt dit bestand te gebruiken in de beveiliging. Als het bestand /etc/skey.access niet bestaat (dat mag in &os; 4.X systemen), dan mogen alle gebruikers hun &unix; wachtwoord gebruiken. Maar als het bestand wel bestaat, dan moeten alle gebruikers S/Key gebruiken, tenzij iets anders expliciet wordt toegestaan door instellingen in het bestand skey.access. In alle gevallen worden &unix; wachtwoorden op het console wel toegestaan. Nu volgt een voorbeeld met instellingen in het bestand skey.access waarin de drie meest gebruikte instellingen terugkomen: permit internet 192.168.0.0 255.255.0.0 permit user fnord permit port ttyd0 In de eerste regel (permit internet) staat dat gebruikers met een bron IP adres (wat gefingeerd kan worden) dat past binnen de aangegeven waarde en masker altijd &unix; wachtwoorden mogen gebruiken. Dit mag niet gezien worden als beveiligingsmechanisme, maar eerder als een mogelijkheid om gebruikers aan wie het wordt toegestaan eraan te herinneren dat ze op een onveilig netwerk zitten en gebruik moeten maken van S/Key bij het aanmelden. De tweede regel (permit user) staat de gebruiker fnord toe om altijd &unix; wachtwoorden te gebruiken. In het algemeen dient dit alleen gebruikt te worden voor gebruikers die niet in staat zijn het programma key te gebruiken, zoals gebruikers met domme terminals of gebruikers die totaal niet op te voeden zijn. De derde regel (permit port) staat gebruikers die aanmelden vanaf een aangegeven terminalverbinding toe om &unix; wachtwoorden te gebruiken. Dit kan gebruikt worden voor inbellers. Met OPIE kan ook paal en perk gesteld worden aan het gebruik van &unix; wachtwoorden op basis van het IP adres van een aanmeldsessie, net als met S/Key. Dat kan met het bestand /etc/opieaccess dat standaard aanwezig is op &os; 5.0 en latere systemen. Bij &man.opieaccess.5; staat meer informatie over dit bestand en welke beveiligingsoverwegingen bestaan bij het gebruik. Hieronder een voorbeeld voor een opieaccess bestand: permit 192.168.0.0 255.255.0.0 In deze regel (permit internet) staat dat gebruikers met een bron IP adres (wat gefingeerd kan worden) dat past binnen de aangegeven waarde en masker altijd &unix; wachtwoorden mogen gebruiken. Als geen van de regels uit opieaccess van toepassing is, worden standaard pogingen zonder OPIE geweigerd. Tom Rhodes Geschreven door Siebrand Mazeland Vertaald door TCP Wrapper TCP wrappers Iedereen die bekend is met &man.inetd.8; heeft waarschijnlijk wel eens van TCP Wrappers gehoord. Maar slechts weinigen lijken volledig te begrijpen hoe ze in een netwerkomgeving toegepast kunnen worden. Het schijnt dat iedereen een firewall wil hebben om netwerkverbindingen af te handelen. Ondanks dat een firewall veel kan, zijn er toch dingen die hij niet kan, zoals tekst terugsturen naar ontstaansplaats van een verbinding. De TCP software kan dat en nog veel meer. In dit onderdeel worden de TCP Wrappers mogelijkheden besproken en, waar dat van toepassing is, worden ook voorbeelden voor implementatie gegeven. De TCP Wrappers software vergroot de mogelijkheden van inetd door de mogelijkheid al zijn serverdaemons te controleren. Met deze methode is het mogelijk om te loggen, berichten te zenden naar verbindingen, een daemon toe te staan alleen interne verbindingen te accepteren, etc. Hoewel een aantal van deze mogelijkheden ook ingesteld kunnen worden met een firewall, geeft deze manier niet alleen een extra laag beveiliging, maar gaat dit ook verder dan wat een firewall kan bieden. De toegevoegde waarde van TCP Wrappers is niet dat het een goede firewall vervangt. TCP Wrappers kunnen samen met een firewall en andere beveiligingsinstellingen gebruikt worden om een extra laag van beveiliging voor het systeem te bieden. Omdat dit een uitbreiding is op de instellingen van inetd, wordt aangenomen dat de lezer het onderdeel inetd configuration heeft gelezen. Hoewel programma's die onder &man.inetd.8; draaien niet echt daemons zijn, heten ze traditioneel wel zo. Deze term wordt hier dus ook gebruikt. Voor het eerst instellen De enige voorwaarde voor het gebruiken van TCP Wrappers in &os; is ervoor te zorgen dat de inetd gestart wordt vanuit rc.conf met de optie . Dit is de standaardinstelling. Er wordt vanuit gegaan dat /etc/hosts.allow juist is ingesteld, maar als dat niet zo is, dan zal &man.syslogd.8; dat melden. In tegenstelling tot bij andere implementaties van TCP Wrappers is het gebruik van hosts.deny niet langer mogelijk. Alle instellingen moeten in /etc/hosts.allow staan. In de meest eenvoudige instelling worden verbindingen naar daemons toegestaan of geweigerd afhankelijk van de opties in /etc/hosts.allow. De standaardinstelling in &os; is verbindingen toe te staan naar iedere daemon die met inetd is gestart. Na de basisinstelling wordt aangegeven hoe dit gewijzigd kan worden. De basisinstelling heeft meestal de vorm daemon : adres : actie. daemon is de daemonnaam die inetd heeft gestart. Het adres kan een geldige hostnaam, een IP adres of een IPv6 adres tussen blokhaken ([ ]) zijn. Het veld actie kan allow of deny zijn, afhankelijk van of toegang toegestaan of geweigerd moet worden. De instellingen werken zo dat ze worden doorlopen van onder naar boven om te kijken welke regel als eerste van toepassing is. Als een regel van toepassing is gevonden, dan stop het zoekproces. Er zijn nog andere mogelijkheden, maar die worden elders toegelicht. Een eenvoudige instelling kan al van met deze informatie worden gemaakt. Om bijvoorbeeld POP3 verbindingen toe te staan via de mail/qpopper daemon, zouden de volgende instellingen moeten worden toegevoegd aan hosts.allow: # This line is required for POP3 connections: qpopper : ALL : allow Nadat deze regel is toegevoegd moet inetd herstart worden. Dit gaat met het &man.kill.1; commando of met de restart parameter met /etc/rc.d/inetd. Gevorderde instellingen TCP Wrappers hebben ook gevorderde instellingen. Daarmee komt meer controle over de wijze waarop er met verbindingen wordt omgegaan. Soms is het een goed idee om commentaar te sturen naar bepaalde hosts of daemonverbindingen. In andere gevallen moet misschien iets in een logboekbestand geschreven worden of een e-mail naar de beheerder gestuurd worden. Dit kan allemaal met instellingen die wildcards, uitbreidingskarakters (expansion characters) en het uitvoeren van externe commando's heten. De volgende twee paragrafen beschrijven deze mogelijkheden. Externe commando's Stel dat zich de situatie voordoet waar een verbinding geweigerd moet worden, maar er een reden gestuurd moet worden naar het individu dat die verbinding probeerde op te zetten. Hoe gaat dat? Dat is mogelijk door gebruik te maken van de optie . Als er een poging tot verbinding wordt gedaan, wordt er met een shellcommando of script uitgevoerd. Er staat al een voorbeeld in hosts.allow: # De andere daemons zijn beschermd. ALL : ALL \ : severity auth.info \ : twist /bin/echo "You are not welcome to use %d from %h." Dit voorbeeld geeft aan dat het bericht You are not allowed to use daemon from hostname. wordt teruggestuurd voor iedere daemon die niet al is ingesteld in het toegangsbestand. Het is erg handig om een antwoord terug te sturen naar degene die een verbinding op heeft willen zetten meteen nadat een tot stand gekomen verbinding is verbroken. Let wel dat alle berichten die gezonden worden moeten staan tussen " karakters. Hier zijn geen uitzonderingen op. Het is mogelijk een ontzegging van dienst aanval uit te voeren op de server als een aanvaller, of een groep aanvallers, deze daemons kan overstromen met verzoeken om verbindingen te maken. Het is ook mogelijk hier de optie te gebruiken. Net als weigert impliciet de verbinding en kan het gebruikt worden om shellcommando's of scripts uit te voeren. Anders dan bij stuurt geen bericht aan degene die de verbinding wilde maken. Zie bijvoorbeeld de volgende instelling: # Geen verbindingen van example.com: ALL : .example.com \ : spawn (/bin/echo %a from %h attempted to access %d >> \ /var/log/connections.log) \ : deny Hiermee worden alle verbindingen van het domein *.example.com geweigerd. Tegelijkertijd worden ook hostnaam, IP adres en de daemon waarmee verbinding werd gemaakt naar /var/log/connections.log geschreven. Naast de vervangingskarakters die al zijn toegelicht, zoals %a, bestaan er nog een paar andere. In de handboekpagina van &man.hosts.access.5; staat een volledige lijst. Wildcard opties Tot nu toe is in ieder voorbeeld ALL gebruikt. Er bestaan nog andere opties waarmee de mogelijkheden nog verder gaan. Zo kan ALL gebruikt worden om van toepassing te zijn op iedere instantie van een daemon, domein of een IP adres. Een andere wildcard die gebruikt kan worden is PARANOID. Daarmee wordt iedere host die een IP adres geeft dat gefingeerd kan zijn aangeduid. In andere woorden: paranoid kan gebruikt worden om een actie aan te geven als er een IP adres gebruikt wordt dat verschilt van de hostnaam. Het volgende voorbeeld kan wat verheldering brengen: # Weiger mogelijke gespoofte verzoeken aan sendmail: sendmail : PARANOID : deny In het voorgaande voorbeeld worden alle verbindingsverzoeken aan sendmail met een IP adres dat verschilt van de hostnaam geweigerd. Het gebruik van PARANOID kan nogal wat schade aanrichten als de client of de server kapotte DNS instellingen heeft. Voorzichtigheid van de beheerder is geboden. De handboekpagina van &man.hosts.access.5; geeft meer uitleg over wildcards en de mogelijkheden die ze bieden. Voordat de bovenstaande instellingen werken, dient de eerste regels in hosts.allow als commentaar gemarkeerd te worden. Mark Murray Bijgedragen door Mark Dapoz Gebaseerd op een bijdrage van Siebrand Mazeland Vertaald door <application>KerberosIV</application> Kerberos is een netwerkdienst, protocol en systeem waarmee gebruikers zich kunnen aanmelden met behulp van een dienst op een veilige server. Diensten als op een andere server aanmelden, op afstand kopiëren, veilig tussen systemen kopiëren en andere taken met een hoog risico worden aanmerkelijk veiliger en beter controleerbaar. De onderstaande instructies kunnen gebruikt worden als handleiding voor het opzetten van Kerberos op &os;. Voor een volledige beschrijving wordt verwezen naar de relevante handboekpagina's. <application>KerberosIV</application> installeren MIT KerberosIV installeren Kerberos is een optioneel component van &os;. De meest eenvoudige manier om de software te installeren is het selecteren van de krb4 of krb5 distributie in sysinstall tijdens de initiële installatie van &os;. Hierdoor wordt de eBones (KerberosIV) of Heimdal (Kerberos5) implementatie van Kerberos geïnstalleerd. Deze implementaties zijn beschikbaar omdat ze ontwikkeld zijn buiten de VS/Canada en dus zijn ze beschikbaar voor systeemeigenaren buiten die landen in dit tijdperk waarin er beperkingen gelden ten aanzien van de export van coderingsprogramma's uit de VS. Het is ook mogelijk te kiezen voor de MIT implementatie van Kerberos via de Portscollectie: security/krb5. Maken van de initiële database Dit hoeft alleen op de Kerberos gedaan te worden. Er dienen geen oude Kerberos databases rond te slingeren. Controleer in de map /etc/kerberosIV of de volgende bestanden aanwezig zijn: &prompt.root; cd /etc/kerberosIV &prompt.root; ls README krb.conf krb.realms Als er nog meer bestanden zijn (zoals principal.* of master_key), dan kan met het programma kdb_destroy de oude Kerberos database vernietigd worden of de overige bestanden kunnen verwijderd worden als Kerberos niet draait. Nu moeten de bestanden krb.conf en krb.realms gewijzigd om de Kerberos wereld te definiëren. In dit geval heet de wereld EXAMPLE.COM en de server heet grunt.example.com. Wijzig of creëer het bestand krb.conf: &prompt.root; cat krb.conf EXAMPLE.COM EXAMPLE.COM grunt.example.com admin server CS.BERKELEY.EDU okeeffe.berkeley.edu ATHENA.MIT.EDU kerberos.mit.edu ATHENA.MIT.EDU kerberos-1.mit.edu ATHENA.MIT.EDU kerberos-2.mit.edu ATHENA.MIT.EDU kerberos-3.mit.edu LCS.MIT.EDU kerberos.lcs.mit.edu TELECOM.MIT.EDU bitsy.mit.edu ARC.NASA.GOV trident.arc.nasa.gov In dit geval hoeven de andere werelden er niet te zijn. Ze staan er als voorbeeld van hoe een machine attent gemaakt kan worden op het bestaan van meerdere werelden. In een eigen test kan ervoor gekozen worden ze weg te laten. De eerste regel benoemt de wereld waarin het systeem opereert. De andere regels bevatten werelden/hosts. Het eerste deel van een regel bevat de wereld en het tweede deel is een host in die wereld die fungeert als sleutel distributiecentrum. De woorden admin server achter een hostnaam betekenen dat een host ook administratieve database server is. In de handboekpagina's van Kerberos wordt hierover meer uitleg gegeven. Nu moet grunt.example.com aan de wereld EXAMPLE.COM toegevoegd worden en er moet ook een instelling gemaakt worden voor alle hosts uit het .example.com domein in de wereld EXAMPLE.COM. Het bestand krb.realms dient dan als volgt gewijzigd te worden: &prompt.root; cat krb.realms grunt.example.com EXAMPLE.COM .example.com EXAMPLE.COM .berkeley.edu CS.BERKELEY.EDU .MIT.EDU ATHENA.MIT.EDU .mit.edu ATHENA.MIT.EDU Nogmaals: de andere werelden hoeven er niet te staan. Ze staan er als voorbeeld hoe een machine van het bestaan van andere werelden op de hoogte gebracht kan worden. Om het overzichtelijker te maken, kan mogen ze verwijderd worden. De eerste regel plaatst het specifieke systeem in de genoemde wereld. De rest van de regels geeft aan hoe standaardsystemen uit een bepaald subdomein in een wereld plaatst worden. Nu kan de database aangemaakt worden. Dit hoeft alleen op de Kerberos server gedaan te worden (of Sleutel Distributie Centrum) met het commando kdb_init: &prompt.root; kdb_init Realm name [default ATHENA.MIT.EDU ]: EXAMPLE.COM You will be prompted for the database Master Password. It is important that you NOT FORGET this password. Enter Kerberos master key: Nu moet de sleutel opgeslagen worden zodat diensten op de lokale machine er gebruik van kunnen maken met het commando kstash: &prompt.root; kstash Enter Kerberos master key: Current Kerberos master key version is 1. Master key entered. BEWARE! Nu is de gecodeerde hoofdsleutel opgeslagen in /etc/kerberosIV/master_key. Help het aan de praat KerberosIV eerste keer starten Voor ieder systeem dat met Kerberos wordt beveiligd moeten twee principals worden aangemaakt. Die heten kpasswd en rcmd. Deze twee principals worden aangemaakt voor iedere systeem en de instantie is de naam van het systeem. Deze daemons, kpasswd en rcmd, staan andere systemen toe om Kerberos wachtwoorden te wijzigen en commando's als &man.rcp.1;, &man.rlogin.1; en &man.rsh.1; uit te voeren. Deze worden nu toegevoegd: &prompt.root; kdb_edit Opening database... Enter Kerberos master key: Current Kerberos master key version is 1. Master key entered. BEWARE! Previous or default values are in [brackets] , enter return to leave the same, or new value. Principal name: passwd Instance: grunt <Not found>, Create [y] ? y Principal: passwd, Instance: grunt, kdc_key_ver: 1 New Password: <---- enter RANDOM here Verifying password New Password: <---- enter RANDOM here Random password [y] ? y Principal's new key version = 1 Expiration date (enter yyyy-mm-dd) [ 2000-01-01 ] ? Max ticket lifetime (*5 minutes) [ 255 ] ? Attributes [ 0 ] ? Edit O.K. Principal name: rcmd Instance: grunt <Not found>, Create [y] ? Principal: rcmd, Instance: grunt, kdc_key_ver: 1 New Password: <---- enter RANDOM here Verifying password New Password: <---- enter RANDOM here Random password [y] ? Principal's new key version = 1 Expiration date (enter yyyy-mm-dd) [ 2000-01-01 ] ? Max ticket lifetime (*5 minutes) [ 255 ] ? Attributes [ 0 ] ? Edit O.K. Principal name: <---- null entry here will cause an exit Aanmaken van het serverbestand Nu moeten alle instanties die de diensten op iedere server definiëren geëxtraheerd worden. Dat kan met het commando ext_srvtab. Dit commando maakt een bestand aan dat veilig gekopieerd moet worden naar de map /etc/kerberosIV van iedere Kerberos client. Dit bestand moet aanwezig zijn op iedere server en op iedere client en is van doorslaggevend belang voor de werking van Kerberos. &prompt.root; ext_srvtab grunt Enter Kerberos master key: Current Kerberos master key version is 1. Master key entered. BEWARE! Generating 'grunt-new-srvtab'.... Het bovenstaande commando maakt een tijdelijk bestand aan dat hernoemd moet worden naar srvtab zodat alle diensten erbij kunnen. Met &man.mv.1; kan het op de juiste plaats op het originele systeem gezet worden: &prompt.root; mv grunt-new-srvtab srvtab Als het bestand voor een clientsysteem is en het netwerk is niet veilig, dan kan het bestand client-new-srvtab dan naar een verwijderbaar medium gekopieerd worden en dan fysiek veilig getransporteerd worden. Op de client dient het bestand srvtab te heten in de map /etc/kerberosIV en in mode 600 te staan: &prompt.root; mv grumble-new-srvtab srvtab &prompt.root; chmod 600 srvtab De database vullen Nu moeten de gebruikers in de database. In dit voorbeeld wordt de gebruiker jane als eerste ingevoerd. Hiervoor is het commando kdb_edit: &prompt.root; kdb_edit Opening database... Enter Kerberos master key: Current Kerberos master key version is 1. Master key entered. BEWARE! Previous or default values are in [brackets] , enter return to leave the same, or new value. Principal name: jane Instance: <Not found>, Create [y] ? y Principal: jane, Instance: , kdc_key_ver: 1 New Password: <---- enter a secure password here Verifying password New Password: <---- re-enter the password here Principal's new key version = 1 Expiration date (enter yyyy-mm-dd) [ 2000-01-01 ] ? Max ticket lifetime (*5 minutes) [ 255 ] ? Attributes [ 0 ] ? Edit O.K. Principal name: <---- null entry here will cause an exit Alles testen Eerst moeten de Kerberos daemons gestart worden. Als de juiste wijziging in /etc/rc.conf zijn gemaakt, dan gebeurt dit automatisch na een herstart. Dit hoeft alleen ingesteld te worden op de Kerberos server. Kerberos clients vinden automatisch wat ze zoeken in de map /etc/kerberosIV. &prompt.root; kerberos & Kerberos server starting Sleep forever on error Log file is /var/log/kerberos.log Current Kerberos master key version is 1. Master key entered. BEWARE! Current Kerberos master key version is 1 Local realm: EXAMPLE.COM &prompt.root; kadmind -n & KADM Server KADM0.0A initializing Please do not use 'kill -9' to kill this job, use a regular kill instead Current Kerberos master key version is 1. Master key entered. BEWARE! Nu kunnen kan er getest worden of met het commando kinit een ticket (kaartje) gekregen kan worden voor het ID jane dat net is aangemaakt: &prompt.user; kinit jane MIT Project Athena (grunt.example.com) Kerberos Initialization for "jane" Password: Met klist kan gecontroleerd worden of de tokens er echt zijn: &prompt.user; klist Ticket file: /tmp/tkt245 Principal: jane@EXAMPLE.COM Issued Expires Principal Apr 30 11:23:22 Apr 30 19:23:22 krbtgt.EXAMPLE.COM@EXAMPLE.COM Nu wordt het wachtwoord gewijzigd met &man.passwd.1; om te controleren of de kpasswd daemon autorisatie krijgt van de Kerberos database: &prompt.user; passwd realm EXAMPLE.COM Old password for jane: New Password for jane: Verifying password New Password for jane: Password changed. <command>su</command> rechten toewijzen Kerberos biedt mogelijkheid iedere gebruiker die rootrechten nodig heeft zijn eigen afzonderlijke &man.su.1; wachtwoord te geven. Nu wordt een ID toegevoegd dat geautoriseerd is om &man.su.1; te gebruiken naar root. Dit wordt geregeld door een instantie van root te verbinden met een principal. Met kdb_edit kan jane.root gemaakt worden in de Kerberos database: &prompt.root; kdb_edit Opening database... Enter Kerberos master key: Current Kerberos master key version is 1. Master key entered. BEWARE! Previous or default values are in [brackets] , enter return to leave the same, or new value. Principal name: jane Instance: root <Not found>, Create [y] ? y Principal: jane, Instance: root, kdc_key_ver: 1 New Password: <---- enter a SECURE password here Verifying password New Password: <---- re-enter the password here Principal's new key version = 1 Expiration date (enter yyyy-mm-dd) [ 2000-01-01 ] ? Max ticket lifetime (*5 minutes) [ 255 ] ? 12 <--- Keep this short! Attributes [ 0 ] ? Edit O.K. Principal name: <---- null entry here will cause an exit Een lijst van de tokens kan bevestigen als alles werkt zoals verwacht: &prompt.root; kinit jane.root MIT Project Athena (grunt.example.com) Kerberos Initialization for "jane.root" Password: Nu dient de gebruiker toegevoegd te worden aan het bestand .klogin van root: &prompt.root; cat /root/.klogin jane.root@EXAMPLE.COM Na een &man.su.1;: &prompt.user; su Password: kan de lijst met tokens bekeken worden: &prompt.root; klist Ticket file: /tmp/tkt_root_245 Principal: jane.root@EXAMPLE.COM Issued Expires Principal May 2 20:43:12 May 3 04:43:12 krbtgt.EXAMPLE.COM@EXAMPLE.COM Andere commando's gebruiken In een eerder voorbeeld is een principal met de naam jane gemaakt met een instantie root. Dit was gebaseerd op een gebruiker met dezelfde naam als de principal en dit is de standaard binnen Kerberos: een <principal>.<instantie> in de vorm van <gebruikersnaam>. root staat die <gebruikersnaam> het gebruik van &man.su.1; naar root toe als de benodigde instellingen in het bestand .klogin in de home directory van root zijn gemaakt: &prompt.root; cat /root/.klogin jane.root@EXAMPLE.COM Zo werkt het ook als een gebruiker in zijn eigen home directory iets als volgt heeft opgenomen: &prompt.user; cat ~/.klogin jane@EXAMPLE.COM jack@EXAMPLE.COM Hierdoor mag iedereen die zich in de wereld EXAMPLE.COM heeft geauthenticeerd als jane of jack (via kinit, zie boven) bij jane's account of de bestanden op dit systeem (grunt) met &man.rlogin.1;, &man.rsh.1; of &man.rcp.1;. Nu meldt bijvoorbeeld jane zich aan op een ander systeem met Kerberos: &prompt.user; kinit MIT Project Athena (grunt.example.com) Password: &prompt.user; rlogin grunt Last login: Mon May 1 21:14:47 from grumble Copyright (c) 1980, 1983, 1986, 1988, 1990, 1991, 1993, 1994 The Regents of the University of California. All rights reserved. FreeBSD BUILT-19950429 (GR386) #0: Sat Apr 29 17:50:09 SAT 1995 Of jack meldt zich aan op jane's account op dezelfde machine (jane heeft het bestand .klogin ingesteld zoals hierboven en de beheerder van Kerberos heeft een principal jack aangemaakt zonder instantie): &prompt.user; kinit &prompt.user; rlogin grunt -l jane MIT Project Athena (grunt.example.com) Password: Last login: Mon May 1 21:16:55 from grumble Copyright (c) 1980, 1983, 1986, 1988, 1990, 1991, 1993, 1994 The Regents of the University of California. All rights reserved. FreeBSD BUILT-19950429 (GR386) #0: Sat Apr 29 17:50:09 SAT 1995 Tillman Hodgson Bijgedragen door Mark Murray Gebaseerd op een bijdrage van Siebrand Mazeland Vertaald door <application>Kerberos5</application> Iedere &os; release hoger dan &os;-5.1 bevat alleen ondersteuning voor Kerberos5. Daarom is Kerberos5 de enige versie die erbij zit. De instellingen zijn op veel gebieden gelijk aan die van KerberosIV. De nu volgende informatie geldt alleen voor &os;-5.0 releases en verder. Gebruikers die het KerberosIV package willen gebruiken kunnen dat installeren uit de security/krb4 port. Kerberos is een netwerkdienst, protocol en systeem waarmee gebruikers zich kunnen aanmelden met behulp van een dienst op een veilige server. Diensten als op een andere server aanmelden, op afstand kopiëren, veilig tussen systemen kopiëren en andere taken met een hoog risico worden aanmerkelijk veiliger en beter controleerbaar. Kerberos kan omschrijven worden als identiteitbevestigend proxy systeem. Het kan ook omschreven worden als een vertrouwd authenticatiesysteem van een derde partij. Kerberos vervult maar één taak: het veilig authenticeren van gebruikers op het netwerk. Het vervult geen autorisatietaken (wat gebruikers mogen) en controleert ook niets (wat gebruikers hebben gedaan). Nadat een client en server Kerberos hebben gebruikt om hun identiteit vast te stellen kunnen ze ook al hun communicatie coderen om hun privacy en data-integriteit te garanderen. Daarom wordt het sterk aangeraden om Kerberos samen met andere beveiligingsmechanismen te gebruiken die autorisatie en controlemogelijkheden bieden. De aanwijzingen die nu volgen kunnen gebruikt worden als werkinstructie om Kerberos in te stellen zoals dat wordt meegeleverd met &os;. Een complete beschrijving staat in de handboekpagina. Voor demonstratie van de installatie van Kerberos wordt gebruik gemaakt van de volgende naamgeving: Het DNS domein (zone) is example.org. De Kerberos wereld is EXAMPLE.ORG. Het advies is voor installaties van Kerberos echte domeinnamen te gebruiken, zelfs als het alleen intern wordt gebruikt. Hiermee worden DNS problemen voorkomen is een goede samenwerking met andere Kerberos werelden verzekerd. Geschiedenis Kerberos5 geschiedenis Kerberos is ontworpen door MIT als oplossing voor netwerkbeveiligingsproblemen. Het