diff --git a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/audit/chapter.sgml b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/audit/chapter.sgml
index 01a53ac970..ba3fc89d48 100644
--- a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/audit/chapter.sgml
+++ b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/audit/chapter.sgml
@@ -1,676 +1,677 @@
 <!--
      The FreeBSD Mongolian Documentation Project
 
-     Original revision 1.28
+     Original revision 1.30
 
      $FreeBSD$
 -->
 
 <!-- Need more documentation on praudit, auditreduce, etc.  Plus more info
 on the triggers from the kernel (log rotation, out of space, etc).
 And the /dev/audit special file if we choose to support that.  Could use
 some coverage of integrating MAC with Event auditing and perhaps discussion
 on how some companies or organizations handle auditing and auditing
 requirements. -->
 
 <chapter id="audit">
   <chapterinfo>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Том</firstname>
 	<surname>Рөүдс</surname>
 	<contrib>Бичсэн </contrib>
       </author>
       <author>
 	<firstname>Роберт</firstname>
 	<surname>Ватсон</surname>
       </author>
     </authorgroup>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Цагаанхүүгийн</firstname>
 	<surname>Ганболд</surname>
 	<contrib>Орчуулсан  </contrib>
  	<!-- Nov 2006 -->
       </author>
     </authorgroup>
   </chapterinfo>
 
   <title>Аюулгүй байдлын үйл явцад аудит хийх нь </title>
 
   <sect1 id="audit-synopsis">
     <title>Ерөнхий агуулга</title>
 
     <indexterm><primary>АУДИТ</primary></indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Аюулгүй байдлын үйл явцад аудит хийх нь</primary>
       <see>MAC</see>
     </indexterm>
 
     <para>FreeBSD 6.2-RELEASE болон дараагийн хувилбарууд нь нягт-боловсруулсан
 	аюулгүй байдлын үйл явцад аудит хийх дэмжлэг оруулсан болно. Үйл явцад аудит хийх нь
 	нэвтрэн оролтууд, тохиргооны өөрчлөлтүүд, болон файл болон сүлжээний хандалт зэрэг
 	төрөл бүрийн аюулгүй байдлын холбогдолтой системийн үйл явцуудын хянаж бүртгэсэн бичлэгийг найдвартай, 
 	нягт-боловсруулсан, ба тохируулах боломжтойгоор хийх боломжийг бүрдүүлдэг.
 	Эдгээр хянаж бүртгэсэн бичлэгүүд нь системийг шууд хянах, халдлага илрүүлэх, болон халдлагын 
 	дараах анализ хийхэд үнэлж баршгүй байж болох юм. &os; &sun;-ий гаргасан 
 	<acronym>BSM</acronym> API болон файлын хэлбэрийг шийдлээ болгосон бөгөөд 
 	&sun;-ий Solaris болон &apple;-ийн &macos; X-ийн аудит шийдлүүдтэй харилцан  
 	ажиллах боломжтой.</para>
 
     <para>Энэ бүлэг нь үйл явцыг аудит хийхийг тохируулах болон суулгах тал дээр анхаарна.
 	Энд аудитийн бодлогуудын талаар тайлбарлах бөгөөд аудитийн тохиргооны жишээг бас 
 	харж болно.</para>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншсаны дараа, та дараах зүйлсийг мэдэх болно:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
         <para>Үйл явцыг аудит хийх гэж юу вэ болон яаж ажилладаг талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Хэрэглэгчид болон процессуудын үйл явцыг аудит хийхийг &os; дээр яаж 
                           тохируулах талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Аудитийн мөрийг аудит багасгах болон хянах хэрэгслүүдээр хэрхэн шалгах талаар.</para>
+      </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншихаасаа өмнө, та дараах зүйлсийг мэдэх шаардлагатай:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>&unix; болон &os;-ийн үндсийг ойлгох
 	  (<xref linkend="basics">).</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Цөмийг тохируулах/хөрвүүлэх үндэстэй танилцах
 	  (<xref linkend="kernelconfig">).</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Аюулгүй байдлын талаар болон түүний &os; -тэй хэрхэн холбогддог талаар ойлголттой байх
           (<xref linkend="security">).</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <warning>
       <para>Аудит хэрэгсэл нь &os; 6.2 дээр туршилтын байдлаар орсон бөгөөд 
 	туршилтын програм хангамж ашиглахад гарч болзошгүй аюулыг нарийн нягтлан 
 	үзсэний дараа ашиглалтад хэрэглэх ёстой юм. Зарим нэг хязгаарлалтуудыг дурдвал
 	бүх аюулгүй байдлын холбогдолтой системийн үйл явцуудыг аудит хийх боломжгүй,
 	X11 дээр үндэслэгдсэн дэлгэцийн менежерүүд болон гуравдагч дэмонууд зэрэг 
 	зарим нэвтрэх механизмууд хэрэглэгчийн нэвтрэх сессийг аудит хийх тохиргоог буруу
 	хийдэг зэрэг болно.</para>
     </warning>
 
     <warning>
       <para>Аюулгүй байдлын үйл явцыг аудит хийх хэрэгсэл нь системийн ажиллагааны маш 
 	дэлгэрэнгүй бичлэгүүдийг үүсгэх чадвартай: нарийвчилсан тохиргоо хийгдсэн завгүй системд 
 	мөр бичлэгийн файлын өгөгдөл тохиргооноос хамааран зарим тохиолдолд гигабайтаас ч илүү
 	асар их болох боломжтой. Администраторууд их хэмжээний аудит хийх тохиргоотой холбоотой
 	дискний хэмжээний шаардлагыг тооцох ёстой. Жишээ нь, аудит бичиж байгаа файлын систем
 	дүүрэх нөхцөлд өөр бусад файлын системүүдэд хамааралгүйгээр файлын системийг 
 	<filename>/var/audit</filename> модонд зориулах  нь	магадгүй зохимжтой байж 
 	болох юм.</para>
     </warning>
 
   </sect1>
 
   <sect1 id="audit-inline-glossary">
     <title>Энэ бүлгийн түлхүүр ухагдахуунууд</title>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншихаас өмнө аудиттай холбоотой цөөн түлхүүр ухагдахуунуудыг 
 	тайлбарлах шаардлагатай:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para><emphasis>үйл явц</emphasis>: Аудит хийх боломжтой үйл явц гэдэг нь
 	аудит дэд системийн тусламжтайгаар хянаж бүртгэх боломжтой дурын үйл явцыг хэлнэ.
 	Аюулгүй байдалтай холбоотой үйл явцуудын жишээнүүдэд файлын үүсгэлт,
 	сүлжээний холболтыг босгох, эсвэл хэрэглэгчийн нэвтрэлтийг дурдаж болно.
 	Үйл явцууд нь нэг бол жинхэнэ хэрэглэгч хүртэл мөрдөн гаргаж болох 
 	<quote>шинж чанарлаг</quote>, эсвэл тэгж болохооргүй 
 	<quote>шинж чанарлаг бус </quote> байна. 
 	<quote>Шинж чанарлаг бус</quote> үйл явцуудын жишээнүүд гэвэл
 	нууц үгийн буруу оролдлогууд гэх мэт нэвтрэн орох процессийн жинхэнэ эсэхийг шалгахаас 
 	өмнөх үеийн дурын үйл явцуудыг хэлж болно.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
         <para><emphasis>ангилал</emphasis>: Үйл явцын ангиллууд гэдэг нь
 	холбоотой үйл явцууд бүхий хэсэг бүлгүүдийн нэр  бөгөөд эдгээр нь сонголтын 
 	илэрхийллүүдэд хэрэглэгддэг. Энгийн ашиглагддаг үйл явцуудын ангиллуудад 
 	<quote>файл үүсгэлт</quote> (fc), <quote>ажиллуулах</quote> (ex) 
 	мөн <quote>нэвтрэх_гарах</quote> (lo) зэрэг орно.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><emphasis>бичлэг</emphasis>: Бичлэг гэдэг нь аюулгүй байдлын үйл явцыг 
 	тайлбарласан аудитийн хянан бүртгэсэн оруулга юм. Бичлэгүүд нь үйл явцын төрлийн бичлэг,
 	субьектийн (хэрэглэгч) үйлдэл хийж байгаа тухай мэдээлэл, огноо болон цагийн 
 	мэдээлэл, дурын нэмэлт өгөгдлүүд болон обьектуудын мэдээлэл, амжилт эсвэл уналтын
 	нөхцөлүүдийг агуулдаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><emphasis>мөр</emphasis>: Аудитийн мөр буюу хянан бүртгэлийн файл нь
 	аюулгүй байдлын үйл явцуудыг тайлбарласан аудит бичлэгүүдийн сериэс тогтоно.
 	Ерөнхийдөө мөрүүд нь үйл явцуудын биелж дууссан цагийн дагуу
 	он цагийн дарааллаар байрладаг. Зөвхөн жинхэнэ процессууд аудитийн 
 	мөрд бичлэг нэмэх эрхтэй байдаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><emphasis>сонголтын илэрхийлэл</emphasis>: Сонголтын илэрхийлэл нь
 	угтваруудын жагсаалт болон үйл явцтай тохирох аудитийн үйл явцын ангиллын нэрсээс
 	тогтох мөр юм.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><emphasis>урьдчилсан сонголт</emphasis>: Энэ нь 
 	администраторын сонирхох боломж бүхий үйл явцууд, сонирхлыг татахгүй байгаа
 	үйл явц зэргийг тайлбарласан аудитийн бичлэгүүдийг үүсгэхээс зайлсхийх зорилготойгоор
 	ялгасан системийн процесс юм. Урьдчилсан тохиргоо нь аль хэрэглэгчийн хувьд
 	үйл явцуудын аль ангиллуудыг таних болон жинхэнэ болон жинхэнэ биш процессуудад 
 	хамаарах глобал тохиргоонуудын сонголтын илэрхийллүүдийн серийг ашигладаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><emphasis>хураангуйлалт</emphasis>: Энэ нь байгаа аудитийн мөрнүүдээс 
 	аль бичлэгүүдийг хадгалалт, хэвлэлт болон анализ хийхээр сонгосон процесс юм. 
 	Үүний нэгэн адил аудит мөрөөс хэрэггүй аудит бичлэгүүдийг устгах процесс бас хамаарна.
 	Хураангуйлалтыг ашиглаад администраторууд аудит өгөгдлийн хадгалалтын бодлогуудыг
 	боловсруулах боломжтой юм. Жишээ нь, дэлгэрэнгүй аудитийн мөрнүүд нэг сарын хугацаанд
 	хадгалагдаад дараагаар нь тэдгээр мөрнүүдийг архивын зорилгоор зөвхөн нэвтрэлтийн мэдээллийг
 	үлдээн багасгаж болох юм.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
   </sect1>
 
   <sect1 id="audit-install">
     <title>Аудит хийх дэмжлэг суулгах нь</title>
 
     <para>Үйл явцыг Аудит хийх хэрэглэгчийн талбарын дэмжлэг үндсэн &os; 
 	үйлдлийн системийн 6.2-RELEASE хувилбараас эхлэн орсон. Гэхдээ
 	үйл явцыг аудит хийхийг дэмжих дараах мөрийг цөмд оруулан хөрвүүлсэн 
 	байх шаардлагатай:</para>
 
     <programlisting>options	AUDIT</programlisting>
 
     <para><xref linkend="kernelconfig"> -д тайлбарласан ердийн процессийн 
 	дагуу цөмийг дахин хөрвүүлж суулгана.</para>
 
     <para>Цөм хөрвөгдөж суугаад систем дахин ачаалсны дараа 
 	дараах мөрийг &man.rc.conf.5; -д нэмж аудит дэмонг идэвхжүүлнэ:</para>
 
     <programlisting>auditd_enable="YES"</programlisting>
 
     <para>Тэгээд системийг дахин ачаалах замаар эсвэл гараар аудит дэмонг
 	ажиллуулах замаар аудит дэмжлэгийг эхлүүлэх ёстой:</para>
 
     <programlisting>/etc/rc.d/auditd start</programlisting>
   </sect1>
 
   <sect1 id="audit-config">
     <title>Аудитийн тохиргоо</title>
 
     <para>Аюулгүй байдлын аудитийн тохиргооны бүх файлуудыг 
 	<filename class="directory">/etc/security</filename> дотроос олж болно.
 	Дараах файлууд аудит дэмон эхлэхээс өмнө байх ёстой:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para><filename>audit_class</filename> - Аудитийн ангиллуудын
 	тодорхойлолтуудыг агуулна.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><filename>audit_control</filename> - Анхдагч аудитийн ангиллууд,
 	аудитийн хянан бүртгэлтийн эзлэхүүнд үлдээх хамгийн бага дискний зай, хамгийн их 
 	аудитийн мөрийн хэмжээ гэх зэрэг аудит дэд системийн шинж чанарыг хянана.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><filename>audit_event</filename> - Системийн аудит үйл явцуудын 
 	тайлбарууд ба нэрс болон үйл явц болгон аль ангилалд хамаарах жагсаалт.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><filename>audit_user</filename> - Нэвтрэн орох үеийн глобал анхдагчуудаас 
 	бүрдсэн зөвхөн хэрэглэгчид хамааралтай аудитийн шаардлагууд</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><filename>audit_warn</filename> - Аудитийн бичлэгүүдийн зай хангалтгүй 
 	болох эсвэл аудитийн мөрийн файл дахин эргэсэн зэрэг зайлшгүй шаардлагатай тохиолдолд 
 	анхааруулах мэдээллүүдийг үүсгэдэг өөрчлөх боломж бүхий <application>auditd</application>-ийн ашигладаг 
 	бүрхүүлийн скрипт.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <warning>
       <para>Тохиргоон дахь алдаанууд үйл явцуудын буруу хянан бүртгэлд хүргэж болзошгүй тул 
 	аудитийн тохиргооны файлуудыг засварлах болон ажиллагааг хангахдаа заавал 
 	болгоомжтой байх шаардлагатай.</para>
     </warning>
 
     <sect2>
       <title>Үйл явц сонголтын илэрхийллүүд</title>
 
       <para>Сонголтын илэрхийллүүд нь аль үйл явцуудыг аудит хийх ёстойг тодорхойлох
 	аудитийн тохиргооны хэд хэдэн газар ашиглагддаг. Илэрхийллүүд нь тохирох үйл 
 	явцын ангиллуудын жагсаалтаас бүрдэх ба эдгээр тус бүр нь тохирох бичлэгүүдийг 
 	хүлээн авах ёстой юу эсвэл орхих ёстой юу гэдгийг харуулсан угтвартайгаас 
 	гадна оруулга нь амжилттай эсвэл амжилтгүй үйлдлүүдтэй тохирох ёстойг харуулах
 	боломж бас байна. Сонголтын илэрхийллүүд нь зүүнээс баруун тийш биелэгддэг 
 	бөгөөд хоёр илэрхийллийг нэг дээр нь нөгөөг нь нэмж нийлүүлдэг.</para>
 
       <para>Дараах жагсаалт нь <filename>audit_class</filename>-д байгаа анхдагч 
 	үйл явцын ангиллуудаас тогтоно:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para><literal>all</literal> - <emphasis>all</emphasis> - Бүх үйл 
 		явцын ангиллуудыг тааруулах(match).</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>ad</literal> - <emphasis>administrative</emphasis>
 	    - Удирдлагын үйлдлүүд систем дээр бүхэлдээ гүйцэтгэгдэнэ.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>ap</literal> - <emphasis>application</emphasis> -
 	    Програмын тодорхойлсон үйлдэл.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>cl</literal> - <emphasis>file close</emphasis> -
 		<function>close</function> системийн дуудлагыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>ex</literal> - <emphasis>exec</emphasis> - Програмын 
 		ажиллагааг аудит хийх. Тушаалын мөрийн нэмэлт өгөгдлүүд болон орчны 
 		хувьсагчуудыг <literal>argv</literal> ба <literal>envv</literal>
 		параметрүүдийг ашиглан <literal>policy</literal> тохиргоонд
 		тохиргоо хийн &man.audit.control.5; -ийн тусламжтайгаар хянадаг.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fa</literal> - <emphasis>file attribute access</emphasis>
 	    - &man.stat.1;, &man.pathconf.2; болон бусад адил үйл явцуудын 
 		обьектийн шинж чанаруудад хандсан хандалтыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fc</literal> - <emphasis>file create</emphasis>
 	    - Үр дүнд нь файл үүсдэг үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fd</literal> - <emphasis>file delete</emphasis>
 	    - Файлыг устгадаг үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fm</literal> - <emphasis>file attribute modify</emphasis>
 	    - &man.chown.8;, &man.chflags.1;, &man.flock.2; зэрэг
 		файлын шинж чанарын өөрчлөлт гарч байгаа үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fr</literal> - <emphasis>file read</emphasis>
 	    - Өгөгдөл уншигдаж байгаа, мөн файлуудыг уншихаар нээсэн зэрэг үйл явцуудыг
 		аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fw</literal> - <emphasis>file write</emphasis> -
 		Өгөгдөл бичигдэж байгаа, мөн файлд бичсэн эсвэл файл өөрчлөгдсөн зэрэг үйл
 		явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>io</literal> - <emphasis>ioctl</emphasis> - &man.ioctl.2;
 		системийн дуудлагын хэрэглээг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>ip</literal> - <emphasis>ipc</emphasis> - POSIX хоолойнууд
 		болон System V <acronym>IPC</acronym> үйлдлүүд зэрэг Процесс-Хоорондох 
 		Холбооны төрөл бүрийн хэлбэрүүдийг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>lo</literal> - <emphasis>login_logout</emphasis> -
 		Систем дээр болж байгаа &man.login.1; ба &man.logout.1; 
 		үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>na</literal> - <emphasis>non attributable</emphasis> -
 		Шинж чанаргүй үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>no</literal> - <emphasis>invalid class</emphasis> -
 		Аудит бус үйл явцуудыг тааруулах(match).</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>nt</literal> - <emphasis>network</emphasis> -
 		&man.connect.2; ба &man.accept.2; зэрэг сүлжээний үйлдлүүдтэй 
 		холбоотой үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>ot</literal> - <emphasis>other</emphasis> -
 	    Бусад үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>pc</literal> - <emphasis>process</emphasis> -
 		&man.exec.3; ба &man.exit.3; зэрэг процессийн үйлдлүүдийг 
 		аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
       </itemizedlist>
 
       <para>Эдгээр аудит үйл явцын ангиллуудыг <filename>audit_class</filename>
 	болон <filename>audit_event</filename> тохиргооны файлуудыг өөрчилснөөр
 	өөрчилж болно.</para>
 
       <para>Жагсаалтад байгаа аудитийн ангилал бүр амжилттай/амжилтгүй үйлдлүүдийг
 	таарсан эсэхийг болон ангилал ба төрлийн хувьд таарч байгааг нэмж
 	байгаа эсвэл устгаж байгааг харуулсан угтвартай байна.</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>(none) Үйл явцын амжилттай болон амжилтгүйг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>+</literal> Энэ ангилал дахь амжилттай үйл явцуудыг
 		аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>-</literal> Энэ ангилал дахь амжилтгүй үйл явцуудыг 
 		аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>^</literal> Энэ ангилал дахь амжилттай, амжилтгүй
 		аль нь ч биш үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>^+</literal> Энэ ангилал дахь амжилттай үйл явцуудыг
 		аудит хийхгүй.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>^-</literal> Энэ ангилал дахь амжилтгүй үйл явцуудыг
 		аудит хийхгүй.</para>
 	</listitem>
 
       </itemizedlist>
 
       <para>Дараах сонголтын мөр амжилттай ба амжилтгүй нэвтрэлт/гаралтын үйл явцуудаас 
 	гадна зөвхөн амжилттай ажиллуулсныг сонгож байна:</para>
 
       <programlisting>lo,+ex</programlisting>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Тохиргооны файлууд</title>
 
       <para>Аудит системийг тохируулахдаа ихэнх тохиолдолд администраторууд зөвхөн хоёр 
 	файлыг өөрчлөх хэрэгтэй: <filename>audit_control</filename>
 	болон <filename>audit_user</filename>.  Эхнийх нь системийн дагуух
 	аудит өмчүүд болон бодлогуудыг хянадаг; хоёр дахь нь хэрэглэгчийн аудитийг нарийн 
 	тохируулахад ашиглагддаг.</para>
 
       <sect3 id="audit-auditcontrol">
         <title> <filename>audit_control</filename> файл</title>
 
 	<para> <filename>audit_control</filename> файл нь аудит дэд системийн хувьд 
 	анхдагч утгуудын тоог тодорхойлно. Энэ файлын дотор бид дараах зүйлсийг харна:</para>
 
 	<programlisting>dir:/var/audit
 flags:lo
 minfree:20
 naflags:lo
 policy:cnt
 filesz:0</programlisting>
 
 	<para> <option>dir</option> тохиргоо нь аудит бүртгэлүүдийг хадгалах нэг болон 
 	хэд хэдэн санг заахад хэрэглэгдэнэ. Хэрэв нэгээс их сан байгаа бол бичигдсэн
 	дарааллаараа ашиглагдана. Файлын систем дүүрсэн тохиолдолд аудит дэд систем болон 
 	бусад дэд системүүд бие биедээ нөлөөлж болзошгүй учир аудит бүртгэлүүдийг тусгайлан 
 	зориулсан файлын систем дээр хадгалахаар аудит системийг ихэвчлэн тохируулдаг.</para>
 
 	<para> <option>flags</option> талбар нь системийн дагуух шинж чанар бүхий үйл явцуудад 
 	зориулсан анхдагч урьдчилан сонголтын багийг тодорхойлдог. Дээрх жишээн дээр бүх хэрэглэгчийн
 	хувьд амжилттай болон амжилтгүй нэвтрэлт  болон гаралтын үйл явцууд аудит хийгдэж байна.</para>
 
 	<para> <option>minfree</option> тохиргоо нь аудит мөр хадгалагдах файлын системийн 
 	хувьд хамгийн бага чөлөөт зайны хувийг тодорхойлдог. Энэ тогтоосон хэмжээнээс илүү гарахад
 	анхааруулга үүсгэгддэг. Дээрх жишээ хамгийн бага чөлөөт зайг 20 хувиар тогтоожээ.</para>
 
 	<para> <option>naflags</option> тохиргоо нь нэвтрэн оролтын процесс
 	болон системийн дэмонууд зэрэг шинж чанаргүй үйл явцуудыг аудит хийх аудитийн ангиллуудыг 
 	тодорхойлдог.</para>
 
 	<para> <option>policy</option> тохиргоо нь таслалаар тусгаарлагдсан, аудитийн зан 
 	авирын төрөл бүрийн шинж чанарыг хянах бодлогын тугуудын жагсаалтыг тодорхойлдог. Анхдагч 
 	<literal>cnt</literal> туг нь аудит амжилтгүй болсон ч гэсэн систем ажиллагаагаа 
 	үргэлжлүүлэхийг заадаг (энэ туг зайлшгүй шаардлагатай). Өөр нэг байнга ашиглагддаг туг бол
 	<literal>argv</literal> бөгөөд энэ нь &man.execve.2; системийн дуудлагад орж байгаа
 	тушаалын мөрийн нэмэлт өгөгдлүүдийг тушаалын ажиллагааг аудит хийхийн хэсэг болох боломж 
 	олгодог.</para>
 
 	<para><option>filesz</option> тохиргоо нь мөрийн файл автоматаар төгсөх болон эргэхээс
 	өмнөх аудит мөрийн файлын хамгийн их хэмжээг байтаар  тодорхойлдог. Анхдагч утга нь 0 байх ба 
 	автоматаар эргүүлэхийг хориглосон байна. Хэрэв хүссэн файлын хэмжээ тэгээс ялгаатай ба 512k -аас
 	бага бол түүнийг орхиж бүртгэлийн мэдээлэл үүсгэнэ.</para>
       </sect3>
 
       <sect3 id="audit-audituser">
 	<title> <filename>audit_user</filename> файл</title>
 
 	<para> <filename>audit_user</filename> файл нь зарим нэг хэрэглэгчдэд
 	зориулсан аудитийн шаардлагуудыг администраторууд тодорхойлохыг зөвшөөрдөг.
 	Мөр болгон хэрэглэгчид зориулсан аудитийг хийхийг хоёр талбараар тохируулдаг: нэг дэх нь
 	хэрэглэгчийн хувьд  үргэлж аудит хийх шаардлагатай нэг хэсэг үйл явцуудыг тодорхойлдог 
 	<literal>alwaysaudit</literal> талбар ба хоёр дахь нь 
 	<literal>neveraudit</literal> талбар бөгөөд хэрэглэгчийн хувьд  хэзээ ч 
 	аудит хийх шаардлагагүй нэг хэсэг үйл явцуудыг тодорхойлдог.</para>
 
 	<para>Дараах жишээн дээр <filename>audit_user</filename> файл нь нэвтрэлт/гаралтын
 	үйл явцууд, <username>root</username> хэрэглэгчийн амжилттай тушаалын ажиллагаа, файл үүсгэлт ба <username>www</username>
 	хэрэглэгчийн амжилттай тушаалын ажиллагааг аудит хийж байна. Хэрэв дээрх жишээ 
 	<filename>audit_control</filename> файлтай цуг ашиглагдвал 
 	<username>root</username>-ийн <literal>lo</literal> оруулга нь давхардах бөгөөд
 	<username>www</username> хэрэглэгчийн нэвтрэлт/гаралтын үйл явцууд бас аудит хийгдэнэ.</para>
 
 	<programlisting>root:lo,+ex:no
 www:fc,+ex:no</programlisting>
 
       </sect3>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="audit-administration">
     <title>Аудит дэд системийг удирдах нь</title>
 
     <sect2>
       <title>Аудит мөрүүдийг харах нь</title>
 
       <para>Аудит мөрүүд нь BSM хоёртын хэлбэрээр хадгалагддаг бөгөөд өөрчлөх болон текст
 	уруу хөрвүүлэхэд тусгай хэрэгслүүд ашиглах шаардлагатай. &man.praudit.1;
 	тушаал нь мөрийн файлуудыг хялбар текст хэлбэрт хөрвүүлдэг; &man.auditreduce.1;
 	тушаал нь аудит мөрийн файлыг шинжлэх, архивлах эсвэл хэвлэх зорилгоор багасгахад
 	ашиглагддаг. <command>auditreduce</command> нь үйл явцын төрөл, үйл явцын 
 	ангилал, үйл явцын хэрэглэгч, огноо эсвэл цаг, файлын зам эсвэл обьектийн үйлдэл үзүүлсэн 
 	зэрэг төрөл бүрийн сонголтын параметрүүдийг дэмждэг.</para>
 
       <para>Жишээ нь <command>praudit</command> хэрэгсэл нь заасан аудит бүртгэлийн бүх агуулгыг
 	жирийн текстээр харуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>praudit /var/audit/AUDITFILE</userinput></screen>
 
       <para> <filename><replaceable>AUDITFILE</replaceable></filename> нь харуулах аудит бүртгэл юм.</para>
 
       <para>Аудит мөрүүд нь токенуудаас бүтэх аудит бичлэгүүдийн цувралаас тогтох бөгөөд 
 	<command>praudit</command> нь мөр болгонд нэгийг дараалуулан хэвлэнэ.
 	Токен бүр аудит бичлэгийн толгойг агуулсан <literal>header</literal>
 	эсвэл нэрийн хайлтаас гарсан файлын замыг агуулсан <literal>path</literal>
 	зэрэг тусгай төрлийн байна. Дараах жишээ нь <literal>execve</literal>
 	үйл явцыг харуулж байна:</para>
 
       <programlisting>header,133,10,execve(2),0,Mon Sep 25 15:58:03 2006, + 384 msec
 exec arg,finger,doug
 path,/usr/bin/finger
 attribute,555,root,wheel,90,24918,104944
 subject,robert,root,wheel,root,wheel,38439,38032,42086,128.232.9.100
 return,success,0
 trailer,133</programlisting>
 
       <para>Энэхүү аудит нь амжилттай <literal>execve</literal> дуудлагыг илэрхийлж
 	байгаа бөгөөд түүнд <literal>finger doug</literal> тушаал ажиллажээ. Нэмэлт өгөгдлийн токен нь
 	цөм уруу бүрхүүлээс гарч боловсруулагдсан тушаалын мөрийг агуулна. <literal>path</literal> буюу замын токен 
 	нь цөмийн хайсан ажиллах файлын замыг агуулна. <literal>attribute</literal> буюу шинж чанарын токен 
 	нь хоёртын файлыг тайлбарлах ба тухайлбал програм setuid эсэхийг тодорхойлоход 
 	ашиглагдах файлын горимыг агуулна. <literal>subject</literal> буюу субьект токен нь субьект процессийг 
 	тайлбарлах бөгөөд аудит хэрэглэгчийн ID, идэвхитэй хэрэглэгчийн ID ба бүлгийн ID, 
 	жинхэнэ хэрэглэгчийн ID ба бүлгийн ID, процессийн ID, сессийн ID, портын ID болон 
 	нэвтрэлтийн хаяг гэсэн дарааллаар хадгална. Аудит хэрэглэгчийн ID ба жинхэнэ хэрэглэгчийн 
 	ID нь ялгаатайг анхаарах хэрэгтэй:
 	<username>robert</username> гэдэг хэрэглэгч энэ тушаалыг ажиллуулахаасаа өмнө
 	<username>root</username> бүртгэл уруу шилжсэн бөгөөд энэ нь эхний шалгуулсан 
 	хэрэглэгчийг ашиглан аудит хийгдсэн байна. Төгсгөлд нь <literal>return</literal> буюу буцах токен нь 
 	амжилттай ажиллагааг харуулж <literal>trailer</literal> нь бичлэгийг төгсгөнө.</para>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аудитийн мөрүүдийг багасгах нь</title>
 
       <para>Аудит бүртгэлүүд нь маш их байж болно, администратор зарим хэрэглэгчтэй холбоотой 
 	бичлэгүүд зэрэг хэсэг бичлэгүүдийг ашиглахын тулд шилж сонгохыг магадгүй хүснэ:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>auditreduce -u trhodes /var/audit/AUDITFILE | praudit</userinput></screen>
 
       <para>Энэ нь <filename><replaceable>AUDITFILE</replaceable></filename> файлд хадгалагдсан 
 	<username>trhodes</username> хэрэглэгчийн бүх аудитийн бичлэгүүдийг сонгож 
 	байна.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аудит хянах эрхүүдийг томилох нь</title>
 
       <para><groupname>audit</groupname> бүлгийн гишүүд <filename>/var/audit</filename>
 	дахь аудит мөрүүдийг унших эрхтэй; анхандаа энэ бүлэг нь хоосон байх бөгөөд тэгэхээр зөвхөн
 	<username>root</username> хэрэглэгч аудит мөрүүдийг уншиж чадна. Аудит хянах эрхүүдийг хэрэглэгчдэд
 	томилохын тулд хэрэглэгчдийг <groupname>audit</groupname> бүлэгт нэмж болно. Аудитийн 
 	бүртгэлийн агуулгыг хянах чадвар нь хэрэглэгчид болон процессуудын үйл хөдлөлийн дотоод уруу 
 	нэлээн гүнзгий ханддаг учир аудит хянах эрхүүдийг томилохдоо болгоомжтой хийхийг зөвлөж байна.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аудит хоолойнуудыг шууд монитор хийх нь</title>
 
       <para>Аудит хоолойнууд нь төхөөрөмжийн файлын систем дахь клон хийгдсэн псевдо төхөөрөмжүүд 
 	бөгөөд програмыг шууд явж байгаа аудит бичлэгийн урсгалд холбох боломж олгоно. Энэ нь голчлон
 	халдлага илрүүлэх болон систем монитор хийх програмуудын зохиогчдын сонирхлыг татдаг.
 	Гэхдээ администраторуудын хувьд аудитийн хоолойны төхөөрөмж нь аудитийн мөрийн файлын 
 	эзэмшил эсвэл үйл явцын урсгалыг зогсоох, бүртгэл эргүүлэх зэрэг асуудлуудтай холбогдолгүйгээр
 	шууд монитор хийх эвтэйхэн боломжийг бүрдүүлдэг. Шууд явж байгаа аудитийн үйл явцын урсгалыг 
 	хянахдаа дараах тушаалын мөрийг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>praudit /dev/auditpipe</userinput></screen>
 
       <para>Анхандаа аудитийн  хоолойны төхөөрөмжийн цэгүүдэд зөвхөн <username>root</username> хэрэглэгч хандах
 	эрхтэй байдаг. <groupname>audit</groupname> бүлгийн хэрэглэгчид хандах боломжтой
 	болгохын тулд <literal>devfs</literal> дүрмийг <filename>devfs.rules</filename> -д
 	нэмнэ:</para>
 
       <programlisting>add path 'auditpipe*' mode 0440 group audit</programlisting>
 
       <para>devfs файлын системийг тохируулах талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.devfs.rules.5; -ээс 
 	харна уу.</para>
 
       <warning>
 	<para>Аудитийн үйл явцын буцааж өгөх давталтуудыг үүсгэх нь хялбар бөгөөд 
 	аудит үйл явц бүрийн үзэлт нь олон аудитийн үйл явцуудыг үүсгэхэд хүргэнэ. Жишээ нь,
 	хэрэв сүлжээний бүх I/O аудит хийгдсэн бөгөөд &man.praudit.1; нь SSH сессээс ажилласан
 	бол үйл явц бүр хэвлэгдэхэд өөр үйл явцыг бас үүсгэх учраас үргэлжилсэн аудитийн үйл 
 	явцууд их хэмжээгээр үүсэх болно. Энэ асуудлыг бий болгохгүйн тулд нарийн тохируулаагүй 
 	I/O аудит хийх сессээс <command>praudit</command>-ийг аудитийн хоолойны төхөөрөмж дээр ажиллуулахыг
 	зөвлөж байна.</para>
       </warning>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аудит мөрийн файлуудыг эргүүлэх нь</title>
 
       <para>Аудит мөрүүд нь зөвхөн цөмөөр бичигдэх бөгөөд <application>auditd</application>
 	аудит дэмоноор удирдагддаг. Администраторууд аудит бүртгэлүүдийг шууд эргүүлэхдээ
 	&man.newsyslog.conf.5; эсвэл бусад хэрэгслүүдийг ашиглан хийх ёсгүй юм. Харин
 	<command>audit</command> удирдах хэрэгслийг ашиглан аудитийг унтраах, 
 	аудит системийг дахин тохируулах, болон бүртгэлийг эргүүлэх үйлдлүүдийг хийх боломжтой
 	байдаг. Дараах тушаал аудит дэмонг шинэ аудит бүртгэл үүсгэж цөмийг шинэ бүртгэл 
 	уруу шилжихийг дохино. Хуучин бүртгэл нь төгсөж нэр нь өөрчлөгдөх бөгөөд дараагаар түүнтэй
 	администратор ажиллах боломж бүрдэнэ.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>audit -n</userinput></screen>
 
       <warning>
 	<para>Хэрэв <application>auditd</application> дэмон ажиллахгүй байгаа бол энэ тушаал
 	нь амжилтгүй болох бөгөөд алдааны мэдээлэл үүсгэнэ.</para>
       </warning>
 
       <para>Дараах мөрийг <filename>/etc/crontab</filename> -д нэмснээр 
 	&man.cron.8; -оос арван хоёр цаг тутам эргүүлэх болно:</para>
 
       <programlisting>0     */12       *       *       *       root    /usr/sbin/audit -n</programlisting>
 
       <para>Шинэ <filename>/etc/crontab</filename> -ийг хадгалсны дараа өөрчлөлт
 	үйлчилж эхлэх болно.</para>
 
       <para>Файлын хэмжээн дээр тулгуурласан аудитийн мөрийн файлыг автоматаар эргүүлэх нь  
 	&man.audit.control.5; дахь <option>filesz</option> тохиргоогоор хийгдэх 
 	боломжтой бөгөөд гарын авлагын энэ бүлгийн тохиргооны файлуудын хэсэгт тайлбарласан болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аудит мөрүүдийг шахах нь</title>
 
       <para>Аудит мөрийн файлууд асар их болох тусам мөрүүдийг аудит дэмоноор хаалгасны
 	дараа шахах эсвэл архивлах нь зүйтэй юм. <filename>audit_warn</filename>
 	скрипт нь аудитийн мөрүүдийг эргүүлэх үеийн цэвэр төгсгөл зэрэг төрөл бүрийн аудиттай 
 	холбоотой үйл явцуудад зориулан өөрчилсөн үйлдлүүдийг гүйцэтгэхэд ашиглагдана.
 	Жишээ нь хаагдах үед аудит мөрүүдийг шахах дараах кодыг <filename>audit_warn</filename> 
 	скриптэд нэмж болно:</para>
 
       <programlisting>#
 # Compress audit trail files on close.
 #
 if [ "$1" = closefile ]; then
         gzip -9 $2
 fi</programlisting>
 
       <para>Бусад архивлах идэвхүүдэд мөрийн файлуудыг төв сервер уруу хуулах, хуучин мөрийн 
 	файлуудыг устгах эсвэл хэрэггүй бичлэгүүдийг хасч аудит мөрийг багасгах зэрэг орж болно.
 	Аудит мөрийн файлууд цэвэрхэн дууссан тохиолдолд скрипт ажиллана, тэгэхээр буруу унтраасны
 	дараа дуусаагүй мөрүүд дээр ажиллахгүй.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 </chapter>
diff --git a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/disks/chapter.sgml b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/disks/chapter.sgml
index 48edb0fbc8..d00617b747 100644
--- a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/disks/chapter.sgml
+++ b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/disks/chapter.sgml
@@ -1,4047 +1,4048 @@
 <!--
      The FreeBSD Mongolian Documentation Project
 
-     Original revision 1.275
+     Original revision 1.277
 
      $FreeBSD$
 -->
 
 <chapter id="disks">
   <chapterinfo>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Цагаанхүүгийн</firstname>
 	<surname>Ганболд</surname>
 	<contrib>Орчуулсан  </contrib>
       </author>
     </authorgroup>
   </chapterinfo>
   <title>Хадгалалт</title>
 
   <sect1 id="disks-synopsis">
     <title>Ерөнхий агуулга</title>
 
 
     <para>Энэ бүлэг нь FreeBSD дээр дискнүүдийг ашиглах талаар тайлбарлах болно. 
 	Эдгээрт санах ой дээр тулгуурласан дискнүүд, сүлжээнд залгагдсан дискнүүд, 
 	стандарт SCSI/IDE хадгалалтын төхөөрөмжүүд болон USB интерфэйс 
 	ашигладаг төхөөрөмжүүд багтах юм.</para>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншсаны дараа, та дараах зүйлсийг мэдэх болно:</para>
     <itemizedlist>
       <listitem><para>Физик диск (хуваалтууд болон зүсмэлүүд) дээрх өгөгдлийн зохион 
 	байгуулалтыг тайлбарладаг FreeBSD-ийн ашигладаг ухагдахуун.</para>
       </listitem>
       <listitem><para>Өөрийн систем дээр нэмэлт хатуу дискнүүдийг хэрхэн нэмэх талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>USB хадгалалтын төхөөрөмжүүдийг ашиглахын тулд  &os;-г хэрхэн тохируулах талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem><para>Санах ойн диск зэрэг виртуал файлын системүүдийг хэрхэн тохируулах талаар.</para></listitem>
       <listitem>
 	<para>Дискний зайн хэрэглээг хязгаарлахын тулд ноогдлыг хэрхэн ашиглах талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Дискийг халдагчдаас хамгаалж нууцлахын тулд хэрхэн шифрлэх талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>FreeBSD дээр CD болон DVD-г хэрхэн үүсгэж шарах талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
         <para>Нөөцлөлтөд зориулсан хадгалалтын төрөл бүрийн тохируулгууд.</para>
       </listitem>
       <listitem>
         <para>FreeBSD дээр байдаг нөөцлөлтийн програмуудыг хэрхэн ашиглах талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
         <para>Уян диск уруу хэрхэн нөөцлөх талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
         <para>Файлын системийн хормын хувилбар гэж юу болох түүнийг хэрхэн үр дүнтэйгээр ашиглах талаар.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншихаасаа өмнө та дараах зүйлсийг гүйцэтгэх хэрэгтэй:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
         <para>Шинэ FreeBSD цөмийг хэрхэн тохируулж суулгах талаар мэдэх
           (<xref linkend="kernelconfig">).</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
   </sect1>
 
   <sect1 id="disks-naming">
     <title>Төхөөрөмжийн нэрс</title>
 
     <para>Дараах нь FreeBSD-д дэмжигдсэн физик хадгалалтын төхөөрөмжүүд болон 
 	тэдгээртэй холбоотой төхөөрөмжийн нэрсийн жагсаалт юм.</para>
 
     <table id="disk-naming-physical-table" frame="none">
       <title>Физик диск нэрлэх заншил</title>
 
       <tgroup cols="2">
 	<thead>
 	  <row>
 	    <entry>Хөтчийн төрөл</entry>
 	    <entry>Хөтчийн төхөөрөмжийн нэр</entry>
 	  </row>
 	</thead>
 	<tbody>
 	  <row>
 	    <entry>IDE хатуу хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>ad</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>IDE CDROM хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>acd</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>SCSI хатуу хөтчүүд болон USB Mass хадгалалтын төхөөрөмжүүд</entry>
 	    <entry><literal>da</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>SCSI CDROM хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>cd</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>Төрөлжүүлсэн стандарт бус CDROM хөтчүүд</entry>
 	    <entry>Mitsumi CD-ROM-ийн хувьд <literal>mcd</literal> ба 
 	      Sony CD-ROM хөтчүүдийн хувьд <literal>scd</literal>
 	    </entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>Уян хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>fd</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>SCSI соронзон хальсны хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>sa</literal></entry>
             </row>
 	  <row>
 	    <entry>IDE соронзон хальсны хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>ast</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>Flash хөтчүүд</entry>
 	    <entry>&diskonchip; Flash хөтчийн хувьд <literal>fla</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>RAID хөтчүүд</entry>
 	    <entry>&adaptec; AdvancedRAID-н хувьд <literal>aacd</literal>,
 	      &mylex;-ийн хувьд <literal>mlxd</literal> ба <literal>mlyd</literal>,
 	      AMI &megaraid;-ийн хувьд <literal>amrd</literal>,
 	      Compaq Smart RAID-ийн хувьд <literal>idad</literal>,
 	      &tm.3ware; RAID-ийн хувьд <literal>twed</literal>.</entry>
 	  </row>
 	</tbody>
       </tgroup>
     </table>
   </sect1>
 
   <sect1 id="disks-adding">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Дэйвид</firstname>
 	  <surname>О'Брайн</surname>
 	  <contrib>Анхлан хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 26 Apr 1998 -->
     </sect1info>
 
     <title>Диск нэмэх</title>
 
     <indexterm>
       <primary>дискнүүд</primary>
       <secondary>нэмэх нь</secondary>
     </indexterm>
 
     <para>Бид шинэ SCSI дискийг одоогоор зөвхөн нэг хөтөчтэй байгаа машин дээр 
 	нэмэхийг хүсэж байна гэж бодъё. Эхлээд компьютераа унтраагаад хөтчийг 
 	компьютер, хянагч болон хөтчийн үйлдвэрлэгчийн заавруудын дагуу суулгана. 
 	Үүнийг хийх маш олон төрлийн процедуруудаас болоод энэ тухай дэлгэрэнгүй 
 	мэдээлэл нь энэ баримтын хамрах хүрээнээс гадна юм.</para>
 
     <para><username>root</username> хэрэглэгчээр нэвтрэх хэрэгтэй. Та хөтчийг 
 	суулгасны дараа шинэ диск олдсон эсэхийг <filename>/var/run/dmesg.boot</filename>-с 
 	шалгаарай. Шинээр нэмсэн хөтөч нь <devicename>da1</devicename> байх 
 	бөгөөд бид үүнийг <filename>/1</filename> дээр холбохыг хүснэ (хэрэв та IDE хөтөч 
 	нэмж байгаа бол төхөөрөмжийн нэр нь <devicename>ad1</devicename> болно).</para>
 
     <indexterm><primary>хуваалтууд</primary></indexterm>
     <indexterm><primary>зүсмэлүүд</primary></indexterm>
     <indexterm>
       <primary><command>fdisk</command></primary>
     </indexterm>
 
     <para>FreeBSD нь IBM-PC-тэй нийцтэй компьютеруудтай ажилладаг учраас 
 	PC BIOS хуваалтуудыг бодолцох ёстой. Эдгээр нь уламжлалт BSD хуваалтуудаас 
 	өөр юм. PC диск нь дөрөв хүртэлх тооны BSD хуваалттай байдаг. Хэрэв диск 
 	нь жинхэнээрээ FreeBSD-д зориулагдах бол та <emphasis>dedicated буюу 
 	зориулагдсан</emphasis> горимыг ашиглаж болно. Үгүй бол FreeBSD нь 
 	PC BIOS хуваалтуудын аль нэгэн дээр байрлах болно. FreeBSD нь PC BIOS 
 	хуваалтуудыг уламжлалт BSD хуваалтуудтай эндүүрэхгүйн тулд 
 	<emphasis>зүсмэлүүд</emphasis> гэж нэрлэдэг. Та бас FreeBSD-д зориулагдсан 
 	боловч өөр үйлдлийн систем суулгагдсан компьютер дээр ашигласан диск дээрх 
 	зүсмэлүүдийг хэрэглэж болох юм. Энэ нь FreeBSD биш өөр үйлдлийн системийн 
 	<command>fdisk</command> хэрэгсэлтэй андуурахаас хамгаалах нэг сайн 
 	арга юм.</para>
 
     <para>Зүсмэлийн хувьд бол хөтөч нь <filename>/dev/da1s1e</filename> 
 	гэж нэмэгдэх болно. Үүнийг SCSI диск, нэгжийн дугаар 1 (хоёр дахь SCSI диск),
 	зүсмэл 1 (PC BIOS хуваалт 1) болон <filename>e</filename> BSD 
 	хуваалт гэж уншина. Зориулагдсан тохиолдолд хөтөч нь ердөө л <filename>/dev/da1e</filename> 
 	гэж нэмэгдэнэ.</para>
 
     <para>Секторуудын тоог хадгалахын тулд 32 битийн бүхэл тоог ашигладгаас болоод 
 	&man.bsdlabel.8; нь нэг дискний хувьд 2^32-1 сектор буюу ихэнх тохиолдолд 
 	2TB болж хязгаарлагддаг. &man.fdisk.8; хэлбэршүүлэлт нь 2^32-1-с 
 	ихгүй эхлэх сектор болон 2^32-1-с ихгүй уртыг зөвшөөрч хуваалтуудыг 2TB,  
 	дискнүүдийг ихэнх тохиолдолд 4TB болгож хязгаарладаг. &man.sunlabel.8; 
 	хэлбэршүүлэлт нь нэг хуваалтын хувьд 2^32-1 сектороор, нийтдээ 16TB-ийн 
 	8 хуваалтаар хязгаарлагддаг. Илүү том дискнүүдийн хувьд &man.gpt.8; 
 	хуваалтууд ашиглагдаж болох юм.</para>
 
     <sect2>
       <title>&man.sysinstall.8;-г ашиглах нь</title>
       <indexterm>
         <primary><application>sysinstall</application></primary>
         <secondary>дискнүүд нэмэх нь</secondary>
       </indexterm>
       <indexterm>
 	<primary>su</primary>
       </indexterm>
       <procedure>
 	<step>
 	  <title><application>Sysinstall</application>-г жолоодох нь</title>
 
 	  <para>Та <command>sysinstall</command>-н хялбар ашиглаж болох 
 		цэснүүдийн тусламжтайгаар шинэ дискийг хуваан хаяглаж болох юм. 
 		<username>root</username> хэрэгчээр нэвтрэх буюу эсвэл 
 		<command>su</command> тушаалыг ашиглаарай. 
 		<command>sysinstall</command>-г ажиллуулж 
 		<literal>Configure</literal> цэс уруу орно. 
 		<literal>FreeBSD Configuration Menu</literal> дотор 
 		доош шилжиж <literal>Fdisk</literal> тохируулгыг 
 		сонгоно.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title><application>fdisk</application> хуваалт засварлагч</title>
 	  <para><application>fdisk</application>-ийн дотор байхдаа 
 		<userinput>A</userinput> гэж бичвэл дискийг бүхэлд нь FreeBSD-д 
 		ашиглах болно. Асуух үед нь хэрэв та <quote>ирээдүйд суулгаж болзошгүй 
 		үйлдлийн системүүдтэй хамтран ажиллахаар үлдэхийг хүсвэл</quote> 
 		<literal>YES</literal> гэж хариулаарай. <userinput>W</userinput>-г 
 		ашиглан өөрчлөлтүүдийг диск уруу бичнэ. Одоо FDISK засварлагчаас 
 		<userinput>q</userinput> гэж бичин гараарай. Дараа нь танаас 
 		<quote>Master Boot Record буюу Мастер Ачаалагч Бичлэгийн</quote> 
 		талаар асуух болно. Та ажиллаж байгаа систем дээр диск нэмж байгаа болохоор 
 		<literal>None</literal>-г сонгох хэрэгтэй.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Дискний Шошго засварлагч</title>
 	  <indexterm><primary>BSD хуваалтууд</primary></indexterm>
 
 	  <para>Дараа нь <application>sysinstall</application>-с гарч дахин 
 		түүнийг эхлүүлэх хэрэгтэй. Дээрх заавруудыг дагаарай, гэхдээ 
 		энэ удаад <literal>Label</literal> тохируулгыг сонгоорой. 
 		Энэ нь <literal>Disk Label Editor буюу дискний шошго засварлагч</literal> 
 		уруу орно. Энд та уламжлалт BSD хуваалтуудыг үүсгэдэг. Диск нь 
 		<literal>a-h</literal> гэж хаяглагдсан найм хүртэлх хуваалтуудтай 
 		байж болно. Хуваалтын шошгонуудын цөөн хэд нь тусгай хэрэглээтэй байдаг. 
 		<literal>a</literal> хуваалт нь root хуваалтанд (<filename>/</filename>) 
 		ашиглагддаг. Тиймээс зөвхөн таны системийн диск (өөрөөр хэлбэл таны 
 		ачаалалт хийсэн диск) <literal>a</literal> хуваалттай байх 
 		ёстой. <literal>b</literal> хуваалт нь swap хуваалтуудад 
 		хэрэглэгддэг бөгөөд та swap хуваалттай олон дисктэй байж болох юм. 
 		<literal>c</literal> хуваалт нь зориулагдсан горимд  
 		бүх дискийг, зүсмэлийн горимд бүхэл FreeBSD зүсмэлийг эсвэл заадаг.
 		Бусад хуваалтууд нь ерөнхий хэрэглээнд зориулагдсан.</para>
 
 	  <para><application>sysinstall</application>-ийн шошго засварлагч нь 
 		root биш, swap биш хуваалтуудад зориулж <literal>e</literal> 
 		хуваалтыг илүүтэй үздэг. Шошго засварлагч дотор байхдаа <userinput>C</userinput> 
 		гэж бичин ганц файлын систем үүсгэх хэрэгтэй. Асуух үед, хэрэв энэ нь 
 		FS (файлын систем) эсвэл swap байх юм бол <literal>FS</literal>-г 
 		сонгож холбох цэгийг (өөрөөр хэлбэл <filename>/mnt</filename>) бичээрэй. 
 		Хэрэв дискийг суулгацын дараах горимд нэмж байгаа бол 
 		<application>sysinstall</application> нь танд зориулж оруулгуудыг 
 		<filename>/etc/fstab</filename> файлд үүсгэхгүй, тиймээс таны 
 		зааж өгсөн холбох цэг нь чухал биш юм.</para>
 
 	  <para>Та одоо шинэ шошгыг диск уруу бичиж түүн дээр файлын систем үүсгэхэд 
 		бэлэн боллоо. Үүнийг <userinput>W</userinput> гэж бичин хийнэ. 
 		<application>sysinstall</application>-ын шинэ хуваалтыг 
 		холбож чадахгүй байна гэсэн алдааг өнгөрүүлэх хэрэгтэй. Шошго засварлагч
 		болон <application>sysinstall</application>-с бүр мөсөн 
 		гараарай.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Төгсгөл</title>
 
 	  <para>Хамгийн сүүлийн алхам нь <filename>/etc/fstab</filename> файлыг 
 		засварлаж өөрийн шинэ дискний оруулгыг нэмэх явдал юм.</para>
 	</step>
       </procedure>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Тушаалын мөрийн хэрэгслүүдийг ашиглах нь</title>
 
       <sect3>
 	<title>Зүсмэлүүдийг ашиглах нь</title>
 
 	<para>Энэ тохиргоо нь таны дискийг өөрийн чинь компьютер дээр суулгагдсан 
 	байж болох бусад үйлдлийн системтэй зөв ажиллаж өөр бусад үйлдлийн системийн 
 	<command>fdisk</command> хэрэгслүүдтэй эндүүрэхгүй байх боломжийг 
 	бүрдүүлдэг. Шинэ дискийг суулгахад энэ аргыг ашиглахыг зөвлөдөг. 
 	Хэрэв танд үнэхээр тохирох шалтгаан байгаа тохиолдолд <literal>зориулагдсан</literal> 
 	горимыг ашиглаарай!</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=/dev/da1 bs=1k count=1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>fdisk -BI da1</userinput> #Initialize your new disk
-&prompt.root; <userinput>bsdlabel -B -w -r da1s1 auto</userinput> #Label it.
+&prompt.root; <userinput>bsdlabel -B -w da1s1 auto</userinput> #Label it.
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -e da1s1</userinput> # Edit the bsdlabel just created and add any partitions.
 &prompt.root; <userinput>mkdir -p /1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs /dev/da1s1e</userinput> # Repeat this for every partition you created.
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/da1s1e /1</userinput> # Mount the partition(s)
 &prompt.root; <userinput>vi /etc/fstab</userinput> # Add the appropriate entry/entries to your <filename>/etc/fstab</filename>.</screen>
 