Kerberos protocol gebruikt sterke codering zodat een client zijn identiteit kan bewijzen aan een server (en andersom) over een onveilige netwerkverbinding. Kerberos is zowel de naam van een netwerkautorisatieprotocol als een bijvoeglijk naamwoord om de programma's te beschrijven die gebruik maken van het programma (zoals Kerberos telnet). De huidige versie van het protocol is versie 5 en is beschreven in RFC 1510. Er zijn een aantal vrij beschikbare implementaties van dit protocol beschikbaar voor veel systemen. Het Massachusetts Institute of Technology (MIT), waar Kerberos ooit is ontwikkeld, ontwikkelt nog steeds door aan hun Kerberos pakket. Het wordt in de VS veel gebruikt als coderingspakket en daarom wordt het ook geraakt door de exportwetgeving van de VS. Kerberos van MIT is beschikbaar als port (security/krb5). Heimdal Kerberos is een andere implementatie van versie 5 die expliciet buiten de VS is ontwikkeld om de exportwetgeving de omzeilen (en wordt daarom vaak gebruikt in niet-commerciële &unix; varianten). De Heimdal Kerberos distributie is beschikbaar als port (security/heimdal) en er zit een minimale installatie in de basisinstallatie van &os;. Om het grootst mogelijke publiek te bereiken gaan deze instructies ervan uit dat de Heimdal distributie die bij &os; zit wordt gebruikt. Opzetten van een Heimdal <acronym>KDC</acronym> Kerberos5 sleutel distributie centrum instellingen Het Sleutel Distributie Centrum (KDC, voluit Key Distribution Center) is de gecentraliseerde authenticatiedienst die Kerberos levert. Het is de computer die Kerberos tickets uitgeeft. Het KDC wordt vertrouwd door alle andere computer in de Kerberos wereld en daarom dient er een strenger beveiligingsregime op van kracht te zijn. Hoewel het draaien van de Kerberos dienst erg weinig van een systeem vraagt, wordt het wel aangeraden om een machine in te richten exclusief voor het KDC om beveiligingsredenen. Het opzetten van een KDC begint met de controle of de instellingen in /etc/rc.conf juist zijn om te functioneren als KDC (misschien moeten paden veranderd worden voor een eigen systeem): kerberos5_server_enable="YES" kadmind5_server_enable="YES" kerberos_stash="YES" is alleen beschikbaar in &os; 4.X. Daarna wordt het Kerberos instellingenbestand /etc/krb5.conf aangemaakt: [libdefaults] default_realm = EXAMPLE.ORG [realms] EXAMPLE.ORG = { kdc = kerberos.example.org admin_server = kerberos.example.org } [domain_realm] .example.org = EXAMPLE.ORG /etc/krb5.conf gaat ervan uit dat de KDC de fully-qualified hostname kerberos.example.org heeft. Als de KDC een andere hostname heeft, moet er nog een CNAME (alias) toevoegd aan de zonefile. Voor grotere netwerken met een juist ingestelde BIND DNS server kan het bovenstaande voorbeeld ingekort worden tot: [libdefaults] default_realm = EXAMPLE.ORG Door de volgende regels toe te voegen aan de zonefile voor example.org: _kerberos._udp IN SRV 01 00 88 kerberos.example.org. _kerberos._tcp IN SRV 01 00 88 kerberos.example.org. _kpasswd._udp IN SRV 01 00 464 kerberos.example.org. _kerberos-adm._tcp IN SRV 01 00 749 kerberos.example.org. _kerberos IN TXT EXAMPLE.ORG Om clients de Kerberos diensten te kunnen laten vinden, moet er een volledig ingestelde /etc/krb5.conf zijn of een minimaal ingestelde /etc/krb5.conf en een correct ingestelde DNS server. Nu wordt de Kerberos database aangemaakt. Deze database bevat de sleutels voor alle principals en zijn versleuteld met een hoofdwachtwoord. Dit wachtwoord hoeft niet onthouden te worden omdat het wordt opgeslagen in (/var/heimdal/m-key). De hoofdsleutel wordt aangemaakt door kstash te starten en een wachtwoord in te voeren. Als de hoofdsleutel is gemaakt, kan de database ingeschakeld worden met kadmin met de optie -l (die staat voor local). Deze optie geeft kadmin de opdracht om de databasebestanden direct te wijzigingen in plaats van via de kadmind netwerkdienst. Hiermee wordt het kip-ei probleem opgelost waarbij een verbinding wordt gemaakt met de database voordat hij bestaat. Op het prompt van kadmin kan met init de database met de werelden aangemaakt worden. Tenslotte, nog steeds in kadmin, kan de eerste principal gemaakt worden met add. De standaardopties voor de principal worden nu aangehouden. Deze kunnen later altijd nog gewijzigd worden met modify. Met het commando ? kunnen alle beschikbare mogelijkheden getoond worden. Hieronder een sessie waarin een voorbeelddatabase wordt aangemaakt: &prompt.root; kstash Master key: xxxxxxxx Verifying password - Master key: xxxxxxxx &prompt.root; kadmin -l kadmin> init EXAMPLE.ORG Realm max ticket life [unlimited]: kadmin> add tillman Max ticket life [unlimited]: Max renewable life [unlimited]: Attributes []: Password: xxxxxxxx Verifying password - Password: xxxxxxxx Nu kan de KDC dienst gestart worden met /etc/rc.d/kerberos start en /etc/rc.d/kadmind start. Op dit moment draait er nog geen enkele daemon die gebruik maakt van Kerberos. Bevestiging dat KDC draait is te krijgen door een ticket te vragen en dat uit te lezen voor de principal (user) die zojuist is aangemaakt vanaf de commandoregel van het KDC zelf: &prompt.user; k5init tillman tillman@EXAMPLE.ORG's Password: &prompt.user; k5list Credentials cache: FILE:/tmp/krb5cc_500 Principal: tillman@EXAMPLE.ORG Issued Expires Principal Aug 27 15:37:58 Aug 28 01:37:58 krbtgt/EXAMPLE.ORG@EXAMPLE.ORG <application>Kerberos</application> inschakelen op een server met Heimdal diensten Kerberos5 diensten inschakelen Als eerste is een kopie van het instellingenbestand van Kerberos nodig, /etc/krb5.conf. Dit bestand kan eenvoudigweg op een veilige manier (met netwerkprogramma's als &man.scp.1;, of fysiek via een floppy) naar de clientcomputer gekopieerd worden vanaf de KDC. Hierna is het /etc/krb5.keytab nodig. Dit is het belangrijkste verschil tussen een server die een daemons met Kerberos aanbiedt en een werkstation: de server heeft het bestand keytab nodig. Dit bestand bevat de hostsleutel van de server waardoor het werkstation en de KDC elkaars identiteit kunnen bevestigen. Dit bestand dient veilig overgebracht te worden omdat de beveiliging van de server doorbroken kan worden als de sleutel openbaar wordt gemaakt. Dit betekent expliciet dat overdracht via een protocol dat platte tekst gebruikt, bv. FTP, een slecht idee is. Meestal wordt keytab naar de server gebracht met kadmin. Dat werkt handig omdat ook de host principal (het KDC onderdeel van krb5.keytab) aangemaakt moet worden met kadmin. Let wel op dat er al een ticket moet zijn en dat dit ticket de kadmin interface moet mogen gebruiken in kadmind.acl. Zie Beheer op Afstand in de Heimdal informatiepagina's (info heimdal) voor details over het ontwerpen van toegangscontrole. Als kadmin via het netwerk geen toegang mag hebben, dan kan ook op een veilige verbinding gemaakt worden met de KDC (via het lokale console, &man.ssh.1; of Kerberos &man.telnet.1;) zodat alles lokaal uitgevoerd kan worden met kadmin -l. Na het installeren van /etc/krb5.conf kan kadmin van de Kerberos server gebruikt worden. Met add --random-key kan de host principal toegevoegd worden en met ext kan de host principal van de server naar zijn eigen keytab getrokken worden. Bijvoorbeeld: &prompt.root; kadmin kadmin> add --random-key host/myserver.example.org Max ticket life [unlimited]: Max renewable life [unlimited]: Attributes []: kadmin> ext host/myserver.example.org kadmin> exit Let op: ext slaat de sleutel standaard op in /etc/krb5.keytab. Als kadmind niet beschikbaar is op de KDC (wellicht om beveiligingsredenen) en er via het netwerk dus geen toegang is tot kadmin, dan kan de host principal (host/myserver.EXAMPLE.ORG) ook direct aan de KDC toegevoegd worden en daarna in een tijdelijk bestand gezet worden. Het volgende kan gebruikt worden om te voorkomen dat /etc/krb5.keytab op de KDC) wordt overschreven: &prompt.root; kadmin kadmin> ext --keytab=/tmp/example.keytab host/myserver.example.org kadmin> exit Hierna kan de keytab veilig gekopieerd worden naar de server (met scp of een floppy). Geef een niet-standaard naam op voor de keytab om te voorkomen dat de keytab op de KDC wordt overschreven. Nu kan de server communiceren met de KDC (vanweg krb5.conf) en zijn identiteit bewijzen (vanwege krb5.keytab). Nu is de server klaar om er een aantal Kerberos diensten op te activeren. In dit voorbeeld wordt de dienst telnet geactiveerd door de volgende regel in /etc/inetd.conf te zetten en dan &man.inetd.8; te herstarten met /etc/rc.d/inetd restart: telnet stream tcp nowait root /usr/libexec/telnetd telnetd -a user Het belangrijkste is dat de typering -a (van authenticatie) op user staat. Meer details zijn in &man.telnetd.8; te vinden. <application>Kerberos</application> activeren op een client met Heimdal Kerberos5 clientinstellingen Het opzetten van een clientcomputer is eigenlijk kinderlijk eenvoudig. Wat betreft de Kerberos instelling is alleen het Kerberos instellingenbestand (/etc/krb5.conf) nodig. Dat kan eenvoudigweg naar de clientcomputer gekopieerd worden vanaf de KDC. Test de client met kinit, klist en kdestroy vanaf de client om een ticket te krijgen, te bekijken en daarna te verwijderen voor de principal die hierboven is aangemaakt. Nu moeten ook Kerberos applicaties gebruikt kunnen worden om verbindingen te maken met servers waarop Kerberos is geactiveerd. Als dat niet lukt en het verkrijgen van een ticket is wel mogelijk, dan ligt dat hoogstwaarschijnlijk aan de server en niet aan de client of de KDC. Bij het testen van een applicatie als telnet kan het beste een pakketsnuffelaar (bv. &man.tcpdump.1;) gebruikt worden om te bevestigen dat een wachtwoord niet als tekst wordt verzonden. Gebruik telnet met de optie -x. Dan wordt de complete datastroom versleuteld (vergelijkbaar met ssh). De Kerberos sleutelapplicaties op de client (meestal kinit, klist, kdestroy en kpasswd) zitten in de basisinstallatie van &os;. Let wel dat ze in &os; versies van voor 5.0 hernoemd zijn naar k5init, k5list, k5destroy, k5passwd en k5stash (deze commando's worden gewoonlijk maar een keer gebruikt). Er worden standaard ook andere Kerberos applicaties op de client geïnstalleerd. Hier komt de minimalistische natuur van de Heimdal basisinstallatie boven drijven: telnet is de enige dienst waarvoor Kerberos geactiveerd is. De Heimdal port voegt een aantal missende clientapplicaties toe: versies met ondersteuning voor Kerberos van ftp, rsh, rcp, rlogin en een paar minder gebruikelijke programma's. De MIT port bevat ook een volledig gamma aan Kerberos clientapplicaties. Instellingenbestanden voor gebruikers: <filename>.k5login</filename> en <filename>.k5users</filename> .k5login .k5users Voor gebruikers binnen een wereld wijst hun Kerberos principal (bv. tillman@EXAMPLE.ORG) gewoonlijk naar een lokale gebruikeraccount (bijvoorbeeld een lokale account met de naam tillman). Voor clientapplicaties als telnet is gewoonlijk geen gebruikersnaam of principal nodig. Soms moet iemand zonder bijpassende Kerberos principal toch toegang hebben tot een lokale gebruikersaccount. tillman@EXAMPLE.ORG zou bijvoorbeeld toegang nodig kunnen hebben tot de lokale gebruikersaccount webdevelopers. Andere principals zouden die toegang wellicht ook nodig kunnen hebben. De bestanden .k5login en .k5users uit de gebruikersmap kunnen op eenzelfde manier gebruikt worden als .hosts en .rhosts. Zo wordt het voorgaande probleem opgelost. Als bijvoorbeeld een .k5login met de volgende inhoud: tillman@example.org jdoe@example.org in de thuismap van de lokale gebruiker webdevelopers gezet wordt dan zouden beide principals toegang hebben tot die account zonder dat ze een wachtwoord hoeven te delen. We raden aan de handboekpagina's voor deze commando's te lezen. Let op dat de ksu handboekpagina .k5users behandelt. <application>Kerberos</application> tips, trucs en problemen oplossen Kerberos5 problemen oplossen Als de Heimdal of MIT Kerberos port wordt gebruikt dan dient de PATH omgevingsvariabele de Kerberos versies van de clientapplicaties te tonen voor de systeemversies. Hebben alle computers in de wereld hun tijd gesynchroniseerd? Als dat niet zo is, dan slaagt de authenticatie wellicht niet. beschrijft hoe klokken met NTP gesynchroniseerd kunnen worden. MIT en Heimdal werken prima samen. Dit geldt niet voor kadmin omdat daarvoor geen protocolstandaard is. Als een hostnaam wordt gewijzigd, dan moet ook de host/ principal aangepast en de keytab. Dit geldt ook voor bijzondere instellingen in de keytab zoals de www/ principal voor www/mod_auth_kerb van Apache. Alle hosts in een wereld moeten oplosbaar (resolvable) zijn (zowel vooruit als achteruit) in de DNS (of tenminste in /etc/hosts). CNAMEs werken wel, maar de A en PTR records moeten juist en actief zijn. De foutmelding is niet erg duidelijk: Kerberos5 refuses authentication because Read req failed: Key table entry not found. Sommige besturingssystemen van clients voor een KDC zetten wellicht geen setuid root voor ksu. Dit betekent dat ksu niet werkt. Dat is vanuit beveiligingsoogpunt een prima idee, maar wel lastig. Dit is dus geen KDC fout. Als met MIT Kerberos een principal een ticket moet krijgen dat langer geldig is dan de standaard van tien uur, dan moet modify_principal in kadmin gebruikt worden om de maximale geldigheidsduur (maxlife) van zowel de principal waar het om gaat als de krbtgt principal aan te passen. Dan kan de principal kinit -l gebruiken om een ticket met een langere levensduur aan te vragen. Als een pakketsnuffelaar op de KDC draait bij om te helpen bij het oplossen van problemen en dan kinit vanaf een werkstation wordt gestart, dan wordt zichtbaar dat de TGT meteen wordt verstuurd als kinit start, zelfs nog voor het wachtwoord! De reden hiervoor is dat de Kerberos server vrijelijk een TGT (Ticket Granting Ticket) verstuurt op iedere niet geautoriseerd verzoek. Maar iedere TGT is versleuteld met een sleutel die is afgeleid van het wachtwoord van de gebruiker. Als een gebruiker zijn wachtwoord ingeeft, wordt dat dus niet naar de KDC gezonden, maar ontcijfert het de TGT die kinit al heeft ontvangen. Als de ontcijfering resulteert in een geldige ticket met een geldige tijdstempel, dan heeft de gebruiker geldige Kerberos rechten. Deze rechten bevatten ook een sessiesleutel voor het opzetten van beveiligde communicatie met de Kerberos server in de toekomst en de eigenlijke ticket-granting ticket, die is versleuteld met de sleutel van de Kerberos server zelf. Deze tweede laag van versleuteling is niet bekend voor de gebruiker, maar het stelt de Kerberos server in staat om de juistheid van iedere TGT te bevestigen. Als tickets worden gebruik die lang geldig zijn (bv. een week) en OpenSSH wordt gebruikt om een verbinding te maken met de machine waarop het ticket staat, zorg er dan voor dat de Kerberos optie op no staat in sshd_config want anders worden tickets verwijderd bij afmelden. Host principals kunnen ook een langere levensduur hebben. Als een gebruikers principal een levensduur van een week heeft, maar de host waar de verbinding mee gemaakt wordt heeft een levensduur van negen uur, dan heb staat er een verlopen host principal in de cache en dan werkt e.e.a. niet zoals verwacht. Een krb5.dict bestand om het gebruik van bepaalde slechte wachtwoorden te voorkomen (dit wordt kort behandeld in de handboekpagina voor kadmind) heeft alleen betrekking op principals waar een wachtwoordbeleid voor geldt. De opmaak van krb5.dict is eenvoudig: een rij tekens per regel. Een symbolic link maken naar /usr/share/dict/words is misschien handig. Verschillen met de <acronym>MIT</acronym> port Het belangrijkste verschil tussen de MIT en Heimdal installatie heeft betrekking op kadmin, dat een andere (maar gelijkwaardige) set commando's kent en een andere protocol gebruikt. Dit betekent nogal wat als een KDC MIT is, omdat dan de kadmin van Heimdal niet gebruikt kan worden om de KDC vanaf afstand te beheren (dat geldt trouwens ook vice versa). De clientapplicaties kunnen ook commandoregelopties gebruiken die een beetje verschillen, maar waarmee wel hetzelfde wordt bereikt. We raden aan de instructies op de MIT Kerberos website () te volgen. Wees voorzichtig met paden: de MIT port installeert standaard in /usr/local/ en dus kunnen de normale systeemapplicaties gestart worden in plaats van die van MIT als de PATH omgevingsvariabele de systeemmappen als eerste weergeeft. Als de MIT security/krb5 port die bij &os; zit wordt gebruikt, dan zorgt het lezen van /usr/local/share/doc/krb5/README.FreeBSD dat bij de port wordt geïnstalleerd voor een beter begrip over waarom het aanmelden via telnetd en klogind soms wat vreemd verloopt. Als belangrijkste wijzen we erop dat het bij het corrigeren van onjuiste rechten op het cachebestand noodzakelijk is dat het binaire bestand login.krb5 wordt gebruikt voor authenticatie zodat het op de juiste wijze eigenaarschap kan wijzigen voor de doorgegeven rechten. Beperkingen in <application>Kerberos</application> Kerberos5 beperkingen en tekortkomingen <application>Kerberos</application> is een alles of niets aanpak Iedere ingeschakelde dienst op het netwerk moet aangepast worden om met Kerberos te werken (of op een andere manier beschermd zijn tegen netwerkaanvallen), want anders kunnen gebruikersrechten worden gestolen en hergebruikt. Een voorbeeld hier van is het inschakelen van Kerberos voor alle shells op afstand (via rsh en telnet bijvoorbeeld), maar de POP3 mailserver die wachtwoorden als platte tekst verzend ongemoeid laten. <application>Kerberos</application> is bedoeld voor werkstations met een gebruiker In een multi-user omgeving is Kerberos minder veilig. Dit komt doordat de tickets worden opgeslagen in de map /tmp, waar gelezen kan worden door alle gebruikers. Als een gebruiker een computer deelt met andere gebruikers op hetzelfde moment (dus multi-user), dan is het mogelijk dat een ticket van een gebruiker wordt gestolen (gekopieerd) door een andere gebruiker. Dit kan voorkomen worden met de commandoregeloptie -c bestandsnaam of (bij voorkeur) de omgevingsvariabele KRB5CCNAME, maar dat wordt zelden gedaan. In principe kan het opslaan van een ticket in de thuismap van een gebruiker in combinatie met eenvoudige bestandsrechten dit probleem verhelpen. De KDC is een single point of failure Zoals het is ontworpen, moet de KDC zo goed mogelijk beveiligd zijn, omdat de hoofd wachtwoorddatabase erop staat. De KDC hoort geen enkele andere dienst aan te bieden en moet ook fysiek afgeschermd worden. Het gevaar is groot, omdat Kerberos alle wachtwoorden versleutelt met dezelfde sleutel (de master sleutel) die als een bestand op de KDC staat. Toch is een gecompromitteerde master sleutel niet zo'n groot probleem als wellicht wordt verondersteld. De mastersleutel wordt alleen gebruikt om de Kerberos database te versleutelen en als zaad voor de generator van willekeurige nummers. Zo lang als de toegang tot de KDC is beveiligd, kan een aanvaller niet echt iets doen met de mastersleutel. Als de KDC niet beschikbaar is (misschien door een ontzeggen van dienst aanval of netwerkproblemen) kunnen de netwerkdiensten niet gebruikt worden omdat er geen authenticatie uitgevoerd kan worden; een recept voor een ontzeggen van dienst aanval. Dit risico kan omzeild worden door meerdere KDC's (één master en één of meer slaves) en een zorgvuldige implementatie van secundaire of fall-back authenticatie. PAM is hier uitermate geschikt voor. Tekortkomingen van <application>Kerberos</application> Kerberos stelt gebruikers, hosts en diensten in staat om elkaar te authenticeren. Maar het heeft geen mechanisme om de KDC te authenticeren aan de gebruikers, hosts of diensten. Dit betekent dat bijvoorbeeld een vervalste kinit alle gebruikersnamen en wachtwoorden zou kunnen afluisteren. Iets als security/tripwire of andere controle-instrumenten voor de integriteit van bestandssystemen kunnen hier verlichting brengen. Bronnen en verdere informatie Kerberos5 externe bronnen De Kerberos FAQ (Engels) Een Authenticatiesysteem Ontwerpen: een Dialoog in Vier Scenes (Engels) RFC 1510, De Kerberos Netwerk Authenticatie Dienst (V5) (Engels) MIT Kerberos homepage Heimdal Kerberos homepage Tom Rhodes Geschreven door Siebrand Mazeland Vertaald door OpenSSL beveiliging OpenSSL OpenSSL Een toepassing die bij &os; zit die veel gebruikers over het hoofd zien is OpenSSL. OpenSSL biedt een versleutelde transportlaag bovenop de normale communicatielaag. Daardoor biedt het de mogelijkheid met veel netwerktoepassingen en diensten verweven te raken. Een aantal toepassingen van OpenSSL zijn versleutelde authenticatie van mailclients, webgebaseerde transacties als creditcardbetalingen en nog veel meer. Veel ports zoals www/apache13-ssl en mail/sylpheed-claws bieden tijdens het compileren ondersteuning om OpenSSL in te bouwen. In de meeste gevallen zal de Portscollectie proberen de port security/openssl te bouwen, tenzij de make variabele WITH_OPENSSL_BASE expliciet naar yes is gezet. De versie van OpenSSL die bij &os; zit ondersteunt Secure Sockets Layer v2/v3 (SSLv2/SSLv3), Transport Layer Security v1 (TLSv1) netwerk beveiligingsprotocollen en kan gebruikt worden als generieke versleutelingsbibliotheek. Hoewel OpenSSL ondersteuning biedt voor het IDEA algoritme, is dat standaard uitgeschakeld in verband met patenten in de VS. Om het te gebruiken dient de licentie gelezen te worden en, als de restricties aanvaardbaar zijn, dient de make variabele MAKE_IDEA ingesteld te worden in make.conf. Een van de meest gebruikte toepassingen van OpenSSL is het leveren van certificaten voor gebruik met softwaretoepassingen. Deze certificaten verzekeren dat de eigenschappen van een bedrijf of individu geldig zijn en niet vervalst. Als het certificaat in kwestie niet geldig verklaard is door een van de Certificate Authorities of CA's, dan komt er een waarschuwing. Een Certificate Authority is een bedrijf, zoals VeriSign, dat certificaten ondertekent zodat de eigenschappen van een bedrijf of individu geldig verklaard kunnen worden. Dit proces kost geld en het is zeker geen voorwaarde voor het gebruik van certificaten. Het stelt wel de meer paranoïde gebruikers gerust. Certificaten maken OpenSSL certificaten maken Voor het maken van certificaten is het volgende commando beschikbaar: &prompt.root; openssl req -new -nodes -out req.pem -keyout cert.pem Generating a 1024 bit RSA private key ................ ....................................... writing new private key to 'cert.pem' ----- You are about to be asked to enter information that will be incorporated into your certificate request. What you are about to enter is what is called a Distinguished Name or a DN. There are quite a few fields but you can leave some blank For some fields there will be a default value, If you enter '.', the field will be left blank. ----- Country Name (2 letter code) [AU]:US State or Province Name (full name) [Some-State]:PA Locality Name (eg, city) []:Pittsburgh Organization Name (eg, company) [Internet Widgits Pty Ltd]:My Company Organizational Unit Name (eg, section) []:Systems Administrator Common Name (eg, YOUR name) []:localhost.example.org Email Address []:trhodes@FreeBSD.org Please enter the following 'extra' attributes to be sent with your certificate request A challenge password []:SOME PASSWORD An optional company name []:Another Name Let op dat het antwoord direct na Common Name een domeinnaam weergeeft. De prompt wil dat er een servernaam wordt ingegeven voor het verificatieproces. Het plaatsen van iets anders dan een domeinnaam zorgt ervoor dat het certificaat waardeloos wordt. Er zijn ook andere opties als verloopdatum, andere versleutelingsalgoritmen, etc, beschikbaar. Een volledige lijst is na te lezen in de handboekpagina van &man.openssl.1;. Er horen nu twee bestanden te staan in de map waarin het voorgaande commando is uitgevoerd. Het certificaatverzoek, req.pem, kan naar een certificate authority gestuurd worden die de bijgevoegde gegevens kan valideren, het verzoek kan tekenen en het certificaat kan retourneren. Het tweede bestand heet cert.pem en is de geheime sleutel voor het certificaat. Deze dient zorgvuldig beschermd te worden. Als de geheime sleutel in de handen van anderen valt kan die gebruikt worden om de identiteit van de eigenaar (of server) aan te nemen. In gevallen waar ondertekening door een CA niet vereist is, kan een zelfondertekend certificaat gemaakt worden. Maak als eerste de RSA sleutel: &prompt.root; openssl dsaparam -rand -genkey -out myRSA.key 1024 Hierna kan de CA sleutel gemaakt worden: &prompt.root; openssl gendsa -des3 -out myca.key myRSA.key Deze sleutel kan gebruikt worden om een certificaat te maken: &prompt.root; openssl req -new -x509 -days 365 -key myca.key -out new.crt Er zouden nu twee bestanden bijgekomen moeten zijn in de map: een certificate authority ondertekeningsbestand myca.key en new.crt, het certificaat zelf. Deze moeten in een map geplaatst worden, bij voorkeur onder /etc waar alleen root kan lezen. De rechten 0700 zijn hier prima en die kunnen ingesteld worden met chmod. Certificaten gebruiken: een voorbeeld En wat kunnen deze bestanden? Een prima toepassing zou het versleutelen van verbindingen naar de Sendmail MTA kunnen zijn. Daardoor zouden gebruikers niet langer platte tekst hoeven te authenticeren om mail te sturen via de lokale MTA. Dit is niet de best denkbare toepassing omdat sommige MUA's de gebruiker een foutmelding geven als ze het certificaat niet lokaal geïnstalleerd hebben. De documentatie bij de software geeft meer informatie over het installeren van certificaten. De volgende regels moeten opgenomen worden in het lokale .mc bestand: dnl SSL Options define(`confCACERT_PATH',`/etc/certs')dnl define(`confCACERT',`/etc/certs/new.crt')dnl define(`confSERVER_CERT',`/etc/certs/new.crt')dnl define(`confSERVER_KEY',`/etc/certs/myca.key')dnl define(`confTLS_SRV_OPTIONS', `V')dnl /etc/certs/ is de map die gebruikt wordt voor het lokaal opslaan van certificaten en sleutels. De laatste voorwaarde het is opnieuw aanmaken van het lokale .cf bestand. Dit gaat door eenvoudigweg make< install te typen in de map /etc/mail. Laat dat volgen door een make restart waardoor de Sendmail daemon herstart zou moeten worden. Als alles goed is gegaan, dan staan er geen foutmeldingen /var/log/maillog en is Sendmail zichtbaar in de proceslijst. Maak als eenvoudige test een verbinding met de mailserver met &man.telnet.1;: &prompt.root; telnet example.com 25 Trying 192.0.34.166... Connected to example.com. Escape character is '^]'. 220 example.com ESMTP Sendmail 8.12.10/8.12.10; Tue, 31 Aug 2004 03:41:22 -0400 (EDT) ehlo example.com 250-example.com Hello example.com [192.0.34.166], pleased to meet you 250-ENHANCEDSTATUSCODES 250-PIPELINING 250-8BITMIME 250-SIZE 250-DSN 250-ETRN 250-AUTH LOGIN PLAIN 250-STARTTLS 250-DELIVERBY 250 HELP quit 221 2.0.0 example.com closing connection Connection closed by foreign host. Als de regel STARTTLS verschijnt in de uitvoer dan werkt alles correct. Nik Clayton