 	<para>Хэрэв танд IDE диск байвал <filename>da</filename>-г 
 	<filename>ad</filename> гэж солиорой.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Зориулагдсан</title>
 	<indexterm><primary>OS/2</primary></indexterm>
 
 	<para>Хэрэв та шинэ хөтчийг өөр үйлдлийн системтэй цуг хуваалцахгүй бол 
 	<literal>зориулагдсан</literal> горимыг ашиглаж болох юм. Энэ горим нь 
 	Microsoft үйлдлийн системийн толгойг эргүүлж болохыг санаарай; гэхдээ 
 	тэдгээр нь ямар ч эвдрэл гэмтэл үүсгэхгүй. IBM-ийн &os2; нь харин 
 	олсон бүх ойлгохгүй байгаа ямар ч хуваалтыг хувьдаа <quote>завших</quote> 
 	болно.</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=/dev/da1 bs=1k count=1</userinput>
-&prompt.root; <userinput>bsdlabel -Brw da1 auto</userinput>
+&prompt.root; <userinput>bsdlabel -Bw da1 auto</userinput>
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -e da1</userinput>				# create the `e' partition
 &prompt.root; <userinput>newfs -d0 /dev/da1e</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mkdir -p /1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>vi /etc/fstab</userinput>				# add an entry for /dev/da1e
 &prompt.root; <userinput>mount /1</userinput></screen>
 
 	<para>Өөр нэг арга нь:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=/dev/da1 count=2</userinput>
-&prompt.root; <userinput>bsdlabel /dev/da1 | bsdlabel -BrR da1 /dev/stdin</userinput>
+&prompt.root; <userinput>bsdlabel /dev/da1 | bsdlabel -BR da1 /dev/stdin</userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs /dev/da1e</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mkdir -p /1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>vi /etc/fstab</userinput>					# add an entry for /dev/da1e
 &prompt.root; <userinput>mount /1</userinput></screen>
 
       </sect3>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="raid">
     <title>RAID</title>
 
     <sect2 id="raid-soft">
       <title>Програм хангамжийн RAID</title>
 
       <sect3 id="ccd">
 	<sect3info>
 	  <authorgroup>
 	    <author>
 	      <firstname>Кристофер</firstname>
 	      <surname>Шамвэй</surname>
 	      <contrib>Анхлан ажилласан </contrib>
 	    </author>
 	  </authorgroup>
 	  <authorgroup>
 	    <author>
 	      <firstname>Жим</firstname>
 	      <surname>Браун</surname>
 	      <contrib>Хянан тохиолдуулсан </contrib>
 	    </author>
 	  </authorgroup>
 	</sect3info>
 
 <indexterm><primary>RAID</primary><secondary>програм хангамж</secondary></indexterm>
 <indexterm>
   <primary>RAID</primary><secondary>CCD</secondary>
 </indexterm>
 
 	<title>Нийлүүлэгдсэн Дискний Драйвер (Concatenated Disk Driver буюу CCD) тохиргоо</title>
 	<para>Бөөн хадгалалтын шийдлийг сонгохдоо бодолцох хамгийн чухал хүчин зүйлүүд нь 
 	хурд, найдвартай байдал болон өртөг юм. Энэ гурвыг гурвууланг нь тэнцүү байлгах нь 
 	ховор байдаг; ерөнхийдөө хурдан, найдвартай бөөн хадгалалтын төхөөрөмж нь үнэтэй 
 	бөгөөд үнийн хувьд хямдыг сонгох нь хурд эсвэл найдвартай байдлын аль нэгийг золиослох 
 	хэрэгтэй болдог.</para>
 
           <para>Доор тайлбарласан системийг дизайн хийхдээ өртгийг хамгийн чухал хүчин зүйл гэж 
 		сонгож авсан бөгөөд үүний дараа хурд, хурдын дараа найдвартай байдлыг 
 		сонгосон. Энэ системийн өгөгдөл дамжуулах хурд нь эцсийн эцэст сүлжээгээр 
 		шахагддаг. Найдвартай байдал нь маш чухал боловч доор тайлбарласан CCD 
 		хөтөч нь CD-R-ууд дээр аль хэдийн бүтнээрээ нөөцлөгдсөн, амархнаар 
 		солигдож болох өгөгдөлд шууд үйлчилдэг.</para>
 
           <para>Өөрийн шаардлагыг тодорхойлох нь бөөн хадгалалтын шийдлийг сонгох анхны 
 		алхам юм. Хэрэв таны шаардлага нь хурд эсвэл найдвартай байдлыг өртгөөс 
 		илүүтэй үзэж байгаа бол таны шийдэл энэ хэсэгт тайлбарласан шийдлээс 
 		өөр болох болно.</para>
 
 
 	<sect4 id="ccd-installhw">
 	  <title>Тоног төхөөрөмжийг суулгах нь</title>
 
 	  <para>IDE системийн дискнээс гадна гурван Western
             Digital 30GB, 5400 RPM IDE диск нь доор тайлбарласан 
 		CCD дискний гол цөм болж нийтдээ ойролцоогоор 90GB 
 		шууд хадгалалт болно. Туйлын хүслээр бол IDE диск бүр өөрийн IDE 
 		хянагч болон кабельтай байна, гэхдээ өртгийг багасгахын 
 		тулд нэмэлт IDE хянагчууд ашиглагдаагүй болно. Харин дискнүүд нь 
 		jumper буюу холбогчоор тохируулагдсан бөгөөд ингэснээр IDE хянагч 
 		бүр нэг мастер болон нэг боолтой байна.</para>
 
 	  <para>Дахин ачаалах үед системийн BIOS залгагдсан дискнүүдийг автоматаар олохоор 
 		тохируулагдсан байдаг. Илүү чухал зүйл нь FreeBSD тэдгээрийг дахин ачаалахад 
 		олсон явдал юм:</para>
 
 	  <programlisting>ad0: 19574MB &lt;WDC WD205BA&gt; [39770/16/63] at ata0-master UDMA33
 ad1: 29333MB &lt;WDC WD307AA&gt; [59598/16/63] at ata0-slave UDMA33
 ad2: 29333MB &lt;WDC WD307AA&gt; [59598/16/63] at ata1-master UDMA33
 ad3: 29333MB &lt;WDC WD307AA&gt; [59598/16/63] at ata1-slave UDMA33</programlisting>
 
  	  <note><para>Хэрэв FreeBSD дискнүүдийг бүгдийг нь олохгүй байгаа бол 
 		та тэдгээрийг зөвөөр холбосон эсэхээ шалгаарай. IDE хөтчүүдийн 
 		ихэнх нь бас <quote>Cable Select</quote> холбогчтой байдаг. 
 		Энэ нь мастер/боол харилцаанд зориулагдсан холбогч 
 		<emphasis>биш</emphasis> юм. Хөтчийн баримтаас зөв 
 		холбогчийг таних талаар лавлаарай.</para></note>
 
  	  <para>Дараа нь тэдгээрийг файлын системийн хэсэг болгон залгах талаар 
 		бодох хэрэгтэй. Та &man.vinum.8; (<xref
  	    linkend="vinum-vinum">) болон &man.ccd.4; хоёуланг 
 		судлах хэрэгтэй. Энэ тохиргооны хувьд &man.ccd.4;-г сонгосон.</para>
 	</sect4>
 
 	<sect4 id="ccd-setup">
 	  <title>CCD-г тохируулах нь</title>
 
  	  <para>&man.ccd.4; хөтөч нь хэд хэдэн адил дискнүүдийг авч тэдгээрийг 
 		нэг логик файл систем болгон нийлүүлэх боломжийг олгодог. 
 		&man.ccd.4;-г ашиглахын тулд танд &man.ccd.4; дэмжлэг 
 		цуг бүтээгдсэн цөм хэрэгтэй. Энэ мөрийг цөмийн тохиргооны файлдаа
 		нэмээд цөмөө дахин бүтээж суулгаарай:</para>
 
 	  <programlisting>device   ccd</programlisting>
 
 	  <para>&man.ccd.4; дэмжлэг цөмийн дуудагдах модуль хэлбэрээр 
 		бас дуудагдаж болно.</para>
 
  	  <para>&man.ccd.4;-г тохируулахын тулд та эхлээд дискнүүдийг 
 		хаяглах &man.bsdlabel.8;-г ашиглах ёстой:</para>
 
-	  <programlisting>bsdlabel -r -w ad1 auto
-bsdlabel -r -w ad2 auto
-bsdlabel -r -w ad3 auto</programlisting>
+	  <programlisting>bsdlabel -w ad1 auto
+bsdlabel -w ad2 auto
+bsdlabel -w ad3 auto</programlisting>
 
  	  <para>Энэ нь бүх дискний дагуух <devicename>ad1c</devicename>, <devicename>ad2c</devicename> болон <devicename>ad3c</devicename>-д зориулж  bsdlabel үүсгэдэг.</para>
 
  	  <para>Дараагийн алхам нь дискний шошгоны төрлийг өөрчлөх явдал юм. 
 		Та дискнүүдийг засварлахдаа &man.bsdlabel.8;-г ашиглаж 
 		болно:</para>
 
 	  <programlisting>bsdlabel -e ad1
 bsdlabel -e ad2
 bsdlabel -e ad3</programlisting>
 
  	  <para>Энэ нь диск бүр дэх тухайн дискний шошгыг <envar>EDITOR</envar> 
 		орчны хувьсагчид заасан засварлагчаар, ихэнхдээ &man.vi.1;-ээр 
 		онгойлгодог.</para>
 
 	  <para>Өөрчлөлт хийгдээгүй дискний шошго иймэрхүү харагдах болно:</para>
 
 	  <programlisting>8 partitions:
 #        size   offset    fstype   [fsize bsize bps/cpg]
   c: 60074784        0    unused        0     0     0   # (Cyl.    0 - 59597)</programlisting>
 
  	  <para>&man.ccd.4;-д зориулж ашиглахаар шинэ <literal>e</literal> 
 		хуваалтыг нэмнэ. Үүнийг ихэвчлэн <literal>c</literal> хуваалтаас хуулж 
 		болох боловч <option>fstype</option> нь <userinput>4.2BSD</userinput> 
 		байх <emphasis>ёстой</emphasis>. Дискний шошго одоо иймэрхүү харагдах 
 		ёстой:</para>
 
 	  <programlisting>8 partitions:
 #        size   offset    fstype   [fsize bsize bps/cpg]
   c: 60074784        0    unused        0     0     0   # (Cyl.    0 - 59597)
   e: 60074784        0    4.2BSD        0     0     0   # (Cyl.    0 - 59597)</programlisting>
 
 	</sect4>
 
 	<sect4 id="ccd-buildingfs">
 	  <title>Файлын системийг бүтээх нь</title>
 
 	  <para>Та бүх дискнүүдээ хаягласны дараа &man.ccd.4;-г бүтээх 
 		ёстой. Үүнийг хийхийн тулд дараах тохируулгуудтай адилаар
 		&man.ccdconfig.8;-г ашиглана:</para>
 
 	    <programlisting>ccdconfig ccd0<co id="co-ccd-dev"> 32<co id="co-ccd-interleave"> 0<co id="co-ccd-flags"> /dev/ad1e<co id="co-ccd-devs"> /dev/ad2e /dev/ad3e</programlisting>
 
 	  <para>Тохируулга бүрийн хэрэглээ болон утгыг доор харуулав:</para>
 
           <calloutlist>
             <callout arearefs="co-ccd-dev">
 	    <para>Эхний нэмэлт өгөгдөл нь тохируулах төхөөрөмж байх бөгөөд энэ 
 		тохиолдолд <filename>/dev/ccd0c</filename> байна. 
 		<filename>/dev/</filename> хэсэг байхгүй ч байж болно.</para>
             </callout>
 
             <callout arearefs="co-ccd-interleave">
 
 	    <para>Файлын системд зориулсан interleave.  interleave нь 
 		дискний блокууд дээрх судлын хэмжээг тодорхойлдог бөгөөд нэг бүр нь 
 		ихэвчлэн 512 байт байдаг. Тэгэхээр 32 interleave нь 16,384 байт 
 		байна.</para>
             </callout>
 
             <callout arearefs="co-ccd-flags">
 	    <para>&man.ccdconfig.8;-д зориулсан тугнууд. Хэрэв та хөтчийг 
 		толин тусгал үүсгэж идэвхжүүлэхийг хүсвэл тугийг энд зааж өгч 
 		болно. Энэ тохиргоо нь &man.ccd.4;-н хувьд толин тусгал 
 		үүсгэлтийг хангадаггүй учир энэ нь 0 (тэг) гэж тохируулагдсан.</para>
             </callout>
 
             <callout arearefs="co-ccd-devs">
 	    <para>&man.ccdconfig.8; уруу өгөгдөх сүүлийн нэмэлт өгөгдлүүд нь 
 		массивт оруулах төхөөрөмжүүд юм. Төхөөрөмж бүрийн хувьд бүрэн 
 		гүйцэд замын нэрийг ашиглах хэрэгтэй.</para>
             </callout>
           </calloutlist>
 
 
 	  <para>&man.ccdconfig.8;-г ажиллуулсны дараа &man.ccd.4; тохируулагдана.
 		Файлын систем суулгагдаж болно. Тохируулгуудын талаар &man.newfs.8;-с 
 		лавлана уу, эсвэл ердөө л ингэж ажиллуулна: </para>
 
 	  <programlisting>newfs /dev/ccd0c</programlisting>
 
 
 	</sect4>
 
 	<sect4 id="ccd-auto">
 	  <title>Бүгдийг автомат болгох нь</title>
 
 	  <para>Ерөнхийдөө та &man.ccd.4;-г дахин ачаалах бүртээ холбохыг хүснэ. 
 		Үүнийг хийхийн тулд та эхлээд тохируулах хэрэгтэй. Өөрийн одоогийн 
 		тохиргоогоо дараах тушаал ашиглаж <filename>/etc/ccd.conf</filename> 
 		уруу бичих хэрэгтэй:</para>
 
 	  <programlisting>ccdconfig -g &gt; /etc/ccd.conf</programlisting>
 
 	  <para>Дахин ачаалах үед скрипт <command>/etc/rc</command> нь 
 		хэрэв <filename>/etc/ccd.conf</filename> байвал 
 		<command>ccdconfig -C</command> тушаалыг ажиллуулна. 
 		Энэ нь &man.ccd.4;-г холбож болохоор болгож 
 		автоматаар тохируулна.</para>
 
 	  <note><para>Хэрэв та ганц хэрэглэгчийн горим уруу ачаалж байгаа бол 
 		&man.ccd.4;-г &man.mount.8; хийхээсээ өмнө массивыг 
 		тохируулахын тулд дараах тушаалыг ажиллуулах 
 		шаардлагатай:</para>
 
 	  <programlisting>ccdconfig -C</programlisting>
           </note>
 
 	  <para>&man.ccd.4;-г автоматаар холбохын тулд &man.ccd.4;-н оруулгыг 
 		<filename>/etc/fstab</filename> файлд байрлуулах хэрэгтэй. Ингэсэн 
 		тохиолдолд энэ нь ачаалах үед холбогдох болно:</para>
 
 	  <programlisting>/dev/ccd0c              /media       ufs     rw      2       2</programlisting>
 	</sect4>
       </sect3>
 
       <sect3 id="vinum">
 	<title>Vinum Эзлэхүүн Менежер</title>
 
 <indexterm><primary>RAID</primary><secondary>програм хангамж</secondary></indexterm>
 <indexterm>
   <primary>RAID</primary>
   <secondary>Vinum</secondary>
 </indexterm>
 
 	<para>Vinum Эзлэхүүн Менежер нь виртуал диск хөтчийг хийдэг блок төхөөрөмжийн драйвер 
 		юм. Энэ нь дискний тоног төхөөрөмжийг блок төхөөрөмжийн интерфэйсээс 
 		тусгаарлаж уян хатан байдал, ажиллагаа болон найдвартай байдлыг дискний 
 		хадгалалтын уламжлалт зүсмэлийн харагдалтаас илүүтэйгээр хангах тийм аргаар 
 		өгөгдлийг дүрсэлдэг. &man.vinum.8; нь RAID-0, RAID-1 болон RAID-5 
 		загваруудыг тус бүрт нь болон холбоотой байдлаар нь шийддэг.</para>
 
 	<para>&man.vinum.8;-ийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 		<xref linkend="vinum-vinum">-с үзнэ үү.</para>
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2 id="raid-hard">
       <title>Тоног төхөөрөмжийн RAID</title>
 
       <indexterm>
 	<primary>RAID</primary>
 	<secondary>тоног төхөөрөмж</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>FreeBSD нь бас төрөл бүрийн тоног төхөөрөмжийн <acronym>RAID</acronym> 
 	хянагчуудыг дэмждэг. Эдгээр төхөөрөмжүүд нь FreeBSD-д зориулсан тусгай програм 
 	хангамжаар массивыг удирдах шаардлагагүйгээр <acronym>RAID</acronym> дэд 
 	системийг хянадаг.</para>
 
       <para>Карт дээрх <acronym>BIOS</acronym>-г ашиглан карт нь дискний үйлдлүүдийн 
 	ихэнхийг өөрөө хянадаг. Дараах нь Promise <acronym>IDE</acronym> <acronym>RAID</acronym> 
 	хянагчийг ашиглах тохиргооны товч тайлбар юм. Энэ карт суулгагдаж систем эхлэх үед 
 	мэдээллийг хүсэх мөрийг харуулна. Картны тохиргооны дэлгэц уруу орохын тулд
 	заавруудыг дагана. Эндээс залгагдсан бүх хөтчүүдийг нэгтгэх боломж танд байх 
 	болно. Ингэж хийснийхээ дараа диск(нүүд) нь FreeBSD-д нэг хөтөч шиг харагдах 
 	болно. Бусад <acronym>RAID</acronym> түвшингүүдийг бас 
 	тохируулж болно.
       </para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>ATA RAID1 массивуудыг дахин бүтээх нь</title>
 
       <para>FreeBSD нь массив дахь гэмтсэн, ажиллагаагүй болсон дискийг шууд солих боломжийг 
 	олгодог. Энэ нь дахин ачаалахаасаа өмнө таныг ийм асуудлыг мэдэхийг шаарддаг.</para>
 
       <para>Та магадгүй доор дурдсантай адилыг <filename>/var/log/messages</filename> эсвэл 
 	&man.dmesg.8; гаралт дээр харж болох юм:</para>
 
       <programlisting>ad6 on monster1 suffered a hard error.
 ad6: READ command timeout tag=0 serv=0 - resetting
 ad6: trying fallback to PIO mode
 ata3: resetting devices .. done
 ad6: hard error reading fsbn 1116119 of 0-7 (ad6 bn 1116119; cn 1107 tn 4 sn 11)\\
 status=59 error=40
 ar0: WARNING - mirror lost</programlisting>
 
       <para>&man.atacontrol.8; ашиглан дэлгэрэнгүй мэдээллийг шалгана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>atacontrol list</userinput>
 ATA channel 0:
 	Master:      no device present
 	Slave:   acd0 &lt;HL-DT-ST CD-ROM GCR-8520B/1.00&gt; ATA/ATAPI rev 0
 
 ATA channel 1:
 	Master:      no device present
 	Slave:       no device present
 
 ATA channel 2:
 	Master:  ad4 &lt;MAXTOR 6L080J4/A93.0500&gt; ATA/ATAPI rev 5
 	Slave:       no device present
 
 ATA channel 3:
 	Master:  ad6 &lt;MAXTOR 6L080J4/A93.0500&gt; ATA/ATAPI rev 5
 	Slave:       no device present
 
 &prompt.root; <userinput>atacontrol status ar0</userinput>
 ar0: ATA RAID1 subdisks: ad4 ad6 status: DEGRADED</screen>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <para>Та дискийг аюулгүйгээр салган авахын тулд эхлээд ata сувгийг 
 		ажиллахгүй байгаа дисктэй цуг салгана:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>atacontrol detach ata3</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Дискийг сольно.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>ata сувгийг дахин залгана:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>atacontrol attach ata3</userinput>
 Master:  ad6 &lt;MAXTOR 6L080J4/A93.0500&gt; ATA/ATAPI rev 5
 Slave:   no device present</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Шинэ дискийг массивт нөөц маягаар нэмнэ:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>atacontrol addspare ar0 ad6</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Массивыг дахин бүтээнэ:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>atacontrol rebuild ar0</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Дараах тушаалыг ашиглаж үйл явцыг шалгаж болно:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dmesg | tail -10</userinput>
 [output removed]
 ad6: removed from configuration
 ad6: deleted from ar0 disk1
 ad6: inserted into ar0 disk1 as spare
 
 &prompt.root; <userinput>atacontrol status ar0</userinput>
 ar0: ATA RAID1 subdisks: ad4 ad6 status: REBUILDING 0% completed</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Энэ үйлдэл хийгдэж дуустал хүлээх хэрэгтэй.</para>
 	</step>
       </procedure>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="usb-disks">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Марк</firstname>
 	  <surname>Фонвил</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- Jul 2004 -->
     </sect1info>
 
     <title>USB хадгалалтын төхөөрөмжүүд</title>
     <indexterm>
       <primary>USB</primary>
       <secondary>дискнүүд</secondary>
     </indexterm>
 
     <para>Одоо үед маш олон гадаад хадгалалтын шийдлүүд байгаа бөгөөд 
 	Universal Serial Bus (USB): хатуу хөтчүүд, USB хуруун хөтчүүд, 
 	CD-R шарагчид зэргийг ашигладаг. &os; нь эдгээр төхөөрөмжүүдийн 
 	дэмжлэгийг хангадаг.</para>
 
     <sect2>
       <title>Тохиргоо</title>
 
       <para>USB бөөн хадгалалтын төхөөрөмжүүдийн драйвер &man.umass.4; нь 
 	USB хадгалалтын төхөөрөмжүүдийн дэмжлэгийг хангадаг. Хэрэв та 
 	<filename>GENERIC</filename> цөм ашиглавал өөрийн тохиргоондоо юу 
 	ч өөрчлөх шаардлагагүй. Хэрэв та өөрчлөн тохируулсан цөм ашиглах бол 
 	таны цөмийн тохиргооны файлд дараах мөрүүд байгаа эсэхийг 
 	шалгаарай:</para>
 
       <programlisting>device scbus
 device da
 device pass
 device uhci
 device ohci
 device usb
 device umass</programlisting>
 
       <para>&man.umass.4; драйвер нь USB хадгалалтын төхөөрөмжүүдэд хандахын 
 	тулд SCSI дэд системийг хэрэглэдэг бөгөөд таны USB төхөөрөмж системд 
 	SCSI төхөөрөмж маягаар харагдах болно. Таны эх хавтан дээрх USB бичил 
 	схемээс хамаарч танд зөвхөн <literal>device
 	uhci</literal> эсвэл <literal>device ohci</literal> хоёрын аль нэг 
 	хэрэгтэй болно, гэхдээ хоёуланг нь цөмийн тохиргоондоо байлгах нь гэмгүй юм. 
 	Хэрэв та ямар нэг мөр нэмсэн бол шинэ цөмөө эмхэтгэж суулгахаа битгий 
 	мартаарай.</para>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв таны USB төхөөрөмж чинь CD-R эсвэл DVD шарагч бол 
 	SCSI CD-ROM драйвер &man.cd.4;-г цөмд дараах мөрийн тусламжтай 
 	нэмэх ёстой:</para>
 
 	<programlisting>device cd</programlisting>
 
 	<para>Шарагч нь SCSI хөтөч гэж харагддаг учир &man.atapicam.4; 
 	драйверийг цөмийн тохиргоонд ашиглах ёсгүй.</para>
       </note>
 
       <para>USB 2.0 хянагчуудын дэмжлэг &os;-д байдаг; гэхдээ та дараах 
 	мөрийг:</para>
 
       <programlisting>device ehci</programlisting>
 
       <para>өөрийн тохиргооны файлдаа USB 2.0 дэмжлэгт зориулж нэмэх ёстой. 
 	Хэрэв танд USB 1.X дэмжлэг хэрэгтэй бол &man.uhci.4; болон &man.ohci.4; 
 	драйверууд нь  хэрэгтэй хэвээр болохыг санаарай.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Тохиргоог тест хийх нь</title>
 
       <para>Тохиргоог тест хийхэд бэлэн боллоо: өөрийн USB төхөөрөмжийг залгахад 
 	системийн мэдэгдлийн буферт (&man.dmesg.8;) хөтөч нь иймэрхүү 
 	харагдах ёстой:</para>
 
       <screen>umass0: USB Solid state disk, rev 1.10/1.00, addr 2
 GEOM: create disk da0 dp=0xc2d74850
 da0 at umass-sim0 bus 0 target 0 lun 0
 da0: &lt;Generic Traveling Disk 1.11&gt; Removable Direct Access SCSI-2 device
 da0: 1.000MB/s transfers
 da0: 126MB (258048 512 byte sectors: 64H 32S/T 126C)</screen>
 
       <para>Мэдээж хэрэг үйлдвэрлэгч, төхөөрөмжийн цэг (<devicename>da0</devicename>) 
 	болон бусад зүйлс таны тохиргооноос хамаараад өөр байж болно.</para>
 
       <para>USB төхөөрөмж нь SCSI төхөөрөмж гэж харагддаг болохоор 
 	<command>camcontrol</command> тушаалыг ашиглаж системд холбогдсон 
 	USB хадгалалтын төхөөрөмжүүдийн жагсаалтыг харуулж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>camcontrol devlist</userinput>
 &lt;Generic Traveling Disk 1.11&gt;      at scbus0 target 0 lun 0 (da0,pass0)</screen>
 
       <para>Хэрэв хөтөч нь файлын системтэй ирвэл та түүнийг холбож чадна. 
 	<xref linkend="disks-adding"> хэсэг нь хэрэв шаардлагатай бол 
 	USB хөтчийг хэлбэршүүлж түүн дээр хуваалт үүсгэхэд танд туслах 
 	болно.</para>
 
       <para>Энэ төхөөрөмжийг энгийн хэрэглэгч холбож чаддагаар болгохын тулд 
 	тодорхой алхмуудыг хийх хэрэгтэй. Эхлээд USB хадгалалтын төхөөрөмж 
 	холбогдсон үед үүссэн төхөөрөмжүүдэд хэрэглэгч хандаж болохоор байх 
 	хэрэгтэй. Үүний шийдэл нь эдгээр төхөөрөмжүүдийн бүх хэрэглэгчдийг 
 	<groupname>operator</groupname> бүлгийн гишүүн болгох явдал 
 	юм. Үүнийг &man.pw.8;-ээр хийнэ. Хоёрдугаарт төхөөрөмжүүд нь 
 	үүсэх үед <groupname>operator</groupname> бүлэг тэдгээрийг 
 	уншиж бичиж чадаж байх ёстой. Тохирох мөрүүдийг 
 	<filename>/etc/devfs.rules</filename> файлд 
 	нэмснээр үүнийг хийж болно:</para>
 
       <programlisting>[localrules=1]
 add path 'da*' mode 0660 group operator</programlisting>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв системд SCSI дискнүүд байгаа бол үүнийг арай өөрөөр хийх 
 	ёстой. Өөрөөр хэлбэл хэрэв систем нь аль хэдийн <devicename>da0</devicename>-ээс
 	  <devicename>da2</devicename> хүртэлх холбогдсон дискнүүдийг 
 	агуулж байвал хоёр дахь мөрийг дараах маягаар солих хэрэгтэй:</para>
 
 	<programlisting>add path 'da[3-9]*' mode 0660 group operator</programlisting>
 
 	<para>Энэ нь байгаа дискнүүдийг <groupname>operator</groupname> 
 	бүлэгт хамааруулахгүй болгоно.</para>
       </note>
 
        <para>Та бас өөрийн &man.devfs.rules.5; дүрмийн олонлогийг 
 		<filename>/etc/rc.conf</filename> файлд идэвхжүүлэх 
 		хэрэгтэй:</para>
 	 
        <programlisting>devfs_system_ruleset="localrules"</programlisting>
 
       <para>Дараа нь цөм нь ердийн хэрэглэгчдэд файлын системийг холбох боломжтойгоор 
 	тохируулагдах ёстой. Хамгийн хялбар арга бол <filename>/etc/sysctl.conf</filename>-д
 	мөр нэмэх явдал юм:</para>
 
       <programlisting>vfs.usermount=1</programlisting>
 
       <para>Дараагийн дахин ачаалалтын дараа энэ нь идэвхжихийг санаарай. 
 	Өөрөөр энэ хувьсагчийг тохируулахын тулд &man.sysctl.8;-г ашиглаж 
 	болох юм.</para>
 
       <para>Төгсгөлийн алхам нь файлын систем холбогдох санг үүсгэх явдал юм. 
 	Энэ санг файлын системийг холбох хэрэглэгч эзэмшсэн байх хэрэгтэй. 
 	Үүнийг хийх нэг арга нь <username>root</username>-ийн хувьд 
 	тэр хэрэглэгчийн эзэмшсэн дэд санг 
 	<filename>/mnt/<replaceable>$USER</replaceable></filename> 
 	(<replaceable>$USER</replaceable>-г тухайн хэрэглэгчийнхээ нэвтрэх 
 	нэрээр солиорой) гэж үүсгэх явдал юм:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /mnt/$USER</userinput>
 &prompt.root; <userinput>chown <replaceable>$USER</replaceable>:<replaceable>$USER</replaceable> /mnt/<replaceable>$USER</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>USB хуруун хөтөч залгагдаж  <filename>/dev/da0s1</filename> төхөөрөмж 
 	гарч иржээ гэж бодъё. Эдгээр төхөөрөмжүүд нь ихэвчлэн FAT файлын системээр 
 	хэлбэршүүлэгдсэн ирдэг бөгөөд эдгээрийг иймэрхүү маягаар холбож 
 	болно:</para>
 
-      <screen>&prompt.user; <userinput>mount_msdosfs -m 644 -M 755 /dev/da0s1 /mnt/<replaceable>$USER</replaceable></userinput></screen>
+      <screen>&prompt.user; <userinput>mount -t msdosfs -m 644 -M 755 /dev/da0s1 /mnt/
+<replaceable>$USER</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Хэрэв та төхөөрөмжийг залгаснаа салгавал (дискийг урьдаар салгах ёстой)
 	та системийн мэдэгдлийн буфераас доор дурдсантай төстэй мэдэгдлийг 
 	харах ёстой:</para>
 
       <screen>umass0: at uhub0 port 1 (addr 2) disconnected
 (da0:umass-sim0:0:0:0): lost device
 (da0:umass-sim0:0:0:0): removing device entry
 GEOM: destroy disk da0 dp=0xc2d74850
 umass0: detached</screen>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Нэмэлт унших материалууд</title>
 
       <para><link linkend="disks-adding">Диск нэмэх</link> болон 
 	<link linkend="mount-unmount">Файлын системүүдийг холбох болон салгах</link> 
 	хэсгүүдээс гадна төрөл бүрийн гарын авлагын хуудаснуудыг унших нь хэрэгтэй 
 	байж болох юм: &man.umass.4;, &man.camcontrol.8;, 
 	болон &man.usbdevs.8;.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="creating-cds">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Майк</firstname>
 	  <surname>Мэйэр</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  <!-- mwm@mired.org -->
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- Apr 2001 -->
     </sect1info>
 
     <title>Оптик зөөвөрлөгчийг (CD-үүд) үүсгэж ашиглах нь</title>
     <indexterm>
       <primary>CDROM-ууд</primary>
       <secondary>үүсгэх нь</secondary>
     </indexterm>
 
     <sect2>
       <title>Танилцуулга</title>
 
       <para>CD-үүд нь тэдгээрийг ердийн дискнүүдээс ялгах хэд хэдэн боломжуудтай 
 	байдаг. Эхлээд хэрэглэгч CD дээр бичих боломжгүй байсан. Тэдгээр нь 
 	замуудын хооронд толгойг шилжүүлэхдээ сааталгүйгээр үргэлжлэн уншдагаар 
 	хийгджээ. Тэр үед байсан адил хэмжээтэй зөөвөрлөгчийг зөөхөөс тэдгээрийг 
 	систем хооронд зөөх нь хамаагүй хялбар байдаг.</para>
 
       <para>CD-үүд нь замтай байдаг боловч энэ нь дискний физик хэсэг биш харин 
 	үргэлжлэн уншигдах өгөгдлийн хэсгийг хэлдэг. FreeBSD дээр CD үүсгэхдээ 
 	CD дээр замууд үүсгэх өгөгдлийн файлуудыг бэлдэж дараа нь замуудыг CD 
 	уруу бичнэ.</para>
 
       <indexterm><primary>ISO 9660</primary></indexterm>
       <indexterm>
         <primary>файлын системүүд</primary>
         <secondary>ISO 9660</secondary>
       </indexterm>
       <para>ISO 9660 файлын систем нь эдгээр ялгаануудтай ажиллахаар хийгдсэн. 
 	Энэ нь тэр үед нийтлэг байсан файлын системийн хязгааруудыг харамсалтай нь 
 	кодчилдог. Азаар энэ нь зөв бичигдсэн CD-үүдэд тэдгээр хязгааруудыг давж гарахыг 
 	зөвшөөрөх өргөтгөлөөр хангадаг бөгөөд тэдгээр өргөтгөлүүдийг дэмждэггүй системүүдтэй 
 	ажиллаж чадсан хэвээр байдаг.</para>
 
       <indexterm>
         <primary><filename role="package">sysutils/cdrtools</filename></primary>
       </indexterm>
       <para><filename role="package">sysutils/cdrtools</filename> 
 	портод ISO 9660 файлын системийг агуулах өгөгдлийн файлыг үүсгэдэг програм 
 	&man.mkisofs.8; байдаг. Энэ нь төрөл бүрийн өргөтгөлүүдийг дэмждэг 
 	тохируулгуудтай бөгөөд доор тайлбарлагдсан болно.</para>
 
       <indexterm>
         <primary>CD шарагч</primary>
         <secondary>ATAPI</secondary>
       </indexterm>
       <para>CD шарахдаа ямар хэрэгслийг ашиглах нь таны CD шарагч ATAPI юу аль эсвэл өөр үү 
 	гэдгээс шалтгаална. ATAPI CD шарагчид нь үндсэн системийн <command><link
 	linkend="burncd">burncd</link></command> програмыг ашигладаг. 
 	SCSI болон USB CD шарагчид нь <filename role="package">sysutils/cdrtools</filename> 
 	портын <command><link linkend="cdrecord">cdrecord</link></command>-г 
 	ашиглах ёстой. Мөн ATAPI тоног төхөөрөмж дээр SCSI хөтчүүдийн хувьд 
 	<link linkend="atapicam">ATAPI/CAM модул</link> ашиглан 
 	<command><link linkend="cdrecord">cdrecord</link></command>-г 
 	хэрэглэх боломжтой байдаг.</para>
 
       <para>Хэрэв та график хэрэглэгчийн интерфэйстэй CD шарагч програм хангамжийг 
 	хүсэж байгаа бол <application>X-CD-Roast</application> эсвэл 
 	<application>K3b</application>-г үзээрэй. Эдгээр хэрэгслүүд нь 
 	багц хэлбэрээр эсвэл <filename
 	role="package">sysutils/xcdroast</filename> болон <filename
 	role="package">sysutils/k3b</filename> портуудад байдаг. 
 	<application>X-CD-Roast</application> болон
 	<application>K3b</application> нь ATAPI тоног төхөөрөмж дээр 
 	<link linkend="atapicam">ATAPI/CAM модул</link>ийг шаарддаг.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="mkisofs">
       <title>mkisofs</title>
 
       <para><filename role="package">sysutils/cdrtools</filename> портын 
 	хэсэг &man.mkisofs.8; програм нь &unix;-ийн файлын системийн нэрийн талбар 
 	дахь сангийн модны дүрс болох ISO 9660 файлын системийг үүсгэдэг.
 	Хамгийн хялбар хэрэглээ нь:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mkisofs -o <replaceable>imagefile.iso</replaceable> <replaceable>/path/to/tree</replaceable></userinput></screen>
 
       <indexterm>
         <primary>файлын системүүд</primary>
         <secondary>ISO 9660</secondary>
       </indexterm>
       <para>Энэ тушаал нь <replaceable>/path/to/tree</replaceable> дахь 
 	модны хуулбар ISO 9660 файлын системийг агуулах 
 	<replaceable>imagefile.iso</replaceable> файлыг үүсгэх болно. 
 	Энэ процессод файлын нэрсийг ISO 9660 файлын системийн стандартын 
 	хязгаарлалтуудад багтах нэрсэд тааруулах бөгөөд ISO файлын системүүдэд 
 	байдаггүй нэрс бүхий файлуудыг оруулахгүй байх болно.</para>
 
       <indexterm>
         <primary>файлын системүүд</primary>
         <secondary>HFS</secondary>
       </indexterm>
       <indexterm>
         <primary>файлын системүүд</primary>
         <secondary>Joliet</secondary>
       </indexterm>
       <para>Тэдгээр хязгаарлалтуудыг давж гарах хэд хэдэн тохируулгууд байдаг. 
 	Ялангуяа <option>-R</option> тохируулга &unix; системүүдэд 
 	нийтлэг байдаг Rock Ridge өргөтгөлүүдийг идэвхжүүлдэг, <option>-J</option> 
 	нь Microsoft системүүдэд хэрэглэгддэг Joilet өргөтгөлүүдийг идэвхжүүлдэг 
 	бөгөөд <option>-hfs</option> нь &macos;-д хэрэглэгддэг HFS файлын 
 	системүүдийг үүсгэхэд ашиглагддаг.</para>
 
       <para>Зөвхөн FreeBSD системүүдэд ашиглагдах CD-үүдийн хувьд <option>-U</option> 
 	тохируулга бүх файлын нэрийн хязгаарлалтуудыг хаахад ашиглагдаж болно. 
 	<option>-R</option> тохируулгатай хэрэглэгдэх үед энэ нь таны эхэлсэн 
 	FreeBSD-ийн модтой ижил файлын системийн дүрсийг үүсгэдэг, гэхдээ энэ нь 
 	ISO 9660 стандартыг хэд хэдэн замаар зөрчиж болох юм.</para>
 
       <indexterm>
         <primary>CDROM-ууд</primary>
         <secondary>ачаалагддаг үүсгэх</secondary>
       </indexterm>
       <para>Ердийн хэрэглээний сүүлийн тохируулга нь <option>-b</option> юм. 
 	Энэ нь ачаалагдах <quote>El Torito</quote> CD-г үүсгэхэд хэрэглэгдэх 
 	ачаалагдах дүрсний байрлалыг заахад ашиглагддаг. Энэ тохируулга нь 
 	CD уруу бичигдэх модны дээд хэсгийн ачаалагдах дүрс хүрэх замыг заах 
 	нэмэлт өгөгдлийг авдаг. Анхдагчаар &man.mkisofs.8; нь 
 	<quote>floppy disk emulation буюу уян дискний эмуляц</quote> гэж 
 	нэрлэгддэг горимд ISO дүрсийг  үүсгэдэг бөгөөд ачаалагдах дүрсийг яг 
 	1200, 1440, эсвэл 2880&nbsp;KB хэмжээтэй байна гэж тооцдог. 
 	FreeBSD түгээлтийн дискнүүдэд хэрэглэгддэг ачаалагч дуудагч зэрэг зарим 
 	ачаалагч дуудагчид нь эмуляц горимыг ашигладаггүй; энэ тохиолдолд 
 	<option>-no-emul-boot</option> тохируулгыг ашиглах шаардлагатай. 
 	Тэгэхээр хэрэв <filename>/tmp/myboot</filename> нь ачаалагдах 
 	FreeBSD системийг <filename>/tmp/myboot/boot/cdboot</filename> 
 	дэх ачаалагдах дүрстэй цуг агуулж байвал та ISO 9660 файлын системийн 
 	дүрсийг  <filename>/tmp/bootable.iso</filename>-д иймэрхүү 
 	маягаар үүсгэж болох юм:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mkisofs -R -no-emul-boot -b boot/cdboot -o /tmp/bootable.iso /tmp/myboot</userinput></screen>
 
       <para>Үүнийг хийснийхээ дараа хэрэв та цөмдөө <devicename>md</devicename>-г 
 	тохируулсан бол файлын системийг ингэж холбож болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mdconfig -a -t vnode -f /tmp/bootable.iso -u 0</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mount -t cd9660 /dev/md0 /mnt</userinput></screen>
 
       <para>Энэ үед та <filename>/mnt</filename> болон 
 	<filename>/tmp/myboot</filename> нь ижил болохыг шалгаж болно.</para>
 
       <para>&man.mkisofs.8;-ийн ажиллагааг нарийн тааруулахын тулд та түүний 
 	бусад олон тохируулгуудыг ашиглаж болно. Ялангуяа ISO 9660-ийн байрлал 
 	болон Joilet ба HFS дискнүүдийн үүсгэлтэд өөрчлөлтүүд хийж болно. 
 	Дэлгэрэнгүйг &man.mkisofs.8;-ийн гарын авлагын хуудаснаас үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="burncd">
       <title>burncd</title>
       <indexterm>
         <primary>CDROM-ууд</primary>
         <secondary>шарах</secondary>
       </indexterm>
       <para>Хэрэв танд ATAPI CD шарагч байгаа бол та ISO дүрсийг CD уруу шарахдаа 
 	<command>burncd</command> тушаалыг ашиглаж болно. 
 	<command>burncd</command> нь үндсэн системийн хэсэг бөгөөд 
 	<filename>/usr/sbin/burncd</filename> гэж суулгагдсан байдаг. Энэ нь 
 	цөөн тохируулгуудтай болохоор хэрэглэхэд их хялбар байдаг:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>burncd -f <replaceable>cddevice</replaceable> data <replaceable>imagefile.iso</replaceable> fixate</userinput></screen>
 
       <para>Дээрх тушаал нь <replaceable>imagefile.iso</replaceable>-н 
 	хуулбарыг <replaceable>cddevice</replaceable> уруу шарах болно. 
 	Анхдагч төхөөрөмж нь <filename>/dev/acd0</filename> юм. 
 	Бичих хурд, шарсны дараа CD-г гаргах болон аудио өгөгдөл бичихийг заах 
 	тохируулгуудын талаар &man.burncd.8;-с үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="cdrecord">
       <title>cdrecord</title>
 
       <para>Хэрэв танд ATAPI CD шарагч байхгүй бол та өөрийн CD-үүдийг шарахын 
 	тулд <command>cdrecord</command>-г ашиглах шаардлагатай. 
 	<command>cdrecord</command> нь үндсэн системд байдаггүй; та үүнийг 
 	<filename role="package">sysutils/cdrtools</filename> дахь 
 	портоос эсвэл тохирох багцаас суулгах ёстой. Үндсэн системд хийгдсэн 
 	өөрчлөлт нь энэ програмын хоёртын хувилбарыг ажиллахгүй болгож, магадгүй 
 	<quote>асуудалд (coaster)</quote> хүргэж болох юм. 
 	Тийм болохоор та өөрийн системээ шинэчлэхдээ портоо бас шинэчлэх эсвэл хэрэв 
 	та <link linkend="stable">-STABLE салбарыг дагаж</link> байгаа бол 
 	портыг шинэ хувилбар гарахад нь шинэчлэх хэрэгтэй.</para>
 
       <para><command>cdrecord</command> нь олон тохируулгатай байдаг боловч 
 	үндсэн хэрэглээ нь <command>burncd</command>-с бүр илүү хялбар байдаг. 
 	ISO 9660 дүрсийг шарахдаа:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>cdrecord dev=<replaceable>device</replaceable> <replaceable>imagefile.iso</replaceable></userinput></screen>
 
       <para><command>cdrecord</command>-г хэрэглэхэд гардаг нэг заль нь 
 	<option>dev</option> тохируулгыг олох явдал юм. Зөв тохиргоог олохын 
 	тулд <command>cdrecord</command>-ийн <option>-scanbus</option> 
 	тугийг хэрэглэх хэрэгтэй бөгөөд энэ нь иймэрхүү үр дүнд хүргэж болох юм:</para>
       <indexterm>
         <primary>CDROM-ууд</primary>
         <secondary>шарах</secondary>
       </indexterm>
       <screen>&prompt.root; <userinput>cdrecord -scanbus</userinput>
 Cdrecord-Clone 2.01 (i386-unknown-freebsd7.0) Copyright (C) 1995-2004 J&ouml;rg Schilling
 Using libscg version 'schily-0.1'
 scsibus0:
         0,0,0     0) 'SEAGATE ' 'ST39236LW       ' '0004' Disk
         0,1,0     1) 'SEAGATE ' 'ST39173W        ' '5958' Disk
         0,2,0     2) *
         0,3,0     3) 'iomega  ' 'jaz 1GB         ' 'J.86' Removable Disk
         0,4,0     4) 'NEC     ' 'CD-ROM DRIVE:466' '1.26' Removable CD-ROM
         0,5,0     5) *
         0,6,0     6) *
         0,7,0     7) *
 scsibus1:
         1,0,0   100) *
         1,1,0   101) *
         1,2,0   102) *
         1,3,0   103) *
         1,4,0   104) *
         1,5,0   105) 'YAMAHA  ' 'CRW4260         ' '1.0q' Removable CD-ROM
         1,6,0   106) 'ARTEC   ' 'AM12S           ' '1.06' Scanner
         1,7,0   107) *</screen>
 
       <para>Энэ нь жагсаалтан дахь төхөөрөмжүүдийн хувьд тохирох <option>dev</option> утгыг 
 	жагсаадаг. Өөрийн CD шарагчийг олохын тулд <option>dev</option> тохируулгын 
 	утгад гурван дугаарыг таслалаар тусгаарлан хэрэглэнэ. Энэ тохиолдолд CRW төхөөрөмж 
 	нь 1,5,0, байх бөгөөд тохирох оролт нь <option>dev=1,5,0</option> болно. 
 	Энэ утгыг заах амархан аргууд байдаг; дэлгэрэнгүйг &man.cdrecord.1;-с үзнэ үү. 
 	Мөн тэндээс аудио замуудыг бичих, хурдыг хянах болон бусад зүйлүүдийн тухай 
 	мэдээллийг үзэж болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="duplicating-audiocds">
       <title>Аудио CD-үүдийг хувилах</title>
 
       <para>Та аудио өгөгдлийг CD-ээс файлуудын цуваа болгон задалж дараа нь эдгээр 
 	файлуудыг хоосон CD дээр бичин аудио CD-г хувилж болно. Энэ процесс нь ATAPI болон 
 	SCSI хөтчүүдийн хувьд нэлээн өөр байдаг.</para>
 
       <procedure>
 	<title>SCSI хөтчүүд</title>
 
 	<step>
 	  <para>Аудиог <command>cdda2wav</command> ашиглан задлана.</para>
 
 	  <screen>&prompt.user; <userinput>cdda2wav -v255 -D2,0 -B -Owav</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para><command>cdrecord</command> ашиглан <filename>.wav</filename> 
 		файлуудыг бичнэ.</para>
 
 	  <screen>&prompt.user; <userinput>cdrecord -v dev=<replaceable>2,0</replaceable> -dao -useinfo  *.wav</userinput></screen>
 
 	  <para><xref linkend="cdrecord"> хэсэгт тайлбарласны дагуу 
 		<replaceable>2,0</replaceable> гэж зөв заагдсан эсэхийг 
 		шалгаарай.</para>
 	</step>
       </procedure>
 
       <procedure>
 	<title>ATAPI хөтчүүд</title>
 
 	<step>
 	  <para>ATAPI CD драйвер нь зам бүрийг 
 		<filename>/dev/acd<replaceable>d</replaceable>t<replaceable>nn</replaceable></filename> 
 		маягаар болгодог бөгөөд <replaceable>d</replaceable> нь хөтчийн 
 		дугаар ба <replaceable>nn</replaceable> нь шаардлагатай бол урдаа 0 тавьж 
 		хоёр оронтой тоогоор бичигдсэн замын дугаар юм. Тэгэхээр эхний диск дээрх 
 		эхний зам нь <filename>/dev/acd0t01</filename>, хоёр дахь нь 
 		<filename>/dev/acd0t02</filename>, гурав дахь нь 
 		<filename>/dev/acd0t03</filename> гэх мэтчилэн байна.</para>
 
 	  <para>Тохирох файлууд <filename>/dev</filename> санд байгаа эсэхийг 
 		шалгаарай. Хэрэв оруулгууд байхгүй байгаа бол зөөвөрлөгчийг 
 		дахин үзэхээр системийг хүчлэх хэрэгтэй:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/acd0 of=/dev/null count=1</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Зам бүрийг &man.dd.1; ашиглан задална. Файлуудыг задлахдаа 
 		та тусгай блокийн хэмжээг бас ашиглах ёстой.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/acd0t01 of=track1.cdr bs=2352</userinput>
 &prompt.root; <userinput>dd if=/dev/acd0t02 of=track2.cdr bs=2352</userinput>
 ...
 </screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Задалсан файлуудаа диск уруу <command>burncd</command> ашиглан 
 		шарна. Та эдгээрийг аудио файл гэж зааж өгөх хэрэгтэй бөгөөд 
 		<command>burncd</command> нь дуусахдаа дискийг бэхжүүлэх 
 		ёстой.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>burncd -f <replaceable>/dev/acd0</replaceable> audio track1.cdr track2.cdr <replaceable>...</replaceable> fixate</userinput></screen>
 	</step>
       </procedure>
     </sect2>
 
     <sect2 id="imaging-cd">
       <title>Өгөгдлийн CD-үүдийг хувилах</title>
 
       <para>Та өгөгдлийн CD-г &man.mkisofs.8;-р үүсгэсэн дүрс файлтай 
 	ажиллагааны хувьд адилхан дүрс файл уруу хуулж болох бөгөөд та үүнийг 
 	ямар ч өгөгдлийн CD хувилахад ашиглаж болно. Энд өгөгдсөн жишээ нь 
 	таны CDROM төхөөрөмжийг <devicename>acd0</devicename> гэж 
 	үзэх болно. Өөрийн зөв CDROM төхөөрөмжөөр солиорой.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/acd0 of=file.iso bs=2048</userinput></screen>
 
       <para>Одоо та нэгэнт дүрстэй болсон болохоор үүнийг CD уруу дээр тайлбарласны 
 	дагуу шарж болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="mounting-cd">
       <title>Өгөгдлийн CD-үүдийг ашиглах</title>
 
       <para>Одоо та стандарт өгөгдлийн CDROM үүсгэсэн болохоор түүнийг 
 	холбож түүн дээрх өгөгдлийг уншихыг хүсэх байх. Анхдагчаар 
 	&man.mount.8; нь файлын системийг <literal>ufs</literal> 
 	төрлийнх гэж үздэг. Хэрэв та доорх шиг оролдвол:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/cd0 /mnt</userinput></screen>
 
       <para><errorname>Incorrect super block</errorname> гэж 
 	гомдоллохыг та харах бөгөөд холболт хийгдэхгүй байх болно. CDROM нь 
 	<literal>UFS</literal> файлын систем биш, тэгэхээр ингэж 
 	холбохыг оролдох нь амжилтгүй болох болно. Та &man.mount.8;-д 
 	файлын системийн төрөл нь <literal>ISO9660</literal> гэж 
 	зааж өгөхөд л бүгд ажиллах болно. Та <option>-t cd9660</option> 
 	тохируулгыг &man.mount.8;-д өгч үүнийг хийнэ. Жишээ нь хэрэв та 
 	CDROM төхөөрөмж <filename>/dev/cd0</filename>-г 
 	<filename>/mnt</filename>-д холбохыг хүсвэл дараах тушаалыг 
 	ажиллуулах болно:</para>
 
           <screen>&prompt.root; <userinput>mount -t cd9660 /dev/cd0 /mnt</userinput></screen>
 
       <para>Таны төхөөрөмжийн нэр (энэ жишээн дээр <filename>/dev/cd0</filename>) 
 	таны CDROM ямар интерфэйс ашиглаж байгаагаас хамааран өөр байж болох юм.  
 	Мөн <option>-t cd9660</option> тохируулга нь ердөө л 
 	&man.mount.cd9660.8;-г ажиллуулдаг. Дээрх жишээг ингэж богиносгож 
 	болно:</para>
 