nik@FreeBSD.org
 Gerschreven door Siebrand Mazeland Vertaald door IPsec VPN via IPsec Een VPN opzetten met &os; gateways tussen twee netwerken die gescheiden zijn door internet. Hiten M. Pandya
hmp@FreeBSD.org
 Geschreven door Siebrand Mazeland Vertaald door IPsec begrijpen Deze paragraaf is een gids in het proces van het opzetten, en gebruiken van IPsec en het veilig laten communiceren van machines in een omgeving die bestaat uit &os; en µsoft.windows; 2000/XP. Voordat IPsec opgezet kan worden dient de lezer bekend te zijn met de concepten die nodig zijn om een aangepaste kernel te bouwen (zie ). IPsec is een protocol dat bovenop de Internet Protocol (IP) laag ligt. Hiermee kunnen twee of meer host op een veilige manier communiceren (vandaar de naam). De &os; IPsec netwerk wachtrij (stack) is gebaseerd op de KAME implementatie, die zowel de IPv4 als de IPv6 protocolfamilies ondersteunt. &os; 5.X bevat een door hardware geaccelereerde IPsec wachtrij die Fast IPsec heet en uit OpenBSD komt. Die kan gebruik maken van cryptografische hardware (waar mogelijk) via het &man.crypto.4; subsysteem om de prestaties van IPsec te optimaliseren. Dit subsysteem is nieuw en ondersteunt niet alle opties die beschikbaar zijn in de KAME versie van IPsec. Voordat er gebruik gemaakt kan worden van door hardware versnelde IPsec, moet de volgende optie in het kernelinstellingenbestand worden gezet: kernelopties FAST_IPSEC options FAST_IPSEC # new IPsec (cannot define w/ IPSEC) Het is op dit moment niet mogelijk om het Fast IPsec subsysteem samen met de KAME-implementatie van IPsec te gebruiken. Zie &man.fast.ipsec.4; voor meer informatie. IPsec ESP IPsec AH IPsec bestaat uit twee subprotocollen: Encapsulated Security Payload (ESP) beschermt de IP pakketdata tegen inmenging door een derde partij door de inhoud te versleutelen met symmetrische versleutelingsalgoritmen (als Blowfish en 3DES). Authentication Header (AH) beschermt de IP pakketkop tegen inmenging door een derde partij en spoofing door een cryptografische checksum te berekenen en de IP pakketkopvelden te hashen met een veilige hashfunctie. Hierna wordt een extra kop ingevoegd die de hash bevat zodat de informatie in het pakket geauthenticeerd kan worden. ESP en AH kunnen samen of apart gebruikt worden, afhankelijk van de omgeving. VPN virtual private network VPN virtueel privaat netwerk VPN IPsec kan gebruikt worden om het verkeer tussen twee hosts direct te versleutelen (dat heet Transport Mode) of door virtuele tunnels te bouwen tussen twee subnetten die gebruikt kunnen worden voor veilige communicatie tussen twee bedrijfsnetwerken (dat heet Tunnel Mode). De laatste versie staat beter bekend als Virtual Private Network (VPN). In &man.ipsec.4; staat gedetailleerde informatie over het IPsec subsysteem in &os;. Voor ondersteuning voor IPsec in de kernel zijn de volgende opties nodig in het kernelinstellingenbestand: kernelopties IPSEC kernelopties IPSEC_ESP options IPSEC #IP security options IPSEC_ESP #IP security (crypto; define w/ IPSEC) kernelopties IPSEC_DEBUG Als er ook fouten in IPsec (debugging) verwijderd moeten kunnen worden, dan is de volgende optie ook nodig: options IPSEC_DEBUG #debug for IP security Het probleem Er bestaat geen standaard voor wat een VPN is. VPN's kunnen opgezet worden met behulp van een aantal verschillende technologieën die allemaal hun eigen voor- en nadelen hebben. Dit onderdeel bevat een scenario en de strategieën die gebruikt kunnen worden voor het implementeren van een VPN in iedere situatie. Het scenario: twee netwerken die één moeten lijken en via internet verbonden zijn VPN maken Dit is het uitgangspunt: Er zijn tenminste twee locaties Beide locaties gebruiken IP Beide locaties hebben een internetverbinding via een gateway waarop &os; draait. De gateway op ieder netwerk heeft tenminste één publiek IP adres. De interne adressen van de twee netwerken mogen publieke of private IP adressen zijn, dat maakt niet uit. Er mag NAT draaien op de gateway als dat nodig is. De interne IP adressen van de twee netwerken mogen niet conflicteren. Hoewel dit in theorie mogelijk is een combinatie van VPN en NAT te gebruiken om dit te laten werken, wordt het vast een drama om dit in te stellen. Als de twee netwerken die met elkaar verbonden moeten worden intern dezelfde private IP adresreeksen gebruiken (beiden gebruiken bijvoorbeeld 192.168.1.x), dan moet een van de netwerken hernummerd worden. De netwerk topologie zou er zo uit kunnen zien: Netwerk #1 [ Interne Hosts ] Privaat Net, 192.168.1.2-254 [ Win9x/NT/2K ] [ UNIX ] | | .---[fxp1]---. Privaat IP, 192.168.1.1 | FreeBSD | `---[fxp0]---' Publiek IP, A.B.C.D | | -=-=- Internet -=-=- | | .---[fxp0]---. Publiek IP, W.X.Y.Z | FreeBSD | `---[fxp1]---' Privaat IP, 192.168.2.1 | | Netwerk #2 [ Internal Hosts ] [ Win9x/NT/2K ] Privaat Net, 192.168.2.2-254 [ UNIX ] Let op de twee publieke IP adressen. In de rest van dit onderdeel worden de letters gebruikt om ze aan te duiden. Overal waar die letters staan, kunnen ze vervangen worden door eigen publieke IP adressen. Zo hebben ook de twee gateway machines intern .1 IP adressen en de twee netwerken hebben andere IP adressen (respectievelijk 192.168.1.x en 192.168.2.x). Alle machines op de private netwerken zijn zo ingesteld dat ze de .1 machine als hun standaard gateway gebruiken. Het is de bedoeling dat, vanuit het netwerkstandpunt, ieder netwerk de machines in het andere netwerk kan zien alsof ze beiden aan dezelfde router zouden zitten; wel een router die een beetje langzaam is en af een toe een pakketje laat vallen. Dit betekent dat (bijvoorbeeld) op machine 192.168.1.20: ping 192.168.2.34 uitgevoerd kan worden en dat werkt, transparant. µsoft.windows; machines moeten het andere netwerk kunnen zien, gedeelde bestanden kunnen benaderen, enzovoort, op dezelfde manier als ze dat kunnen op het lokale netwerk. En dat alles moet veilig zijn. Dat betekent dat verkeer tussen de twee netwerken versleuteld moet zijn. Het opzetten van een VPN tussen twee netwerken is een proces dat uit meerdere stappen bestaat: Het maken van een virtuele netwerkverbinding tussen de twee netwerken over het internet. Testen met gereedschappen als &man.ping.8; om te bevestigen dat het werkt. Het instellen van beveiligingsbeleid om te verzekeren dat het verkeer tussen de twee netwerken transparant wordt versleuteld en ontsleuteld wanneer dat nodig is. Testen met gereedschappen als &man.tcpdump.1; om te bevestigen dat het werkt. Additionele software instellen op de &os; gateways om µsoft.windows; machines de andere kant van het VPN te laten zien. Stap 1: de <quote>virtuele</quote> netwerkverbinding maken en testen Stel dat een gebruiker is aangemeld op de gatewaymachine in netwerk #1 (met publiek IP adres A.B.C.D en privaat IP adres 192.168.1.1) en de voert ping 192.168.2.1 uit, naar het private adres van de machine met IP adres W.X.Y.Z. Wat moet er gebeuren om dat te laten werken? De gateway host moet weten hoe hij 192.168.2.1 kan bereiken. Met andere woorden: hij moet een route hebben naar 192.168.2.1. Private IP adressen als de reeks 192.168.x horen in het algemeen niet thuis op internet. Ieder pakket naar 192.168.2.1 moet dus ingepakt worden in een ander pakket. Dit pakket moet afkomstig lijken van A.B.C.D en moet naar W.X.Y.Z verstuurd worden. Dit proces heet inkapseling (encapsulation). Als dit pakket aankomt bij W.X.Y.Z dan moet het uitgekapseld (unencapsulated) worden en afgeleverd worden aan 192.168.2.1. Dit is alsof er een tunnel moet bestaan tussen de twee netwerken. De twee tunnelopeningen zijn de IP adressen A.B.C.D en W.X.Y.Z en de tunnel moet op de hoogte zijn van de private IP adressen die door de tunnel mogen. De tunnel wordt gebruikt om verkeer met private IP adressen over het internet te leiden. Deze tunnel wordt gemaakt door gebruik te maken van de generieke interface of gif apparaten op &os;. De gif interface moet op iedere gatewaymachine ingesteld zijn met vier IP adressen: twee voor de publieke IP adressen en twee voor de private IP adressen. Ondersteuning voor het gif apparaat moet in de &os; kernel van beide machine gecompileerd worden. Dit kan door de volgende optie toe te voegen aan de kernelinstellingenbestanden op beide machines, dan de kernel te compileren, te installeren en dan gewoon te herstarten: device gif Het instellen van de tunnel gaat in twee stappen. Eerst moet de tunnel verteld worden wat de IP adressen aan de buitenkant (publiek) zijn met &man.gifconfig.8;. Daarna moeten de private IP adressen ingesteld worden met &man.ifconfig.8;. In &os; 5.X is de functionaliteit van &man.gifconfig.8; opgenomen in &man.ifconfig.8;. Op de gatewaymachine op netwerk #1 moeten de volgende commando's uitgevoerd worden om te tunnel in te stellen. gifconfig gif0 A.B.C.D W.X.Y.Z ifconfig gif0 inet 192.168.1.1 192.168.2.1 netmask 0xffffffff Op de andere gatewaymachine moeten dezelfde commando's uitgevoerd worden met omgedraaide IP adressen. gifconfig gif0 W.X.Y.Z A.B.C.D ifconfig gif0 inet 192.168.2.1 192.168.1.1 netmask 0xffffffff Daarna toont: gifconfig gif0 de instellingen. Op netwerk #1 zou dat het volgende zijn: &prompt.root; gifconfig gif0 gif0: flags=8011<UP,POINTTOPOINT,MULTICAST> mtu 1280 inet 192.168.1.1 --> 192.168.2.1 netmask 0xffffffff physical address inet A.B.C.D --> W.X.Y.Z Er is nu een tunnel gemaakt tussen de fysieke adressen A.B.C.D en W.X.Y.Z en het verkeer dat door de tunnel mag is dat tussen 192.168.1.1 en 192.168.2.1. Hiermee is ook een regel gemaakt in de routetabel op beide machines die te bekijken zijn met netstat -rn. Deze uitvoer komt van de gatewayhost op netwerk #1. &prompt.root; netstat -rn Routing tables Internet: Destination Gateway Flags Refs Use Netif Expire ... 192.168.2.1 192.168.1.1 UH 0 0 gif0 ... De Flags waarde geeft aan dat dit een hostroute is, wat betekent dat iedere gateway weet hoe hij de andere gateway kan bereiken, maar dat ze niet weten hoe ze bij de rest van elkaars netwerk kunnen komen. Dat probleem wordt snel opgelost. Het is waarschijnlijk dat op beide machines een firewall draait. Die moet omzeild worden voor VPN verkeer. Het is mogelijk al het verkeer tussen de beide netwerken toestaan of firewallregels toe te voegen waarmee de beide netwerken die het VPN met elkaar verbindt tegen elkaar beschermd worden. Het testen wordt een stuk eenvoudiger als de firewall zo is ingesteld dat al het verkeer door het VPN wordt doorgelaten. Laten kunnen nog restricties toegevoegd worden. Met &man.ipfw.8; wordt met ipfw add 1 allow ip from any to any via gif0 al het verkeer tussen de twee eindstations van het VPN toegestaan zonder dat dit de andere regels van de firewall beïnvloedt. Dit commando moet natuurlijk wel op beide gatewayhosts uitgevoerd worden. Deze instelling is toereikend om elke gateway machine het recht te geven de ander te pingen. Op 192.168.1.1 kan nu: ping 192.168.2.1 gedraaid worden en moet een antwoord komen. Op de andere machine kan dezelfde test gedaan worden. Maar nu zijn de andere machines op het interne netwerk nog niet te bereiken. Dat komt door de routering: hoewel de gateway machines elkaar nu weten te vinden, weten ze nog niet hoe ze het netwerk achter elkaar kunnen bereiken. Om dat probleem op te lossen moet een statische route worden toevoegd op iedere gateway machine. Het commando daarvoor is: route add 192.168.2.0 192.168.2.1 netmask 0xffffff00 Dit betekent: om hosts op het netwerk 192.168.2.0 te bereiken moeten pakketten naar de host 192.168.2.1 sturen. Een zelfde dient op de andere gateway uitgevoerd te worden, maar dan met de 192.168.1.x adressen. IP verkeer van hosts op het ene netwerk kan nu hosts op het andere netwerk bereiken. Hiermee is tweederde van het VPN tussen twee netwerken aangelegd in de zin dat het virtueel is en er een netwerk is. Maar het is nog niet privaat. Dit wordt aangetoond met &man.ping.8; en &man.tcpdump.1;. Voer op de gateway host het volgende commando uit:/para> tcpdump dst host 192.168.2.1 Voer vanuit een andere sessie op de host het onderstaande commando uit: ping 192.168.2.1 De uitvoer is ongeveer als volgt: 16:10:24.018080 192.168.1.1 > 192.168.2.1: icmp: echo request 16:10:24.018109 192.168.1.1 > 192.168.2.1: icmp: echo reply 16:10:25.018814 192.168.1.1 > 192.168.2.1: icmp: echo request 16:10:25.018847 192.168.1.1 > 192.168.2.1: icmp: echo reply 16:10:26.028896 192.168.1.1 > 192.168.2.1: icmp: echo request 16:10:26.029112 192.168.1.1 > 192.168.2.1: icmp: echo reply Het is zichtbaar dat de ICMP berichten niet versleuteld heen en weer gaan. Als met &man.tcpdump.1; de parameter was gebruikt om meer bytes te tonen uit de pakketten, dan was meer informatie te zien geweest. Dit is natuurlijk onacceptabel. In de volgende paragraaf gaat het dan ook over het beveiligen van de verbinding tussen de twee netwerken zodat al het verkeer automatisch wordt versleuteld. Samenvatting: Stel voor beide kernels het pseudo-device gif in. Wijzig /etc/rc.conf op gateway host #1 en voeg de volgende regels toe (wijzig IP adressen naar wens). gifconfig_gif0="A.B.C.D W.X.Y.Z" ifconfig_gif0="inet 192.168.1.1 192.168.2.1 netmask 0xffffffff" static_routes="vpn" route_vpn="192.168.2.0 192.168.2.1 netmask 0xffffff00" Wijzig het firewallscript (/etc/rc.firewall of iets dergelijks) op beide hosts en voeg het volgende toe: ipfw add 1 allow ip from any to any via gif0 Maak gelijksoortige wijzigingen in /etc/rc.conf op gateway host #2 en draai de volgorde van de IP adressen om. Stap 2: de verbinding beveiligen Om de verbinding te beveiligen wordt IPsec gebruikt. IPsec biedt een mechanisme waarmee twee hosts samen een sleutel hebben en die sleutel dan gebruiken om gegevens te versleutelen tussen die twee hosts. Hiervoor moet op twee plaatsen een aanpassing gemaakt worden in de instellingen. Er moet een mechanisme zijn voor de twee hosts om het eens te worden over het versleutelingsmechanisme dat gebruikt gaat worden. Als de twee hosts het daar over eens zijn, dan hebben ze een zogenaamde beveiligingssamenwerking (security association). Er moet een mechanisme zijn waarmee wordt aangegeven welk verkeer versleuteld moet worden. Tenslotte moet niet al het uitgaande verkeer versleuteld worden, maar alleen het verkeer dat onderdeel is van het VPN. De regels die worden opgesteld om te bepalen welke verkeer versleuteld wordt heten beveiligingsbeleid (security policies). Beveiligingssamenwerking en beveiligingsbeleid worden beiden onderhouden door de kernel en kunnen aangepast worden met programma's in userland. Maar voor dit mogelijk is, moet de kernel geschikt gemaakt worden voor ondersteuning van IPsec en het Encapsulated Security Payload (ESP) protocol. Dit kan door de volgende regel op te nemen in het kernelinstellingenbestand: kernel options IPSEC options IPSEC options IPSEC_ESP Daarna dienen hercompilatie en installatie van de kernel plaats te vinden en moet de machine gereboot worden. Dit moet voor beide gateway hosts uitgevoerd worden. IKE Het is mogelijk twee wegen te bewandelen voor het opzetten van beveiligingssamenwerking. Als het met de hand wordt opgezet dan moeten een versleutelingsalgoritme, coderingssleutels, enzovoort gekozen worden. Er kan ook een daemons gebruikt worden die het Internet Key Exchange protocol (IKE) implementeert om dit uit te voeren. Het advies is voor het laatste te kiezen. Los van andere overwegingen is het makkelijker in te stellen. IPsec security policies setkey Voor het wijzigen en weergeven van het beveiligingsbeleid is er &man.setkey.8;. Ter vergelijking: setkey is voor het beveiligingsbeleid van de kernel wat &man.route.8; is voor de routetabellen van de kernel. setkey kan ook de huidige beveiligingssamenwerkingen weergeven en om de vergelijking door te zetten is het in die zin verwant aan netstat -r. Er zijn een aantal daemons beschikbaar voor het bijhouden van beveiligingssamenwerking in &os;. In dit artikel wordt beschreven hoe dat met racoon gaat. racoon zit in de &os; Portscollectie in de security/ categorie en kan op de gebruikelijke manier geïnstalleerd worden. racoon security/racoon moet draaien op beide gateway hosts. Op iedere host moet het IP adres van de andere kant van het VPN ingesteld worden en een geheime sleutel (die door de gebruiker zelf is gekozen en die hetzelfde moet zijn op beide gateways). De twee daemons zoeken dan contact met elkaar en stellen vast dat ze zijn wie ze beweren te zijn (door gebruik te maken van de geheime sleutel die is ingesteld). De daemons maken dan een nieuwe geheime sleutel aan en gebruiken die om het verkeer over het VPN te versleutelen. Ze wijzigen die sleutel periodiek zodat een aanvaller er niets aan heeft in het geval hij achter een van de sleutels zou komen. Dit is theoretisch trouwens vrijwel onuitvoerbaar. Tegen de tijd dat de sleutel gekraakt is, hebben de twee daemons al een nieuwe gekozen. De instellingen van racoon worden opgeslagen in ${PREFIX}/etc/racoon. Daar tref staat een instellingenbestand aan dat niet ingrijpend hoeft te wijzigen. De andere component van de instellingen van racoon die gewijzigd moet worden is de wederzijds bekende sleutel (pre-shared key). Standaard verwacht racoon dat die in ${PREFIX}/etc/racoon/psk.txt staat. Het is belangrijk op te merken dat de wederzijds bekende sleutel niet de sleutel is die gebruikt wordt om het verkeer van de VPN verbinding te versleutelen. Het is gewoon een token die de sleutelbeheerdaemons in staat stelt elkaar te vertrouwen. psk.txt bevat een regel voor iedere locatie waarmee verbinding bestaat. In dit voorbeeld zijn er twee locaties en dus bevat ieder psk.txt bestand één regel (omdat de ene kant van de VPN alleen iets te maken heeft met één andere kant). Op gateway host #1 ziet dat er als volgt uit: W.X.Y.Z secret Er staat dus het publieke IP adres van de andere kant, witruimte ;– spatie(s) of tab(s) – en een stuk tekst met de geheime sleutel. Natuurlijk dient secret niet als sleutel gebruikt te worden. Ook hier gelden de normale regels voor wachtwoorden. Op gateway host #2 ziet dat er dan zo uit: A.B.C.D secret Dus het publieke IP adres van de andere kant en dezelfde geheime sleutel. psk.txt moet in mode 0600 staan (alleen lees en schrijfrechten voor root) voordat racoon zal werken. Racoon moet draaien op beide gatewaymachines. Er moeten ook een aantal firewallregels toegevoegd worden om IKE verkeer toe te staan, dat over UDP naar de ISAKMP (Internet Security Association Key Management Protocol) poort loopt. Nogmaals: deze regels staan bij voorkeur zo vroeg mogelijk in de firewallregels. ipfw add 1 allow udp from A.B.C.D to W.X.Y.Z isakmp ipfw add 1 allow udp from W.X.Y.Z to A.B.C.D isakmp Als racoon eenmaal draait, dan kan de ene gateway host vanaf de andere gepingd worden. De verbinding is dan nog steeds niet versleuteld, maar racoon stelt wel de beveiligingssamenwerking tussen de twee hosts op. Dat kan heel even duren en dat uit zich in een kleine vertraging voordat er een antwoord op de ping komt. Als de beveiligingssamenwerking tot stand is gekomen, dan kan deze getoond worden met &man.setkey.8;: setkey -D Het bovenstaande commando toont de beveiligingssamenwerkingsingsinformatie. Dat is de ene helft van het probleem. De andere helft is het instellen van het beveiligingsbeleid. Voor er een zinvol beveiligingsbeleid opgesteld kan worden volgt eerst een samenvatting van wat tot nu toe is bereikt. Het volgende geldt voor beide kanten van de verbinding. Ieder IP pakket dat wordt verzonden heeft een kop die gegevens over het pakket bevat. De kop bevat het IP adres van zowel de bron als de bestemming. Zoals bekend horen private IP adressen zoals de reeks 192.168.x.y niet thuis op internet. Ze moeten eerst ingepakt worden in een ander pakket. Voor dat pakket moeten het publieke bron en bestemmingsadres op de plaats van de private adressen gezet worden. Dus als een uitgaand pakket als volgt begon: .----------------------. | Src: 192.168.1.1 | | Dst: 192.168.2.1 | | <andere kopinfo> | +----------------------+ | <pakket data> | `----------------------' Dan wordt het ingepakt in een andere pakket dat er ongeveer als volgt uitziet: .--------------------------. | Src: A.B.C.D | | Dst: W.X.Y.Z | | <andere kop info> | +--------------------------+ | .----------------------. | | | Src: 192.168.1.1 | | | | Dst: 192.168.2.1 | | | | <andere kop info> | | | +----------------------+ | | | <pakket data> | | | `----------------------' | `--------------------------' Het gif apparaat zorgt voor het inpakken. Het pakket heeft nu een echt IP adres aan de buitenkant en het originele pakket zit ingepakt als data in het pakket dat het internet opgestuurd gaat worden. Nu moet het verkeer over het VPN natuurlijk versleuteld worden. Dat kan als volgt worden weergegeven: Als een pakket A.B.C.D verlaat met als bestemming W.X.Y.Z, versleutel het dan met de benodigde beveiligingssamenwerkingen. Als een pakket aankomt van W.X.Y.Z en het heeft A.B.C.D als bestemming, ontcijfer het dan met de benodigde beveiligingssamenwerkingen. Dat klopt bijna, maar niet helemaal. Als dit gebeurde, dan zou al het verkeer van en naar W.X.Y.Z, zelfs als dat geen deel uit zou maken van het VPN, versleuteld worden. Dat is niet wenselijk. Het correcte beleid ziet er zo uit: Als een pakket A.B.C.D verlaat en dat pakket bevat een ander pakket en als het W.X.Y.Z als bestemming heeft, versleutel het dan met de benodigde beveiligingssamenwerkingen. Als een pakket aankomt van W.X.Y.Z en het pakket bevat een ander pakket en het heeft A.B.C.D als bestemming, ontcijfer het dan met de benodigde beveiligingssamenwerkingen. Dat is een subtiele aanpassing, maar wel noodzakelijk. Beveiligingsbeleid wordt ook ingesteld met &man.setkey.8;. &man.setkey.8; biedt een instellingtaal voor het definiëren van beleid. Instructies kunnen via STDIN gegeven worden of met de optie uit een bestand komen dat de instellingen bevat. De instellingen op gateway host #1 (die het publieke IP adres A.B.C.D heeft) om al het uitgaande verkeer naar W.X.Y.Z te laten versleutelen is: spdadd A.B.C.D/32 W.X.Y.Z/32 ipencap -P out ipsec esp/tunnel/A.B.C.D-W.X.Y.Z/require; Deze commando's kunnen in een bestand (bv. /etc/ipsec.conf) gezet worden om uitgevoerd te worden: &prompt.root; setkey -f /etc/ipsec.conf vertelt &man.setkey.8; dat er een regel toegevoegd moet worden aan de database met het beveiligingsbeleid. De rest van de regel geeft aan op welke pakketten dit beleid van toepassing is. A.B.C.D/32 en W.X.Y.Z/32 zijn de IP adressen en netmaskers waarmee het netwerk of de hosts worden aangegeven waarop het beleid van toepassing is. In dit geval is het van toepassing op het verkeer tussen twee hosts. vertelt de kernel dat dit beleid alleen van toepassing is op pakketten waarin een ander pakket ingepakt zit. betekent dat dit beleid van toepassing is op uitgaande pakketten en betekent dat de pakketten beveiligd moeten worden. Het tweede deel geeft aan hoe een pakket versleuteld wordt. is het protocol dat gebruikt moet worden en geeft aan dat het pakket ingepakt moet worden in een IPsec pakket. Het herhaalde gebruik van A.B.C.D en W.X.Y.Z heeft te maken met het aangeven welke beveiligingssamenwerking gebruikt moet worden en als laatste is het door verplicht dat de pakketten versleuteld worden als deze regel van toepassing is. Deze regel is alleen van toepassing op uitgaande pakketten. Er moet ook nog een regel komen voor inkomende pakketten. spdadd W.X.Y.Z/32 A.B.C.D/32 ipencap -P in ipsec esp/tunnel/W.X.Y.Z-A.B.C.D/require; Let wel dat hier dus staat in plaats van en dat de IP adressen zijn omgedraaid. Op de andere gateway host (met een publiek IP adres W.X.Y.Z) zijn soortgelijke regels nodig. spdadd W.X.Y.Z/32 A.B.C.D/32 ipencap -P out ipsec esp/tunnel/W.X.Y.Z-A.B.C.D/require; spdadd A.B.C.D/32 W.X.Y.Z/32 ipencap -P in ipsec esp/tunnel/A.B.C.D-W.X.Y.Z/require; Tenslotte moeten de firewalls ESP en IPENCAP pakketten naar beide kanten toestaan. Deze regels moeten op beide hosts toegevoegd worden. ipfw add 1 allow esp from A.B.C.D to W.X.Y.Z ipfw add 1 allow esp from W.X.Y.Z to A.B.C.D ipfw add 1 allow ipencap from A.B.C.D to W.X.Y.Z ipfw add 1 allow ipencap from W.X.Y.Z to A.B.C.D Omdat deze regels symmetrisch zijn, kunnen ze op beide gateway hosts gebruikt worden. Uitgaande pakketten zien er nu ongeveer zo uit: .------------------------------. --------------------------. | Src: A.B.C.D | | | Dst: W.X.Y.Z | | | <andere kop info> | | Versleuteld +------------------------------+ | pakket. | .--------------------------. | -------------. | inhoud | | Src: A.B.C.D | | | | is | | Dst: W.X.Y.Z | | | | volledig | | <andere kop info> | | | |- veilig | +--------------------------+ | | Ingepakt | voor | | .----------------------. | | -. | pakket | snoopen | | | Src: 192.168.1.1 | | | | Origineel|- met echt | door derden | | | Dst: 192.168.2.1 | | | | pakket, | IP adres | | | | <andere kop info> | | | |- privaat | | | | +----------------------+ | | | IP adres | | | | | <pakket data> | | | | | | | | `----------------------' | | -' | | | `--------------------------' | -------------' | `------------------------------' --------------------------' Als ze ontvangen worden door de andere kant van het VPN dan worden ze eerst ontcijferd (met de beveiligingssamenwerking die door racoon tot stand is gebracht). Daarna komen ze de gif interface binnen die de tweede laag uitpakt zodat het binnenste pakket overblijft, dan nu naar het interne netwerk kan reizen. De beveiliging kan gecontroleerd worden met dezelfde &man.ping.8; test die eerder is uitgevoerd, door eerst aan te melden op de A.B.C.D gateway machine en het onderstaande uit te voeren: tcpdump dst host 192.168.2.1 In nog een sessie op dezelfde host kan dan het volgende commando uitgevoerd worden: ping 192.168.2.1 Nu hoort de volgende uitvoer te zien te zijn: XXX tcpdump output &man.tcpdump.1; toont nu de ESP pakketten. Als deze pakketten verder bekeken worden met de optie dan is de uitvoer onbegrijpelijk vanwege de versleuteling. Gefeliciteerd. Nu is het VPN tussen de twee locaties opgezet. Samenvatting Stel beide kernels in met: options IPSEC options IPSEC_ESP Installeer security/racoon. Wijzig ${PREFIX}/etc/racoon/psk.txt op beide gateway hosts en voeg een regel toe voor het IP adres van de host aan de andere kant en een geheime sleutel die aan beide kanten bekend is. Dit bestand hoort mode 0600 te hebben. Voeg de volgende regels toe aan /etc/rc.conf voor iedere host: ipsec_enable="YES" ipsec_file="/etc/ipsec.conf" Maak /etc/ipsec.conf op iedere host die de benodigde spdadd regels bevat. Op gateway host #1 zou dat zijn: spdadd A.B.C.D/32 W.X.Y.Z/32 ipencap -P out ipsec esp/tunnel/A.B.C.D-W.X.Y.Z/require; spdadd W.X.Y.Z/32 A.B.C.D/32 ipencap -P in ipsec esp/tunnel/W.X.Y.Z-A.B.C.D/require; En op gateway host #2 is dat: spdadd W.X.Y.Z/32 A.B.C.D/32 ipencap -P out ipsec esp/tunnel/W.X.Y.Z-A.B.C.D/require; spdadd A.B.C.D/32 W.X.Y.Z/32 ipencap -P in ipsec esp/tunnel/A.B.C.D-W.X.Y.Z/require; Voeg firewallregels toe om IKE, ESP en IPENCAP verkeer toe te staan naar beide hosts: ipfw add 1 allow udp from A.B.C.D to W.X.Y.Z isakmp ipfw add 1 allow udp from W.X.Y.Z to A.B.C.D isakmp ipfw add 1 allow esp from A.B.C.D to W.X.Y.Z ipfw add 1 allow esp from W.X.Y.Z to A.B.C.D ipfw add 1 allow ipencap from A.B.C.D to W.X.Y.Z ipfw add 1 allow ipencap from W.X.Y.Z to A.B.C.D De voorgaande twee stappen zouden voldoende moeten zijn voor het opzetten van het VPN. Machines op ieder netwerk kunnen elkaar nu bereiken op basis van IP adressen en al het verkeer over de verbinding wordt automatisch en veilig versleuteld. Chern Lee Bijgedragen door Siebrand Mazeland Vertaald door OpenSSH OpenSSH beveiliging OpenSSH OpenSSH is een groep netwerkverbindingsprogramma's waarmee computers via het netwerk veilig benaderd kunnen worden. Het kan ingezet worden als een directe vervanger van rlogin, rsh, rcp en telnet. Daarnaast kunnen alle andere TCP/IP verbindingen veilig getunneld of geforward worden door SSH. OpenSSH versleutelt al het verkeer om afluisteren, het stelen van een verbinding en andere netwerkaanvallen effectief te voorkomen. OpenSSH wordt onderhouden door het OpenBSD project en is gebaseerd op SSH v1.2.12 met alle recente bugfixes en updates. Het is compatibel met beide protocollen SSH 1 en 2. OpenSSH zit in de basisinstallatie sinds &os; 4.0. Voordelen van gebruik van OpenSSH Als gewoonlijk &man.telnet.1; of &man.rlogin.1; wordt gebruikt, wordt de data in platte tekst en niet versleuteld verzonden. Netwerksnuffelaars die ergens tussen de client en de server meeluisteren, kunnen een gebruikersnaam en wachtwoord stelen en zien welke gegevens er worden overgezonden tijdens een sessie. OpenSSH biedt een verscheidenheid aan authenticatie en versleutelingsmethoden die het voorgaande voorkomen. <application>sshd</application> inschakelen OpenSSH inschakelen De sshd daemon wordt onder &os; 4.X standaard ingeschakeld en bij de installatie van &os; 5.X en later kan er tijdens de installatie gekozen worden. De daemom is ingeschakeld als de volgende regel voorkomt in rc.conf: sshd_enable="YES" Hierdoor wordt &man.sshd.8; geladen, het daemonprogramma voor OpenSSH, als het systeem de volgende keer opstart. De sshd daemon kan ook direct gestart worden door sshd in te geven op de commandoregel. SSH client OpenSSH client &man.ssh.1; werkt net zoals &man.rlogin.1;. &prompt.root; ssh user@example.com Host key not found from the list of known hosts. Are you sure you want to continue connecting (yes/no)? yes Host 'example.com' added to the list of known hosts. user@example.com's password: ******* Het aanmelden gaat nu net zoals het zou gaan als wanneer er een sessie gestart zou worden met rlogin of telnet. SSH maakt gebruik van een systeem met vingerafdrukken als sleutels voor het vaststellen met welke server verbinding wordt gemaakt op het moment dat de client verbinding zoekt. De gebruiker krijgt alleen de eerste keer dat verbinding wordt gezocht met de server een vraag waarop yes geantwoord dient te worden. Bij volgende pogingen om aan te melden wordt de vingerafdruksleutel vergeleken met de sleutel die is opgeslagen. De SSH client alarmeert de gebruiker als de opgeslagen vingerafdruk sleutel anders is dan de sleutel die de server meldt. De vingerafdrukken worden opgeslagen in ~/.ssh/known_hosts of in ~/.ssh/known_hosts2 voor SSH v2 vingerafdrukken. Recente OpenSSH servers staan standaard ingesteld om alleen SSH v2 connecties toe te staan. De client gebruikt versie 2 als dat mogelij is en valt anders terug op versie 1. De client kan ook gedwongen worden om een van de twee protocollen te gebruiken door de optie of voor respectievelijk versie 1 en versie 2 aan te geven. De mogelijkheid versie 1 te gebruiken blijft in de client bestaan om compatibiliteit met oudere versies te behouden. Veilig kopiëren OpenSSH veilig kopiëren scp Het commando &man.scp.1; (secure copy) werkt gelijk aan &man.rcp.1;. Het kopieert een bestand van of naar een andere machine, maar doet dat veilig. &prompt.root; scp user@example.com:/COPYRIGHT COPYRIGHT user@example.com's password: ******* COPYRIGHT 100% |*****************************| 4735 00:00 &prompt.root; Omdat de vingerafdruk al is opgeslagen voor deze host in het vorige voorbeeld, is die al geverifieerd als &man.scp.1; gebruik wordt. De argumenten die aan &man.scp.1; gegeven worden zijn vrijwel gelijk aan die voor &man.cp.1; met het bestand of de bestanden als het eerste argument en de bestemming als het tweede. Omdat het bestand over het netwerk gaat, door SSH, hebben een of meer van de bestandsargumenten de vorm . Instellen OpenSSH instellen Het instellingenbestand dat voor het hele systeem geldt voor zowel de OpenSSH daemon als client staat in de map /etc/ssh. ssh_config bevat de instellingen voor de client en sshd_config bevat ze voor de daemon. Daarnaast bieden het (standaard /usr/sbin/sshd) en rc.conf opties nog meer mogelijkheden voor instellingen. ssh-keygen In plaats van het gebruik van wachtwoorden kan &man.ssh-keygen.1; gebruikt worden om DSA en RSA sleutels te maken om een gebruiker te authenticeren: &prompt.user; ssh-keygen -t dsa Generating public/private dsa key pair. Enter file in which to save the key (/home/user/.ssh/id_dsa): Created directory '/home/user/.ssh'. Enter passphrase (empty for no passphrase): Enter same passphrase again: Your identification has been saved in /home/user/.ssh/id_dsa. Your public key has been saved in /home/user/.ssh/id_dsa.pub. The key fingerprint is: bb:48:db:f2:93:57:80:b6:aa:bc:f5:d5:ba:8f:79:17 user@host.example.com &man.ssh-keygen.1; maakt een publiek en privaat sleutelpaar aan dat gebruikt kan worden voor authenticatie. De private sleutel staat opgeslagen in ~/.ssh/id_dsa of ~/.ssh/id_rsa en de publieke sleutel staat in ~/.ssh/id_dsa.pub of ~/.ssh/id_rsa.pub voor respectievelijk DSA en RSA sleuteltypen. De publieke sleutel moet in ~/.ssh/authorized_keys van de andere machine staan om dit te laten werken. RSA versie 1 publieke sleutels horen ook in ~/.ssh/authorized_keys te staan. Nu is het mogelijk een verbinding te maken met een andere machine die gebaseerd is op SSH sleutels in plaats van op wachtwoorden. Als er een wachtwoordzin is gebruikt bij &man.ssh-keygen.1; dan wordt de gebruiker iedere keer dat de private sleutel wordt gebruikt een wachtwoord gevraagd. &man.ssh-agent.1; kan het ongemak van steeds opnieuw een lange wachtwoordzin moeten ingeven verlichten en wordt beschreven in het onderdeel . Afhankelijk van de gebruikte versie van OpenSSH kunnen opties en bestanden verschillen. Het is verstandig de handboekpagina &man.ssh-keygen.1; te raadplegen. ssh-agent en ssh-add De hulpprogramma's &man.ssh-agent.1; en &man.ssh-add.1; bieden de mogelijkheid om SSH in het geheugen te laden zodat niet iedere keer de wachtwoordzin ingegeven hoeft te worden. Het hulpprogramma &man.ssh-agent.1; handelt de authenticatie af voor de geheime sleutels die erin geladen zijn. &man.ssh-agent.1; wordt gebruikt om andere programma's te starten. Bij eenvoudig gebruik kan er een shell mee gestart worden of meer complex een schermbeheerprogramma. Voordat &man.ssh-agent.1; in een shell gebruikt kan worden dient het eerst gestart te worden met een shell als argument. Daarna kan de identiteit toegevoegd worden daar &man.ssh-add.1; aan te roepen en de wachtwoordzin voor de geheime sleutel op te geven. Als deze stappen zijn voltooid kan een gebruiker met &man.ssh.1; naar iedere host waar de corresponderende publieke sleutel is geïnstalleerd: &prompt.user; ssh-agent csh &prompt.user; ssh-add Enter passphrase for /home/user/.ssh/id_dsa: Identity added: /home/user/.ssh/id_dsa (/home/user/.ssh/id_dsa) &prompt.user; Om &man.ssh-agent.1; te gebruiken in X11 dient er een verwijzing naar &man.ssh-agent.1; in ~/.xinitrc te staan. Dan zijn de diensten van &man.ssh-agent.1; beschikbaar voor alle programma's die in X11 gestart worden. Een ~/.xinitrc zou er als volgt uit kunnen zien: exec ssh-agent startxfce4 Hiermee wordt &man.ssh-agent.1; gestart die op zijn beurt XFCE start, iedere keer dat X11 start. Als dat is gebeurd en X11 is herstart zodat de wijzigingen actief zijn, dan kan eenvoudigweg &man.ssh-add.1; gestart worden om alle beschikbare SSH sleutels te laden. SSH tunnels OpenSSH tunnels OpenSSH kan een tunnel maken waarin een ander protocol ingepakt kan worden zodat er een versleutelde sessie ontstaat. Het volgende commando geeft &man.ssh.1; aan dat er een tunnel voor telnet gemaakt moet worden: &prompt.user; ssh -2 -N -f -L 5023:localhost:23 user@foo.example.com &prompt.user; Aan het ssh commando worden de volgende opties meegegeven: Dit dwingt ssh om versie 2 van het protocol te gebruiken. Gebruik van deze optie wordt afgeraden als er verbinding wordt gemaakt met oudere SSH servers. Dit geeft aan dat er geen commando volgt, maar dat er een tunnel opgezet moet worden. Als deze optie niet aanwezig was, zou ssh een normale sessie starten. Dit dwingt ssh om in de achtergrond te draaien. Dit geeft aan dat de lokaal een tunnel wordt gemaakt in de vorm lokale_poort:netwerk_host:netwerk_poort. Wijst naar een gebruiker op de SSH server op het netwerk. Een SSH tunnel werkt doordat een luistersocket wordt gemaakt op localhost op de aangegeven poort. Die stuurt dan iedere ontvangen verbinding op de lokale host/poort via de SSH verbinding door naar de aangegeven host en poort op het netwerk. In het voorbeeld wordt poort 5023 op localhost doorgestuurd naar poort 23 op localhost van de machine op het netwerk. Omdat 23 telnet is, zou dit een veilige telnet verbinding opleveren door een SSH tunnel. Dit kan gebruikt worden om ieder willekeurig onveilig TCP protocol in te pakken als SMTP, POP3, FTP, etc. SSH gebruiken om een veilige tunnel te maken voor SMTP &prompt.user; ssh -2 -N -f -L 5025:localhost:25 user@mailserver.example.com user@mailserver.example.com's password: ***** &prompt.user; telnet localhost 5025 Trying 127.0.0.1... Connected to localhost. Escape character is '^]'. 220 mailserver.example.com ESMTP Dit kan samen met een &man.ssh-keygen.1; en extra gebruikersaccounts gebruikt worden om een min of meer naadloze en eenvoudige SSH tunnelomgeving te maken. In plaats van wachtwoorden kunnen sleutels gebruikt worden en de tunnels kunnen in de omgeving van een aparte gebruiker draaien. Praktische voorbeelden van een SSH tunnel Veilige toegang tot een POP3 server Op het werk staat een SSH server die verbindingen van buitenaf toestaat. Op hetzelfde netwerk op kantoor staat een mailserver waarop POP3 draait. Het netwerk of het netwerkpad tussen de locatie op internet en kantoor is wellicht niet helemaal te vertrouwen. Om deze reden dient de mailserver op een veilige manier benaderd te worden. De oplossing is een SSH verbinding opzetten naar de SSH server op kantoor en dan door de tunnel heen een verbinding opzetten met de mailserver. &prompt.user; ssh -2 -N -f -L 2110:mail.example.com:110 user@ssh-server.example.com user@ssh-server.example.com's password: ****** Als de tunnel eenmaal draait, dan kan de mailclient naar localhost poort 2110 gewezen worden. Alle verbinding naar die poort worden veilig doorgestuurd door de tunnel naar mail.example.com. Een draconische firewall omzeilen Sommige netwerkbeheerders stellen draconische firewallregels op en filteren niet alleen inkomende verbindingen, maar ook uitgaande. Meestal mag dan alleen maar verbinding gemaakt worden met andere machines op poorten 22 en 80 voor SSH en websurfen. Soms wil een gebruiker dan toch toegang krijgen tot andere (wellicht niet netwerk-gerelateerd) diensten, zoals een Ogg Vorbis server om muziek te streamen. Als die Ogg Vorbis server streamt op een andere poort dan 22 of 80, dan kan deze niet bereikt worden. De oplossing ligt in het opzetten van een SSH verbinding naar een machine buiten de firewall en die tunnel te gebruiken om bij de Ogg Vorbis server te komen. &prompt.user; ssh -2 -N -f -L 8888:music.example.com:8000 user@unfirewalled-system.example.org user@unfirewalled-system.example.org's password: ******* De streamingclient kan nu gewezen worden naar localhost poort 8888 vanwaar er wordt doorverwezen naar music.example.com poort 8000 en zo wordt de firewall succesvol ontwerken. De gebruikersoptie <varname>AllowUsers</varname> Vaak is het verstandig om beperkingen aan te brengen op het gebied van welke gebruikers kunnen aanmelden en van waar. De optie AllowUsers biedt deze mogelijkheid. Om bijvoorbeeld alleen root toe te staan zich aan te melden van 192.168.1.32, kan iets als de volgende regel worden opgenomen in /etc/ssh/sshd_config file: AllowUsers root@192.168.1.32 Om de gebruiker admin het recht te geven zich van overal aan te melden hoeft alleen de gebruikersnaam vermeld te worden: AllowUsers admin Meerdere gebruikers met rechten of beperkingen horen op dezelfde regel te staan: AllowUsers root@192.168.1.32 admin Het is van belang dat iedere gebruiker die zich moet kunnen aanmelden wordt genoemd. De overige gebruikers worden buitengesloten. Nadat er wijzigingen zijn gemaakt aan /etc/ssh/sshd_config dienen de bestanden in &man.sshd.8; geladen te worden: &prompt.root; /etc/rc.d/sshd reload Meer informatie OpenSSH &man.ssh.1; &man.scp.1; &man.ssh-keygen.1; &man.ssh-agent.1; &man.ssh-add.1; &man.ssh.config.5; &man.sshd.8; &man.sftp-server.8; &man.sshd.config.5; Tom Rhodes Bijgedragen door Siebrand Mazeland Vertaald door ACL Bestandssysteem toegangscontrolelijsten In combinatie met verbeteringen als snapshots, bieden &os; 5.0 en volgende versies de veiligheid van Bestandssysteem Toegangscontrolelijsten (Access Control Lists, ACLs). Met Toegangscontrolelijsten wordt het standaard &unix; rechtenmodel uitgebreid op een zeer verenigbare (&posix;.1e) manier. Deze methodes stellen een beheerder in staat om gebruik te maken en voordeel te halen uit een geraffineerder beveiligingsmodel. Om ondersteuning voor ACLs voor bestandssystemen in te schakelen dient het volgende in de kernel gecompileerd te worden: options UFS_ACL Als deze optie niet aanwezig is, dan wordt er een waarschuwing weergegeven als er wordt geprobeerd een bestandssysteem te mounten dat gebruik maakt van ACLs. Deze optie is al geactiveerd in de GENERIC kernel. ACLs zijn afhankelijk van uitgebreide attributen die zijn ingeschakeld op het bestandssysteem. Uitgebreide attributen worden standaard ondersteund in het volgende generatie &unix; bestandssysteem UFS2. Er is meer administratieve overhead nodig om uitgebreide attributen in te stellen op UFS1 dan op UFS2. De prestaties van uitgebreide attributen zijn op UFS2 ook veel beter. Daarom wordt UFS2 ook meestal aangeraden boven UFS1 bij het gebruik van toegangscontrolelijsten. ACLs worden ingeschakeld door de beheersvlag op het moment van mounten. Dit kan ook in /etc/fstab staan. De vlag op het moment van mounten kan ook automatisch gezet worden op een persistente wijze met &man.tunefs.8; door een superblok in de bestandssysteemkop te wijzigen. In het algemeen wordt de voorkeur gegeven aan de vlag in het superblok om een aantal redenen: De ACLs vlag op het moment van mounten kan niet gewijzigd worden bij opnieuw mounten (&man.mount.8; ), maar alleen door een volledige &man.umount.8; en een verse &man.mount.8;. Dit betekent dat ACLs niet ingeschakeld kunnen worden op root bestandssysteem na het booten. Het betekent ook dat de aard van een bestandssysteem niet veranderd kan worden als het eenmaal in gebruik is. Het inschakelen van de superblok vlag zorgt ervoor dat het bestandssysteem altijd wordt gemount met de ACLs ingeschakeld, zelfs als het niet in fstab staat of als de apparaten van plaats veranderen. Hiermee wordt voorkomen dat het bestandssysteem wordt gebruikt zonder dat ACLs ingeschakeld zijn, wat ervoor zou kunnen zorgen dat ACLs onjuist worden toegepast wat weer kan zorgen voor beveiligingsproblemen. Wellicht wordt het mogelijk om de ACLs via de vlag in te schakelen zonder een compleet verse &man.mount.8;, maar de ontwikkelaars vinden het wenselijk om het per ongeluk zonder ACLs mounten te ontmoedigen, omdat er bijzonder vervelende gevolgen kunnen zijn als ACLs worden ingeschakeld, daarna worden uitgezet en weer worden ingeschakeld zonder dat de uitgebreide attributen worden geschoond. In het algemeen geldt dat als ACLs eenmaal zijn ingeschakeld voor een bestandssysteem, ze niet meer uitgeschakeld moeten worden, omdat de resulterende bestandsbescherming wellicht niet compatibel is met dat wat gebruikers van het systeem nodig hebben en het opnieuw aanzetten van ACLs kan leiden tot het opnieuw koppelen van voorheen bestaande ACLs aan bestanden waarvoor de toegangsrechten sindsdien zijn aangepast, wat kan leiden tot onverwachte situaties. Bestandssystemen waarvoor ACLs zijn ingeschakeld worden weergegeven met een + (plus) teken als de toegangsrechten worden bekeken: drwx------ 2 robert robert 512 Dec 27 11:54 private drwxrwx---+ 2 robert robert 512 Dec 23 10:57 directory1 drwxrwx---+ 2 robert robert 512 Dec 22 10:20 directory2 drwxrwx---+ 2 robert robert 512 Dec 27 11:57 directory3 drwxr-xr-x 2 robert robert 512 Nov 10 11:54 public_html Hierboven is te zien dat mappen directory1, directory2 en directory3 allemaal gebruik maken van ACLs. De map public_html doet dat niet. Gebruik maken van <acronym>ACL</acronym>s De ACLs van het bestandssysteem kunnen bekeken worden met het hulpprogramma &man.getfacl.1;. Om de ACL op het bestand test te bekijken zou het volgende commando nodig zijn: &prompt.user; getfacl test #file:test #owner:1001 #group:1001 user::rw- group::r-- other::r-- Om de ACL op dit bestand te wijzigen wordt het hulpprogramma &man.setfacl.1; als volgt gebruikt: &prompt.user; setfacl -k test De vlag verwijdert alle bestaande ACLs van een bestand of bestandssysteem. De methode die de voorkeur geniet is gebruiken omdat die optie de basisvelden die nodig zijn voor het laten werken van de ACLs laat staan. &prompt.user; setfacl -m u:trhodes:rwx,group:web:r--,o::--- test Bij het commando hierboven, werd de optie gebruikt om de standaard ACL aan te passen. Omdat er geen voorgedefinieerde instellingen waren, die waren verwijderd door het commando daarvoor, werden nu de standaardinstellingen hersteld en de rechten die werden aangegeven toegevoegd. Let op dat bij het toevoegen van een gebruiker of een groep die niet bekend is op het systeem een foutmelding Invalid argument wordt geschreven naar stdout. Tom Rhodes Geschreven door Portaudit Monitoren van beveiligingsproblemen met andere software In de afgelopen jaren zijn er in de beveiligingswereld veel vorderingen gemaakt op het gebied van inzicht in kwetsbaarheden. Als er software naast het besturingssysteem wordt geïnstalleerd en ingesteld neemt op vrijwel ieder besturingssysteem het risico op inbraak toe. Inzicht in kwetsbaarheid is een vitale factor in beveiliging en hoewel &os; waarschuwingen publiceert voor het basissysteem, gaat het publiceren van waarschuwingen voor alle overige software de scope van het &os; Project te buiten. Er is een manier om inzicht te krijgen in de kwetsbaarheden voor additionele software en als beheerder gewaarschuwd te worden. Voor dit doel bestaat het &os; hulpprogramma Portaudit. De port security/portaudit zoekt naar bekende beveiligingsproblemen in een database die wordt bijgewerkt en onderhouden door het &os; Security Team en portontwikkelaars. Voordat Portaudit gebruikt kan worden dient het geïnstalleerd te worden uit de Portscollectie: &prompt.root; cd /usr/ports/security/portaudit && make install clean Tijdens het installatieproces worden de instellingenbestanden voor &man.periodic.8; bijgewerkt, waardoor Portaudit uitvoer in de dagelijkse security runs meekomt. Het is van belang dat de e-mails die aan de e-mailaccount van root worden gezonden en uit de dagelijkse beveiligingsronde komen ook echt worden gelezen. Er zijn geen verdere instellingen nodig. Na de installatie dient de beheerder de database bij te werken die lokaal staat in /var/db/portaudit: &prompt.root; portaudit -F De database wordt automatisch bijgewerkt tijdens de &man.periodic.8; run; dus het voorgaande commando is volledig optioneel. Het is alleen nodig om de volgende voorbeelden na te kunnen doen. De software de uit de Portscollection is geïnstalleerd kan door een beheerder geaudit worden met: &prompt.root; portaudit -a Hieronder staat een voorbeeld van de uitvoer: Affected package: cups-base-1.1.22.0_1 Type of problem: cups-base -- HPGL buffer overflow vulnerability. Reference: <http://www.FreeBSD.org/ports/portaudit/40a3bca2-6809-11d9-a9e7-0001020eed82.html> 1 problem(s) in your installed packages found. You are advised to update or deinstall the affected package(s) immediately. Door met een webbrowser naar de aangegeven URL te gaan kan een beheerder meer informatie over de bewust kwetsbaarheid krijgen, waaronder de versies die het betreft, volgens de &os; Port versie en andere websites waarop beveiligingswaarschuwingen te lezen zijn. In het kort is Portaudit een krachtig hulpprogramma dat bijzonder handig is als het wordt gekoppeld aan het gebruik van de port Portupgrade. Tom Rhodes Bijgedragen door Siebrand Mazeland Vertaald door &os; Beveiligingswaarschuwingen &os; beveiligingswaarschuwingen Net als veel andere kwalitatief goede productiebesturingssystemen publiceert &os; Beveiligingswaarschuwingen. Deze waarschuwingen worden meestal