 <screen>&prompt.root; <userinput>mount_cd9660 /dev/cd0 /mnt</userinput></screen>
 
       <para>Та ерөнхийдөө энэ аргаар ямар ч үйлдвэрлэгчийн өгөгдлийн CDROM-уудыг 
 	ашиглаж болно. Гэхдээ зарим нэг ISO 9660 өргөтгөлүүдтэй дискнүүд хачин ажиллаж 
 	болох юм. Жишээ нь Joilet дискнүүд нь бүх файлын нэрсийг хоёр байт Юникод 
 	тэмдэгтээр хадгалдаг. FreeBSD цөм нь Юникодоор ярьдаггүй, гэхдээ 
 	&os;-ийн CD9660 драйвер Юникод тэмдэгтүүдийг шууд хувиргаж чаддаг. 
 	Хэрэв зарим нэг Англи бус тэмдэгтүүд асуултын тэмдэг хэлбэрээр харагдвал 
 	та ашиглаж байгаа локал тэмдэгтийн олонлогоо <option>-C</option> 
 	тохируулгаар зааж өгөх хэрэгтэй. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 	&man.mount.cd9660.8; гарын авлагын хуудаснаас лавлана уу.</para>
 	
       <note>
 	<para>Энэ тэмдэгтийн хувиргалтыг <option>-C</option> тохируулгын 
 	тусламжтай хийхийн тулд цөм <filename>cd9660_iconv.ko</filename> 
 	модулийг дуудсан байхыг шаардах болно. Энэ мөрийг 
 	<filename>loader.conf</filename> файлд нэмж үүнийг:</para>
 
 	<programlisting>cd9660_iconv_load="YES"</programlisting>
 
 	<para>гэж хийн машиныг дахин ачаалах буюу эсвэл модулийг &man.kldload.8;-н 
 	тусламжтай дуудан хийж болох юм.</para>
       </note>
 
       <para>Хааяа таныг CDROM-г холбохыг оролдох үед <errorname>Device not
 	configured</errorname> гэсэн алдаа гарч болох юм. Энэ нь ихэнхдээ 
 	CDROM хөтөч нь төхөөрөмжид диск байхгүй эсвэл хөтөч нь шугаманд (bus) 
 	харагдахгүй байна гэж үзэж байна гэсэн үг юм. CDROM хөтөч нь  
 	хоёр секундын дотор үүнийг мэддэг болохоор тэвчээртэй байгаарай.</para>
 
       <para>Шугамын дахин тогтоолтод хариу өгөх хангалттай хугацаа байхгүйн улмаас 
 	заримдаа SCSI CDROM-ийг олохгүй байж болох юм. Хэрэв та SCSI CDROM-той 
 	бол та дараах тохируулгыг цөмийн тохиргоондоо нэмж 
 	<link linkend="kernelconfig-building">өөрийн цөмийг дахин бүтээнэ үү</link>.</para>
 
       <programlisting>options SCSI_DELAY=15000</programlisting>
 
       <para>Энэ нь таны SCSI шугамд ачаалах үедээ 15 секунд түр саатахыг хэлж өгөх бөгөөд 
 	ингэснээр шугамын дахин тогтоолтод таны CDROM хөтчөөр хариу өгүүлэхийн тулд 
 	бүх байж болох боломжийг түүнд өгч байна гэсэн үг юм.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="rawdata-cd">
       <title>Түүхий өгөгдлийн CD-үүдийг шарах</title>
 
       <para>Та ISO 9660 файлын системийг үүсгэлгүйгээр файлыг CD уруу шууд 
 	шарахаар сонгож болно. Зарим хүмүүс үүнийг нөөцлөх зорилгоор хийдэг. 
 	Энэ нь стандарт CD-г шарахаас илүү хурдан ажилладаг:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>burncd -f /dev/acd1 -s 12 data archive.tar.gz fixate</userinput></screen>
 
       <para>Тийм CD-д шарагдсан өгөгдлийг авахын тулд та түүхий төхөөрөмжийн 
 		цэгээс өгөгдлийг унших ёстой:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tar xzvf /dev/acd1</userinput></screen>
 
       <para>Та энэ дискийг ердийн CDROM-ийг холбодог шиг холбож чадахгүй. 
 	Ийм CDROM нь FreeBSD-ээс өөр ямар ч үйлдлийн систем дээр уншигдахгүй. 
 	Хэрэв та CD-гээ холбохыг эсвэл өөр үйлдлийн системтэй өгөгдлөө 
 	хуваалцах хүсэлтэй байгаа бол дээр тайлбарласны дагуу &man.mkisofs.8;-г 
 	ашиглах ёстой.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="atapicam">
       <sect2info>
 	<authorgroup>
 	  <author>
 	    <firstname>Марк</firstname>
 	    <surname>Фонвил</surname>
 	    <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  </author>
 	</authorgroup>
       </sect2info>
 
       <indexterm>
 	<primary>CD шарагч</primary>
 	<secondary>ATAPI/CAM драйвер</secondary>
       </indexterm>
       <title>ATAPI/CAM драйверийг ашиглах</title>
 
       <para>Энэ драйвер нь ATAPI төхөөрөмжүүдэд (CD-ROM, CD-RW, DVD
 	хөтчүүд гэх мэт...) SCSI дэд системээр хандах боломжийг олгох 
 	бөгөөд ингэснээр <filename role="package">sysutils/cdrdao</filename> 
 	эсвэл &man.cdrecord.1; зэрэг програмуудыг ашиглах боломжийг 
 	олгодог.</para>
 
       <para>Энэ драйверыг ашиглахын тулд та дараах мөрийг 
 	<filename>/boot/loader.conf</filename> файл уруу нэмэх хэрэгтэй 
 	болно:</para>
 
       <programlisting>atapicam_load="YES"</programlisting>
 
       <para>тэгээд өөрийн машинаа дахин ачаална.</para>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв та өөрийн цөмдөө &man.atapicam.4; дэмжлэгийг статикаар 
 	эмхэтгэхийг хүсвэл энэ мөрийг өөрийн цөмийн тохиргооны файлдаа 
 	нэмэх хэрэгтэй болно:</para>
 
       <programlisting>device atapicam</programlisting>
 
       <para>Мөн та өөрийн цөмийн тохиргооны файлдаа дараах мөрүүдийг бас нэмэх 
 	хэрэгтэй болно:</para>
 
       <programlisting>device ata
 device scbus
 device cd
 device pass</programlisting>
 
 	<para>Эдгээр нь аль хэдийн байж байх ёстой. Дараа нь дахин бүтээгээд 
 	өөрийн цөмийг суулгаж машинаа дахин ачаалах хэрэгтэй.</para>
       </note>
 
       <para>Ачаалах процессийн үед таны шарагч иймэрхүү маягаар гарч 
 	ирэх ёстой:</para>
 
       <screen>acd0: CD-RW &lt;MATSHITA CD-RW/DVD-ROM UJDA740&gt; at ata1-master PIO4
 cd0 at ata1 bus 0 target 0 lun 0
 cd0: &lt;MATSHITA CDRW/DVD UJDA740 1.00&gt; Removable CD-ROM SCSI-0 device
 cd0: 16.000MB/s transfers
 cd0: Attempt to query device size failed: NOT READY, Medium not present - tray closed</screen>
 
       <para>Одоо хөтчид <filename>/dev/cd0</filename> төхөрөөмжийн нэрийг 
 	ашиглан хандаж болох бөгөөд жишээ нь CD-ROM-г <filename>/mnt</filename>-д холбохдоо 
 	дараах тушаалыг бичих хэрэгтэй:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mount -t cd9660 <replaceable>/dev/cd0</replaceable> /mnt</userinput></screen>
 
       <para><username>root</username> хэрэглэгчээр дараах тушаалыг ажиллуулж 
 	та шарагчийн SCSI хаягийг авч  болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>camcontrol devlist</userinput>
 &lt;MATSHITA CDRW/DVD UJDA740 1.00&gt;   at scbus1 target 0 lun 0 (pass0,cd0)</screen>
 
       <para>Тэгэхээр <literal>1,0,0</literal> нь &man.cdrecord.1; 
 	болон бусад SCSI програмтай ашиглах SCSI хаяг болох юм.</para>
 
       <para>ATAPI/CAM болон SCSI системийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 	&man.atapicam.4; болон &man.cam.4; гарын авлагын хуудаснуудаас 
 	лавлана уу.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="creating-dvds">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Марк</firstname>
 	  <surname>Фонвил</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Энди</firstname>
 	  <surname>Поляков</surname>
 	  <contrib>Зарим зүйл оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- Feb 2004 -->
     </sect1info>
 
     <title>Оптик зөөвөрлөгчийг (DVD-үүд) үүсгэж ашиглах нь</title>
     <indexterm>
       <primary>DVD</primary>
       <secondary>шарах нь</secondary>
     </indexterm>
 
     <sect2>
       <title>Танилцуулга</title>
 
       <para>CD-тэй харьцуулахад DVD нь оптик зөөвөрлөгч хадгалалтын технологийн 
 	дараачийн үе юм. DVD нь ямар ч CD-ээс илүү өгөгдлийг агуулдаг бөгөөд 
 	одоогийн видео хэвлэлтийн стандарт болжээ.</para>
 
       <para>Бичигддэг DVD гэж бидний нэрлэдэг DVD-үүдийн физик 5 бичигддэг 
 	хэлбэршүүлэлтийг тодорхойлж болно:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>DVD-R: Энэ нь бичигддэг DVD-ий анхны хэлбэршүүлэлт  юм. 
 		DVD-R стандарт нь <ulink
 	    url="http://www.dvdforum.com/forum.shtml">DVD хэлэлцүүлгээр</ulink> 
 		тодорхойлогдсон бөгөөд энэ нь зөвхөн нэг удаа 
 		бичих хэлбэршүүлэлт юм.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>DVD-RW: Энэ нь DVD-R стандартын дахин бичигдэх хувилбар юм. 
 		DVD-RW нь ойролцоогоор 1000 удаа бичигдэх боломжтой.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>DVD-RAM: Энэ нь DVD хэлэлцүүлгийн дэмждэг бас дахин бичигддэг 
 		хэлбэршүүлэлт юм. DVD-RAM нь зөөгдөж болох хатуу хөтөч маягаар 
 		харагддаг. Гэхдээ энэ зөөвөрлөгч нь ихэнх DVD-ROM хөтчүүд болон 
 		DVD-Видео тоглуулагчуудтай нийцтэй биш байдаг; цөөн DVD бичигчид 
 		DVD-RAM хэлбэршүүлэлтийг дэмждэг. DVD-RAM-ийн хэрэглээний талаар 
 		илүү дэлгэрэнгүйг <xref linkend="creating-dvd-ram">-с 
 		уншина уу.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>DVD+RW: Энэ нь <ulink url="http://www.dvdrw.com/">DVD+RW
 	    	холбооноос</ulink> тодорхойлсон дахин бичигдэх хэлбэршүүлэлт юм. 
 		DVD+RW нь ойролцоогоор 1000 удаа бичигдэх боломжтой.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>DVD+R: Энэ хэлбэршүүлэлт нь DVD+RW хэлбэршүүлэлтийн нэг удаа бичих 
 		хувилбар юм.</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Бичигддэг DVD-ий нэг давхарга нь 4,700,000,000&nbsp;байт буюу 
 	4.38&nbsp;GB эсвэл 4485&nbsp;MB (1 килобайт нь 1024 байт) 
 	хүртэлх мэдээлэл агуулж чадна.</para>
 
       <note>
 	<para>Физик зөөвөрлөгч болон програмыг ялгаж ойлгох ёстой. Жишээ нь 
 	DVD-Видео нь дурын бичигддэг DVD физик зөөвөрлөгч DVD-R, DVD+R, DVD-RW гэх зэрэг 
 	уруу бичигдэж болох тусгай байршлын зураглал юм. Зөөвөрлөгчийн төрлийг сонгохын өмнө 
 	шарагч болон DVD-Видео тоглуулагч (дан тоглуулагч эсвэл компьютер дээрх DVD-ROM хөтөч)
 	нь хэрэглэхээр төлөвлөж байгаа зөөвөрлөгчтэй нийцтэй эсэхийг шалгах хэрэгтэй.</para></note>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Тохиргоо</title>
 
       <para>DVD бичлэг хийхэд &man.growisofs.1; програм ашиглагдана. 
 	Энэ тушаал нь <application>dvd+rw-tools</application> хэрэгслүүдийн (<filename
 	role="package">sysutils/dvd+rw-tools</filename>) нэг хэсэг 
 	юм. <application>dvd+rw-tools</application> нь DVD зөөвөрлөгчийн 
 	бүх төрлийг дэмждэг.</para>
 
       <para>Эдгээр хэрэгслүүд нь төхөөрөмжүүд уруу хандахын тулд SCSI дэд системийг 
 	ашигладаг, тиймээс таны цөмд <link linkend="atapicam">ATAPI/CAM
 	дэмжлэг</link> нэмэгдсэн байх ёстой. Хэрэв таны шарагч USB интерфэйс ашигладаг 
 	бол энэ нэмэлт нь хэрэггүй бөгөөд та USB төхөөрөмжүүдийн тохиргооны талаар илүү 
 	дэлгэрэнгүйг  <xref linkend="usb-disks">-с унших шаардлагатай.</para>
 
       <para>Та мөн ATAPI төхөөрөмжүүдийн хувьд DMA хандалтыг идэвхжүүлэх ёстой бөгөөд 
 	дараах мөрийг <filename>/boot/loader.conf</filename> файлд 
 	нэмж үүнийг  хийнэ:</para>
 
       <programlisting>hw.ata.atapi_dma="1"</programlisting>
 
       <para><application>dvd+rw-tools</application>-г ашиглахаасаа өмнө 
 	өөрийн DVD шарагчтай холбоотой мэдээллийг <ulink
 	url="http://fy.chalmers.se/~appro/linux/DVD+RW/hcn.html">dvd+rw-tools'
 	тоног төхөөрөмжийн нийцтэй байдал</ulink> хаягаас лавлах хэрэгтэй.</para>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв та график хэрэглэгчийн интерфэйсийг хүсэж байвал 
 	&man.growisofs.1; болон бусад олон шарагч хэрэгслүүдийг 
 	хэрэглэгчид ашиглахад амар интерфэйсээр хангадаг 
 	<application>K3b</application> (<filename
 	  role="package">sysutils/k3b</filename>) програмыг 
 	үзэх хэрэгтэй.</para>
       </note>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Өгөгдлийн DVD-үүдийг шарах нь</title>
 
       <para>&man.growisofs.1; тушаал нь <link
 	linkend="mkisofs">mkisofs</link>-ийн нүүр хэсэг юм, энэ нь 
 	шинэ файлын системийн байршлыг үүсгэхийн тулд &man.mkisofs.8;-г 
 	дуудах бөгөөд DVD дээр бичих үйлдлийг гүйцэтгэнэ. Энэ нь та шарах 
 	процессоос өмнө өгөгдлийн дүрсийг үүсгэх хэрэггүй гэсэн үг юм.</para>
 
       <para>DVD+R эсвэл DVD-R уруу өгөгдлийг <filename
 	class="directory">/path/to/data</filename> сангаас шарахдаа 
 	дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -dvd-compat -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -J -R <replaceable>/path/to/data</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Файлын системийг үүсгэхдээ <option>-J -R</option> тохируулгуудыг 
 	&man.mkisofs.8;-д дамжуулдаг (энэ тохиолдолд Joilet болон Rock Ridge 
 	өргөтгөлүүдтэй ISO 9660 файлын систем). Дэлгэрэнгүйг &man.mkisofs.8; 
 	гарын авлагын хуудаснаас лавлана уу.</para>
 
       <para><option>-Z</option> тохируулгыг ямар ч тохиолдолд  
 	(олон сессүүд эсвэл ганц сесс) эхний сессийг бичихдээ хэрэглэдэг. DVD төхөөрөмж 
 	<replaceable>/dev/cd0</replaceable>-г өөрийн тохиргооны дагуу өөрчлөх 
 	хэрэгтэй. <option>-dvd-compat</option> параметр дискийг хаах бөгөөд 
 	бичилтийг нэмэх нь боломжгүй болох юм. Энэ нь DVD-ROM хөтчүүдтэй 
 	зөөвөрлөгчийн нийцтэй байдлыг илүүтэй хангах юм.</para>
 
       <para>Мөн урьдчилан урласан дүрсийг шарах бас боломжтой, жишээ нь 
 	<replaceable>imagefile.iso</replaceable> дүрсийг шарахын 
 	тулд бид дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -dvd-compat -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable>=<replaceable>imagefile.iso</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Бичих хурдыг олж зөөвөрлөгч ба ашиглагдаж байгаа хөтчөөс 
 	хамаарч автоматаар тохируулах болно. Хэрэв та бичих хурдыг өөрчлөх 
 	хүсэлтэй байгаа бол <option>-speed=</option> параметрийг ашиглах 
 	хэрэгтэй. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.growisofs.1; гарын авлагын 
 	хуудаснаас уншина уу.</para>
     </sect2>
 
     <indexterm>
       <primary>DVD</primary>
       <secondary>DVD-Video</secondary>
     </indexterm>
 
     <sect2>
       <title>DVD-Видео шарах нь</title>
 
       <para>DVD-Видео нь ISO 9660 болон микро-UDF (M-UDF тодорхойлолтууд 
 	дээр тулгуурласан тусгай файлын байршлын зураглал юм. DVD-Видео нь бас 
 	өгөгдлийн бүтцийн тусгай шатлалыг үзүүлдэг бөгөөд энэ нь DVD-г зохиохын тулд 
 	<filename role="package">multimedia/dvdauthor</filename> зэрэг тусгай 
 	програмыг та яагаад ашиглах хэрэгтэй болдгийн шалтгаан юм.</para>
 
       <para>Хэрэв танд DVD-Видео файлын системийн дүрс байгаа бол ямар ч дүрсний нэгэн 
 	адил аргаар шарах хэрэгтэй. Өмнөх хэсгийн жишээнээс үзнэ үү. Хэрэв та 
 	DVD зохиолт хийсэн бөгөөд үр дүн нь жишээ нь <filename class="directory">/path/to/video</filename> 
 	санд байгаа бол DVD-Видеог шарахын тулд дараах тушаалыг ашиглах хэрэгтэй:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -dvd-video <replaceable>/path/to/video</replaceable></userinput></screen>
 
       <para><option>-dvd-video</option> тохируулга &man.mkisofs.8;-д 
 	дамжуулагдах бөгөөд энэ  нь DVD-Видео файлын системийн байршлын зураглал 
 	үүсгэхийг тушаах болно. Үүнээс гадна <option>-dvd-video</option> 
 	тохируулга нь &man.growisofs.1;-ийн <option>-dvd-compat</option> 
 	тохируулгыг агуулдаг.</para>
     </sect2>
 
     <indexterm>
       <primary>DVD</primary>
       <secondary>DVD+RW</secondary>
     </indexterm>
 
     <sect2>
       <title>DVD+RW ашиглах нь</title>
 
       <para>CD-RW-с ялгаатай нь шинэ DVD+RW нь ашиглагдахаа өмнө хэлбэршүүлэгдсэн 
 	байх ёстой. &man.growisofs.1; нь шаардлагатай үед автоматаар үүнийг хийх 
 	бөгөөд энэ аргыг <emphasis>зөвлөдөг</emphasis> юм. Гэхдээ та 
 	<command>dvd+rw-format</command> тушаалыг ашиглан DVD+RW-г хэлбэршүүлж
 	болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dvd+rw-format <replaceable>/dev/cd0</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Та энэ үйлдлийг зөвхөн нэг удаа хийх хэрэгтэй бөгөөд зөвхөн шинэ DVD+RW 
 	зөөвөрлөгчдийн хувьд хэлбэршүүлэх ёстойг санаарай. Дараа нь та DVD+RW-г дээрх 
 	хэсгүүдэд дурдсаны адил шарж болно.</para>
 
       <para>Хэрэв та шинэ өгөгдлийг (зарим өгөгдлийг нэмэх биш 
 	бүр мөсөн шинэ файлын систем шарах) DVD+RW уруу шарахыг хүсэж байгаа бол 
 	түүнийг хоосон болгох шаардлагагүй юм, иймэрхүүгээр өмнөх бичилтэн дээрээ 
 	(шинэ сесс үүсгээд) дараад л бичих хэрэгтэй юм:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -J -R <replaceable>/path/to/newdata</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>DVD+RW хэлбэршүүлэлт нь өмнөх бичилтэд өгөгдлийг хялбараар нэмэх 
 	боломжийг олгодог. Энэ үйлдэл нь шинэ сессийг хуучин байгаатай нь нийлүүлэх 
 	бөгөөд энэ нь олон сесс бүхий бичилт биш юм. &man.growisofs.1; нь зөөвөрлөгч дээр 
 	байгаа ISO 9660 файлын системийг <emphasis>өсгөх (сунгах)</emphasis> 
 	болно.</para>
 
       <para>Жишээ нь хэрэв бид өөрсдийн урьдны DVD+RW уруу өгөгдөл нэмэхийг 
 	хүсвэл доор дурдсаныг ашиглах хэрэгтэй болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -M <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -J -R <replaceable>/path/to/nextdata</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Эхний сессийг шарахдаа бидний хэрэглэдэг  &man.mkisofs.8;-ийн 
 	адил тохируулгууд дараагийн бичилтүүдийн үеэр хэрэглэгдэх ёстой.</para>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв та DVD-ROM хөтчүүдтэй зөөвөрлөгчийн хувьд илүүтэй нийцтэй байхыг 
 	хүсвэл <option>-dvd-compat</option> тохируулгыг хэрэглэхийг 
 	хүсэж болох юм. DVD+RW тохиолдлын хувьд энэ нь таныг өгөгдөл нэмэхийг болиулж 
 	чадахгүй юм.</para>
       </note>
 
       <para>Хэрэв та ямар нэг шалтгаанаар зөөвөрлөгчийг хоосон болгохыг хүсвэл 
 	доор дурдсаныг хийх хэрэгтэй:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable>=<replaceable>/dev/zero</replaceable></userinput></screen>
     </sect2>
 
     <indexterm>
       <primary>DVD</primary>
       <secondary>DVD-RW</secondary>
     </indexterm>
 
     <sect2>
       <title>DVD-RW ашиглах нь</title>
 
       <para>DVD-RW нь дискний хоёр хэлбэршүүлэлтийг авдаг: нэмэгдсэн дараалсан 
 	хэлбэршүүлэлт болон хязгаарлагдмал дарж бичих хэлбэршүүлэлт юм. Анхдагчаар 
 	DVD-RW дискнүүд нь дараалсан хэлбэршүүлэлтэд байдаг.</para>
 
       <para>Шинэ DVD-RW нь хэлбэршүүлэлт хийгдэлгүйгээр шууд бичигдэж болдог, 
 	гэхдээ шинэ биш дараалсан хэлбэршүүлэлтэд байх DVD-RW нь шинэ эхний сесс 
 	бичигдэхээс өмнө хоосон болгогдсон байх шаардлагатай байдаг.</para>
 
       <para>Дараалсан горим дахь DVD-RW-г хоослохдоо дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dvd+rw-format -blank=full <replaceable>/dev/cd0</replaceable></userinput></screen>
 
       <note>
 	<para>Бүр мөсөн хоослолт (<option>-blank=full</option>) 1x зөөвөрлөгч 
 	дээр нэг цаг орчим болно. Хэрэв DVD-RW нь Disk-At-Once (DAO) горимоор 
 	бичигдэх бол хурдан хоослолтыг <option>-blank</option> тохируулга ашиглан 
 	хийж болно. DVD-RW-г DAO горимд шарахын тулд дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -use-the-force-luke=dao -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable>=<replaceable>imagefile.iso</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para><option>-use-the-force-luke=dao</option> тохируулгыг 
 	шаардах ёсгүй, учир нь &man.growisofs.1; нь (хурдан хоосолсон) 
 	зөөвөрлөгчийг илрүүлэхийг бага оролдож DAO бичилтийг захиалах 
 	болно.</para>
 
 	<para>Яг үнэндээ дурын DVD-RW-ийн хувьд хязгаарлагдмал дарж бичих горимыг 
 	ашиглах хэрэгтэй бөгөөд энэ хэлбэршүүлэлт нь анхдагч нэмэгдсэн дараалсан 
 	хэлбэршүүлэлтээс илүү уян хатан байдаг.</para>
       </note>
 
       <para>Дараалсан DVD-RW дээр өгөгдлийг бичихдээ бусад DVD хэлбэршүүлэлтийн 
 	нэгэн адил заавруудыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -J -R <replaceable>/path/to/data</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Хэрэв та зарим өгөгдлийг өөрийн урьдны бичлэгт нэмэхийг хүсвэл 
 	&man.growisofs.1;-ийн <option>-M</option> тохируулгыг ашиглах 
 	хэрэгтэй болно. Гэхдээ хэрэв та нэмэгдсэн дараалсан горимд байгаа DVD-RW 
 	уруу өгөгдлийг нэмэх үйлдлийг хийвэл диск дээр шинэ сесс үүсгэгдэх бөгөөд 
 	үүний үр дүн нь олон сесс бүхий диск болох юм.</para>
 
       <para>DVD-RW нь хязгаарлагдмал дарж бичих хэлбэршүүлэлтэд шинэ эхний 
 	сессээс өмнө хоосон болгогдох шаардлагагүй, та ердөө л дискийг 
 	<option>-&nbsp;Z</option> тохируулгатай дарж бичих хэрэгтэй бөгөөд энэ нь 
 	DVD+RW тохиолдолтой төстэй юм. Мөн диск дээр бичигдсэн байгаа ISO 
 	9660 файлын системийг DVD+RW-тэй адил аргаар <option>-M</option> 
 	тохируулгын тусламжтай өсгөж (сунгаж) бас болно. Үр дүн нь нэг сесс 
 	бүхий DVD болох юм.</para>
 
       <para>DVD-RW-г хязгаарлагдмал дарж бичих хэлбэршүүлэлтэд оруулахдаа 
 	дараах тушаалыг ашиглах ёстой:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dvd+rw-format <replaceable>/dev/cd0</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Дараалсан хэлбэршүүлэлт уруу буцааж өөрчлөхдөө дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dvd+rw-format -blank=full <replaceable>/dev/cd0</replaceable></userinput></screen>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Олон сесс</title>
 
       <para>Маш цөөн DVD-ROM хөтчүүд олон сесс бүхий DVD-үүдийг дэмждэг бөгөөд 
 	тэдгээр нь ихэнхдээ зөвхөн эхний сессийг уншдаг. DVD+R, DVD-R болон DVD-RW нь 
 	дараалсан хэлбэршүүлэлтдээ олон сессийг хүлээн авч чаддаг бөгөөд DVD+RW болон 
 	DVD-RW хязгаарлагдмал дарж бичих хэлбэршүүлэлтүүдийн хувьд олон сесс гэсэн ойлголт 
 	байдаггүй.</para>
 