pas naar de beveiligingslijst gemaild en gedocumenteerd in de Errata als de van toepassing zijnde releases gepatcht zijn. In deze paragraaf wordt toegelicht wat een waarschuwing is, hoe die te begrijpen en welke maatregelen er genomen moeten worden om een systeem bij te werken. Hoe ziet een waarschuwing eruit? De &os; beveiligingswaarschuwingen zien er ongeveer uit als die hieronder die van de &a.security-notifications.name; mailinglijst komt. ============================================================================= &os;-SA-XX:XX.UTIL Security Advisory The &os; Project Topic: denial of service due to some problem Category: core Module: sys Announced: 2003-09-23 Credits: Person@EMAIL-ADDRESS Affects: All releases of &os; &os; 4-STABLE prior to the correction date Corrected: 2003-09-23 16:42:59 UTC (RELENG_4, 4.9-PRERELEASE) 2003-09-23 20:08:42 UTC (RELENG_5_1, 5.1-RELEASE-p6) 2003-09-23 20:07:06 UTC (RELENG_5_0, 5.0-RELEASE-p15) 2003-09-23 16:44:58 UTC (RELENG_4_8, 4.8-RELEASE-p8) 2003-09-23 16:47:34 UTC (RELENG_4_7, 4.7-RELEASE-p18) 2003-09-23 16:49:46 UTC (RELENG_4_6, 4.6-RELEASE-p21) 2003-09-23 16:51:24 UTC (RELENG_4_5, 4.5-RELEASE-p33) 2003-09-23 16:52:45 UTC (RELENG_4_4, 4.4-RELEASE-p43) 2003-09-23 16:54:39 UTC (RELENG_4_3, 4.3-RELEASE-p39) &os; only: NO For general information regarding FreeBSD Security Advisories, including descriptions of the fields above, security branches, and the following sections, please visit http://www.FreeBSD.org/security/. I. Background II. Problem Description III. Impact IV. Workaround V. Solution VI. Correction details VII. References Het veld Topic geeft aan wat precies het probleem is. Het is eigenlijk een inleiding op de beveiligingswaarschuwing en geeft aan welke programma kwetsbaar is. Het veld Category geeft aan welk onderdeel van het systeem kwetsbaar is. Dat kan een van de onderdelen core, contrib of ports zijn. De categorie core betekent dat de een kerncomponent van het &os; besturingssysteem kwetsbaar is. De categorie contrib betekent dat software die toegevoegd is aan het &os; Project kwetsbaar is, zoals sendmail. Tenslotte geeft de categorie ports aan dat een optionele component uit de Portscollectie kwetsbaar is. Het veld Module geeft aan waar de component zich bevindt, bijvoorbeeld sys. In dit voorbeeld wordt het duidelijk dat de module sys kwetsbaar is. Hier gaat het dus om een kwetsbaar component die gebruikt wordt in de kernel. Het veld Announced geeft aan wanneer de beveiligingswaarschuwing gepubliceerd of aangekondigd is. Dit betekent dat het beveiligingsteam heeft bevestigd dat het probleem bestaat en dat er een patch is gecommit in het depot met de broncode van &os;. In het veld Credits wordt iemand of een organisatie bedankt die de kwetsbaarheid heeft ontdekt en gerapporteerd. Het veld Affects geeft aan welke releases van &os; door deze kwetsbaarheid worden getroffen. Voor de kernel kan snel gekeken worden naar de uitvoer van ident voor de betreffende bestanden om te bepalen welke revisie ze hebben. Voor ports is het versienummer te zien in /var/db/pkg. Als het systeem niet gelijk op loopt met het &os; CVS depot en dagelijks herbouwd wordt, dan is de kans groot dat het systeem kwetsbaar is. Het veld Corrected geeft de datum, tijd en tijdzone aan en de release die is aangepast. Het veld &os; only geeft aan of deze kwetsbaarheid alleen betrekking heeft op &os; of dat hij ook betrekking heeft op andere besturingssystemen. Het veld Background geeft meer informatie over wat er precies aan de hand is. Meestal staat hier waarom het programma aanwezig is in &os;, waar het voor gebruikt wordt en hoe het programma is ontstaan. Het veld Problem Description geeft gedetailleerde toelichting op het beveiligingsprobleem. Hier kan informatie bij staat over programmacode die fouten bevat of zelfs hoe het programma gebruikt kan worden om een beveiligingsgat te openen. Het veld Impact beschrijft welke invloed het probleem kan hebben op het systeem. Dit kan bijvoorbeeld een ontzegging van dienst aanval zijn, gebruikers extra rechten geven of het verkrijgen van supergebruiker toegang voor de aanvaller zijn. Het veld Workaround geeft aan hoe het mogelijk is het probleem te omzeilen (workaround) in het geval systeembeheerders niet in staat zijn om het systeem bij te werken. Dit zou te maken kunnen hebben met de tijd, beschikbaarheid van het netwerk en een hele lijst met andere redenen. Hoe dan ook, beveiliging dient serieus genomen te worden en een systeem dat kwetsbaar is moet bijgewerkt worden of het gat in de beveiliging moet gedicht worden met de alternatieve oplossing. Het veld Solution geeft instructies over hoe een systeem aangepast kan worden. Dit is een werkinstructie die getest en gecontroleerd is om een systeem aan te passen en weer veilig werkend te krijgen. In het veld Correction Details staan de CVS takken of releasenamen, met de punten veranderd in een liggend streepje. Er staat ook welke revisienummer de aangetaste bestanden binnen een tak hebben. In het veld References wordt gewoonlijk verwezen naar andere bronnen. Dit kunnen URLs, boeken, mailinglijsten en nieuwsgroepen zijn. Tom Rhodes Geschreven door Procesaccounting Procesaccounting Procesaccounting is een beveiligingsmethode die een beheerder in staat stelt om in de gaten te houden welke systeembronnen worden gebruikt, hoe ze over gebruikers verdeeld zijn, systeemmonitoring biedt en op minimalistische wijze het gebruik van commando's door gebruikers volgt. Deze methode heeft voordelen en nadelen. Eén van de positieve punten is dat een inbraak gevolgd kan worden tot het moment waarop die zich voordeed. Nadelen zijn de grootte van de logboeken die door procesaccounting worden gegenereerd en de schijfruimte die dat kost. In dit onderdeel wordt een beheerder de basis van procesaccounting getoond. Procesaccounting inschakelen en gebruiken Voordat procesaccounting gebruikt kan worden dient het te worden ingeschakeld met de volgende commando's: &prompt.root; touch /var/account/acct &prompt.root; accton /var/account/acct &prompt.root; echo 'accounting_enable="YES"' >> /etc/rc.conf Eenmaal ingeschakeld begint accounting met het bijhouden van CPU statistieken, commands, enzovoort. Alle accounting logboeken worden in een niet leesbaar formaat bijgehouden en zijn uit te lezen met &man.sa.8;. Bij het uitvoeren zonder opties, toont sa informatie gerelateerd aan het aantal calls per gebruiker, de totale tijd in minuten die is verstreken, de totale CPU en gebruikerstijd in minuten, gemiddeld aantal I/O operaties, enzovoort. Informatie over uitgevoerde commando's kan bekeken worden met &man.lastcomm.1;. Zo kan met lastcomm bijvoorbeeld weergegeven worden welke commando's door gebruikers op een specifieke &man.ttys.5; zijn uitgevoerd: &prompt.root; lastcomm ls trhodes ttyp1 Het bovenstaande commando toont ieder bekend gebruikt van ls door de gebruiker trhodes op terminal ttyp1. Veel andere handige opties staan beschreven in &man.lastcomm.1;, &man.acct.5; en &man.sa.8;. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/users/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/users/chapter.sgml index 4584ab49bf..42f71bb6eb 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/users/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/users/chapter.sgml @@ -1,1282 +1,1272 @@ Neil Blakey-Milner Geschreven door Siebrand Mazeland Vertaald door Gebruikers en basis accountbeheer Overzicht Met &os; is het mogelijk een computer met meerdere gebruikers tegelijkertijd te gebruiken. Natuurlijk kan er op een zeker moment maar één gebruiker achter het scherm en toetsenbord zitten Tenzij er natuurlijk meerdere terminals worden aangesloten, maar dat wordt behandeld in . , maar er kan een groot aantal gebruikers zijn aangemeld via het netwerk om dingen met de computer te doen. Om een systeem te gebruiken moet een gebruiker een account hebben. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: De verschillen tussen de gebruikersaccounts op een &os; systeem; Hoe gebruikersaccounts toe te voegen; Hoe gebruikersaccounts te verwijderen; Hoe eigenschappen van accounts te wijzigen, zoals de volledige naam van de gebruiker of de voorkeursshell; Hoe op een per account basis limieten in te stellen om het bronnengebruik van bijvoorbeeld geheugen en processortijd te reguleren voor accounts en accountgroepen; Hoe groepen te gebruiken om accountbeheer te vereenvoudigen. Aangeraden voorkennis: Basisbegrip van &unix; en &os; (). Inleiding Via accounts wordt alle toegang tot een systeem gegeven en alle processen worden door gebruikers gedraaid. Dus gebruikers en accountbeheer zijn van integraal belang op &os; systemen. Elke account op een &os; systeem heeft een aantal informatievelden waarmee de account geïdentificeerd kan worden. Gebruikersnaam De gebruikersnaam, zoals die ingevoerd wordt bij het prompt login:. Gebruikersnamen moeten uniek zijn op een computer. Er mogen geen twee gebruikers zijn met dezelfde gebruikersnaam. Er horen een aantal regels bij het maken van geldige gebruikersnamen, die in &man.passwd.5; staan beschreven. Gebruikersnamen bestaan gewoonlijk uit acht of minder karakters (geen hoofdletters). Wachtwoord Bij ieder account hoort een wachtwoord. Het wachtwoord kan leeg zijn. Er is dan geen wachtwoord nodig om toegang te krijgen tot een systeem. Dit is meestal een slecht idee. Ieder account hoort een wachtwoord te hebben. Gebruikers ID (UID) Het UID is een nummer, traditioneel van 0 tot 65535 Het is mogelijk om UID/GID's te gebruiken tot 4294967295, maar die ID's kunnen tot serieuze problemen leiden met software die aannames maakt over de waarde van ID's. , dat wordt gebruikt om een gebruiker op een systeem uniek te identificeren. Intern gebruikt &os; het UID om gebruikers te identificeren. Voor alle &os; commando's waarin een gebruikersnaam wordt opgegegeven, wordt eerst geconverteerd naar het UID voordat ermee gewerkt wordt. Dit betekent dat er verschillende accounts kunnen zijn met andere gebruikersnamen maar met hetzelfde UID. Wat &os; betreft zijn al die accounts één gebruiker. Het is onwaarschijnlijk dat het ooit nodig is deze eigenschap te gebruiken. Groep ID (GID) Het GID is een nummer, traditioneel van 0 tot 65535 , gebruikt om de primaire groep waartoe een gebruiker behoort, uniek te identificeren. Groepen zijn een methode waarmee toegang tot bronnen beheerst kan worden, gebaseerd op het GID van een gebruiker in plaats van op een UID. Hiermee kan het aantal instellingen in bepaalde bestanden aanzienlijk verkleind worden. Een gebruiker kan lid zijn van meer dan één groep. Aanmeldklasse Aanmeldklassen zijn een uitbreiding op het groepenmechanisme waarmee additionele flexibiliteit wordt geboden bij het aanpassen van een systeem op verschillende gebruikers. Wijzigingstijd wachtwoord Standaard dwingt &os; gebruikers niet tot het periodiek wijzigen van hun wachtwoord. Dit kan wel per gebruiker afgedwongen worden, zodat sommige of alle gebruikers hun wachtwoord na een bepaalde periode moeten wijzigen. Verloopdatum account Standaard verlopen accounts op &os; niet. Als er accounts gemaakt worden waarvan bekend is dat ze maar een beperkte tijd nodig zijn, bijvoorbeeld op een school waar accounts bestaan voor studenten, dan kan er aangegeven worden wanneer een account verloopt. Nadat de verloopdatum is verstreken kan de account niet meer gebruikt worden om aan te melden op een systeem, hoewel de mappen en bestanden van de account nog wel blijven bestaan. Volledige gebruikersnaam De gebruikersnaam identificeert de account uniek voor &os;, maar die geeft niet zonder meer de echte naam van de gebruiker weer. Deze informatie kan aan de account gekoppeld worden. Thuismap De thuismap is het volledige pad naar een map op een systeem waar de gebruiker start als die aanmeldt op een systeem. Het is de gewoonte dat alle thuismappen voor gebruikers onder /home/gebruikersnaam of /usr/home/gebruikersnaam staan. Gebruikers slaan hun persoonlijke bestanden op in hun thuismap en in mappen die daaronder worden gemaakt. Gebruikersshell De shell biedt een standaardomgeving waarmee gebruikers met een systeem werken. Er zijn vele shells en ervaren gebruikers hebben hun eigen voorkeuren, die hun weerslag kunnen hebben in hun accountinstellingen. Er zijn drie hoofdtypen accounts: de Superuser, systeemgebruikers en gebruikersaccounts. De Superuser account, die meestal root heet, wordt gebruikt om een systeem te beheren zonder beperkingen. Systeemgebruikers kunnen diensten draaien. Tenslotte kunnen gebruikersaccounts gebruikt worden door echte personen, die aanmelden, e-mail lezen, enzovoort. De superuser account accounts superuser (root) De superuser account, die meestal root heet, is al ingesteld om gebruikt te worden voor systeembeheer en hoort niet gebruikt te worden voor dagelijkse werkzaamheden, zoals het sturen en ontvangen van e-mail, het verkennen van het systeem of programmeren. Dit omdat de Superuser, anders dan gewone gebruikersaccounts, zonder beperkingen kan opereren en misbruik van een Superuser account kan resulteren in spectaculaire problemen. Gebruikersaccounts kunnen niet per ongeluk een systeem vernielen, dus het is aan te raden om wanneer maar mogelijk gewone gebruikersaccounts te gebruiken, tenzij de extra privileges noodzakelijk zijn. Commando's die als superuser worden uitgevoerd dienen altijd twee of drie keer gecontroleerd te worden voordat ze worden uitgevoerd, omdat een extra spatie of een missend karakter kan leiden tot niet terug te draaien dataverlies. Als het niet al geregeld is, is het dus na het lezen van dit hoofdstuk aan te raden als eerste een gebruikersaccount zonder bijzondere rechten te maken voor de dagelijkse bezigheden. Dit geldt zowel als het gaat over een machine voor één gebruiker als wanneer het gaat over een machine voor meerdere gebruikers. Later in dit hoofdstuk wordt beschreven hoe additionele accounts gemaakt kunnen worden en hoe er tussen de normale gebruiker en de Superuser gewisseld kan worden. Systeemaccounts accounts systeem Systeemgebruikers draaien diensten, zoals DNS, mailservers, webservers, enzovoort. De reden hiervoor is beveiliging. Als alle diensten als Superuser zouden draaien, dan zouden ze zonder beperkingen kunnen opereren. accounts daemon accounts operator Voorbeelden van systeemgebruikers zijn daemon, operator, bind (voor de Domain Name Service), news en www. accounts nobody nobody is de generieke systeemgebruiker zonder bijzondere privileges. Het is wel belangrijk om ervan bewust te zijn dat hoe meer diensten nobody gebruiken, hoe meer bestanden en processen er bij die gebruiker horen en dat de gebruiker daardoor meer privileges kan krijgen. Gebruikersaccounts accounts gebruiker Gebruikersaccounts zijn het primaire middel dat echte gebruikers gebruiken om toegang te krijgen tot een systeem en die account schermen de gebruiker en de omgeving af, waardoor die gebruikers het systeem of andere gebruikers niet kunnen beschadigen en waardoor gebruikers hun omgeving kunnen aanpassen zonder invloed te hebben op anderen. Iedereen die toegang heeft tot een systeem hoort een unieke gebruikersaccount te hebben. Hierdoor is het mogelijk uit te vinden wie wat aan het doen is, te voorkomen dat mensen elkaars instellingen kunnen verpesten of elkaars e-mail kunnen lezen, enzovoort. Iedere gebruiker kan zijn eigen omgeving instellen op een systeem, door andere shells, editors, toetsenbordinstellingen en taal te kiezen. Accounts wijzigen accounts wijzigen Er zijn vele commando's beschikbaar in de &unix; omgeving om gebruikersaccounts te manipuleren. De meest gebruikte commando's worden hieronder beschreven, gevolgd door meer gedetailleerde voorbeelden van gebruik. Commando Samenvatting &man.adduser.8; Het aanbevolen commandoregelprogramma voor het aanmaken van nieuwe gebruikers. &man.rmuser.8; Het aanbevolen commandoregelprogramma voor het verwijderen van gebruikers. &man.chpass.1; Een flexibel hulpprogramma voor het wijzigen van informatie in de gebruikersdatabase. &man.passwd.1; Een eenvoudig commandoregelprogramma voor het wijzigen van wachtwoorden van gebruikers. &man.pw.8; Een krachtig en flexibel hulpprogramma voor het wijzigen van alle aspecten van gebruikersaccounts. <command>adduser</command> accounts toevoegen adduser /usr/share/skel skeleton map &man.adduser.8; is een eenvoudig programma voor het aanmaken van nieuwe gebruikers. Er worden regels mee toegevoegd aan de systeembestanden passwd en group. Het maakt ook een thuismap voor de nieuwe gebruiker, kopieert de standaard instellingenbestanden (dotfiles) uit /usr/share/skel en kan, optioneel, de nieuwe gebruiker een welkomstbericht mailen. In &os; 5.0, is &man.adduser.8; herschreven van een Perl script naar een shell script dat een wrapper om &man.pw.8; is, zodat het gebruik wat verschilt tussen &os; 4.X en &os; 5.X. Een eerste instellingenbestand kan gemaakt worden met adduser -s -config_create Door de optie start &man.adduser.8; standaard in stille modus. Later wordt de optie gebruikt als de standaarden worden aangepast. . Hierna worden de &man.adduser.8; standaarden ingesteld en kan de eerste gebruikersaccount gemaakt worden, omdat het gebruik van root voor normaal gebruik boosaardig en naar kan zijn. <command>adduser</command> instellen en een gebruiker op &os; 4.X toevoegen &prompt.root; adduser -v Use option ``-silent'' if you don't want to see all warnings and questions. Check /etc/shells Check /etc/master.passwd Check /etc/group Enter your default shell: csh date no sh tcsh zsh [sh]: zsh Your default shell is: zsh -> /usr/local/bin/zsh Enter your default HOME partition: [/home]: Copy dotfiles from: /usr/share/skel no [/usr/share/skel]: Send message from file: /etc/adduser.message no [/etc/adduser.message]: no Do not send message Use passwords (y/n) [y]: y Write your changes to /etc/adduser.conf? (y/n) [n]: y Ok, let's go. Don't worry about mistakes. I will give you the chance later to correct any input. Enter username [a-z0-9_-]: jru Enter full name []: J. Random User Enter shell csh date no sh tcsh zsh [zsh]: Enter home directory (full path) [/home/jru]: Uid [1001]: Enter login class: default []: Login group jru [jru]: Login group is ``jru''. Invite jru into other groups: guest no [no]: wheel Enter password []: Enter password again []: Name: jru Password: **** Fullname: J. Random User Uid: 1001 Gid: 1001 (jru) Class: Groups: jru wheel HOME: /home/jru Shell: /usr/local/bin/zsh OK? (y/n) [y]: y Added user ``jru'' Copy files from /usr/share/skel to /home/jru Add another user? (y/n) [y]: n Goodbye! &prompt.root; Samenvattend is de standaard shell gewijzigd in zsh (een extra shell uit de Portscollectie) en is het sturen van een welkomstbericht aan nieuwe gebruikers uitgeschakeld. Daarna zijn de instellingen opgeslagen en is een account gemaakt voor jru en is jru in de groep wheel geplaatst (zodat die gebruiker de rol van root mag aannemen met het commando &man.su.1;). Het wachtwoord dat wordt ingegeven wordt niet weergegeven en er worden ook geen sterretjes getoond. Het is belangrijk geen typefouten in het wachtwoord te maken. Vanaf nu kan &man.adduser.8; zonder argumenten gebruikt worden en hoeven de standaardinstellingen niet meer aangepast te worden. Als het programma vraagt om de instellingen te wijzigen, kan het verlaten worden en opnieuw gestart worden met de optie . Een gebruiker toevoegen aan &os; 5.X &prompt.root; adduser Username: jru Full name: J. Random User Uid (Leave empty for default): Login group [jru]: Login group is jru. Invite jru into other groups? []: wheel Login class [default]: Shell (sh csh tcsh zsh nologin) [sh]: zsh Home directory [/home/jru]: Use password-based authentication? [yes]: Use an empty password? (yes/no) [no]: Use a random password? (yes/no) [no]: Enter password: Enter password again: Lock out the account after creation? [no]: Username : jru Password : **** Full Name : J. Random User Uid : 1001 Class : Groups : jru wheel Home : /home/jru Shell : /usr/local/bin/zsh Locked : no OK? (yes/no): yes adduser: INFO: Successfully added (jru) to the user database. Add another user? (yes/no): no Goodbye! &prompt.root; <command>rmuser</command> rmuser accounts verwijderen Met &man.rmuser.8; kan een gebruiker volledig van een systeem verwijderd worden. &man.rmuser.8; voert de volgende stappen uit: Verwijdert de &man.crontab.1; van de gebruiker (als die bestaat). Verwijdert bestaande &man.at.1; taken van de gebruiker. Stopt alle processen van de gebruiker. Verwijdert de gebruiker uit het lokale wachtwoordbestand van een systeem. Verwijdert de thuismap van de gebruiker (als de gebruiker daar eigenaar van is). Verwijdert de inkomende e-mail voor de gebruiker uit /var/mail. Verwijdert alle bestanden waar de gebruiker eigenaar van is uit opslaggebieden voor tijdelijke bestanden als /tmp. Als laatste wordt de gebruikersnaam uit alle groepen in /etc/group waar die lid van was verwijderd. Als een groep leeg raakt en de groepsnaam is hetzelfde als de gebruikersnaam, dan wordt de groep verwijderd. Dit is het tegenovergestelde van wat &man.adduser.8; met een unieke groep per gebruiker. &man.rmuser.8; kan niet gebruikt worden om superuser accounts te verwijderen, omdat dat vrijwel altijd leidt tot vreselijke verwoesting. Standaard wordt een interactieve modus gebruikt, die ervoor zorgt dat alle stappen bewust worden genomen. Interactief accounts verwijderen met <command>rmuser</command> &prompt.root; rmuser jru Matching password entry: jru:*:1001:1001::0:0:J. Random User:/home/jru:/usr/local/bin/zsh Is this the entry you wish to remove? y Remove user's home directory (/home/jru)? y Updating password file, updating databases, done. Updating group file: trusted (removing group jru -- personal group is empty) done. Removing user's incoming mail file /var/mail/jru: done. Removing files belonging to jru from /tmp: done. Removing files belonging to jru from /var/tmp: done. Removing files belonging to jru from /var/tmp/vi.recover: done. &prompt.root; <command>chpass</command> chpass &man.chpass.1; wijzigt informatie in de gebruikersdatabase, zoals wachtwoorden, shells en persoonlijke informatie. Alleen systeembeheerders, zoals de Superuser, mogen de informatie en wachtwoorden voor andere andere gebruikers wijzigen met &man.chpass.1;. Als er geen opties worden meegegeven, buiten de optionele gebruikersnaam, dan toont &man.chpass.1; een editor waarin de gebruikersinformatie wordt weergegeven. Als de gebruiker de editor verlaat, dan wordt de gebruikersdatabase bijgewerkt met de nieuwe informatie. In &os; 5.X wordt er gevraagd om een wachtwoord na het verlaten van de editor als de uitvoerende gebruiker geen superuser is. Interactieve <command>chpass</command> door superuser #Informatie in de gebruikersdatabase wijzigen voor jru. Login: jru Password: * Uid [#]: 1001 Gid [# or name]: 1001 Change [month day year]: Expire [month day year]: Class: Home directory: /home/jru Shell: /usr/local/bin/zsh Full Name: J. Random User Office Location: Office Phone: Home Phone: Other information: Een normale gebruiker kan slechts een deel van de bovenstaande informatie wijzen en alleen voor zijn eigen account. Interactieve <command>chpass</command> door een gewone gebruiker #Informatie in de gebruikersdatabase wijzigen voor jru. Shell: /usr/local/bin/zsh Full Name: J. Random User Office Location: Office Phone: Home Phone: Other information: &man.chfn.1; en &man.chsh.1; zijn gewoon links naar &man.chpass.1;. Dat geldt ook voor &man.ypchpass.1;, &man.ypchfn.1; en &man.ypchsh.1;. Ondersteuning voor NIS gaat automatisch; er hoeft dus geen yp voor het commando aangegeven te worden. NIS wordt behandeld in . <command>passwd</command> passwd accounts wachtwoord wijzigen Met &man.passwd.1; wijzigt een gebruiker gewoonlijk zijn eigen wachtwoord of dat van een andere gebruiker als het door de Superuser wordt uitgevoerd. Om onbedoelde of ongeautoriseerde wijzigen te voorkomen moet het originele wachtwoord worden ingegeven voordat een nieuw wachtwoord kan worden ingesteld. Wachtwoord wijzigen &prompt.user; passwd Changing local password for jru. Old password: New password: Retype new password: passwd: updating the database... passwd: done Als superuser het wachtwoord van een andere gebruiker wijzigen &prompt.root; passwd jru Changing local password for jru. New password: Retype new password: passwd: updating the database... passwd: done Net als bij &man.chpass.1; is &man.yppasswd.1; gewoon een link naar &man.passwd.1;, dus NIS werkt met beide commando's. <command>pw</command> pw &man.pw.8; is een commandoregelhulpprogramma om gebruikers en groepen te maken, verwijderen, aan te passen en weer te geven. Het werkt als een voorkant voor de systeembestanden met gebruikers en groepen. &man.pw.8; heeft een zeer krachtige set commandoregelopties, waardoor het erg geschikt is om in shell scripts gebruikt te worden. Nieuwe gebruikers vinden het wellicht gecompliceerder dan de andere commando's die hier beschreven worden. Gebruikers beperken gebruikers beperken accounts beperken Bij het hebben van gebruikers komt wellicht ook de gedachte aan het beperken van de mogelijkheden op een systeem. &os; biedt een aantal mogelijkheden waarmee een beheerder de hoeveelheid systeembronnen die een gebruiker kan aanwenden kan beperken. Die beperkingen zijn onderverdeeld in twee onderdelen: schijfquota en andere beperkingen voor bronnen. quota gebruikers beperken quota schijfquota Schijfquota beperken het schijfgebruik voor gebruikers en ze bieden een mogelijkheid om dat gebruik snel te controleren zonder het iedere keer te hoeven berekenen. Quota worden besproken in . De overige beperking van bronnen omvat het beperken van het gebruik van CPU, geheugen en andere bronnen die gebruikers tot hun beschikking hebben. Die worden ingesteld in aanmeldklassen en worden hieronder beschreven. /etc/login.conf Aanmeldklassen worden ingesteld in /etc/login.conf. De precieze semantiek wordt niet behandeld in dit handboek, maar die staat beschreven in &man.login.conf.5;. Hier is het voldoende aan te geven dat iedere gebruiker wordt toegewezen aan een aanmeldklasse (standaard default) en dat iedere aanmeldklasse verbonden is met een groep aanmeldmogelijkheden (login capability). Een aanmeldmogelijkheid is een naam=waarde paar, waar naam een bekende eigenschap is en waarde een arbitraire string is die wordt verwerkt afhankelijk van de naam. Het instellen van aanmeldklassen en -mogelijkheden is een redelijk eenvoudig proces en wordt ook beschreven in &man.login.conf.5;. Een systeem leest de instellingen uit /etc/login.conf niet direct, maar leest het databasebestand /etc/login.conf.db. /etc/login.conf.db kan met het volgende commando gemaakt worden uit /etc/login.conf: &prompt.root; cap_mkdb /etc/login.conf Beperkingen van bronnen verschillen van standaard aanmeldmogelijkheden op twee manieren. Ten eerste is er voor iedere beperking een zachte en een harde limiet. Een zachte (huidige) limiet kan door een gebruiker of applicatie aangepast worden, maar mag niet hoger zijn dan de harde limiet. De laatste kan door een gebruiker verlaagd worden, maar nooit verhoogd. Deze verschillen worden veroorzaakt door de specifieke behandeling van de beperkingen, niet door de implementatie van het aanmeldmogelijkheden framework, dat wil zeggen dat ze niet echt bijzondere aanmeldmogelijkheden zijn. Hieronder worden de meest gebruikte beperkingen op bronnen beschreven. De overige mogelijkheden, samen met alle andere aanmeldmogelijkheden, staat beschreven in &man.login.conf.5;. coredumpsize coredumpsize gebruikers beperken coredumpsize De limiet op de grootte van een corebestand dat wordt gemaakt door een programma is, om verschillende redenen, ondergeschikt aan andere beperkingen op het gebied van schijfgebruik (bijvoorbeeld filesize of schijfquota). Desalniettemin wordt deze instelling vaak gebruikt als een minder zware methode voor het beheersen van het gebruik van schijfruimte. Omdat gebruikers niet hun eigen corebestanden maken en ze vaak niet verwijderen, kan deze instelling helpen te voorkomen dat een schijf vol loopt in het geval een groot programma (bijvoorbeeld emacs) zou crashen. cputime cputime gebruikers beperken processortijd Dit is de maximale hoeveelheid processortijd die een proces van een gebruiker mag gebruiken. Processen die meer bronnen gebruiken worden afgeschoten door de kernel. Dit is een beperking op de CPU tijd die wordt gebruikt, niet op een percentage van de CPU, zoals wordt getoond in sommige velden door &man.top.1; en &man.ps.1;. Een limiet op de laatste is op het moment van schrijven niet mogelijk en zou ook redelijk waardeloos zijn: een compiler – waarschijnlijk een legitieme taak – kan makkelijk gedurende enige tijd bij 100% van een CPU gebruiken. filesize filesize gebruikers beperken filesize Dit is de maximale grootte voor een bestand waar een gebruiker eigenaar van kan zijn. Anders dan bij schijfquota is deze limiet van toepassing op individuele bestanden en niet op alle bestanden samen waarvan een gebruiker eigenaar is. maxproc maxproc gebruikers beperken maxproc Dit is het maximale aantal processen dat een gebruiker mag draaien. Hieronder vallen zowel processen die op de voorgrond draaien als op de achtergrond. Om duidelijke reden kan deze waarde niet groter zijn dan de ingestelde systeemlimiet voor kern.maxproc met &man.sysctl.8;. Het te laag zetten van deze instelling kan de productiviteit van een gebruiker schaden: vaak is het zinvol om meerdere keren aangemeld te zijn of om pipelines uit te voeren. Sommige taken, zoals het compileren van een groot programma, spawnen ook meerdere processen (bijvoorbeeld &man.make.1;, &man.cc.1; en andere tussentijdse preprocessors). memorylocked memorylocked gebruikers beperken memorylocked Dit is de maximale hoeveelheid geheugen die een proces mag claimen om te locken in het hoofdgeheugen (zie bijvoorbeeld &man.mlock.2;). Sommige systeemkritische programma's, zoals &man.amd.8;, locken in het hoofdgeheugen, zodat zij, in het geval het wisselbestand gebruikt moet worden, niet hoeven bij te dragen aan dat proces als het nodig is. memoryuse memoryuse gebruikers beperken memoryuse Dit is de maximale hoeveelheid geheugen die een proces op enig moment mag gebruiken. Hieronder vallen zowel hoofdgeheugen als het gebruik van het wisselbestand. Deze limiet vangt niet al het geheugengebruik af, maar het is een prima begin. openfiles openfiles gebruikers beperken openfiles Dit is het maximale aantal bestanden dat een proces open mag hebben. In &os; representeren bestanden ook sockets en IPC kanalen. Deze limiet mag dus niet te laag gezet worden. De limiet voor het systeem staat ingesteld in kern.maxfiles van &man.sysctl.8;. sbsize sbsize gebruikers beperken sbsize Dit is de limiet op de hoeveelheid netwerkgeheugen, en dus mbufs, die een gebruiker ter beschikking staan. Deze waarde komt voort uit het antwoord op een DoS aanval waarmee veel sockets werden gemaakt, maar het kan in het algemeen gebruikt worden om de hoeveelheid netwerkcommunicatie te limiteren. stacksize stacksize gebruikers beperken stacksize Dit is de maximale grootte voor een stack van een proces. Deze instelling alleen is niet genoeg om de hoeveelheid geheugen die een programma mag gebruiken te beperken. Daarom moet deze limiet samen met andere limieten gebruikt worden. Er zijn nog een aantal dingen belangrijk bij het instellen bronbeperkingen. Hierna worden een aantal algemene tips, suggesties en commentaren gegeven. Processen die bij het opstarten van een systeem gestart worden vanuit /etc/rc worden toegewezen aan de aanmeldklasse daemon. Hoewel de /etc/login.conf die bij een systeem zit een goede bron is voor redelijke waardes voor de meeste limieten, kan alleen de beheerder van een machine de echt juiste waarden kennen. Het te hoog instellen van een limiet kan een systeem kwetsbaar maken voor misbruik, terwijl het te laag instellen van limieten de productiviteit te veel kan hinderen. Gebruikers van het X Window systeem (X11) horen waarschijnlijk meer bronnen toegewezen te krijgen dan andere gebruikers. X11 gebruikt zelf al meer bronnen, maar het moedigt gebruikers ook aan om meerdere programma's tegelijkertijd te draaien. Het is belangrijk niet te vergeten dat veel limieten betrekking hebben op individuele processen en niet op een hele gebruiker. Het instellen van bijvoorbeeld openfiles op 50, betekent dat ieder proces dat een gebruiker draait 50 open bestanden mag hebben. Het totale aantal bestanden dat een gebruiker dus open kan hebben is het produkt van de waarde van openfiles en de waarde van maxproc. Dit geldt ook voor het gebruik van geheugen. Meer informatie over bronbeperkingen en aanmeldklassen in het algemeen staan in de relevante hulppagina's: &man.cap.mkdb.1;, &man.getrlimit.2;, &man.login.conf.5;. - - Gebruikers personaliseren - - Localisatie betekent dat een omgeving door een beheerder of - gebruiker is ingesteld om meerdere talen, karaktersets, datum en - tijdstandaarden, enzovoort, te ondersteunen. Dit staat - beschreven in het hoofdstuk over localisatie. - - Groepen groepen /etc/groups accounts groepen Een groep is eenvoudigweg een lijst gebruikers. Groepen kunnen geïdentificeerd worden aan de hand van hun naam en GID (Groep ID). In &os; (en de meeste andere &unix; achtige systemen), worden besluiten door de kernel over of een proces iets wel of niet mag doen genomen op basis van het bijbehorende gebruikers ID en een lijst van groepen waar dat bij hoort. Anders dan bij een gebruikers ID, heeft een proces een lijst met bijbehorende groepen. Sommige programma's refereren wel eens aan het groep ID van een gebruiker of een proces. Meestal is dit gewoon de eerste groep in de hiervoor genoemde lijst. De vertaling van groep ID naar groepsnaam staat in /etc/group. Dit is een tekstbestand met vier velden die door het karakter : (dubbele punt) worden gescheiden. Het eerste veld is de groepsnaam, het tweede veld is het versleutelde wachtwoord, het derde het groep ID, het vierde een door komma's gescheiden lijst van leden van de groep. Het bestand kan zonder gevaar met de hand aangepast worden (aangenomen dat er geen fouten in de syntaxis worden gemaakt, natuurlijk). Een volledige beschrijving van de syntaxis staat in &man.group.5;. Als het onwenselijk is om /etc/group met de hand aan te passen, dan kan &man.pw.8; gebruikt worden voor het toevoegen en wijzigen van groepen. Om bijvoorbeeld een groep met de naam teamtwo toe te voegen en daarna het bestaan van die groep te bevestigen: Groepen toevoegen met &man.pw.8; &prompt.root; pw groupadd teamtwo &prompt.root; pw groupshow teamtwo teamtwo:*:1100: Het getal 1100 hierboven is het groep ID van de groep teamtwo. Met de huidige instelling heeft teamtwo geen leden en is die redelijk waardeloos. Dat kan veranderen door jru aan de groep teamtwo toe te voegen. Gebruikers aan groepen toevoegen met &man.pw.8; &prompt.root; pw groupmod teamtwo -M jru &prompt.root; pw groupshow teamtwo teamtwo:*:1100:jru Het argument voor de optie is een door komma's gescheiden lijst van gebruikers die lid moeten zijn van de aangegeven groep. In de voorgaande paragrafen is al aangegeven dat het password bestand ook voor iedere gebruiker een groep bevat. Een gebruiker wordt automatisch toegevoegd aan de groepenlijst door een systeem. De gebruiker wordt niet als lid getoond van die groep bij het gebruik van de optie van &man.pw.8;, maar wordt wel getoond als de informatie wordt opgevraagd via &man.id.1; of met een soortgelijk programma. Met andere woorden: &man.pw.8; wijzigt alleen het bestand /etc/group en probeert nooit extra informatie te lezen uit /etc/passwd. &man.id.1; gebruiken om groepslidmaatschap te bepalen &prompt.user; id jru uid=1001(jru) gid=1001(jru) groups=1001(jru), 1100(teamtwo) Hierboven is te zien dat jru lid is van de groepen jru en teamtwo. Meer informatie over &man.pw.8; staat in de hulppagina en meer informatie over de opmaak van /etc/group staat in &man.group.5;. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/x11/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/x11/chapter.sgml index 8dad1e715d..5df83b0ba2 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/x11/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/x11/chapter.sgml @@ -1,1949 +1,1949 @@ Ken Tom Geupdate voor X.Org's X11 server door Marc Fonvieille Erik Radder Vertaald door Het X Window systeem Overzicht &os; gebruikt X11 om gebruikers een krachtige grafische gebruikersschil te bieden. X11 is een open-source implementatie van het X Window System dat zowel &xorg; als &xfree86; bevat. &os; versies tot en met &os; 4.11-RELEASE en &os; 5.2.1-RELEASE hebben &xfree86; als standaard, de X11 server die is uitgebracht door The &xfree86; Project, Inc. Vanaf &os; 5.3-RELEASE is de officiële standaardversie van X11 gewijzigd naar &xorg;, de X11 server die is ontwikkeld door de X.Org Foundation. In dit hoofdstuk wordt de installatie en instelling van X11 behandeld met de nadruk op &xorg;. Meer informatie over de videohardware die X11 ondersteunt kan gevonden worden op &xorg; of &xfree86; websites. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: Wat de componenten van het X Window systeem zijn en hoe zij samenwerken. Hoe X11 geïnstalleerd en ingesteld kan worden. Hoe verschillende window managers geïnstalleerd en gebruikt kunnen worden. Hoe &truetype; lettertypen in X11 te gebruiken. Hoe het systeem ingesteld moet worden voor grafisch aanmelden (XDM). Aangeraden voorkennis: Hoe extra software van derden te installeren (). In dit hoofdstuk wordt het installeren en instellen van de &xorg; en &xfree86; X11 servers behandeld. De bestanden met instellingen, commando's en syntaxis is overwegend hetzelfde. Waar dat anders is wordt het aangegeven. X begrijpen X voor de eerste keer gebruiken kan een hele schok zijn voor mensen die gewend zijn aan andere grafische omgevingen, zoals µsoft.windows; of &macos;. Het is niet noodzakelijk om alle details te kennen over de X componenten en hoe zij samenwerken, maar enige basiskennis draagt wel bij aan krachtiger gebruik kunnen maken van X. Waarom X? X is niet het eerste windows systeem dat geschreven is voor &unix;, maar wel het meest populaire. Het oorspronkelijke X ontwikkelteam werkte eerst aan een ander window systeem. De naam van dat systeem was W (van Window). X was gewoon de volgende letter in het alfabet. X kan gewoon X, X Window systeem, X11 of nog anders genoemd worden. X11 X Windows noemen kan door sommigen als een belediging opgevat worden. &man.X.7; kan hierover wat licht laten schijnen. Het X client/server model X is vanaf het begin aan ontworpen om netwerk-centraal te zijn en gebruikt een client-server model. In het X model, draait de X server op de computer waar het toetsenbord, beeldscherm en muis aan vast zit. De server is verantwoordelijk voor het regelen van beeldinformatie, verwerken van invoer van toetsenbord en muis, enzovoort. Iedere X applicatie (zoals XTerm, of &netscape;) is een client. Een client stuurt berichten naar de server zoals teken een venster op deze coördinaten en de server stuurt berichten terug zoals de gebruiker heeft op de OK knop gedrukt. Thuis of in kleine bedrijven draaien zowel de X server als de X clients op dezelfde machine. Het is heel goed mogelijk dat de X server op een minder krachtige desktop computer draait en de X applicaties (de clients) op een, zeg maar, dure krachtige machine van het bedrijf. Hier vindt de communicatie tussen de X client en server plaats over het netwerk. Dit verwart sommige mensen, omdat de X terminologie geheel omgekeerd is aan wat ze verwachten. Dat is namelijk dat de X server de grote krachtige machine aan het eind van de gang is en de X client de machine op hun bureau is. De X server is de machine met het beeldscherm en het toetsenbord en de X clients zijn de programma's die de vensters tonen. Het protocol vereist niet dat de clients en servers hetzelfde besturingssysteem moeten draaien of hetzelfde soort computer moeten zijn. Het is heel goed mogelijk om X server op een µsoft.windows; of Apple's &macos; te draaien en er zijn verschillende gratis en commerciële applicaties die dat doen. &xorg;, zit vanaf &os; 5.3-RELEASE als standaard X server bij &os; en is gratis onder een gelijksoortig licentie als de &os; licentie. Er zijn ook commerciële X servers voor &os; verkrijgbaar. De window manager De filosofie van het X ontwerp lijkt veel op die van &unix;: gereedschappen, geen beleid. Dit houdt in dat X niet bepaalt hoe een taak volbracht moet worden. In plaats daarvan worden gereedschappen geleverd aan de gebruiker die verantwoordelijk is voor het juiste gebruik hiervan. Deze filosofie verbreedt zich door X niet te laten bepalen hoe vensters er moeten uitzien op het scherm, hoe ze verplaatst moeten worden met de muis, welke toetsaanslagen gebruikt moeten worden om te schakelen tussen vensters (bijvoorbeeld AltTab in het geval van µsoft.windows;), hoe de titelbalken eruit moeten zien, of ze wel of niet sluitknoppen moeten hebben, enzovoort. In plaats daarvan delegeert X deze verantwoordelijkheid aan een applicatie die Window Manager heet. Er zijn tientallen window managers voor X: AfterStep, Blackbox, ctwm, Enlightenment, fvwm, Sawfish, twm, Window Maker en vele anderen. Elk van deze window managers heeft een eigen voorkomen en werking. Er zijn window managers met virtual desktops of met eigen toetscombinaties om de desktop te beheren; of hebben een Start knop of iets gelijksoortigs. Sommige gebruiken thema's die uiterlijk en beleving compleet veranderen door een nieuw thema te kiezen. Window managers zijn te vinden in de categorie x11-wm van de Portscollectie. De KDE en GNOME desktop omgevingen hebben hun eigen window managers die in het bureaublad zijn geïntegreerd. Iedere windows manager heeft zijn eigen manier van instellen. Sommige werken met handgetypte bestanden, anderen beschikken over grafische gereedschappen voor de meeste instellingen. Er is er minstens één (Sawfish) waarvan het instellingenbestand is geschreven in een dialect van de taal Lisp. Focusbeleid De window manager is ook verantwoordelijk voor het focusbeleid van de muis. Ieder window geörienteerd systeem heeft een manier nodig om te bepalen welk venster actief is, toetsaanslagen ontvangt en daarbij zichtbaar aangeeft welk venster actief is. Een bekend focus beleid heet click-to-focus. Dit model wordt gebruikt door µsoft.windows;, waarbij een venster actief wordt door er met de muis op te klikken. X ondersteunt geen specifiek focusbeleid. In plaats daarvan bepaalt de window manager op welk venster, op welk moment, de focus ligt. Een aantal window managers ondersteunen verschillende focusmethoden. Ze ondersteunen allemaal click to focus en de meerderheid ondersteunt ook nog andere. De meest populaire zijn: focus-volgt-muis (focus-follows-mouse) Het venster dat onder de muis zit is het venster waarop de focus ligt. Dit hoeft niet het venster te zijn dat bovenop alle andere vensters ligt. De focus verandert door te wijzen naar een ander venster. Het is niet nodig om er ook nog eens op te klikken. slordige-focus (sloppy-focus) Dit beleid is een kleine uitbreiding op focus-follows-mouse. Indien bij focus-follows-mouse de muis over het root venster (of de achtergrond) gaat, ligt op geen enkel venster de focus en gaan alle toetsaanslagen verloren. Bij sloppy-focus, verandert de focus alleen als de muis in een nieuw venster komt en niet als het huidige venster wordt verlaten. klik-voor-focus (click-to-focus) Het actieve venster wordt geselecteerd door erop te klikken. Het venster wordt dan opgetild en verschijnt dan voor alle andere vensters. Alle toetsaanslagen worden nu naar dit venster gestuurd, zelfs als de cursor naar een ander scherm wordt verplaatst. Veel window managers ondersteunen andere soorten of variaties op de bovenstaande typen muisbeleid. Hierover staat meestal meer in de documentatie van de betreffende window manager. Widgets De X aanpak door gereedschappen te leveren en niets af te dwingen breidt zich uit naar de widgets die in elk applicatievenster te zien zijn. Widget is een term voor alle dingen van de gebruikersinterface waarop geklikt kan worden of een andere actie mee uitgevoerd kan worden: knoppen, vinkvakjes, iconen, lijsten en ga zo maar door. µsoft.windows; noemt ze controls. µsoft.windows; en Apple's &macos; hebben beide een erg strikt widgetbeleid. Van de applicatieontwikkelaars wordt verwacht dat hun applicaties eenduidig zijn wat betreft uiterlijk en beleving. Bij X is ervoor gekozen geen grafische stijl of widgets te verplichten. X applicaties hebben dus niet allemaal hetzelfde uiterlijk. Er zijn populaire widgetsets en variaties, inclusief de originele Athena widgetset van MIT, &motif; (waarvan de widgetset van µsoft.windows; is afgeleid: schuine randen en drie gradaties grijs), OpenLook en anderen. De meeste nieuwe X applicaties gebruiken een modern uitziende widgetset: Qt, gebruikt door KDE, of GTK+ van het GNOME project. Vanuit dit oogpunt lijkt het enigzins op de &unix; desktop, wat het makkelijker maakt voor de beginnende gebruiker. X11 installeren Zowel &xorg; als &xfree86; kan op &os; geïnstalleerd worden. Vanaf &os; 5.3-RELEASE is &xorg; de standaard X11 implementatie voor &os;. &xorg; is de X11 server van de open source implementatie die is uitgebracht door de X.Org Foundation. &xorg; is gebaseerd op de code van &xfree86 4.4RC2 en X11R6.6. De X.Org Foundation heeft X11R6.7 uitgebracht in april 2004 en X11R6.8.2 in februari 2005. De laatstgenoemde versie is beschikbaar via de &os; Portscollectie. Om &xorg; vanuit de Portscollectie te bouwen en te installeren: &prompt.root; cd /usr/ports/x11/xorg &prompt.root; make install clean Om &xorg; compleet te bouwen is tenminste 4 GB vrije schijfruimte nodig. Om &xfree86; vanuit de Portscollectie te bouwen en te installeren: &prompt.root; cd /usr/ports/x11/XFree86-4 &prompt.root; make install clean X11 kan ook als package geïnstalleerd worden doordat er binaire packages beschikbaar zijn voor &man.pkg.add.1;. Als hiervoor de optie remote fetching van &man.pkg.add.1; wordt gebruikt, dan moet het versienummer verwijderd worden. &man.pkg.add.1; haalt automatisch de laatste versie van het programma op. Om het package voor &xorg; op te halen en te installeren: &prompt.root; pkg_add -r xorg Het &xfree86; 4.X package kan geïnstalleerd worden met: &prompt.root; pkg_add -r XFree86 Het voorbeeld hierboven installeert de complete X11 distributie inclusief de servers, clients, lettertypen enz. Er zijn ook afzondelijke packages en ports beschikbaar voor verschillende delen van X11. De rest van dit hoofdstuk licht toe hoe X11 wordt ingesteld en hoe een productieve desktopomgeving gebouwd kan worden. Van <application>&xfree86;</application> naar <application>&xorg;</application> Zoals voor iedere port, moet /usr/ports/UPDATING bekeken worden voor de wijzigingen. In dit bestand staan instructies die nodig zijn om een systeem te migreren van &xfree86; naar &xorg;. CVSup kan gebruikt worden om de ports tree bij te werken voordat er wordt begonnen met een migratie. Naast deze maatregel moet ook sysutils/portupgrade geïnstalleerd worden voor de migratie van een X11 systeem. In /etc/make.conf kan de variabele X_WINDOW_SYSTEM=xorg ingesteld worden. Hierdoor is het zeker dat een systeem weet welke X11 er wordt gebruikt. De oude variabele XFREE86_VERSION is komen te vervallen en vervangen door de variabele X_WINDOW_SYSTEM. Dan kunnen de volgende commando's uitgevoerd worden: &prompt.root; pkg_delete -f /var/db/pkg/imake-4* /var/db/pkg/XFree86-* &prompt.root; cd /usr/ports/x11/xorg &prompt.root; make install clean &prompt.root; pkgdb -F &man.pkgdb.1; is onderdeel van de portupgrade software en kan packages inclusief afhankelijkheden bijwerken. Om &xorg; compleet te bouwen is tenminste 4 GB vrije schijfruimte nodig. Christopher Shumway Geschreven door X11 instellen &xfree86; 4.X &xfree86; &xorg; X11 Voorbereiding Voordat er wordt begonnen met het instellen van X11 is de volgende informatie van de te installeren machine nodig: Monitor specificaties Chipset van de videokaart Geheugen van de videokaart horizontale scansnelheid verticale scansnelheid De specificaties van de monitor worden door X11 gebruikt om de resolutie en ververssnelheid te bepalen. Deze specificaties kunnen normaal gesproken verkregen worden uit de bij de monitor geleverde documentatie of van de website van de leverancier. Er zijn twee nummerreeksen nodig: de horizontale scansnelheid (scan rate) en de vertikale syncronisatiesnelheid (vertical synchronization). De chipset van de videokaart bepaalt welk stuurprogramma X11 gebruikt om de grafische hardware aan te spreken. Bij de meeste chipsets kan dit automatisch bepaald worden, maar het is altijd handig om dit te weten voor het geval de automatische detectie niet correct werkt. Het geheugen op de videokaart bepaalt de resolutie en kleurdiepte waarmee het systeem kan werken. Dit is belangrijk omdat de gebruiker zo de grenzen van zijn systeem kent. X11 instellen Het instellen van X11 bestaat uit meerdere stappen. De eerste stap is het bouwen van een instellingenbestand. Dit kan met: &prompt.root; Xorg -configure In het geval van &xfree86; is dat: &prompt.root; XFree86 -configure Dit genereert een kaal X11 instellingbestand in de map /root met de naam xorg.conf.new. Feitelijk wordt bepaald waar de map staat door hoe er superuser rechten zijn verkregen. $HOME is anders bij gebruik van &man.su.1; of bij direct aanmelden. Het X11 programma probeert dan de grafische hardware te detecteren en schrijft een instellingenbestand dat de juiste stuurprogramma's laadt voor de gevonden hardware van het systeem. De volgende stap is het testen van de bestaande instellingen om te controleren of &xorg; met de grafische kaart van het doelsysteem kan werken. Dit kan met: &prompt.root; Xorg -config xorg.conf.new Voor &xfree86; gebruikers: &prompt.root; XFree86 -xf86config XF86Config.new Als er een zwart/grijs rooster en een X muis cursor verschijnen was de instelling successvol. Om de test te stoppen dient gelijktijdig op CtrlAlt Backspace gedrukt te worden. Als de muis niet