       <para>Дараалсан хэлбэршүүлэлтэд DVD+R, DVD-R эсвэл DVD-RW дээрх эхний 
 	(хаагдаагүй) сессийн дараа дараах тушаалыг ашиглаж дискэнд шинэ 
 	сесс үүсгэнэ:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -M <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -J -R <replaceable>/path/to/nextdata</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Энэ тушаалын мөрийг DVD+RW эсвэл DVD-RW-тэй цуг ашиглан хязгаарлагдмал дарж бичих 
 	горим дээр шинэ сессийг хуучин байгаатай нийлүүлэн өгөгдлийг нэмэх болно. Үр дүн нь 
 	нэг сесс бүхий диск болох юм. Энэ нь эдгээр зөөвөрлөгчүүд дээр эхний бичилтийн дараа 
 	өгөгдөл нэмэх арга юм.</para>
 
       <note>
 	<para>Зөөвөрлөгч дээрх зарим зай нь сесс бүрийн хооронд сессийн төгсгөл болон 
 	эхлэлд хэрэглэгддэг. Тиймээс зөөвөрлөгчийн зайг оновчтой ашиглахын тулд 
 	их өгөгдөлтэй сессүүдийг нэмэх ёстой юм. Сессийн тоо DVD+R-ийн хувьд 154, 
 	DVD-R-ийн хувьд 2000 орчим, DVD+R хос давхаргын хувьд 127-оор 
 	хязгаарлагдана.</para>
       </note>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Дэлгэрэнгүй мэдээллийг</title>
 
       <para>DVD-ийн талаар илүү мэдээллийг авахын тулд 
 	<command>dvd+rw-mediainfo
 	<replaceable>/dev/cd0</replaceable></command> тушаалыг хөтөч 
 	дотор диск байхад ажиллуулж болно.</para>
 
       <para><application>dvd+rw-tools</application>-н тухай дэлгэрэнгүй 
 	мэдээлэл нь &man.growisofs.1; гарын авлагын хуудас, <ulink
 	url="http://fy.chalmers.se/~appro/linux/DVD+RW/">dvd+rw-tools
 	вэб сайт</ulink> болон <ulink
 	url="http://lists.debian.org/cdwrite/">cdwrite захидлын жагсаалт</ulink>ын 
 	архивуудаас олдож болно.</para>
 
       <note>
 	<para>Бичигдсэн үр дүн эсвэл асуудалтай зөөвөрлөгчийн <command>dvd+rw-mediainfo</command> 
 	гаралт нь ямар ч асуудлын тайлангийн чухал хэсэг юм. Энэ гаралтгүйгээр танд туслах 
 	бараг л боломжгүй юм.</para>
       </note>
     </sect2>
 
     <sect2 id="creating-dvd-ram">
       <title>DVD-RAM ашиглах нь</title>
       <indexterm>
 	<primary>DVD</primary>
 	<secondary>DVD-RAM</secondary>
       </indexterm>
 
       <sect3>
 	<title>Тохиргоо</title>
 
 	<para>DVD-RAM бичигчид нь SCSI аль эсвэл ATAPI интерфэйстэй цуг ирдэг.
  	ATAPI төхөөрөмжүүдийн хувьд DMA хандалт идэвхтэй болсон байх ёстой, 
 	дараах мөрийг <filename>/boot/loader.conf</filename> 
 	файлд нэмж үүнийг хийнэ:</para>
 
 	<programlisting>hw.ata.atapi_dma="1"</programlisting>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Зөөвөрлөгчийг бэлдэх нь</title>
 
 	<para>Өмнө нь бүлгийн танилцуулгад дурдсанаар DVD-RAM нь зөөврийн хатуу 
 	хөтөч маягаар харагддаг. Бусад хатуу дискнүүдийн адил DVD-&nbsp;RAM нь ашиглагдаж 
 	эхлэхээсээ өмнө <quote>бэлдэгдсэн</quote> байх ёстой. Жишээн дээр дискний 
 	бүх зай стандарт UFS2 файлын системтэй ашиглагдана:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=<replaceable>/dev/acd0</replaceable> count=2</userinput>
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -Bw <replaceable>acd0</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs <replaceable>/dev/acd0</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para>DVD төхөөрөмж <devicename>acd0</devicename>-ийг өөрийн тохиргооны 
 	дагуу өөрчлөн ашиглах ёстой.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Зөөвөрлөгчийг ашиглах нь</title>
 
 	<para>Дээрх үйлдлүүд DVD-RAM дээр хийгдсэний дараа үүнийг энгийн 
 	хатуу хөтчийн нэгэн адил холбож болно:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>mount <replaceable>/dev/acd0</replaceable> <replaceable>/mnt</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para>Үүний дараа DVD-RAM нь уншигдах бичигдэх боломжтой болно.</para>
       </sect3>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="floppies">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Жулио</firstname>
 	  <surname>Мерино</surname>
 	  <contrib>Анхлан хийсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 24 Dec 2001 -->
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Мартин</firstname>
 	  <surname>Карлсон</surname>
 	  <contrib>Дахин бичсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 27 Apr 2003 -->
     </sect1info>
 
     <title>Уян дискнүүдийг үүсгэж ашиглах нь</title>
 
     <para>Өгөгдлийг уян дискнүүд уруу хадгалах нь заримдаа ашигтай байдаг. Жишээ нь 
 	хэн нэгэнд нь шилжүүлж болдог ямар ч хадгалалтын зөөвөрлөгч байхгүй тохиолдолд 
 	эсвэл бага хэмжээний өгөгдлийг өөр компьютер уруу зөөх хэрэгцээ гарсан үед уян 
 	диск нь хэрэг болдог.</para>
 
     <para>Энэ хэсэг нь FreeBSD дээр уян дискийг хэрхэн ашиглах талаар тайлбарлах болно. 
 	Энд 3.5 инчийн DOS уян дискнүүдийг хэлбэршүүлж ашиглах талаар үндсэндээ 
 	тайлбарлах бөгөөд гэхдээ энэ ойлголт нь бусад уян дискний хэлбэршүүлэлттэй 
 	төстэй юм.</para>
 
     <sect2>
       <title>Уян дискнүүдийг хэлбэршүүлэх нь</title>
 
       <sect3>
 	<title>Төхөөрөмж</title>
 
 	<para>Уян дискнүүдэд бусад төхөөрөмжүүдийн адил <filename>/dev</filename> 
 	сан дахь оруулгуудаар ханддаг. Түүхий уян дискэнд хандахын тулд 
 	<filename>/dev/fd<replaceable>N</replaceable></filename>-г 
 	ердөө л ашиглах хэрэгтэй.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Хэлбэршүүлэх нь</title>
 
 	<para>Уян дискийг ашиглахаасаа өмнө доод түвшний хэлбэршүүүлэлт 
 	хийсэн байх хэрэгтэй. Үүнийг ихэвчлэн үйлдвэрлэгч хийдэг боловч 
 	хэлбэршүүлэлт нь зөөвөрлөгчийн бүрэн бүтэн байдлыг шалгах нэг сайн 
 	арга юм. Илүү том (эсвэл жижиг) дискний хэмжээг хүчлэн ашиглах 
 	боломжтой байдаг боловч 1440kB хэмжээнд зориулагдан ихэнх уян 
 	диск хийгдсэн байдаг.</para>
 
 	<para>Уян дискэнд доод түвшний хэлбэршүүлэлт хийхийн тулд та 
 	&man.fdformat.1;-г ашиглах хэрэгтэй. Энэ хэрэгсэл нь төхөөрөмжийн 
 	нэрийг нэмэлт өгөгдөл маягаар оруулахыг хүлээж байдаг.</para>
 
 	  <para>Алдааны мэдэгдлийг тэмдэглэж аваарай, учир нь эдгээр нь 
 		дискийг сайн эсвэл муу эсэхийг тодорхойлоход туслах болно.</para>
 
 	<sect4>
 	  <title>Уян дискнүүдийг хэлбэршүүлэх нь</title>
 
 	  <para><filename>/dev/fd<replaceable>N</replaceable></filename> 
 		төхөөрөмжүүдийг ашиглан уян дискийг хэлбэршүүлэх хэрэгтэй. Шинэ 3.5 инч 
 		диск өөрийн хөтөч уруугаа хийгээд дараах тушаалыг ажиллуул:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>/usr/sbin/fdformat -f 1440 /dev/fd0</userinput></screen>
 
 	</sect4>
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Дискний шошго</title>
 
       <para>Дискэнд доод түвшний хэлбэршүүлэлт хийсний дараа танд диск дээр шошго 
 	тавих хэрэгтэй болно. Энэ дискний шошго нь дараа нь устгагдах боловч 
 	дискний хэмжээ болон геометрийг дараа нь тодорхойлоход системд 
 	хэрэг болдог.</para>
 
       <para>Шинэ дискний шошго нь бүхэл дискийг хамарч уян дискний геометрийн тухай 
 	бүх л зөв мэдээллийг агуулах болно. Дискний шошгоны геометрийн утгууд нь 
 	<filename>/etc/disktab</filename> файлд жагсаагдсан 
 	байдаг.</para>
 
       <para>Та одоо ингэж &man.bsdlabel.8;-г ажиллуулж болно:</para>
 
-      <screen>&prompt.root; <userinput>/sbin/bsdlabel -B -r -w /dev/fd0 fd1440</userinput></screen>
+      <screen>&prompt.root; <userinput>/sbin/bsdlabel -B -w /dev/fd0 fd1440</userinput></screen>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Файлын систем</title>
 
       <para>Одоо уян дискэнд дээд түвшний хэлбэршүүлэлт хийхэд бэлэн боллоо. Энэ нь 
 	дискийг FreeBSD унших болон түүнд бичих боломжийг олгох шинэ файлын системийг 
 	диск дээр байрлуулах болно. Шинэ файлын системийг үүсгэсний дараа дискний 
 	шошго устгагдах бөгөөд хэрэв та дискийг дахин хэлбэршүүлэхийг хүсвэл дискний 
 	шошгыг дахин үүсгэх шаардлагатай болно.</para>
 
       <para>Уян дискний файлын систем нь UFS эсвэл FAT хоёрын аль нэг нь байна.
 	FAT нь ерөнхийдөө уян дискнүүдийн хувьд илүү дээр сонголт байдаг.</para>
 
       <para>Уян диск дээр шинэ файлын системийг байрлуулахын талд дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>/sbin/newfs_msdos /dev/fd0</userinput></screen>
 
       <para>Диск одоо ашиглахад бэлэн боллоо.</para>
     </sect2>
 
 
     <sect2>
       <title>Уян дискийг ашиглах нь</title>
 
       <para>Уян дискийг ашиглахын тулд &man.mount.msdosfs.8; тушаалаар холбох хэрэгтэй. Мөн 
 	портын цуглуулгаас <filename role="package">emulators/mtools</filename>-г 
 	ашиглаж бас болох юм.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="backups-tapebackups">
     <title>Өгөгдлийн соронзон хальснууд үүсгэж ашиглах нь</title>
 
     <indexterm><primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary></indexterm>
     <para>Гол соронзон хальс зөөвөрлөгчүүд нь 4мм, 8мм, QIC, мини-хайрцаг болон DLT 
 	юм.</para>
 
     <sect2 id="backups-tapebackups-4mm">
       <title>4мм (DDS: Digital Data Storage)</title>
 
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>DDS (4mm) соронзон хальснууд</secondary>
       </indexterm>
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>QIC соронзон хальснууд</secondary>
       </indexterm>
       <para>4мм соронзон хальснууд нь QIC-г халж ажлын станцын нөөц зөөвөрлөгч болон сонгогдож 
 	байна. Conner компани нь QIC хөтчүүдийн тэргүүлэх үйлдвэрлэгч Archive-г 
 	худалдаж авч дараа нь QIC хөтчүүдийг үйлдвэрлэхээ зогсоосноор энэ чиг хандлага нь 
 	илүү хурдассан юм. 4мм хөтчүүд нь жижиг, чимээгүй боловч 8мм хөтчүүд шиг 
 	найдвартай ажиллагаагаараа алдартай биш юм. Хайрцагнууд нь үнэтэй биш бөгөөд 
 	8мм-ийн хайрцагнуудаас бага (3 x 2 x 0.5 инч, 76 x 51 x 12 мм) юм. 
 	4мм соронзон хальс нь 8мм-ийн нэгэн адил шалтгаанаар толгой нь богино настай бөгөөд 
 	хоёулаа мушгиа сканыг ашигладаг.</para>
 
       <para>Эдгээр хөтчүүд дээрх өгөгдлийн дамжуулах чадвар нь ~150&nbsp;kB/s-с 
 	эхэлж ~500&nbsp;kB/s хүрнэ. Өгөгдлийн багтаамж 1.3&nbsp;GB-с эхэлж 
 	2.0&nbsp;GB хүрнэ. Тоног төхөөрөмжийн шахалт энэ хөтчүүдийн ихэнхэд байх 
 	бөгөөд энэ нь багтаамжийг ойролцоогоор хоёр дахин нэмэгдүүлдэг. Олон хөтөч бүхий 
 	соронзон хальсны сан (library) автомат соронзон хальс солигчтой нэг кабинетийн хувьд 6 хөтөчтэй 
 	байж болно. Сангийн багтаамж нь 240&nbsp;GB хүрнэ.</para>
 
       <para>DDS-3 стандарт нь одоогоор 12&nbsp;GB (эсвэл 24&nbsp;GB шахагдсан) 
 	багтаамжтай соронзон хальсыг дэмждэг.</para>
 
       <para>4мм хөтчүүд нь 8мм-ийн хөтчүүдийн нэгэн адил мушгиа хайлтыг хэрэглэдэг. 
 	Мушгиа хайлт хийхийн бүх ашигтай тал болон сул талууд нь 4мм болон 8мм-ийн хөтчүүдийн 
 	аль алинд нь хамаардаг.</para>
 
       <para>Соронзон хальснууд нь 2000 удаагийн ашиглалт эсвэл 100 бүрэн нөөцлөлтийн дараа 
 	хэрэглээнээс гарах ёстой.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="backups-tapebackups-8mm">
       <title>8мм (Exabyte)</title>
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>Exabyte (8мм) соронзон хальснууд</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>8мм соронзон хальснууд нь хамгийн нийтлэг SCSI соронзон хальсны хөтчүүд юм; тэдгээр нь соронзон хальснууд 
 	солих хамгийн сайн сонголт болдог. Бараг сайт бүр Exabyte 2&nbsp;GB 8мм-ийн 
 	соронзон хальсны хөтөчтэй байдаг. 8мм-ийн хөтчүүд нь найдвартай, хэрэглэхэд амар, чимээгүй 
 	байдаг. Хайрцагнууд нь хямд, жижиг (4.8 x 3.3 x 0.6 инч; 122 x 84 x 15 мм) 
 	байдаг. 8мм-ийн соронзон хальсны нэг сул тал нь толгойнуудын дагуух соронзон хальсны харьцангуй хөдөлгөөний
 	өндөр хувиас болоод харьцангуй богино толгой ба соронзон хальсны амьдрах хугацаатай байдаг явдал юм.</para>
 
       <para>Өгөгдөл дамжуулах чадвар нь ~250&nbsp;kB/s-аас ~500&nbsp;kB/s хүртэл байна. 
 	Өгөгдлийн хэмжээ нь 300&nbsp;MB-аас эхэлж 7&nbsp;GB хүрнэ. Тоног төхөөрөмжийн шахалт 
 	энэ хөтчүүдийн ихэнхэд байх бөгөөд энэ нь багтаамжийг ойролцоогоор хоёр дахин нэмэгдүүлдэг.
 	Эдгээр хөтчүүд нь нэг буюу эсвэл нэг кабинетдаа 6 хөтөч болон 120 соронзон хальстай олон хөтөч 
 	бүхий соронзон хальсны сан (library) хэлбэрээр байдаг. соронзон хальснууд нь автоматаар солигддог. 
 	Сангийн багтаамж 840+&nbsp;GB хүрнэ.</para>
 
       <para>Exabyte <quote>Mammoth</quote> загвар нь нэг соронзон хальс дээр 12&nbsp;GB 
 	((24&nbsp;GB шахалттайгаар) дэмждэг бөгөөд ердийн соронзон хальсны хөтчөөс ойролцоогоор 
 	хоёр дахин үнэтэй байдаг.</para>
 
       <para>Өгөгдөл нь соронзон хальс уруу мушгиа скан ашиглагдан бичигддэг, толгойнууд нь зөөвөрлөгч уруу
 	өнцгөөр байрладаг (ойролцоогоор 6 градус). Соронзон хальс нь толгойнуудыг барьж байдаг дамрын 
 	270 градус орчим ороодог. Соронзон хальс дамар дээгүүр гулгаж байхад дамар нь эргэж байдаг. 
 	Үр дүнд нь өгөгдлийн өндөр нягтрал болон соронзон хальсны дагуу нэг ирмэгээс нөгөө уруу өнцөгдсөн ойрхон 
 	багцалсан замууд үүсэх болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="backups-tapebackups-qic">
       <title>QIC</title>
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>QIC-150</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>QIC-150 соронзон хальснууд болон хөтчүүд нь магадгүй хамгийн нийтлэг соронзон хальсны хөтөч, зөөвөрлөгч
 	юм. QIC соронзон хальсны хөтчүүд нь хамгийн хямд <quote>нухацтай</quote> нөөцлөлтийн хөтчүүд 
 	юм. Сул тал нь зөөвөрлөгчийн үнэ байдаг. QIC соронзон хальснууд нь 8мм болон 4мм соронзон хальснуудтай 
 	харьцуулахад GB өгөгдлийн хадгалалтын хувьд 5 дахин үнэтэй байдаг. Гэхдээ таны 
 	хэрэглээнд цөөн (half-dozen) соронзон хальснууд хангалттай бол QIC нь магадгүй зөв сонголт 
 	болж болох юм. QIC нь <emphasis>хамгийн</emphasis> нийтлэг соронзон хальсны хөтөч юм. 
 	Сайт бүр ямар нэг хэмжээний QIC хөтөчтэй байдаг. QIC нь физикийн хувьд төстэй (заримдаа адил) 
 	соронзон хальснуудад их хэмжээний нягтралтай байдаг. QIC хөтчүүд нь чимээгүй биш юм. 
 	Эдгээр хөтчүүд нь өгөгдлийг бичиж эхлэхээсээ өмнө дуутайгаар хайдаг бөгөөд 
 	унших, бичих эсвэл хайхдаа мэдэгдэхүйц дуутай байдаг. QIC соронзон хальснууд нь 
 	6&nbsp;x 4&nbsp;x 0.7 инч (152 x 102 x 17 мм) хэмжээтэй байдаг.</para>
 
       <para>Өгөгдлийн дамжуулах чадвар ~150&nbsp;kB/s-с ~500&nbsp;kB/s хүртэл байна. 
 	Өгөгдлийн багтаамж 40&nbsp;MB-с 15&nbsp;GB хүртэл байна. Шинэ QIC хөтчүүдийн 
 	ихэнхэд тоног төхөөрөмжийн шахалт байдаг. QIC хөтчүүд нь бага суулгагддаг; тэдгээр нь 
 	DAT хөтчүүдээр шахагдсан юм.</para>
 
       <para>Өгөгдөл нь соронзон хальс уруу замаар бичигддэг. Замууд нь соронзон хальсны зөөвөрлөгчийн нэг төгсгөлөөс 
 	нөгөө уруу урт тэнхлэгийн дагуу байдаг. Замуудын тоо болон замын өргөн соронзон хальсны багтаамжаас 
 	хамаарч өөр өөр байдаг. Бүх шинэ хөтчүүдийн ихэнх нь хамгийн багадаа бодоход уншилтын 
 	(ихэнхдээ бас бичилтийн хувьд) хуучинтайгаа нийцтэй байдаг. QIC нь өгөгдлийн аюулгүй 
 	байдлын хувьд нэлээн нэр хүндтэй байдаг (механизм нь хөтчүүдийг мушгиа скан хийснээс 
 	илүү хялбар бөгөөд хүчирхэг байдаг).</para>
 
       <para>5,000 нөөцлөлтийн дараа соронзон хальснуудыг ашиглахаа болих шаардлагатай.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="backups-tapebackups-dlt">
       <title>DLT</title>
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>DLT</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>DLT нь энд жагсаагдсан бүх хөтчийн төрлүүдээс хамгийн хурдан өгөгдөл дамжуулах 
 	чадвартай байдаг. 1/2" (12.5мм) соронзон хальс нь ганц дамартай хайрцагт 
 	(4 x 4 x 1 инч; 100 x 100 x 25 мм) байдаг. Хайрцаг нь нэг талаараа 
 	ганхах хаалгатай байдаг. Хөтчийн механизм соронзон хальсны тэргүүнийг гаргаж авахын тулд 
 	энэ хаалгыг онгойлгодог. Соронзон хальсны тэргүүн нь зууван нүхтэй байх бөгөөд 
 	хөтөч соронзон хальсыг <quote>дэгээдэхдээ</quote> үүнийг  ашигладаг. Авах (take-up) 
 	дамар нь соронзон хальсны хөтчийн дотор байрладаг. Энд жагсаагдсан 
 	бусад соронзон хальсны хайрцагнууд (9 замтай соронзон хальснууд нь жич юм) нь соронзон хальсны хайрцган дотор 
 	байрлах хангах болон take-up дамруудтай  байдаг.</para>
 
       <para>Өгөгдөл дамжуулах чадвар нь ойролцоогоор 1.5&nbsp;MB/s бөгөөд 4мм, 8м,  QIC 
 	соронзон хальсны хөтчүүдийн дамжуулах чадвараас 3 дахин их байдаг. Өгөгдлийн багтаамж нь 
 	нэг хөтчийн хувьд 10&nbsp;GB-аас 20&nbsp;GB хүрдэг. Хөтчүүд нь олон соронзон хальс 
 	солигчид болон олон соронзон хальс хэлбэрээр байдаг, олон хөтөч бүхий соронзон хальсны сангууд нь 
 	нийтдээ 50&nbsp;GB-с 9&nbsp;TB хүртэл хадгалалт бүхий 5-аас 900 хүртэл соронзон хальснуудыг  
 	1-ээс 20 хүртэлх хөтчүүд дээр агуулдаг.</para>
 
       <para>Шахалттай бол DLT Төрөл 4 хэлбэршүүлэлт нь 70&nbsp;GB багтаамжийг 
 	дэмждэг.</para>
 
       <para>Өгөгдөл нь соронзон хальсны замууд дээр аялалын чиглэлийн дагуу (QIC соронзон хальснуудын адил) 
 	зэрэгцээгээр бичигддэг. Хоёр зам нэг удаа бичигддэг. Унших/бичих толгойны амьдрах хугацаа 
 	харьцангуй урт байдаг; соронзон хальс хөдлөхөө болиход толгой болон соронзон хальсны хоорондын 
 	хамаатай хөдөлгөөн байхгүй болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title id="backups-tapebackups-ait">AIT</title>
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>AIT</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>AIT нь Sony-гоос гаргасан шинэ хэлбэршүүлэлт бөгөөд нэг соронзон хальсны хувьд 50&nbsp;
 	GB хүртэл (шахалттайгаар) мэдээллийг агуулж чадна. Соронзон хальснууд нь санах ойн бичил 
 	схемүүдийг агуулдаг бөгөөд эдгээр нь соронзон хальсны агуулгын индексийг хадгалдаг. Бусад 
 	соронзон хальснуудын хувьд хэд хэдэн минут шаардагддаг бол харин энэ индексийг соронзон хальсны хөтөч 
 	соронзон хальс дээрх файлуудын байрлалыг тодорхойлохын тулд  маш хурдан уншдаг. 
 	<application>SAMS:Alexandria</application> зэрэг програм нь 
 	соронзон хальсны санах ойн бичил схемтэй шууд холбогдон агуулгыг дэлгэцэд гаргаж, ямар файлууд аль 
 	соронзон хальс уруу нөөцлөгдсөнийг тодорхойлж, зөв соронзон хальсыг олон ачаалж соронзон хальснаас өгөгдлийг 
 	сэргээн дөч болон түүнээс дээш AIT соронзон хальсны сангуудыг ажиллуулж чаддаг.</para>
 
       <para>Үүнтэй адил сангууд $20,000 хавьцаа үнэ хүрч тэдгээрийг сонирхогчдын зах зээлээс 
 	бага зэрэг шахдаг байна.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Шинэ соронзон хальсыг анх удаа ашиглах нь</title>
 
       <para>Анхны удаа шинэ, хов хоосон соронзон хальсыг уншихыг оролдвол амжилтгүй болно. 
 	Консолын мэдэгдлүүд үүнтэй төстэй байна:</para>
 
       <screen>sa0(ncr1:4:0): NOT READY asc:4,1
 sa0(ncr1:4:0):  Logical unit is in process of becoming ready</screen>
 
       <para>Соронзон хальс нь Identifier Block буюу Танигч Блокийг (block number 0) 
 	агуулаагүй байна. Бүх QIC соронзон хальснууд нь QIC-525 стандартыг хэрэглэж эхэлснээс 
 	хойш Танигч Блокийг соронзон хальсанд бичдэг. Хоёр шийдэл байдаг:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para><command>mt fsf 1</command> тушаал нь Танигч Блокийг соронзон хальс уруу 
 		бичихийг соронзон хальсны хөтчид хэлнэ.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Нүүрний товчлуурыг ашиглан соронзон хальсыг гаргаж авна.</para>
 
 	  <para>Соронзон хальсыг дахин хийгээд түүн уруу өгөгдлийг 
 		<command>dump</command> хийнэ.</para>
 
 	  <para><command>dump</command> тушаал нь <errorname>DUMP: End of tape
 	    detected</errorname> гэж мэдэгдэх бөгөөд консол <errorname>HARDWARE
 	    FAILURE info:280 asc:80,96</errorname> гэж харуулна.</para>
 
 	  <para><command>mt rewind</command> тушаал ашиглан соронзон хальсыг буцаана.</para>
 
 	  <para>Дараа дараачийн соронзон хальсны үйлдлүүд амжилттай болно.</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="backups-floppybackups">
     <title>Уян диск уруу нөөцлөх</title>
 
     <sect2 id="floppies-using">
       <title>Өөрийн өгөгдлийг нөөцлөхийн тулд би уян дискнүүдийг ашиглаж болох уу?</title>
       <indexterm><primary>нөөц уян дискнүүд</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>уян дискнүүд</primary></indexterm>
 
       <para>Уян дискнүүд нь нөөц хийхэд тийм ч тохиромжтой зөөвөрлөгч биш юм, учир нь:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>Энэ зөөвөрлөгч нь найдваргүй, ялангуяа урт хугацааны туршид найдваргүй 
 		байдаг.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Нөөцлөх болон буцааж сэргээх нь их удаан байдаг.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Тэдгээр нь маш хязгаарлагдмал багтаамжтай (бүхэл бүтэн хатуу дискийг хэдэн арван 
 		уян дискэнд нөөцлөх нь их олон өдөр шаардана).</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Гэхдээ хэрэв танд өөрийн өгөгдлийг нөөцлөх өөр ямар ч арга байхгүй бол 
 	уян дискнүүдэд нөөцлөх нь нөөц хийхгүй байснаас хамаагүй дээр юм.</para>
 
       <para>Хэрэв та уян дискнүүд ашиглах шаардлагатай болсон бол сайн чанарынхыг 
 	ашигласан эсэхээ шалгах хэрэгтэй. Оффис дээр чинь хоёр жил хэвтсэн уян дискнүүд
 	муу сонголт болох юм. Нэр хүндтэй үйлдвэрлэгчээс гаргасан шинэ дискнүүдийг 
 	ашиглах нь зүйтэй юм.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="floppies-creating">
       <title>Тэгэхээр би өөрийн өгөгдлийг уян диск уруу хэрхэн нөөцлөх вэ?</title>
 
       <para>Уян диск уруу нөөцлөх хамгийн шилдэг арга нь &man.tar.1; тушаалыг 
 	<option>-M</option> (олон эзлэхүүн) тохируулгатайгаар ашиглах 
 	явдал юм. Энэ нь олон уян дискнүүдэд нөөцлөх боломжийг олгодог.</para>
 
       <para>Тухайн сан болон дэд сан доторх бүх файлуудыг нөөцлөхийн тулд үүнийг 
 	ашиглах хэрэгтэй (<username>root</username> хэрэглэгчээр):</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tar Mcvf /dev/fd0 *</userinput></screen>
 
       <para>Эхний уян диск дүүрсний дараа &man.tar.1; нь дараагийн эзлэхүүнийг 
 	оруулахыг хүсэх болно (учир нь &man.tar.1; нь зөөвөрлөгчөөс хамааралгүй бөгөөд 
 	эзлэхүүнүүдэд ханддаг; энд уян дискийг хэлж байна).</para>
 
       <screen>Prepare volume #2 for /dev/fd0 and hit return:</screen>
 
       <para>Энэ нь заагдсан файлууд архивлагдах хүртэл (эзлэхүүний дугаар нэмэгдэн) 
 	давтагдах болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="floppies-compress">
       <title>Би өөрийнхөө нөөцүүдийг шахаж болох уу?</title>
       <indexterm>
         <primary><command>tar</command></primary>
       </indexterm>
       <indexterm>
         <primary><command>gzip</command></primary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary>шахалт</primary></indexterm>
 
       <para>Харамсалтай нь &man.tar.1; нь олон эзлэхүүн бүхий архивуудын хувьд 
 	<option>-z</option> тохируулгыг ашиглахыг зөвшөөрдөггүй. Мэдээж та 
 	бүх файлуудыг &man.gzip.1; хийж тэдгээрийг уян диск уруу &man.tar.1; 
 	хийж дараа нь файлуудыг дахин &man.gunzip.1; хийж болно!</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="floppies-restoring">
       <title>Би өөрийн нөөцүүдийг хэрхэн сэргээх вэ?</title>
 
       <para>Бүхэл архивыг сэргээхдээ дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tar Mxvf /dev/fd0</userinput></screen>
 
       <para>Зөвхөн заагдсан файлуудыг сэргээх хоёр арга байдаг бөгөөд та 
 	тэдгээрийг ашиглаж болно. Эхлээд та эхний дискнээс эхлээд дараах тушаалыг 
 	ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tar Mxvf /dev/fd0 <replaceable>filename</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>&man.tar.1; хэрэгсэл нь шаардлагатай файлыг олох хүртлээ дараа дараагийн уян дискнүүдийг 
 	хийхийг танаас хүсэх болно.</para>
 
       <para>Өөрөөр, хэрэв та файл нь яг аль уян диск дээр байгааг мэдэж байвал 
 	ердөө л тэр уян дискийг оруулж дээрхтэй адил тушаалыг ашиглах хэрэгтэй.
 	Хэрэв уян диск дээрх эхний файл нь өмнөх диск дээрхийн үргэлжлэл бол 
 	таныг асуугаагүй байсан ч гэсэн &man.tar.1; үүнийг сэргээж чадахгүй 
 	гэж танд анхааруулах болно!</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="backup-strategies">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Лоуэл</firstname>
 	  <surname>Жилбэрт</surname>
 	  <contrib>Анхлан хийсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 3 Dec 2005 -->
     </sect1info>
 
     <title>Нөөцлөх стратегууд</title>
 
     <para>Нөөцлөх төлөвлөгөөг боловсруулах эхний шаардлага нь дараах бүх асуудлуудыг 
 	хамарсан эсэхийг шалгах явдал юм:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>Дискний гэмтэл</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Санамсаргүй файл устгалт</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Санамсаргүй файлын эвдрэл</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Газар дээрх нөөцүүд байвал тэдгээрийг оруулаад машины 
 	бүрэн сүйрэл (өөрөө хэлбэл гал).</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Эдгээр асуудал бүрийг шал өөр техникээр шийдэснээр зарим системүүдийг 
 	илүүтэй ажиллуулах төгс боломж байж болох юм. Маш бага үнэ цэнэтэй 
 	өгөгдөл бүхий чанга хувийн системүүдийг тооцохгүй юм бол нэг техник нь 
 	бүх асуудлуудыг хамрах нь бараг боломжгүй юм.</para>
 
     <para>Хэрэгслийн хайрцаг дахь зарим нэг техникүүдийг дурдвал:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>Бүх системийн архивууд нь сайтаас гадна байнгын зөөвөрлөгчид 
 	нөөцлөгдөнө. Энэ нь дээр дурдсан бүх асуудлуудаас хамгаалах боловч 
 	сэргээх нь тохиромжгүй удаан байдаг. Та нөөцүүдийн хуулбаруудыг 
 	газар дээр нь ба/эсвэл шууд авч болохоор хадгалж болох боловч 
 	файлуудыг сэргээх нь ялангуяа зөвшөөрөгдөөгүй хэрэглэгчдэд 
 	бас л тохиромжгүй хэвээр байдаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Файлын системийн хормын хувилбарууд. Энэ нь яг үнэндээ зөвхөн 
 	санамсаргүйгээр файлыг устгасан тохиолдолд тустай, гэхдээ 
 	энэ нь тийм тохиолдолд <emphasis>маш</emphasis> тус болохуйц 
 	байдаг бөгөөд хурдан, ажиллахад хялбар байдаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Бүх файлын систем ба/эсвэл дискнүүдийн хуулбарууд (бүхэл машины үе үе давтагдах 
 	&man.rsync.1;). Энэ нь ерөнхийдөө онцгой шаардлага бүхий сүлжээнүүдэд хамгийн 
 	ашигтай байдаг. Дискний эвдрэл, гэмтлийн эсрэг ерөнхий хамгаалалтын хувьд 
 	энэ нь ихэвчлэн <acronym>RAID</acronym>-с чанарын хувьд муу байдаг. Санамсаргүйгээр 
 	устгасан файлуудыг сэргээхэд энэ нь <acronym>UFS</acronym> хормын хувилбартай 
 	дүйцэхээр боловч та алийг дээдэлдгээс хамаарах юм.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><acronym>RAID</acronym>.  Диск эвдрэх, гэмтэх үед зогсох хугацааг 
 	багасгаж зайлсхийдэг. Маш бага шаардлагатай хэдий ч дискний эвдрэлүүдтэй илүүтэй 
 	зууралдах (учир нь та олон дисктэй) хэрэгтэй болдог.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Файлуудын байрлалыг (хурууны хээ) шалгах. Үүнд &man.mtree.8; хэрэгсэл их 
 	ашигтай байдаг. Энэ нь нөөцлөх техник биш боловч танд өөрийн нөөцүүддээ хандахаар 
 	болох үед та хэрэг болох болно. Энэ нь сайтаас гаднах шууд 
 	бус нөөцүүдийн хувьд ялангуяа чухал бөгөөд үе үе шалгагдаж байх ёстой.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Үүнээс илүү олон техникийг бодож олох нь амархан бөгөөд тэдгээрийн 
 	ихэнх нь дээр дурдсан техникүүдийн өөр хувилбарууд юм. Тусгайлсан шаардлагууд нь 
 	ихэвчлэн тусгайлсан техникт хүргэдэг (жишээ нь шууд ажиллаж байгаа мэдээллийн 
 	баазыг нөөцлөх нь зөвхөн мэдээллийн санд зориулагдсан аргыг дундын шат 
 	болгон ихэвчлэн ашиглахыг шаарддаг). Ямар аюулуудаас та хамгаалахыг хүсэж байгаа болон 
 	тэдгээр тус бүртэй хэрхэн ажиллахаа мэдэх нь чухал юм.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="backup-basics">
     <title>Нөөцлөлтийн үндсүүд</title>
 
     <para>Гурван гол нөөцлөх програм бол &man.dump.8;, &man.tar.1; болон 
 	&man.cpio.1; юм.</para>
 
     <sect2>
       <title>Dump ба Restore</title>
       <indexterm>
         <primary>нөөцлөх програм хангамж</primary>
 	<secondary>dump / restore</secondary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary><command>dump</command></primary></indexterm>
       <indexterm><primary><command>restore</command></primary></indexterm>
 
       <para>Уламжлалт &unix; нөөцлөх програмууд нь <command>dump</command> ба 
 	<command>restore</command> юм. Тэдгээр нь файлын системүүдээр үүсгэгдсэн 
 	файлууд, холбоосууд болон сангуудын хийсвэр ойлголтуудын доор хөтчүүд дээр дискний 
 	блокуудын цуглуулга хэлбэрээр ажилладаг. <command>dump</command> нь 
 	төхөөрөмж дээрх бүхэл файлын системийг нөөцөлдөг. Файлын системийн зөвхөн 
 	хэсгийг эсвэл нэгээс илүү файлын систем дагуу байрлах сангийн модыг энэ нь нөөцөлж 
 	чаддаггүй. <command>dump</command> нь файлууд болон сангуудыг соронзон хальс уруу 
 	бичдэггүй, харин файлууд болон сангуудаас тогтох түүхий өгөгдлийн блокуудыг 
 	бичдэг.</para>
 
       <note><para>Хэрэв та өөрийн root сандаа <command>dump</command>-г 
 	хэрэглэвэл та <filename>/home</filename>,
         <filename>/usr</filename> эсвэл бусад олон сангуудыг нөөцлөхгүй бөгөөд 
 	үүний учир бол эдгээр нь ихэвчлэн бусад файлын системүүдийн холбох цэгүүд буюу 
 	эсвэл тэдгээр файлын системүүд уруу заасан симболын холбоосууд байдаг.</para></note>
 
       <para><command>dump</command> нь өөрийн хөгжлийн эхний өдрүүд болох 
 	AT&amp;T UNIX-ийн 6-р хувилбараас (1975 он орчим) үлдсэн кодтой 
 	байдаг. Анхдагч параметрүүд нь өнөөдөр байгаа өндөр нягтралтай (62,182 ftpi хүртэл) 
 	зөөвөрлөгчид биш 9 зам (6250 bpi) бүхий соронзон хальсанд тохирдог. Одоогийн соронзон хальсны 
 	хөтчүүдийн багтаамжийг хэрэглэхийн тулд эдгээр анхдагчуудыг тушаалын мөрөөс дарж 
 	өөрчлөх ёстой.</para>
 
       <indexterm><primary><filename>.rhosts</filename></primary></indexterm>
       <para>Мөн сүлжээгээр өөр компьютерт холбогдсон соронзон хальсны хөтөч уруу өгөгдлийг 
 	<command>rdump</command> болон <command>rrestore</command> 
 	тушаал ашиглан нөөцлөх боломжтой байдаг. Энэ хоёр програм нь алсын соронзон хальсны 
 	хөтчид хандахдаа &man.rcmd.3; болон &man.ruserok.3;-д тулгуурладаг. 
 	Тиймээс нөөцлөлтийг хийж байгаа хэрэглэгч алсын компьютерийн 
 	<filename>.rhosts</filename> файл дотор жагсаагдсан байх ёстой. 
 	<command>rdump</command> болон <command>rrestore</command> 
 	тушаалуудад өгөх нэмэлт өгөгдлүүд нь алсын компьютер дээр ашиглаж болохоор 
 	байх ёстой. <hostid>komodo</hostid> гэж нэрлэгдсэн Sun уруу холбогдсон 
 	Exabyte соронзон хальсны хөтөч уруу FreeBSD компьютераас <command>rdump</command> 
 	хийхдээ дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>/sbin/rdump 0dsbfu 54000 13000 126 komodo:/dev/nsa8 /dev/da0a 2>&amp;1</userinput></screen>
 
       <para>Болгоомжлоорой: <filename>.rhosts</filename> танин нэвтрэлтийг 
 	зөвшөөрөх нь аюулгүй байдлын асуудлууд үүсгэдэг. Өөрийн нөхцөл байдлыг 
 	анхааралтай үнэлэх хэрэгтэй.</para>
 
       <para>Мөн <command>dump</command> болон <command>restore</command> 
 	тушаалыг илүү аюулгүй загвараар <command>ssh</command> дээгүүр ашиглах 
 	бас боломжтой байдаг.</para>
 
       <example>
 	<title><application>ssh</application>-ээр <command>dump</command>-г ашиглах нь</title>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>/sbin/dump -0uan -f - /usr | gzip -2 | ssh -c blowfish \
           targetuser@targetmachine.example.com dd of=/mybigfiles/dump-usr-l0.gz</userinput></screen>
 
       </example>
 
       <para>Эсвэл <command>dump</command>-ийн дотор байдаг нэг арга болох <envar>RSH</envar> орчны хувьсагчийг 
 	тохируулан ашиглаж болно:</para>
 
       <example>
 	<title><application>ssh</application>-ээр <envar>RSH</envar> тохируулан <command>dump</command>-г 
 		ашиглах нь</title>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>RSH=/usr/bin/ssh /sbin/dump -0uan -f targetuser@targetmachine.example.com:/dev/sa0 /usr</userinput></screen>
 
       </example>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><command>tar</command></title>
       <indexterm>
         <primary>нөөцлөх програм хангамж</primary>
         <secondary><command>tar</command></secondary>
       </indexterm>
 
       <para>&man.tar.1; нь бас AT&amp;T UNIX-ийн 6-р хувилбараас (1975 он орчим) 
 	эхтэй. <command>tar</command> нь файлын системтэй хамт ажилладаг; 
 	энэ нь файлууд болон сангуудыг соронзон хальс уруу бичдэг. <command>tar</command> 
 	нь &man.cpio.1;-д байдаг бүрэн хэмжээний тохируулгуудыг дэмждэггүй боловч 
 	энэ нь <command>cpio</command>-ийн хэрэглэдэг ховор тушаалын дамжуулах 
 	хоолойг шаарддаггүй.</para>
 
       <indexterm><primary><command>tar</command></primary></indexterm>
 
       <para>FreeBSD 5.3 болон түүнээс хойшх хувилбарт GNU <command>tar</command> 
 	болон анхдагч <command>bsdtar</command> тушаалууд байдаг. GNU хувилбарыг 
 	<command>gtar</command> гэж ажиллуулж болдог. Энэ нь <command>rdump</command>-тай 
 	адил дүрмийг ашиглаж алсын төхөөрөмжүүдийг дэмждэг. 
 	<hostid>komodo</hostid> гэж нэрлэгдсэн Sun уруу холбогдсон 
 	Exabyte соронзон хальсны хөтөч уруу <command>tar</command> 
 	хийхдээ дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>/usr/bin/gtar cf komodo:/dev/nsa8 . 2>&amp;1</userinput></screen>
 
       <para>Алсын соронзон хальсны хөтөч уруу өгөгдлийг илгээхдээ <command>rsh</command> болон 
 	дамжуулах хоолой ашиглан <command>bsdtar</command> тушаалаар үүнийг бас 
 	хийж болно.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tar cf - . | rsh <replaceable>hostname</replaceable> dd of=<replaceable>tape-device</replaceable> obs=20b</userinput></screen>
 
       <para>Хэрэв та сүлжээгээр нөөцлөхийн аюулгүй байдалд санаа зовж байгаа бол 
 	<command>rsh</command>-ийн оронд <command>ssh</command> тушаалыг 
 	ашиглах хэрэгтэй.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><command>cpio</command></title>
       <indexterm>
         <primary>нөөцлөх програм хангамж</primary>
         <secondary><command>cpio</command></secondary>
       </indexterm>
 
       <para>&man.cpio.1; нь соронзон зөөвөрлөгчид зориулагдсан &unix;-ийн 
 	анхны файл солилцох соронзон хальсны програм юм. <command>cpio</command> нь 
 	(бусад олон тохируулгуудын дотроос) байт солилцохыг хийх, хэд хэдэн төрлийн 
 	архивын хэлбэршүүлэлтүүдийг бичих болон өгөгдлийг өөр програм уруу хоолойгоор 
 	гаргах зэрэг тохируулгуудтай байдаг. Сүүлийн боломж нь <command>cpio</command>-г 
 	суулгацын зөөвөрлөгчийн хувьд сайн сонголт болгодог. <command>cpio</command> нь 
 	сангийн модоор хэрхэн явахаа мэддэггүй бөгөөд файлуудын жагсаалтыг 
 	<filename>stdin</filename>-ээс хангаж өгөх ёстой.</para>
       <indexterm><primary><command>cpio</command></primary></indexterm>
 
       <para><command>cpio</command> нь сүлжээгээр нөөцлөхийг дэмждэггүй. 
 	Та дамжуулах хоолой болон <command>rsh</command>-ийг ашиглаж өгөгдлийг 
 	алсын соронзон хальсны хөтөч уруу илгээж болно.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>for f in <replaceable>directory_list; do</replaceable></userinput>
 <userinput>find $f &gt;&gt; backup.list</userinput>
 <userinput>done</userinput>
 &prompt.root; <userinput>cpio -v -o --format=newc &lt; backup.list | ssh <replaceable>user</replaceable>@<replaceable>host</replaceable> "cat &gt; <replaceable>backup_device</replaceable>"</userinput></screen>
 
       <para><replaceable>directory_list</replaceable> нь таны нөөцлөхийг хүссэн 
 	сангуудын жагсаалт бол
 	<replaceable>user</replaceable>@<replaceable>host</replaceable> нь 
 	нөөцлөлтийг хийж байгаа хэрэглэгч/хостын нэрийн хослол бөгөөд 
 	<replaceable>backup_device</replaceable> нь нөөцлөлт хийгдэх төхөөрөмж 
 	(өөрөөр хэлбэл <filename>/dev/nsa0</filename>) юм.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><command>pax</command></title>
       <indexterm>
         <primary>нөөцлөх програм хангамж</primary>
         <secondary><command>pax</command></secondary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary><command>pax</command></primary></indexterm>
       <indexterm><primary>POSIX</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>IEEE</primary></indexterm>
 
       <para>&man.pax.1; нь <command>tar</command> болон <command>cpio</command> 
 	тушаалын IEEE/&posix;-ийн хариулт юм. Жил ирэх тутам <command>tar</command> болон 
 	<command>cpio</command> тушаалуудын төрөл бүрийн хувилбарууд нь хоорондоо мэдэгдэхүйц 
 	нийцгүй болж ирсэн юм. Тэдгээртэй тэмцэж бүр мөсөн стандартчилахын оронд 
 	&posix; нь архивын шинэ хэрэгсэл үүсгэсэн юм. <command>pax</command> нь 
 	өөрийн шинэ хэлбэршүүлэлтээс гадна <command>cpio</command> болон <command>tar</command> 
 	тушаалуудын төрөл бүрийн хэлбэршүүлэлтийн ихэнхийг уншиж бичихийг оролддог. 
 	Энэ тушаалын олонлог нь  <command>tar</command> тушаалынхтай биш харин 
 	<command>cpio</command> тушаалынхтай илүү төстэй байдаг.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="backups-programs-amanda">
       <title><application>Amanda</application></title>
       <indexterm>
         <primary>нөөцлөх програм хангамж</primary>
         <secondary><application>Amanda</application></secondary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary><application>Amanda</application></primary></indexterm>
 
       <!-- Remove link until <port> tag is available -->
       <para><application>Amanda</application> (Advanced Maryland
         Network Disk Archiver) нь нэг програм биш клиент/сервер програм юм. 
 	<application>Amanda</application> сервер нь ганц соронзон хальсны хөтөч уруу 
 	<application>Amanda</application> клиенттэй, <application>Amanda</application> 
 	сервер уруу сүлжээгээр холбогдсон дурын тооны компьютерийг нөөцлөх болно. 
 	Хэд хэдэн том дискнүүд бүхий сайтууд дээр байдаг нийтлэг асуудлууд нь өгөгдлийг 
 	соронзон хальс уруу нөөцлөхөд шаардагдах хугацаа  нь уг үйлдлийн хувьд зориулагдсан 
 	хугацаанаас илүү гарах явдал юм. <application>Amanda</application> нь 
 	энэ асуудлыг шийддэг. <application>Amanda</application> нь 
 	хэд хэдэн файлын системүүдийг нэг зэрэг нөөцлөхдөө <quote>holding disk буюу хүлээгдэх диск</quote>ийг
 	ашигладаг. <application>Amanda</application> нь 
 	<quote>архивын олонлогууд</quote> буюу <application>Amanda</application>-ийн 
 	тохиргооны файлд жагсаагдсан бүх файлын системүүдийн бүрэн нөөцлөлтүүдийг үүсгэхэд хэсэг хугацаанд 
 	хэрэглэгдсэн бүлэг соронзон хальснуудыг үүсгэдэг. <quote>Архивын олонлогууд</quote> нь бас 
 	файлын системүүдийн шөнө болгоны нэмэгдсэн (эсвэл ялгаатай) нөөцлөлтүүдийг агуулдаг. 
 	Эвдэрсэн файлын системийг сэргээх нь хамгийн сүүлийн бүрэн нөөцлөлт болон нэмэгдсэн 
 	нөөцлөлтүүдийг шаарддаг.</para>
 
       <para>Тохиргооны файл нь нөөцлөлтүүд болон <application>Amanda</application>-ийн 
 	үүсгэдэг сүлжээний урсгалыг нарийн хянах боломжийг хангадаг. <application>Amanda</application>
 	нь өгөгдлийг соронзон хальс уруу бичихийн тулд дээр дурдсан нөөцлөлтийн програмуудыг 
 	ашиглана. <application>Amanda</application> нь порт эсвэл багц хэлбэрээр 
 	байдаг бөгөөд анхдагчаар суулгагдаагүй байдаг.</para>
       </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Юу ч хийхгүй байх</title>
 
       <para><quote>Юу ч хийхгүй байх</quote> нь компьютерийн програм биш боловч энэ нь 
 	хамгийн их ашиглагддаг нөөцлөлтийн стратеги юм. Ямар ч эхний зардал байхгүй. 
 	Мөрдөх нөөцлөлтийн төлөвлөгөө байхгүй. Зүгээр л үгүй гэх хэрэгтэй. Хэрэв таны 
 	өгөгдөлд ямар нэг асуудал тохиолдвол шүд зуугаад л тэвчих хэрэгтэй!</para>
 
       <para>Хэрэв таны цаг болон өгөгдөл нь тийм ч чухал биш эсвэл юу ч биш бол 
 	<quote>Do nothing буюу юу ч хийхгүй байх</quote> нь таны компьютерийн 
 	хувьд хамгийн тохиромжтой нөөцлөлтийн програм болох юм. Гэхдээ &unix; 
 	нь ашигтай хэрэгсэл юм, та зургаан сарын дотор үнэтэй файлуудын цуглуулгатай  болж 
 	үүнийг мэдрэх болно.</para>
 
       <para><quote>Юу ч хийхгүй байх</quote> нь <filename>/usr/obj</filename> 
 	болон таны компьютераар яг үүсгэгдэж болох бусад сангийн моднуудын хувьд зөв 
 	нөөцлөх арга болдог. Үүний жишээ нь энэ гарын авлагын  HTML эсвэл &postscript;-с
 	тогтох хувилбарын файлууд байж болох юм. Эдгээр баримтын хэлбэршүүлэлтүүд нь 
 	SGML оролтын файлуудаас үүсгэгддэг. HTML эсвэл &postscript; файлуудын 
 	нөөцлөлтийг үүсгэх нь шаардлагагүй юм. SGML файлууд нь байнга нөөцлөгддөг.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аль нөөцлөлтийн програм хамгийн шилдэг нь вэ?</title>
       <indexterm>
         <primary>LISA</primary>
       </indexterm>
 
       <para>&man.dump.8; <emphasis>Үе.</emphasis> Элизабет Д. Звики
 	энд дурдагдсан бүх нөөцлөлтийн програмуудыг зовоосон тест хийсэн. Өөрийн бүх өгөгдөл 
 	болон &unix; файлын системүүдийн онцлогуудыг хадгалах цэвэр сонголт бол 
 	<command>dump</command> болсон байна. Элизабет маш их төрөл бүрийн ховор 
 	нөхцөлүүдийг  (зарим нь тийм ч ховор биш) агуулсан файлын системүүдийг үүсгэж 
 	тэдгээр файлын системүүдийг нөөцлөн дараа нь сэргээж програм бүрийг тест хийсэн 
 	байна. Онцгой зүйлүүдэд цоорхойтой файлууд, хоосон блоктой болон цоорхойтой 
 	файлууд, сонин тэмдэгт бүхий нэрээс тогтсон файлууд, бичигдэх боломжгүй уншигдах 
 	боломжгүй файлууд, төхөөрөмжүүд, нөөцлөлтийн үед хэмжээгээ өөрчлөх файлууд, 
 	нөөцлөлтийн үед үүсгэгдэж/устгагдсан файлууд зэргийг дурдаж болох юм. 
 	Тэрээр үр дүнгээ 1991 оны 10 сард LISA дээр үзүүлсэн байна. 
 	<ulink url="http://berdmann.dyndns.org/zwicky/testdump.doc.html">Нөөцлөлт 
 	болон Архивын програмуудыг зовоох тест</ulink> холбоосыг үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Яаралтай сэргээх процедур</title>
 
       <sect3>
 	<title>Гамшгийн өмнө</title>
 
 	<para>Учирч болзошгүй гамшигт бэлтгэхийн тулд таны хийх ёстой дөрвөн 
 	үе шат байдаг.</para>
 	<indexterm>
     <primary><command>bsdlabel</command></primary>
   </indexterm>
 
 	<para>Эхлээд өөрийн диск бүрийн bsdlabel
 	(өөрөөр хэлбэл <command>bsdlabel da0 | lpr</command>), өөрийн 
 	файлын системийн хүснэгт (<filename>/etc/fstab</filename>) болон 
 	бүх ачаалалтын мэдэгдлүүдийг тус бүр хоёр хувь хэвлэх хэрэгтэй.</para>
 