werkt, dan moet deze eerst ingesteld worden. Zie in het &os; installatie hoofdstuk. X11 optimaliseren Nu moet xorg.conf.new (of XF86Config.new als &xfree86; wordt gebruikt) worden aangepast aan de smaak van de gebruiker. Hiervoor moet het bestand in een teksteditor zoals &man.emacs.1; of &man.ee.1; worden geladen. Eerst moeten de frequenties van de monitor toegevoegd worden. Die zijn meestal weergegeven als horizontale en vertikale synchronisatiesnelheid. Deze waarden worden toegevoegd aan xorg.conf.new in het onderdeel "Monitor": Section "Monitor" Identifier "Monitor0" VendorName "Monitor Vendor" ModelName "Monitor Model" HorizSync 30-107 VertRefresh 48-120 EndSection In het instellingenbestand kunnen de sleutelwoorden HorizSync en VertRefresh missen. Als ze er niet staan, moeten ze toegevoegd worden met de juiste horizontale synchronisatiesnelheid achter het HorizSync sleutelwoord en de vertikale synchronisatiesnelheid achter het VertRefresh sleutelwoord. In het bovenstaande voorbeeld werden de gegevens van de monitor ingevoerd. X kan DPMS (Energy Star) eigenschappen gebruiken bij monitoren die dit ondersteunen. &man.xset.1; regelt de time-outs en kan de statussen standby, suspend of uit forceren. Om DPMS eigenschappen voor een monitor te activeren, moet de volgende regel toegevoegd worden aan de monitor sectie: Option "DPMS" xorg.conf XF86Config Als het instellingenbestand xorg.conf.new (of XF86Config.new) toch open staat in de editor dan kan ook meteen de gewenste standaardresolutie en kleurdiepte gekozen worden. Dit staat in het onderdeel "Screen": Section "Screen" Identifier "Screen0" Device "Card0" Monitor "Monitor0" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Viewport 0 0 Depth 24 Modes "1024x768" EndSubSection EndSection Het sleutelwoord DefaultDepth beschrijft de kleurdiepte die standaard wordt gebruikt. Met de commandoregeloptie van &man.Xorg.1; (of &man.XFree86.1;) kan dit overschreven worden. Het sleutelwoord Modes beschrijft de resolutie waarmee gewerkt wordt bij de opgegeven kleurdiepte. Alleen VESA standaarden die door de grafische kaart van het systeem worden gedefinieerd worden ondersteund. In het voorbeeld hierboven is de standaardkleurdiepte 24 bits per pixel. Bij deze kleurdiepte is de toegestane resolutie 1024 bij 768 pixels. Bij het oplossen van problemen zijn de logboekbestanden van X11 vaak een goede hulp. Ze bevatten informatie voor ieder apparaat waar de X11 server verbinding mee maakt. Namen van &xorg; logboekbestanden hebben de vorm /var/log/Xorg.0.log (namen van &xfree86; logboekbestanden hebben de vorm XFree86.0.log). De precieze naam van een logboekbestand van variëren van Xorg.0.log tot Xorg.8.log enzovoort. Als alles is ingesteld, moet het instellingenbestand op een plaats gezet worden waar &man.Xorg.1; (of &man.XFree86.1;) het kan vinden. Dit is meestal /etc/X11/xorg.conf of /usr/X11R6/etc/X11/xorg.conf (voor &xfree86; heet het /etc/X11/XF86Config of /usr/X11R6/etc/X11/XF86Config): &prompt.root; cp xorg.conf.new /etc/X11/xorg.conf Voor &xfree86;: &prompt.root; cp XF86Config.new /etc/X11/XF86Config Het instellen van X11 is nu gereed. Om &xfree86; 4.X te kunnen starten met &man.startx.1; dient de x11/wrapper port geïnstalleert te worden. &xorg; heeft wrappercode en heeft geen extra wrapper nodig. De X11 server kan ook gestart worden met &man.xdm.1;. Er zit ook een grafisch instellingenprogramma bij de X11 distributie: &man.xorgcfg.1; (man.xf86cfg.1; voor &xfree86;). Hiermee kunnen de instellingen en stuurprogramma's interactief gekozen worden. Dit kan ook op het console gebruikt worden: xorgcfg -textmode. Meer details zijn te vinden in &man.xorgcfg.1; en &man.xf86cfg.1;. Er is ook nog het hulpprogramma &man.xorgconfig.1; (&man.xf86config.1; voor &xfree86;). Dit programma is op het console te gebruiken en is veel minder gebruikersvriendelijk, maar het zou wel kunnen werken in gevallen waarin andere hulpprogramma's dat niet doen. Bijzondere instellingen Instellen met de &intel; i810 graphische chipset Intel i810 grafische chipset Instellen met &intel; i810 integrated chipsets vereist de agpgart AGP programmeringsinterface voor X11 om de kaart aan te sturen. Het &man.agp.4; stuurprogramma zit in de GENERIC kernel sinds 4.8-RELEASE en 5.0-RELEASE. Bij eerdere versies dient het volgende toegevoegd te worden aan het bestand met kernelinstellingen: device agp Hierna dient een nieuwe kernel gebouwd te worden. In plaats hiervan, kan de kernelmodule agp.ko automatisch geladen worden met &man.loader.8; tijdens het opstarten. Hiervoor moet het volgende in /boot/loader.conf staan: agp_load="YES" Als gebruik wordt gemaakt van &os; 4.X of recenter, dan moet een apparaatnode gemaakt worden voor de programmainterface. Om deze AGP apparaatnode te maken, dient &man.MAKEDEV.8; gestart te worden in de map /dev: &prompt.root; cd /dev &prompt.root; sh MAKEDEV agpgart &os; 5.X of later gebruikt &man.devfs.5; om apparaatnodes transparant te verwerken, dan is de stap met &man.MAKEDEV.8; niet meer nodig. Hierdoor wordt het instellen van de hardware net als ieder andere grafische kaart. Bij systemen die zonder &man.agp.4; stuurprogramma gecompileerd zijn slaagt het laden van module met &man.kldload.8; niet. Het stuurprogramma moet in de kernel geladen zijn tijdens het opstarten door te compileren of door /boot/loader.conf te gebruiken. Als &xfree86; 4.1.0 (of later) gebruikt wordt en er verschijnen berichten over unresolved symbols zoals fbPictureInit, dan kan het toevoegen van de regel aan het &xfree86; instellingenbestand na Driver "i810" de oplossing zijn: Option "NoDDC" Murray Stokely Bijgedragen door Lettertypen gebruiken in X11 Type1 lettertypen De standaard lettertypen van X11 zijn allerminst ideaal voor het typische bureaubladprogramma. Grote presentatielettertypen zien er hoekig en onprofessioneel uit en kleine lettertypen in &netscape; zijn bijna onleesbaar. Er zijn diverse gratis, kwalitatief goede Type1 (&postscript;) lettertypen die meteen gebruikt kunnen worden met X11. De URW lettertypecollectie (x11-fonts/urwfonts) heeft bijvoorbeeld hoge kwaliteit versies van standaard Type1 lettertypen (Times Roman, Helvetica, Palatino en anderen). De Freefonts collectie (x11-fonts/freefonts) heeft nog meer lettertypen, maar de meesten ervan zijn bedoeld om in grafische software als Gimp gebruikt te worden en zijn niet compleet genoeg om als schermlettertypen te gebruiken. Daarbij kan X11 zonder veel moeite ingesteld worden worden om &truetype; lettertypen te gebruiken. Meer informatie staat in &man.X.7; of de paragraaf over &truetype; Lettertypen. Om de bovenstaande Type1 lettertypecollectie van de Portscollectie te installeren: &prompt.root; cd /usr/ports/x11-fonts/urwfonts &prompt.root; make install clean Dat geldt ook voor de freefont en andere collecties. Om de X server te vertellen dat deze lettertypen bestaan, dient de volgende regel toegevoegd te worden in XF86Config (in /etc/ voor &xfree86; versie 3 of in /etc/X11/ voor versie 4): FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW/" Ook kan op de commando regel in de X sessie het volgende gestart worden: &prompt.user; xset fp+ /usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW &prompt.user; xset fp rehash Dit werkt wel, maar zodra de X sessie wordt afgesloten is het weer verdwenen tenzij het is toegevoegd aan het opstartbestand (~/.xinitrc voor een normale startx sessie of ~/.xsession als er wordt aangemeld met een grafische aanmeldmanager als XDM). Een derde manier is het gebruik van het nieuwe bestand /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf: zie hiervoor de paragraaf over over Anti-aliasing. &truetype; lettertypen TrueType lettertypen lettertypen TrueType &xfree86; 4.X en &xorg; hebben ingebouwde ondersteuning voor het renderen van &truetype; lettertypen. Er zijn twee verschillende modules die deze functionaliteit activeren. In dit voorbeeld wordt de freetype module gebruikt omdat deze beter werkt met de andere lettertypen die back-ends renderen. Om de freetype module te activeren dient de volgende regel toegevoegd te worden aan het onderdeel "Module" van /etc/X11/xorg.conf of /etc/X11/XF86Config. Load "freetype" Voor &xfree86; 3.3.X is een aparte &truetype; lettertypeserver nodig. Meestal wordt Xfstt gebruikt. Om Xfstt te installeren hoeft alleen de port x11-servers/Xfstt geïnstalleerd te worden. Hierna dient een map voor de &truetype; lettertypen gemaakt te worden (bijvoorbeeld /usr/X11R6/lib/X11/fonts/TrueType) en alle &truetype; lettertypen moeten naar deze map gekopieerd worden. &truetype; lettertypen kunnen niet direct van een &macintosh; gehaald worden. Ze moeten in een &unix;/&ms-dos;/&windows; formaat zijn voor X11. Zodra de bestanden naar deze map zijn gekopieerd, kan ttmkfdir gestart worden om een fonts.dir bestand te maken zodat de X lettertyperenderer weet waar deze nieuwe bestanden zijn geïnstalleerd. ttmkfdir zit in de &os; Portscollectie als x11-fonts/ttmkfdir. &prompt.root; cd /usr/X11R6/lib/X11/fonts/TrueType &prompt.root; ttmkfdir > fonts.dir Nu moet de &truetype; map toe aan het lettertypepad toegevoegd worden. Dit gebeurt op dezelde wijze als boven is beschreven voor Type1 lettertypen: &prompt.user; xset fp+ /usr/X11R6/lib/X11/fonts/TrueType &prompt.user; xset fp rehash of door een FontPath regel toe te voegen aan xorg.conf (of XF86Config). Dat is alles. Nu herkennen &netscape;, Gimp, &staroffice; en alle andere X applicaties de geïnstalleerde &truetype; lettertypen. Extreem kleine lettertypen (zoals hoge resolutie tekst op een webpagina) en extreme grote lettertypen (in &staroffice;) zien er nu veel beter uit. Joe Marcus Clarke Bijgewerkt door Anti-alias lettertypen anti-alias lettertypen lettertypen anti-alias Anti-aliasing wordt door X11 sinds ondersteund sinds &xfree86; versie 4.0.2. Maar instellingen voor lettertypen waren bewerkelijk voordat &xfree86; 4.3.0 geïntroduceerd werd. Vanaf &xfree86; 4.3.0 zijn alle lettertypen die X11 in de mappen /usr/X11R6/lib/X11/fonts/ en ~/.fonts/ aantreft automatisch beschikbaar voor anti-aliasing in applicaties die Xft ondersteunen. Niet alle applicaties ondersteunen Xft. Voorbeelden van applicaties met Xft ondersteuning zijn Qt 2.3 en hoger (de hulpprogramma's voor het KDE bureaublad), GTK+ 2.0 en hoger (de hulpprogramma's voor het GNOME bureaublad) en Mozilla 1.2 en hoger. Om te kunnen regelen welke lettertypen gebruik maken van anti-alias of om de eigenschappen van anti-aliasing in te stellen kan /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf gemaakt of gewijzigd worden. In dit bestand kunnen speciale eigenschappen van het Xft lettertypesysteem aangepast worden. Deze paragraaf beschijft wat eenvoudige mogelijkheden. Meer details staan in &man.fonts-conf.5;. XML Dit bestand moet in het XML formaat opgemaakt worden. Hoofdletters en kleine letters worden onderscheiden en alle tags moeten netjes worden afgesloten. Het bestand begint met de gewone XML header gevolgd door een DOCTYPE definitie en daarna de <fontconfig> tag: <?xml version="1.0"?> <!DOCTYPE fontconfig SYSTEM "fonts.dtd"> <fontconfig> Zoals al eerder is vermeld zijn alle lettertypen in /usr/X11R6/lib/X11/fonts/ en in ~/.fonts/ al geschikt gemaakt voor Xft applicaties. Als naast deze twee mappen nog een andere lettertypen moeten kunnen bevatten, dan dient een soortgelijke regel als de onderstaande aan /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf toegevoegd te worden: <dir>/path/to/my/fonts</dir> Na het toevoegen van nieuwe lettertypen en zeker nieuwe lettertypemappen dienen de lettertypecaches opnieuw opgebouwd worden met: &prompt.root; fc-cache -f Anti-aliasing maakt randen een beetje wazig wat kleine teksten beter leesbaar maakt en voorkomt trapvorming van grote letters. Maar het kan oogkramp veroorzaken als het op normale tekst wordt toegepast. Om lettertypen kleiner dan 14 punten uit te sluiten van anti-aliasing moeten de volgende regels toegevoegd worden: <match target="font"> <test name="size" compare="less"> <double>14</double> </test> <edit name="antialias" mode="assign"> <bool>false</bool> </edit> </match> <match target="font"> <test name="pixelsize" compare="less" qual="any"> <double>14</double> </test> <edit mode="assign" name="antialias"> <bool>false</bool> </edit> </match> lettertypen spacing Spatiëring voor sommige enkel gespatieerde lettertypen kan ook ongepast zijn bij anti-aliasing. Dit lijkt vooral een probleem te zijn bij KDE. Een mogelijke oplossing hiervoor is het vergroten van de spatiëring van die lettertypen naar 100: <match target="pattern" name="family"> <test qual="any" name="family"> <string>fixed</string> </test> <edit name="family" mode="assign"> <string>mono</string> </edit> </match> <match target="pattern" name="family"> <test qual="any" name="family"> <string>console</string> </test> <edit name="family" mode="assign"> <string>mono</string> </edit> </match> Het bovenstaande hernoemt de standaardnamen van lettertypen naar "mono"). Voeg daarna het volgende toe: <match target="pattern" name="family"> <test qual="any" name="family"> <string>mono</string> </test> <edit name="spacing" mode="assign"> <int>100</int> </edit> </match> Bepaalde lettertypen, zoals Helvetica, kunnen problemen hebben met anti-aliasing. Dit uit zich meestal in een lettertype dat vertikaal door midden lijkt gesneden. Op zijn ergst kan het applicaties zoals Mozilla laten crashen. Om dit te voorkomen kan overwogen worden om ook de volgende regels toe te voegen aan local.conf: <match target="pattern" name="family"> <test qual="any" name="family"> <string>Helvetica</string> </test> <edit name="family" mode="assign"> <string>sans-serif</string> </edit> </match> Als de wijzigingen in local.conf zijn gemaakt dient niet vergeten te worden het bestand te eindigen met de tag </fontconfig> tag. Als dit niet gedaan wordt, dan worden de wijzigingen niet gezien. De standaard lettertypeset die geleverd wordt bij X11 is niet erg geschikt als het aankomt op anti-aliasing. Een veel betere set standaardlettertypen is de x11-fonts/bitstream-vera port. Deze port maakt /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf aan als het nog niet bestaat. Als het al wel bestaat maakt de port /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf-vera aan. De inhoud van dit bestand dient in /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf geplaatst te worden en dan vervangen de Bitstream lettertypen automatisch de standaard X11 Serif, Sans Serif en Monospaced lettertypen. Als laatste kunnen gebruikers hun eigen instellingen aan een persoonlijk .fonts.conf bestand toevoegen. Om dit te doen moet iedere gebruiker het bestand ~/.fonts.conf maken. Ook dit bestand moet in het XML formaat zijn. LCD screen lettertypen LCD screen Nog een laatste punt: bij een LCD scherm kan sub-pixel sampling prettig zijn. Eigenlijk zorgt dit er voor dat de (horizontaal gesplitste) rode, groene en blauwe componenten gewijzigd worden om de horizontale resolutie te verbeteren. Het resultaat is geweldig. Voeg hiervoor de volgende regels ergens aan local.conf toe: <match target="font"> <test qual="all" name="rgba"> <const>unknown</const> </test> <edit name="rgba" mode="assign"> <const>rgb</const> </edit> </match> Afhankelijk van het soort beeldscherm kan rgb veranderd moeten worden in bgr, vrgb of vbgr. Experimenteren levert de beste instelling op. Mozilla anti-aliasing lettertypen uitschakelen Anti-aliasing moet werken zodra de X server opnieuw gestart is. Programma's dienen echter wel te weten hoe ze er mee moeten werken. Op dit moment geldt dat voor de Qt toolkit en de hele KDE omgeving kan met anti-alias omgaan (zie over KDE). GTK+ en GNOME anti-aliasing gebruiken via de Font capplet (zie ). Mozilla 1.2 en hoger gebruiken automatisch anti-aliasing. Om dit uit te zetten moet Mozilla opnieuw gebouwd worden met de optie -DWITHOUT_XFT. Seth Kingsley Bijgedragen door De X beeldschermmanager Overzicht X beeldschermmanager De X beeldschermmanager (XDM) is een optioneel onderdeel van het X Window systeem dat gebruikt wordt voor beheer van aanmeldsessies. Dit is vaak erg handig bij bijvoorbeeld X Terminals, desktops en grote netwerk beeldschermservers. Omdat het X Window systeem netwerk- en protocolonafhankelijk is, zijn er veel mogelijkheden om X clients en servers op verschillende machines in een netwerk te verbinden. XDM levert een grafische interface waarmee er gekozen kan worden welke beeldschermserver gebruikt moet worden en handelt authorisatie informatie (gebruikersnaam en wachtwoord) af. XDM levert de gebruiker dezelfde funtionaliteit levert als &man.getty.8; (zie ). Dus het regelt de systeemaanmeldingen voor de schermen waaraan verbonden moet worden en start dan een sessie manager namens de gebruiker (meestal een X window manager). XDM wacht dan tot het programma stopt en geeft aan dat de gebruiker klaar is en afgemeld kan worden. Hierna kan XDM het aanmeldscherm weer tonen zodat de volgende gebruiker kan aanmelden. XDM gebruiken De XDM daemon staat in /usr/X11R6/bin/xdm. Dit programma kan als root altijd gestart worden en regelt dan het X weergavegedeelte van de lokale machine. Als XDM iedere keer bij het opstarten moet starten is het handig om een regel toe te voegen aan /etc/ttys. Meer informatie over het gebruik van dit bestand staat in . In de standaardversie van /etc/ttys staat een regel om de applicatie deamon XDM op een virtuele terminal te draaien: ttyv8 "/usr/X11R6/bin/xdm -nodaemon" xterm off secure Standaard staat deze regel uit. Om hem aan te zetten moet veld 5 van off naar on gewijzigd worden en moet met &man.init.8; herstart worden met gebruikmaking van de aanwijzingen in . Het eerste veld, de naam van de terminal die het programma aanstuurt, is ttyv8. Dit houdt in dat XDM op de negende virtuele terminal begint te draaien. XDM instellen De map met instellingen voor XDM is /usr/X11R6/lib/X11/xdm. In deze map staan diverse bestanden die gebruikt kunnen worden om het gedrag en uiterlijk van XDM te veranderen. Meestal zijn dit de volgende bestanden: Bestand Omschrijving Xaccess Regels voor client authorisatie. Xresources Standaard waarden voor X bronnen. Xservers Lijst met op afstand en lokaal te beheren schermen. Xsession Standaard sessie script voor logins. Xsetup_* Script die applicaties start voordat de login interface start. xdm-config Algehele instellingen voor alle schermen op deze machine. xdm-errors Errors die gegenereerd zijn door het server programma. xdm-pid Het proces ID van de draaiende XDM. Tevens staan in deze map een aantal scripts en programma's om het bureaublad in te stellen als XDM draait. Het doel van elk van deze bestanden wordt kort omschreven. De juiste syntaxis en het gebruik van deze bestanden staat in &man.xdm.1;. De standaardinstelling regelt een eenvoudig rechthoekig aanmeldvenster met bovenin de hostnaam van de machine in een groot lettertype met een Login: en Password: prompt eronder. Dit is een goed beginpunt om het uiterlijk en werking van het XDM venster te veranderen. Xaccess Om een verbinding te maken met XDM gestuurde schermen wordt het protocol X Display Manager Connection Protocol (XDMCP) gebruikt. Het bestand is een set regels die XDMCP verbindingen met andere machines bestuurt. Standaard mag iedere client een verbinding maken. Zolang xdm-config niet is aangepast om verbindingen te accepteren is dat geen probleem. Xresources Dit is een bestand met standaarden voor de schermkiezer en de aanmeldschermen. Hier kan het uiterlijk van het aanmeldprogramma gewijzigd worden. De indeling is hetzelfde als bij het app-defaults bestand en is beschreven in de X11 documentatie. Xservers Dit is een lijst met netwerkschermen waaruit gekozen kan worden. Xsession Dit is het standaard sessiescript voor XDM dat start nadat de gebruiker is aangemeld. Normaal heeft iedere gebruiker een eigen sessiescript in ~/.xsession dat dit script overheerst. Xsetup_* Deze starten automatisch voordat de kiezers of aanmeldschermen getoond worden. Er is een script voor ieder gebruikt scherm met de naam Xsetup_ gevolgd door het lokale schermnummer (bijvoorbeeld Xsetup_0). Normaal draaien deze scripts éé of twee programma's in de achtergrond zoals xconsole. xdm-config Dit bevat de instellingen die toegepast worden op ieder scherm die deze installatie aanstuurt. De indeling is hetzelfde als van app-defaults. xdm-errors Hierin staan de meldingen die de X servers geven als XDM ze probeert te starten. Als een scherm dat gestart is door XDM om onduidelijke reden hangt, is dit een goede plaats om te zoeken naar foutmeldingen. Deze meldingen worden ook per sessie naar het ~/.xsession-errors van de gebruiker gestuurd. Een netwerk beeldschermserver gebruiken Om gebruikers een verbinding te laten maken met een X server moeten de toegangsregels gewijzigd worden en de connectielistener moet aangezet worden. Deze hebben standaard wat terughoudende waarden. Om XDM te laten luisteren naar verbindingen moet als eerste een regel uitgecommentarieerd worden in xdm-config: ! SECURITY: do not listen for XDMCP or Chooser requests ! Comment out this line if you want to manage X terminals with XDM DisplayManager.requestPort: 0 Hierna moet XDM herstart worden. Afwijkend in dit bestand is dat commentaar in app-defaults bestanden begint met het karakter ! en niet met het karakter #. Het kan wenselijk zijn om de toegangcontrole aan te scherpen. Hiervoor staan voorbeeldregels in Xaccess en &man.xdm.1;. Alternatieven voor XDM Er bestaan diverse alternatieven voor XDM programma. kdm (wordt geleverd bij KDE) wordt later in dit hoofstuk behandeld. De kdm beeldschermmanager biedt vele grafische verbeteringen en cosmetische franje en de mogelijkheid om de gebruiker de kans te geven een window manager te laten kiezen bij het aanmelden. Valentino Vaschetto Bijgedragen door Bureaubladomgevingen Deze sectie beschrijft de verschillende bureaubladomgevingen voor X op &os;. Een bureaubladomgeving kan van alles inhouden: van een simpele window manager tot een complete suite van bureaubladapplicaties zoals KDE of GNOME. GNOME Over GNOME GNOME GNOME is een gebruikersvriendelijke bureaubladomgeving die de gebruiker de mogelijkheid geeft om gemakkelijk de computer te gebruiken en in te stellen. GNOME heeft een paneel (voor het starten en tonen van statusinformatie van applicaties), een bureaublad (waar data en applicaties geplaatst kunnen worden), een set standaard bureaubladapplicaties en een regels die het makkelijker maakt voor applicaties om eenduidig met elkaar samen te werken. Gebruikers van andere besturingssystemen of omgevingen voelen zich meestal meteen thuis bij het gebruik van de krachtige grafisch gestuurde omgeving die GNOME biedt. Meer informatie over GNOME op &os; staat op de &os; GNOME Project website. De website bevat ook redelijk complete FAQ's over het installeren, instellen en beheren van GNOME. GNOME installeren De makkelijkste manier om GNOME te installeren is door middel van het Desktop Configuration menu tijdens de &os; installatie zoals beschreven in . Het kan ook makkelijk geïnstalleerd worden van een package of uit de Portscollectie: Om het GNOME package te installeren: &prompt.root; pkg_add -r gnome2 Om GNOME vanuit de Portscollectie te installeren: &prompt.root; cd /usr/ports/x11/gnome2 &prompt.root; make install clean Zodra GNOME geïnstalleerd is, moet de X server verteld worden dat in plaats van de standaard window manager GNOME gebruikt moet worden. De meest eenvoudige manier om GNOME te starten is via GDM, de GNOME Display Manager. GDM wordt meegeïnstalleerd met de GNOME bureaubladomgeving, maar staat standaard uitgeschakeld. Dit programma kan ingeschakeld worden door gdm_enable="YES" toe te voegen aan /etc/rc.conf. Na herstarten start GNOME automatisch bij het aanmelden. Er zijn geen verdere instellingen nodig. GNOME kan ook gestart worden vanaf de commandoregel door het bestand .xinitrc juist in te stellen. Als er al een .xinitrc is, dan hoeft alleen de regel die de huidige window manager start veranderd te worden in een regel die /usr/X11R6/bin/gnome-session start. Als er niets speciaals met dit instellingenbestand is gedaan: &prompt.user; echo "/usr/X11R6/bin/gnome-session" > ~/.xinitrc Nu kan met startx de GNOME bureaubladomgeving gestart worden. Als een beeldschermmanager als XDM gebruikt wordt werkt het bovenstaande niet. In plaats daarvan moet een uitvoerbaar .xsession gemaakt worden met hetzelfde commando erin. Hiervoor moet het bestand aangepast worden door het bestaande window manager commando te vervangen door /usr/X11R6/bin/gnome-session: &prompt.user; echo "#!/bin/sh" > ~/.xsession &prompt.user; echo "/usr/X11R6/bin/gnome-session" >> ~/.xsession &prompt.user; chmod +x ~/.xsession Het is ook mogelijk de beeldschermanager zo in te stellen dat de window manager gekozen kan worden tijdens het aanmelden. In de paragraaf Meer KDE Details wordt uitgelegd hoe dit gedaan moet worden voor de kdm beeldschermmanager van KDE. Anti-alias lettertypen in GNOME GNOME anti-alias lettertypen X11 ondersteunt anti-aliasing via de RENDER uitbreiding. GTK+ 2.0 en hoger (de toolkit die gebruikt wordt bij GNOME) kunnen dit gebruiken. Het instellen van anti-aliasing is beschreven in . Dus met up-to-date software is anti-aliasing in de GNOME bureaublagomgeving mogelijk. In ApplicationsDesktop PreferencesFont kan gekozen wordne voor Best shapes, Best contrast of Subpixel smoothing (LCDs). Bij een GTK+ applicatie die geen onderdeel is van het GNOME bureaublad moet de omgevingsvariabele GDK_USE_XFT op 1 gezet worden voordat het programma wordt gestart. KDE KDE Over KDE KDE is een bureaubladomgeving die eigentijds is en makkelijk in gebruik. KDE biedt de gebruiker: Een schitterende eigentijdse desktop; Een desktop die volledig netwerktransparant is; Een geïntegreerd hulpsysteem dat eenvoudig bruikbare informatie geeft over het gebruik van het KDE bureaublad en de applicaties; Alle KDE applicaties werken op dezelfde manier en zien er hetzelfde uit; Gestandaardiseerde menu's en werkbalken, keybindings, kleurschema's, enzovoort; Internationalisatie: KDE is beschikbaar in meer dan 40 talen; Gecentraliseerde vraag en antwoord gestuurde bureaubladinstelling; Een grote hoeveelheid bruikbare KDE applicaties; KDE heeft een office applicatie suite die gebaseerd is op KDE's KParts technologie en bestaat uit een spread-sheet, een presentatieprogramma, een organizer, een nieuwsclient en meer. KDE heeft ook de webbrowser Konqueror die niet onder doet voor de andere bestaande webbrowsers op &unix; systemen. Meer informatie over KDE staat op de KDE website. Voor &os; specifieke informatie en bronnen over KDE is er de &os;-KDE team website. KDE installeren Net als bij GNOME of iedere andere bureaubladomgeving is de makkelijkste manier om KDE te installeren door middel van het Desktop Configuration menu in het &os; installatie proces. Dat wordt beschreven in . Ook nu geldt weer dat de software eenvoudig geïnstalleerd met een package of uit de Portscollectie: Om KDE van een package te installeren: &prompt.root; pkg_add -r kde &man.pkg.add.1; haalt automatisch de laatste versie van de applicatie op. Om KDE vanuit de Portscollectie te bouwen en te installeren: &prompt.root; cd /usr/ports/x11/kde3 &prompt.root; make install clean Nadat KDE geïnstalleerd is, moet de X server verteld worden dat déze applicatie gestart moet worden in plaats van de standaard window manager. Hiervoor kan .xinitrc aangepast worden: &prompt.user; echo "exec startkde" > ~/.xinitrc Als het X Window System wordt gestart met startx is KDE het bureaublad. Als er een beeldschermmanager als XDM gebruikt wordt, is de instelling anders. Dan moet .xsession gewijzigd worden. Instructies voor kdm worden later in dit hoofdstuk beschreven. Meer KDE details Nadat KDE geïnstalleerd is op een systeem, kunnen de meeste dingen uitgezocht worden via de hulppagina's of door de verschillende menu's aan te wijzen en erop te klikken. &windows; en &mac; gebruikers voelen zich meestal helemaal thuis. Het beste naslagwerk voor KDE is de on-line documentatie. KDE heeft zijn eigen web browser, Konqueror, tientallen handige applicatie's en uitgebreide documentatie. De volgende paragrafen beschrijven de technische zaken die moeilijk proefondervindelijk te achterhalen zijn. De KDE beeldschermmanager KDE beeldschermmanager Een beheerder van een multi-user systeem die een grafisch aanmeldscherm willen hebben voor zijn gebruikers kan hiervoor XDM gebruiken, zoals eerder beschreven. KDE biedt kdm als alternatief. Dat is ontworpen met een beter uiterlijk en heeft meer aanmeldopties. Gebruikers kunnen via een menu kiezen welke bureaubladomgeving (KDE, GNOME of een andere) zij na het aanmelden willen gebruiken. Om te beginnen dient het KDE beheerpaneel kcontrol door root uitgevoerd te worden. Er wordt in het algemeen vanuit gegaan dat het niet veilig is om als root de X omgeving te gebruiken. In plaats daarvan wordt de window manager als normale gebruiker gestart en in een terminalvenster (zoals xterm of KDE's konsole) wordt root met su aangemeld. De gebruiker moet hiervoor wel in de groep wheel in /etc/group staan). In het terminalvenster kan dan kcontrol ingegeven worden. Eerst dient geklikt te worden op het linker icoon System, daarna op Login manager. Rechts staan nu verschillende opties om in te stellen die de KDE handleiding uitgebreid behandelt. Klik op sessions aan de rechterzijde. Klik New type om de verschillende window managers en bureaubladomgevingen toe te voegen. Dit zijn alleen de labels, hierop staat dan KDE en GNOME in plaats van startkde of gnome-session. Er dient ook nog een label failsafe gemaakt te worden. Er wordt aangeraden ook met de andere menu's te spelen. Die zijn hoofdzakeklijk voor cosmetische zaken en spreken voor zich. Als de instellingen gemaakt zijn kan onderaan op Apply geklikt worden en kan het beheerprogramma verlaten worden. Om te zorgen kdm begrijpt wat de labels (KDE en GNOME etc) betekenen, dienen de bestanden die XDM gebruikt gewijzigd te worden. In KDE 2.2 is dit veranderd: kdm gebruikt nu zijn eigen instellingenbestanden. In de KDE 2.2 documentatie staan meer details. Als root, in een terminal venster, dient /usr/X11R6/lib/X11/xdm/Xsession gewijzigd te worden. In het midden van het bestand is een onderdeel dat er als volgt uitziet: case $# in 1) case $1 in failsafe) exec xterm -geometry 80x24-0-0 ;; esac esac Er moeten een aantal regels toegevoegd worden aan dit onderdeel. Aangenomen dat de gebruikte labels KDE en GNOME waren, dient dat het volgende de worden: case $# in 1) case $1 in kde) exec /usr/local/bin/startkde ;; GNOME) exec /usr/X11R6/bin/gnome-session ;; failsafe) exec xterm -geometry 80x24-0-0 ;; esac esac Om bij het aanmelden de KDE bureaubladachtergrond hetzelfde te laten zijn als na het aanmelden, dient de volgende regel toegevoegd worden aan /usr/X11R6/lib/X11/xdm/Xsetup_0: /usr/local/bin/krootimage Nu moet kdm voorkomen in /etc/ttys en starten bij de volgende herstart. Om dit te doen kunnen de instructies uit XDM gebruikt worden en kan /usr/X11R6/bin/xdm vervangen worden in /usr/local/bin/kdm. Anti-alias lettertypen KDE anti-alias lettertypen X11 ondersteunt anti-aliasing door de toevoeging de RENDER toevoeging en vanaf Qt versie 2.3 ondersteunt Qt (de toolkit die bij KDE zit) deze toevoeging. Het instellen hiervan is beschreven in over anti-aliasing X11 lettertypen. Dus met up-to-date software is anti-aliasing mogelijk op een KDE bureaublad. In het KDE menu moet in PreferencesLook and FeelFonts het vinkvakje Gebruik Anti-aliasing voor Lettertypen en Iconen aangevinkt worden. Voor Qt applicaties die geen onderdeel zijn van KDE moet de omgevingsvariabele QT_XFT op true gezet worden voordat het programma wordt gestart. XFce Over XFce XFce is een bureaubladomgeving die gebaseerd is op de GTK+ toolkit die gebruikt wordt bij GNOME, maar is eenvoudiger en bedoeld voor gebruikers die een simpel en efficient bureaublad willen dat toch eenvoudig en makkelijk in te stellen is. Het ziet er bijna hetzelfde uit als CDE dat bij commerciële &unix; systemen zit. Een aantal XFce functies zijn: Een eenvoudige, makkelijk te bedienen desktop; Geheel in te stellen met de muis, met klikken en slepen, enzovoort; Hoofdpaneel hetzelfde als CDE met menu's, applets en applicaties Geïntegreerde window manager, bestandsmanager, geluidsmanager, GNOME compliance module en andere zaken; Thema's (sinds het gebruik van GTK+); Snel, licht en efficient: ideaal voor de oudere of langzamere machines of machines met beperkte hoeveelheid geheugen; Meer informatie over XFce staat op de XFce website. Installeren van XFce XFce is met een package te installeren: &prompt.root; pkg_add -r xfce4 Of vanuit de Portscollectie: &prompt.root; cd /usr/ports/x11-wm/xfce4 &prompt.root; make install clean Nu moet de X server weten dat XFce gestart moet worden als X de volgende keer start: &prompt.user; echo "/usr/X11R6/bin/startxfce4" > ~/.xinitrc De volgende keer dat X start is XFce het bureaublad. Wederom: als een beeldschermmanager als XDM gebruikt wordt, moet .xsession gemaakt worden zoals beschreven in de paragraaf over GNOME. Nu moet echter het command /usr/X11R6/bin/startxfce4 gebruikt. Het is ook mogelijk de beeldschermmanager in te stellen om bureaublad te kiezen bij het aanmelden, zoals is uitgelegd in de paragraaf over kdm. diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/share/sgml/glossary/freebsd-glossary.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/share/sgml/glossary/freebsd-glossary.sgml index 790d0a0e01..d4dc33c3c7 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/share/sgml/glossary/freebsd-glossary.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/share/sgml/glossary/freebsd-glossary.sgml @@ -1,1827 +1,1827 @@ - &os; Begrippenlijst + &os; begrippenlijst Deze begrippenlijst bevat de termen en acroniemen die binnen de &os; gemeenschap en documentatie worden gebruikt. A ACL ACPI AMD AML APIC APM APOP ASL ATA ATM ACPI Machinetaal AML - Pseudocode die wordt geïterpreteerd door een + Pseudocode die wordt geïnterpreteerd door een virtual machine binnen een ACPI-compliant besturingssysteem die een laag biedt tussen de onderliggende hardware en de gedocumenteerde interface van het OS. ACPI Brontaal ASL De programmeertaal AML is hierin geschreven. Toegangscontrole Lijst ACL Advanced Configuration and Power Interface ACPI Een specificatie die een abstractie biedt van de interface die de hardware aan het besturingssysteem biedt, zodat het besturingssysteem niets hoeft te weten over de onderliggende hardware om er het maximale uit te halen. ACPI is een evolutie en opvolger van de functionaliteit die daarvoor door APM, PNPBIOS en andere technologieën werd geleverd en faciliteert in de controle van stroomverbruik, de slaapstand, het in- en uitschakelen van apparaten, etc. Advanced Power Management (Geavanceerd Energie Beheer) APM Advanced Programmable Interrupt Controller APIC Advanced Technology Attachment ATA Asynchronous Transfer Mode ATM Authenticated Post Office Protocol APOP Automatic Mount Daemon AMD Een daemon die automatisch een bestandssysteem mount als een bestand of map wordt geraadpleegd. B BIND BIOS BSD Basic Input/Output System BIOS Berkeley Internet Name Domain BIND Berkeley Software Distributie BSD Deze naam heeft de Computer Systems Research Group (CSRG) van de The University of California in Berkeley gegeven aan de verbeteringen en aanpassingen die ze hebben gemaakt aan AT&T's 32V &unix;. &os; is een afstammeling van het werk van de CSRG. Bikeshed Building Een fenomeen waar blijkt dat veel mensen een mening geven over een eenvoudig onderwerp terwijl er weinig of geen discussie ontstaat over een complex onderwerp. Op FAQ is meer te lezen over het ontstaan van de term. C CD CHAP CLIP COFF CPU CTS CVS Carrier Detect CD Een RS232C signaal dat aangeeft dat er een drager is ontdekt. Central Processing Unit (Centrale Verwerkingseenheid) CPU Challenge Handshake Authentication Protocol CHAP Classical IP over ATM CLIP Clear To Send CTS Een RS232C signaal dat het andere systeem permissie geeft om gegevens te sturen. Common Object File Format COFF Concurrent Versions System CVS D DAC DDB DES DHCP DNS DSDT DSR DTR DVMRP Discretionary Access Control DAC Data Encryption Standard DES Data Set Ready DSR Data Terminal Ready DTR Debugger DDB Differentiated System Description Table DSDT Distance-Vector Multicast Routing Protocol DVMRP Domain Name System DNS Dynamic Host Configuration Protocol DHCP E ECOFF ELF ESP Encapsulated Security Payload ESP Executable and Linking Format ELF Extended COFF ECOFF F FADT FAT FAT16 FTP File Allocation Table FAT File Allocation Table (16-bit) FAT16 File Transfer Protocol FTP Fixed ACPI Description Table FADT G GUI Giant De naam van het wederzijdse uitsluitingsmechanisme (een sleep mutex) die veel kernelbronnen beschermt. Hoewel in de dagen dat er op een machine maar enkele tientallen processen draaiden, er één netwerkkaart in zat en echt maar één processor, een eenvoudig sleutelmechanisme toereikend was, is het in de huidige tijden een onaanvaardbare beperking voor prestaties. &os; ontwikkelaars werken actief om het te vervangen door sloten die individuele bronnen beschermen, waardoor er meer ruimte komt voor parallelisme voor zowel machines met één als meer processoren. Grafische Gebruikersinterface GUI Een systeem waarin gebruiker en compiter interacteren door mideel van afbeeldingen. H HTML HUP HangUp HUP HyperText Markup Language HTML De opmaaktaal voor webpagina's. I I/O IASL IMAP IP IPFW IPP IPv4 IPv6 ISP IP Firewall IPFW IP Versie 4 IPv4 IP Versie 6 IPv6 Invoer/Uitvoer I/O Intel’s ASL compiler IASL Intel’s compiler voor de conversie van ASL naar AML. Internet Message Access Protocol IMAP Internet Printing Protocol IPP Internet Protocol IP Internet Service Provider ISP K KAME Japans voor schildpad. De term KAME wordt in computerkringen gebruikt om te verwijzen naar het KAME Project, dat werkt aan de implementatie van IPv6. KDC KLD KSE KVA Kbps Kernel &man.ld.1; KLD Kernel Planningsentiteiten KSE Een door de kernel ondersteund threading systeem. Op de project homepage staan meer details. Kernel Virtueel Adres KVA Sleutel Distributiecentrum (Key Distribution Center) KDC Kilo Bits Per Seconde Kbps L LAN LOR LPD Lijnpinter Daemon (Line Printer Daemon) LPD Lokaal Netwerk (Local Area Network) LAN Lock Order Reversal LOR De &os; kernel gebruikt een aantal bronsloten om tussen die bronnen te bemiddelen. In de &os; current kernels zit een run-time slotdiagnosesysteem, &man.witness.4;, dat in release versies wordt verwijderd, waarmee potentiele deadlocks vanwege slotfouten opgespoord kunnen worden. &man.witness.4; is redelijk conservatief en daarom zijn vals-positieven mogelijk. Een echte positief geeft aan dat in het slechtste geval op dat punt een deadlock had plaatsgevonden.. Echte positieve LOR's worden meestal snel opgelost, dus is het verstandig &a.current.url; en Voorgekomen LOR's Seen te bekijken alvorens te mailen naar mailinglijsten. M MAC MADT MFC MFS MIT MLS MOTD MTA MUA Mail Transfer Agent MTA Mail User Agent MUA Mandatory Access Control MAC Massachusetts Institute of Technology MIT Samenvoegen vanuit Current (Merge From Current) MFC Functionaliteit of een patch samenvoegen vanuit de -CURRENT tak of een andere, meestal -STABLE. Samenvoegen vanuit Stable MFS In het &os ontwikkelproces wordt een wijziging gecommit in de -CURRENT tak om deze te testen voordat deze wordt samengevoegd naar -STABLE. In bijzondere gevallen gaat een wijziging eerst naar -STABLE en wordt dan pas samengevoegd naar -CURRENT. Deze term wordt ook gebruikt als een patch wordt samengevoegd uit -STABLE naar een beveiligingstak. Bericht van de Dag (Message Of The Day) MOTD Een bericht, meestal getoond bij aanmelden, dat vaak gebruikt wordt om informatie aan gebruikers te geven. Meerlaagse Beveiliging (Multi-Level Security) MLS Multiple APIC Description Table MADT N NAT NDISulator NFS NTFS NTP Netwerkadres Vertaling (Network Address Translation) NAT Netwerkbestandssysteem (Network File System) NFS Nieuwe Technologie Bestandssysteem (New Technology File System) NTFS Een bestandssysteem dat door µsoft is ontwikkeld en beschikbaar is voor haar New Technology besturingssystemen als &windows2k;, &windowsnt; en &windowsxp;. Netwerk Tijdprotocol (Network Time Protocol) NTP O OBE ODMR OS On-Demand Mail Relay ODMR Besturingssysteem (Operating System) OS Overtaken By Events OBE Geeft aan dat een voorgestelde verandering (zoals een Problem Report of een feature request) niet langer relevant of van toepassing is vanwege bijvoorbeeld veranderingen aan &os;, wijzigingen in netwerkstandaarden, overbodig worden van hardware, enzovoort. P PAE PAM PAP PC PCNSFD PDF PID POLA POP POP3 PPD PPP PPPoA PPPoE PPP over ATM PPPoA PPP over Ethernet PPPoE PR PXE Wachtwoord Authenticatieprotocol (Password Authentication Protocol) PAP Personal Computer PC PC Netwerkbestandssysteem Daemon (Personal Computer Network File System Daemon) PCNFSD Fysieke Adresextensies (Physical Address Extensions PAE Een methode voor het inschakelen van toegang tot 64 GB RAM op systemen die fysieke een 32-bit brede adresruimte hebben (en daarom zonder PAE een limiet van 4 GB zouden hebben). Pluggable Authentication Modules PAM Point-to-Point Protocol PPP Pointy Hat (Punthoed) Een mytisch hoofddeksel dat rondgaat tussen &os; committers die een kapotte build veroorzaken, aflopende revisienummers veroorzaken of op een andere manier problemen veroorzaken in de broncode. Alle committers who breaks the build, makes revision numbers go backwards, or creates any other kind of havoc in the source base. Alle committers die ook maar iets waard zijn, hebben meestal snel een kast vol. Het gebruik is (bijna altijd) grappig bedoeld. Portable Document Format PDF Post Office Protocol POP Post Office Protocol Version 3 POP3 PostScript Printer Description PPD Preboot eXecution Environment PXE Principe van Kleinste Verrassing (Principle Of Least Astonishment) POLA In de evolutie van &os; moeten zichtbare wijzigingen voor gebruikers vooral geen grote verrassing zijn. Het willekeurig reorganiseren van bijvoorbeeld de opstartvariabelen van het systeem in /etc/defaults/rc.conf is in strijd met POLA. Ontwikkelaart houden rekening met POLA bij het uitvoeren van systeemwijzigingen die zichtbaar zijn voor gebruikers. Problem Report PR Proces ID PID Een nummer dat bij een uniek proces op een systeem hoort, waarmee het geïdentificeerd kan worden en ervoor zorgt dat er acties op uitgevoerd kunnen worden. Project Evil De werktitel van de NDISulator, geschreven door Bill Paul, die het zo heeft genoemd omdat het zo verschikkelijk is, vanuit een folisofisch standpunt, dat een dergelijk iets nodig is. De NDISulator is een speciale module voor compatibiliteit met µsoft; &windows; NDIS miniport netwerkstuurprogramma's voor &os;/i386. Dit is meestal de enige manier om kaarten te gebruiken waarvoor de broncode voor het stuurprogramma niet openbaar is. Meer is te vinden in src/sys/compat/ndis/subr_ndis.c. R RA RAID RAM RD RFC RISC RPC RS232C RTS Random Access Memory RAM Received Data RD Recommended Standard 232C RS232C Een standaard voor communicatie tussen seriële apparaten. Reduced Instruction Set Computer RISC Redundant Array of Inexpensive Disks RAID Remote Procedure Call RPC Request For Comments RFC Request To Send RTS Router Advertisement RA S SCI SCSI SG SMB SMP SMTP SMTP AUTH SSH STR SMTP Authentication SMTP AUTH Server Message Block SMB Signal Ground SG E7eacute;n RS232 pin of draad is de aardereferentie voor het signaal. Simple Mail Transfer Protocol SMTP Secure Shell SSH Small Computer System Interface SCSI Suspend To RAM STR Symmetric MultiProcessor SMP System Control Interrupt SCI T TCP TD TFTP TGT TSC Ticket-Granting Ticket TGT Time Stamp Counter TSC Een profiling counter die in moderne &pentium; processoren zit die het aantal kloktikken telt van de kernfrequentie. Transmission Control Protocol TCP Transmitted Data TD Trivial FTP TFTP U UDP UFS1 UFS2 UID URL USB Uniform Resource Locator URL Unix File System Version 1 UFS1 Unix File System Version 2 UFS2 Universal Serial Bus USB User ID UID Een uniek nummer dat wordt toegewezen aan een gebruiker of een computer waarmee bronnen en rechten die zijn toegewezen kunnen worden geïdentificeerd. User Datagram Protocol UDP V VPN Virtual Private Network VPN diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/share/sgml/mailing-lists.ent b/nl_NL.ISO8859-1/share/sgml/mailing-lists.ent index 8ce4c3b39c..847be64566 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/share/sgml/mailing-lists.ent +++ b/nl_NL.ISO8859-1/share/sgml/mailing-lists.ent @@ -1,426 +1,426 @@ FreeBSD lijstserver"> &a.mailman.listinfo;"> FreeBSD ACPI mailinglijst"> freebsd-acpi"> FreeBSD steun mailinglijst"> freebsd-advocacy"> FreeBSD AFS porting mailinglijst"> freebsd-afs"> FreeBSD Adaptec AIC7xxx discussies mailinglijst"> freebsd-aic7xxx"> FreeBSD Alpha porting mailinglijst"> freebsd-alpha"> FreeBSD porten naar AMD64 systemen"> freebsd-amd64"> FreeBSD aankondigingen mailinglijst"> freebsd-announce"> FreeBSD Apache mailinglijst"> freebsd-apache"> FreeBSD architectuur en ontwerp mailinglijst"> freebsd-arch"> FreeBSD ARM porting mailinglijst"> freebsd-arm"> FreeBSD ATM netwerken mailinglijst"> freebsd-atm"> FreeBSD broncode audit mailinglijst"> freebsd-audit"> FreeBSD binair updatesysteem systeem mailinglijst"> freebsd-binup"> FreeBSD Bluetooth mailinglijst"> freebsd-bluetooth"> FreeBSD bugbusters mailinglijst"> freebsd-bugbusters"> FreeBSD problem reports mailinglijst"> freebsd-bugs"> FreeBSD babbel mailinglijst"> freebsd-chat"> FreeBSD clustering mailinglijst"> freebsd-cluster"> &os.current; mailinglijst"> freebsd-current"> CTM aankondigingen"> ctm-announce"> CTM distributie van CVS bestanden"> ctm-cvs-cur"> CTM 4-STABLE src tak distributie mailinglijst"> ctm-src-4"> CTM -CURRENT src tak distributie mailinglijst"> ctm-src-cur"> CTM gebruikersdiscussie mailinglijst"> ctm-users"> FreeBSD CVS commitberichten mailinglijst"> cvs-all"> FreeBSD CVS doc commitlijst"> cvs-doc"> FreeBSD CVS ports commitlijst"> cvs-ports"> FreeBSD CVS projecten commitlijst"> cvs-projects"> FreeBSD CVS src commitlijst"> cvs-src"> FreeBSD CVSweb beheer mailinglijst"> freebsd-cvsweb"> FreeBSD gebaseerde Databases mailinglijst"> freebsd-database"> FreeBSD documentatieproject mailinglijst"> freebsd-doc"> Apparaatstuurprogramma's schrijven voor FreeBSD"> freebsd-drivers"> -FreeBSD gebruikers van Eclipse EDI, hulpprogramma's, clientapplicaties en ports"> +FreeBSD gebruikers van Eclipse IDE, hulpprogramma's, clientapplicaties en ports"> freebsd-eclipse"> FreeBSD-emulatie mailinglijst"> freebsd-emulatie"> FreeBSD FireWire (IEEE 1394) discussion mailinglijst"> freebsd-firewire"> FreeBSD bestandssysteem project mailinglijst"> freebsd-fs"> FreeBSD GEOM mailinglijst"> freebsd-geom"> FreeBSD GNOME and GNOME applications mailinglijst"> freebsd-gnome"> FreeBSD technische discussie mailinglijst"> freebsd-hackers"> FreeBSD hardware and apparatuur mailinglijst"> freebsd-hardware"> FreeBSD mirror sites mailinglijsts"> freebsd-hubs"> FreeBSD internationalisatie mailinglijst"> freebsd-i18n"> FreeBSD i386-specifieke onderwerpen mailinglijst"> freebsd-i386"> FreeBSD IA32 porting mailinglijst"> freebsd-ia32"> FreeBSD IA64 porting mailinglijst"> freebsd-ia64"> FreeBSD IPFW code mailinglijst"> freebsd-ipfw"> FreeBSD ISDN mailinglijst"> freebsd-isdn"> FreeBSD Internet service provider mailinglijst"> freebsd-isp"> FreeBSD Java Language mailinglijst"> freebsd-java"> FreeBSD gerelateerd werk mailinglijst"> freebsd-jobs"> FreeBSD KDE/Qt en KDE applicaties mailinglijst"> freebsd-kde"> FreeBSD LFS porting mailinglijst"> freebsd-lfs"> FreeBSD libh installatie and packagingsysteem mailinglijst"> freebsd-libh"> FreeBSD MIPS porting mailinglijst"> freebsd-mips"> FreeBSD mirrorsite beheerders"> mirror-announce"> FreeBSD laptop computer mailinglijst"> freebsd-mobile"> FreeBSD port van de Mozilla browser mailinglijst"> freebsd-mozilla"> FreeBSD multimedia mailinglijst"> freebsd-multimedia"> FreeBSD netwerken mailinglijst"> freebsd-net"> FreeBSD nieuwe gebruikers mailinglijst"> freebsd-newbies"> FreeBSD new-bus mailinglijst"> freebsd-new-bus"> FreeBSD OpenOffice mailinglijst"> freebsd-openoffice"> FreeBSD prestaties mailinglijst"> freebsd-performance"> FreeBSD Perl mailinglijst"> freebsd-perl"> FreeBSD pakketfilter mailinglijst"> freebsd-pf"> FreeBSD niet-Intel platformen porting mailinglijst"> freebsd-platforms"> FreeBSD core team beleidsbeslissingen mailinglijst"> freebsd-policy"> FreeBSD ports mailinglijst"> freebsd-ports"> FreeBSD ports bugs mailinglijst"> freebsd-ports-bugs"> FreeBSD PowerPC porting mailinglijst"> freebsd-ppc"> Technische discussie over FreeBSD op HP ProLiant serverplatforms"> freebsd-proliant"> FreeBSD Python mailinglijst"> freebsd-python"> FreeBSD Quality Assurance mailinglijst"> freebsd-qa"> FreeBSD algemene vragen mailinglijst"> freebsd-questions"> FreeBSD boot script system mailing list"> freebsd-rc"> FreeBSD realtime extensions mailinglijst"> freebsd-realtime"> FreeBSD SCSI subsysteem mailinglijst"> freebsd-scsi"> FreeBSD beveiliging mailinglijst"> freebsd-security"> FreeBSD beveiligingswaarschuwingen mailinglijst"> freebsd-security-notifications"> FreeBSD-small mailinglijst"> freebsd-small"> FreeBSD symmetric multiprocessing mailinglijst"> freebsd-smp"> FreeBSD SPARC porting mailinglijst"> freebsd-sparc64"> &os.stable; mailinglijst"> freebsd-stable"> FreeBSD C99 en POSIX compliance mailinglijst"> freebsd-standards"> FreeBSD test mailinglijst"> freebsd-test"> FreeBSD prestaties en stabiliteit test mailinglijst"> freebsd-testing"> FreeBSD threads mailinglijst"> freebsd-threads"> FreeBSD tokenring mailinglijst"> freebsd-tokenring"> FreeBSD USB mailinglijst"> freebsd-usb"> FreeBSD gebruikersgroep coördinatie mailinglijst"> freebsd-user-groups"> FreeBSD wederverkopers pre-release coördinatie mailinglijst"> freebsd-vendors"> Discussis over de VuXML infrastructuur"> freebsd-vuxml"> FreeBSD Webmaster mailinglijst"> freebsd-www"> FreeBSD X11 mailinglijst"> freebsd-x11"> bug-followup@FreeBSD.org"> majordomo@FreeBSD.org">