 	<indexterm><primary>fix-it уян дискнүүд</primary></indexterm>
 	<para>Дараа нь ачаалах болон уян дискнүүд 
 	(<filename>boot.flp</filename> болон <filename>fixit.flp</filename>) 
 	таны бүх төхөөрөмжүүдийг агуулсан эсэхийг тодорхойлно. Хамгийн хялбараар 
 	шалгах арга нь уян дискний хөтөчдөө ачаалах уян дискийг хийж дахин ачаалж ачаалалтын 
 	мэдэгдлүүдийг шалгах явдал юм. Хэрэв таны бүх төхөөрөмжүүд байгаад ажиллаж 
 	байвал гуравдугаар алхам уруу алгасаарай.</para>
 
 	<para>Эсрэг тохиолдолд та өөрийн бүх дискийг холбож таны соронзон хальсны хөтчид хандаж чадах 
 	цөм бүхий тусгайлсан хоёр ачаалагдах уян диск бэлдэх хэрэгтэй. Эдгээр уян дискнүүд нь 
 	<command>fdisk</command>, <command>bsdlabel</command>,
 	  <command>newfs</command>, <command>mount</command> болон 
 	таны ашигладаг програмуудыг агуулсан байх ёстой. Эдгээр програмууд нь 
 	статикаар холбогдсон байх ёстой. Хэрэв та <command>dump</command>-г 
 	ашигласан бол уян диск нь <command>restore</command>-г агуулсан байх 
 	ёстой.</para>
 
 	<para>Гуравдугаарт нөөц соронзон хальснуудыг байнга үүсгэж байх хэрэгтэй. Таны сүүлийн нөөцлөлтөөс 
 	хойш хийгдсэн өөрчлөлтүүд буцааж авагдах боломжгүйгээр алга болж болох юм. Нөөц 
 	соронзон хальснууд уруу хийж болзошгүй бичилтийг хамгаалах хэрэгтэй.</para>
 
 	<para>Дөрөвдүгээрт уян дискнүүд (<filename>boot.flp</filename> болон 
 	  <filename>fixit.flp</filename> аль эсвэл хоёрдугаар үе дээр таны хийсэн 
  	тусгайлсан хоёр ачаалагдах уян дискнүүд.) болон нөөц соронзон хальснуудыг тест хийнэ. 
 	Процедурынхаа талаар тэмдэглэгээ хийх хэрэгтэй. Эдгээр тэмдэглэгээнүүдээ 
 	ачаалагдах уян дискнүүд, хэвлэсэн зүйл болон нөөц соронзон хальснуудтайгаа цуг хадгалах 
 	хэрэгтэй. Сэргээж байх үед таны анхаарал их сарнисан байж болох бөгөөд тэдгээр 
 	тэмдэглэгээнүүд чинь таныг өөрийн нөөц соронзон хальснуудаа устгахаас сэргийлэх болно 
 	(Яаж? <command>tar xvf /dev/sa0</command> тушаалын оронд та 
 	санамсаргүйгээр <command>tar cvf /dev/sa0</command> гэж бичээд өөрийн 
 	нөөц соронзон хальсыг дарж бичиж болох юм).</para>
 
 	<para>Аюулгүй байдлын нэмэгдэл арга хэмжээ болгож тухайг бүрт нь ачаалагдах уян 
 	дискнүүд болон нөөц соронзон хальс хоёрыг бэлдэж байх хэрэгтэй. Тус бүрийг нь тусад нь алсад 
 	өөр газар хадгалах хэрэгтэй. Тэр өөр газар нь яг тэр оффисийн байрны подвал байх 
 	ЁСГҮЙ. Дэлхийн Худалдааны Төвийн хэд хэдэн фирм үүнийг хэцүү замаар мэдэрсэн 
 	юм. Тэр өөр газар нь таны компьютерууд болон дискний хөтчүүдээс тусгаарлагдсан 
 	физикийн хувьд нэлээд зайтай газар байх ёстой.</para>
 
 	<example>
 	  <title>Ачаалагдах уян диск үүсгэх скрипт</title>
 
 	<programlisting><![ CDATA [#!/bin/sh
 #
 # create a restore floppy
 #
 # format the floppy
 #
 PATH=/bin:/sbin:/usr/sbin:/usr/bin
 
 fdformat -q fd0
 if [ $? -ne 0 ]
 then
 	 echo "Bad floppy, please use a new one"
 	 exit 1
 fi
 
 # place boot blocks on the floppy
 #
 bsdlabel -w -B /dev/fd0c fd1440
 
 #
 # newfs the one and only partition
 #
 newfs -t 2 -u 18 -l 1 -c 40 -i 5120 -m 5 -o space /dev/fd0a
 
 #
 # mount the new floppy
 #
 mount /dev/fd0a /mnt
 
 #
 # create required directories
 #
 mkdir /mnt/dev
 mkdir /mnt/bin
 mkdir /mnt/sbin
 mkdir /mnt/etc
 mkdir /mnt/root
 mkdir /mnt/mnt			# for the root partition
 mkdir /mnt/tmp
 mkdir /mnt/var
 
 #
 # populate the directories
 #
 if [ ! -x /sys/compile/MINI/kernel ]
 then
 	 cat << EOM
 The MINI kernel does not exist, please create one.
 Here is an example config file:
 #
 # MINI -- A kernel to get FreeBSD onto a disk.
 #
 machine         "i386"
 cpu             "I486_CPU"
 ident           MINI
 maxusers        5
 
 options         INET                    # needed for _tcp _icmpstat _ipstat
                                         #            _udpstat _tcpstat _udb
 options         FFS                     #Berkeley Fast File System
 options         FAT_CURSOR              #block cursor in syscons or pccons
 options         SCSI_DELAY=15           #Be pessimistic about Joe SCSI device
 options         NCONS=2                 #1 virtual consoles
 options         USERCONFIG              #Allow user configuration with -c XXX
 
 config          kernel	root on da0 swap on da0 and da1 dumps on da0
 
 device          isa0
 device          pci0
 
 device          fdc0	at isa? port "IO_FD1" bio irq 6 drq 2 vector fdintr
 device          fd0	at fdc0 drive 0
 
 device          ncr0
 
 device          scbus0
 
 device          sc0	at isa? port "IO_KBD" tty irq 1 vector scintr
 device          npx0	at isa? port "IO_NPX" irq 13 vector npxintr
 
 device          da0
 device          da1
 device          da2
 
 device          sa0
 
 pseudo-device   loop            # required by INET
 pseudo-device   gzip            # Exec gzipped a.out's
 EOM
 	 exit 1
 fi
 
 cp -f /sys/compile/MINI/kernel /mnt
 
 gzip -c -best /sbin/init > /mnt/sbin/init
 gzip -c -best /sbin/fsck > /mnt/sbin/fsck
 gzip -c -best /sbin/mount > /mnt/sbin/mount
 gzip -c -best /sbin/halt > /mnt/sbin/halt
 gzip -c -best /sbin/restore > /mnt/sbin/restore
 
 gzip -c -best /bin/sh > /mnt/bin/sh
 gzip -c -best /bin/sync > /mnt/bin/sync
 
 cp /root/.profile /mnt/root
 
 cp -f /dev/MAKEDEV /mnt/dev
 chmod 755 /mnt/dev/MAKEDEV
 
 chmod 500 /mnt/sbin/init
 chmod 555 /mnt/sbin/fsck /mnt/sbin/mount /mnt/sbin/halt
 chmod 555 /mnt/bin/sh /mnt/bin/sync
 chmod 6555 /mnt/sbin/restore
 
 #
 # create the devices nodes
 #
 cd /mnt/dev
 ./MAKEDEV std
 ./MAKEDEV da0
 ./MAKEDEV da1
 ./MAKEDEV da2
 ./MAKEDEV sa0
 ./MAKEDEV pty0
 cd /
 
 #
 # create minimum file system table
 #
 cat > /mnt/etc/fstab <<EOM
 /dev/fd0a    /    ufs    rw  1  1
 EOM
 
 #
 # create minimum passwd file
 #
 cat > /mnt/etc/passwd <<EOM
 root:*:0:0:Charlie &:/root:/bin/sh
 EOM
 
 cat > /mnt/etc/master.passwd <<EOM
 root::0:0::0:0:Charlie &:/root:/bin/sh
 EOM
 
 chmod 600 /mnt/etc/master.passwd
 chmod 644 /mnt/etc/passwd
 /usr/sbin/pwd_mkdb -d/mnt/etc /mnt/etc/master.passwd
 
 #
 # umount the floppy and inform the user
 #
 /sbin/umount /mnt
 echo "The floppy has been unmounted and is now ready."]]></programlisting>
 
         </example>
 
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Гамшгийн дараа</title>
 
 	<para>Түлхүүр асуулт бол: таны тоног төхөөрөмж амьд гарч чадсан уу? Байнгын 
 	нөөцлөлт хийж байсан болохоор програм хангамжийн талаар та санаа зовох хэрэггүй 
 	юм.</para>
 
 	<para>Хэрэв тоног төхөөрөмж эвдэрсэн бол компьютерийг ашиглахаасаа өмнө 
 	эвдэрсэн хэсгүүдийг солих шаардлагатай.</para>
 
 	<para>Хэрэв таны тоног төхөөрөмж зүгээр байгаа бол уян дискнүүдээ шалгаарай. 
 	Хэрэв та тусгайлан өөрчилсөн ачаалах уян диск ашиглаж байгаа бол ганц хэрэглэгчийн 
 	горим уруу ачаалах хэрэгтэй (<prompt>boot:</prompt> хүлээх мөрөн дээр 
 	<literal>-s</literal> гэж бичнэ). Дараагийн хэсгийг алгасаарай.</para>
 
 	<para>Хэрэв та <filename>boot.flp</filename> болон 
 	<filename>fixit.flp</filename> уян дискнүүдийг ашиглаж байгаа бол 
 	цааш нь уншаарай. <filename>boot.flp</filename> уян дискээ эхний уян дискний 
 	хөтөчдөө хийгээд компьютераа ачаалах хэрэгтэй. Эхний суулгах цэс дэлгэц дээр гарах 
 	болно. <literal>Fixit--Repair mode with CDROM or floppy.</literal> 
 	тохируулгыг сонгоно. <filename>fixit.flp</filename>-г асуухад нь хийнэ. 
 	Танд хэрэгтэй <command>restore</command> болон бусад програмууд 
 	<filename class="directory">/mnt2/rescue</filename> санд байрлана
 	(5.2 хувилбараас хуучин &os;-ийн хувьд 
 	<filename class="directory">/mnt2/stand</filename>).</para>
 
 	<para>Файлын систем бүрийг тус тусад нь сэргээнэ.</para>
 
 	<indexterm>
     <primary><command>mount</command></primary>
   </indexterm>
 	<indexterm><primary>root хуваалт</primary></indexterm>
 	<indexterm>
     <primary><command>bsdlabel</command></primary>
   </indexterm>
 	<indexterm>
     <primary><command>newfs</command></primary>
   </indexterm>
 	<para>Өөрийн эхний дискний root хуваалтыг <command>mount</command> (өөрөөр хэлбэл 
 	<command>mount /dev/da0a /mnt</command>) хийхийг оролдоорой. Хэрэв bsdlabel 
 	эвдэрсэн бол <command>bsdlabel</command> тушаалыг ашиглан дискийг дахин 
 	хувааж таны хэвлэж хадгалсан шошготой адил тааруулж хаяглах хэрэгтэй. 
 	<command>newfs</command> тушаал ашиглан файлын системүүдийг дахин үүсгэнэ. 
 	Уян дискний root хуваалтыг унших-бичихээр дахин холбох хэрэгтэй (<command>mount -u -o rw
 	    /mnt</command>). Энэ файлын системийн хувьд өгөгдлийг сэргээхийн тулд
 	өөрийн нөөцлөх програм болон соронзон хальснуудыг ашиглана (өөрөөр хэлбэл <command>restore vrf
 	    /dev/sa0</command>). Файлын системийг салгана (өөрөөр хэлбэл <command>umount
 	    /mnt</command>). Эвдэрсэн файлын систем бүрийн хувьд давтана.</para>
 
 	<para>Таны систем ажилласны дараа өөрийн өгөгдлийг шинэ соронзон хальс уруу нөөцлөх хэрэгтэй. 
 	Сүйрэл эсвэл өгөгдлийн алдагдалд хүргэсэн тэр явдал дахин болж болох юм. Одоо зарцуулсан 
 	нэг цаг таныг зовлонд учрахаас хожим аварч болох юм.</para>
       </sect3>
 
 <![ %not.published; [
 
       <sect3>
 	<title>* I Did Not Prepare for the Disaster, What Now?</title>
 
 	<para></para>
       </sect3>
 ]]>
 
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="disks-virtual">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Марк</firstname>
 	  <surname>Фонвил</surname>
 	  <contrib>Дахин зохион байгуулж өргөжүүлсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
     </sect1info>
     <title>Сүлжээ, санах ой болон файл дээр тулгуурласан файлын системүүд</title>
     <indexterm><primary>виртуал дискнүүд</primary></indexterm>
     <indexterm>
       <primary>дискнүүд</primary>
       <secondary>виртуал</secondary>
     </indexterm>
 
     <para>Өөрийн компьютер уруу физикээр хийж болдог уян диск, CD-үүд, хатуу хөтчүүд гэх зэрэг 
 	дискнүүдээс гадна бусад хэлбэрийн дискнүүд буюу  <firstterm>виртуал дискнүүд</firstterm>ийг 
 	FreeBSD ойлгодог.</para>
 
     <indexterm><primary>NFS</primary></indexterm>
     <indexterm><primary>Coda</primary></indexterm>
     <indexterm>
       <primary>дискнүүд</primary>
       <secondary>санах ой</secondary>
     </indexterm>
     <para>Эдгээрт <link linkend="network-nfs">Network File System буюу сүлжээний файлын систем</link> 
 	болон Coda зэрэг сүлжээний файлын системүүд, санах ой дээр тулгуурласан файлын 
 	системүүд болон файл дээр тулгуурласан файлын системүүд орно.</para>
 
     <para>FreeBSD-ийн ямар хувилбарыг ажиллуулж байгаагаас хамаарч та 
 	файл дээр болон санах ой дээр тулгуурласан файлын системүүдийг үүсгэж 
 	ашиглахдаа өөр өөр хэрэгслүүдийг хэрэглэх шаардлагатай болно.</para>
 
     <note>
       <para>Хэрэглэгчийн хувьд мэдэгдэлгүйгээр төхөөрөмжийн цэгүүдийг хуваарилахын тулд 
 	&man.devfs.5;-г ашиглана.</para>
     </note>
 
     <sect2 id="disks-mdconfig">
       <title>Файл дээр тулгуурласан файлын систем</title>
       <indexterm>
         <primary>дискнүүд</primary>
         <secondary>файл дээр тулгуурласан</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>&man.mdconfig.8; хэрэгсэл нь FreeBSD дээр санах ой дээр тулгуурласан 
 	дискнүүд, &man.md.4;-г тохируулж идэвхжүүлэхэд хэрэглэгддэг.
 	&man.mdconfig.8;-г ашиглахын тулд та &man.md.4; модулийг ачаалах 
 	хэрэгтэй, эсвэл өөрийн цөмийн тохиргооны файлдаа дэмжлэгийг нэмэх 
 	хэрэгтэй болно:</para>
 
       <programlisting>device md</programlisting>
 
       <para>&man.mdconfig.8; тушаал нь гурван төрлийн санах ой дээр тулгуурласан 
 	виртуал дискийг дэмждэг: эдгээр нь &man.malloc.9;-р хуваарилагдсан санах 
 	ойн дискнүүд, файл эсвэл swap зай ашигласан санах ойн дискнүүд юм. 
 	Нэг боломжтой хэрэглээ нь файлд хадгалагдсан уян эсвэл CD дүрсийг 
 	холбох явдал юм.</para>
 
       <para>Байгаа файлын системийн дүрсийг холбохдоо:</para>
 
       <example>
 	<title><command>mdconfig</command> ашиглан байгаа файлын системийн дүрсийг холбох нь</title>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>mdconfig -a -t vnode -f <replaceable>diskimage</replaceable> -u <replaceable>0</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/md<replaceable>0</replaceable> <replaceable>/mnt</replaceable></userinput></screen>
       </example>
 
       <para>&man.mdconfig.8; ашиглан шинэ файлын системийн дүрсийг үүсгэхдээ:</para>
 
       <example>
 	<title><command>mdconfig</command> тушаал ашиглан шинэ файл дээр тулгуурласан диск үүсгэх нь</title>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=<replaceable>newimage</replaceable> bs=1k count=<replaceable>5</replaceable>k</userinput>
 5120+0 records in
 5120+0 records out
 &prompt.root; <userinput>mdconfig -a -t vnode -f <replaceable>newimage</replaceable> -u <replaceable>0</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -w md<replaceable>0</replaceable> auto</userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs md<replaceable>0</replaceable>a</userinput>
 /dev/md0a: 5.0MB (10224 sectors) block size 16384, fragment size 2048
         using 4 cylinder groups of 1.25MB, 80 blks, 192 inodes.
 super-block backups (for fsck -b #) at:
  160, 2720, 5280, 7840
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/md<replaceable>0</replaceable>a <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>df <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 Filesystem 1K-blocks Used Avail Capacity  Mounted on
 /dev/md0a       4710    4  4330     0%    /mnt</screen>
       </example>
 
       <para>Хэрэв та <option>-u</option> тохируулгаар нэгжийн дугаарыг 
 	зааж өгөхгүй юм бол &man.mdconfig.8; нь хэрэглэгдээгүй төхөөрөмжийг 
 	сонгохын тулд &man.md.4; автомат хуваарилалтыг ашиглах болно. 
 	Хуваарилагдсан нэгжийн нэр нь stdout уруу <devicename>md4</devicename> 
 	мэтээр гарах болно. &man.mdconfig.8;-ийн тухай дэлгэрэнгүй 
 	мэдээллийг гарын авлагын хуудаснаас лавлана уу.</para>
 
       <para>&man.mdconfig.8; хэрэгсэл нь их ашигтай, гэхдээ энэ нь 
 	файл дээр тулгуурласан файлын систем үүсгэхийн тулд олон тушаалын мөрийг 
 	асуудаг. FreeBSD нь бас &man.mdmfs.8; гэж нэрлэгддэг хэрэгсэлтэй 
 	ирдэг, энэ програм нь &man.md.4;-г &man.mdconfig.8; тушаал 
 	ашиглан тохируулж &man.newfs.8; ашиглан UFS файлын систем түүн 
 	дээр тавьж &man.mount.8; ашиглан түүнийг холбодог. Жишээ нь 
 	хэрэв та дээрхтэй ижил файлын системийн дүрсийг үүсгэж холбохыг 
 	хүсвэл ердөө л дараах тушаалыг бичээрэй:</para>
 
       <example>
 	<title><command>mdmfs</command> тушаал ашиглан файл дээр тулгуурласан дискийг тохируулж холбох нь</title>
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=<replaceable>newimage</replaceable> bs=1k count=<replaceable>5</replaceable>k</userinput>
 5120+0 records in
 5120+0 records out
 &prompt.root; <userinput>mdmfs -F <replaceable>newimage</replaceable> -s <replaceable>5</replaceable>m md<replaceable>0</replaceable> <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>df <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 Filesystem 1K-blocks Used Avail Capacity  Mounted on
 /dev/md0        4718    4  4338     0%    /mnt</screen>
       </example>
 
       <para>Хэрэв та <option>md</option> тохируулгыг нэгжийн дугааргүй 
 	ашиглавал &man.mdmfs.8; нь ашиглагдаагүй төхөөрөмжийг автоматаар 
 	сонгохдоо &man.md.4; авто-нэгж боломжийг ашиглах болно. 
 	&man.mdmfs.8;-ийн тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг гарын авлагын 
 	хуудаснаас лавлана уу.</para>
 
     </sect2>
 
     <sect2 id="disks-md-freebsd5">
       <title>Санах ой дээр тулгуурласан файлын систем</title>
       <indexterm>
         <primary>дискнүүд</primary>
         <secondary>санах ойн файлын систем</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>Санах ой дээр тулгуурласан файлын системийн хувьд 
 	<quote>swap backing буюу swap дээрх тулгуурлалтыг</quote> 
 	ихэнхдээ ашиглах хэрэгтэй. swap дээрх тулгуурлалтыг ашиглах нь санах ойн 
 	диск нь анхдагчаар диск уруу swap хийгдэнэ гэсэн үг биш бөгөөд харин ердөө л санах 
 	ойн диск нь санах ойн цөөрмөөс хуваарилагдаж хэрэв хэрэгцээтэй бол диск уруу 
 	swap хийгдэж болно гэсэн үг юм. Мөн &man.malloc.9; дээр тулгуурласан 
 	санах ойн дискийг үүсгэх боломжтой байдаг. Гэхдээ malloc дээр тулгуурласан 
 	санах ойн дискнүүдийг, ялангуяа том хэмжээтэйг нь ашиглах нь цөм санах ойгүй 
 	болох тохиолдолд системийг сүйрэлд хүргэж болох юм.</para>
 
       <example>
 	<title><command>mdconfig</command> тушаал ашиглан шинэ санах ой 
 		дээр тулгуурласан диск үүсгэх нь</title>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>mdconfig -a -t swap -s <replaceable>5</replaceable>m -u <replaceable>1</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs -U md<replaceable>1</replaceable></userinput>
 /dev/md1: 5.0MB (10240 sectors) block size 16384, fragment size 2048
         using 4 cylinder groups of 1.27MB, 81 blks, 192 inodes.
         with soft updates
 super-block backups (for fsck -b #) at:
  160, 2752, 5344, 7936
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/md<replaceable>1</replaceable> <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>df <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 Filesystem 1K-blocks Used Avail Capacity  Mounted on
 /dev/md1        4718    4  4338     0%    /mnt</screen>
       </example>
 
       <example>
 	<title><command>mdmfs</command> тушаал ашиглан шинэ санах ой 
 		дээр тулгуурласан диск үүсгэх нь</title>
 	<screen>&prompt.root; <userinput>mdmfs -s <replaceable>5</replaceable>m md<replaceable>2</replaceable> <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>df <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 Filesystem 1K-blocks Used Avail Capacity  Mounted on
 /dev/md2        4846    2  4458     0%    /mnt</screen>
       </example>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Системээс санах ойн дискийг салгах нь</title>
       <indexterm>
         <primary>дискнүүд</primary>
         <secondary>санах ойн дискийг салгах нь</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>Санах ой дээр тулгуурласан эсвэл файл дээр тулгуурласан файлын систем 
 	ашиглагдахгүй байгаа бол та бүх эх үүсвэрүүдийг системд суллаж өгөх 
 	шаардлагатай. Эхний хийх ёстой зүйл нь файлын системийг салгаад дараа нь 
 	&man.mdconfig.8; ашиглан дискийг системээс салгаж эх үүсвэрүүдийг 
 	суллана.</para>
 
       <para>Жишээ нь <filename>/dev/md4</filename>-г салгаж түүний хэрэглэсэн 
 	бүх эх үүсвэрүүдийг чөлөөлөхийн тулд дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mdconfig -d -u <replaceable>4</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Тохиргоо хийгдсэн &man.md.4; төхөөрөмжүүдийн тухай мэдээллийг 
 	<command>mdconfig -l</command> тушаал ашиглан жагсааж болно.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="snapshots">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Том</firstname>
 	  <surname>Рөүдс</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 15 JUL 2002 -->
     </sect1info>
 
     <title>Файлын системийн хормын хувилбарууд</title>
 
     <indexterm>
       <primary>файлын системүүд</primary>
       <secondary>хормын хувилбарууд</secondary>
     </indexterm>
 
       <para>FreeBSD нь <link linkend="soft-updates">Soft Updates
 	буюу зөөлөн шинэчлэлтүүд</link>ийн хамт Файлын системийн хормын хувилбарууд
 	боломжийг санал болгодог.</para>
 
       <para>Хормын хувилбарууд нь заасан файлын системүүдийн дүрсийг үүсгэж 
 	тэдгээртэй файлтай ханддаг шиг хандах боломжийг хэрэглэгчид зөвшөөрдөг.
 	Хормын хувилбарын файлууд нь үйлдэл хийгдсэн файлын систем дээр 
 	үүсгэгдэх ёстой бөгөөд нэг файлын системийн хувьд 20-с ихгүй хормын 
 	хувилбаруудыг хэрэглэгч үүсгэж болно. Идэвхтэй хормын хувилбарууд нь 
 	супер блокт бичигддэг бөгөөд ингэснээр тэдгээр нь системийн дахин ачаалалтуудын 
 	үед салгах болон дахин холбох явцад тэсвэртэй байдаг. Хормын хувилбар нь 
 	хэрэггүй болсон үед энэ нь стандарт &man.rm.1; тушаалаар устгагдаж 
 	болно. Хормын хувилбарууд нь ямар ч дарааллаар устгагдаж болох 
 	бөгөөд гэхдээ ашиглагдсан бүх зайг дахин олж авахгүй байж болох юм. 
 	Учир нь өөр нэг хормын хувилбар чөлөөлөгдсөн блокуудын заримыг  
 	шаардаж болзошгүй юм.</para>
 
       <para>Өөрчлөгдөхгүй <option>snapshot</option> файл тохируулга нь 
 	хормын хувилбарыг эхлээд үүсгэсний дараа &man.mksnap.ffs.8; тушаалаар 
 	заагддаг. &man.unlink.1; тушаал нь хормын хувилбарын файлуудын хувьд 
 	орхидог бөгөөд учир нь энэ нь тэдгээрийг устгахыг зөвшөөрдөг байна.</para>
 
       <para>Хормын хувилбарууд нь &man.mount.8; тушаалаар үүсгэгддэг. 
 	<filename>/var</filename>-ийн хормын хувилбарыг 
 	<filename>/var/snapshot/snap</filename> файлд байрлуулахын тулд 
 	дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
 <screen>&prompt.root; <userinput>mount -u -o snapshot /var/snapshot/snap /var</userinput></screen>
 
       <para>Өөрөөр та хормын хувилбар үүсгэхийн тулд &man.mksnap.ffs.8;-г 
 	ашиглаж болно:</para>
 <screen>&prompt.root; <userinput>mksnap_ffs /var /var/snapshot/snap</userinput></screen>
 
       <para>Файлын систем (өөрөөр хэлбэл <filename>/var</filename>) дээр хормын хувилбарын 
 	файлуудыг &man.find.1; тушаал ашиглан олж болно:</para>
 <screen>&prompt.root; <userinput>find /var -flags snapshot</userinput></screen>
 
       <para>Хормын хувилбар үүсгэгдсэний дараа энэ нь хэд хэдэн хэрэглээтэй 
 	байдаг:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>Зарим администраторууд хормын хувилбарын файлыг нөөцийн зорилгоор 
 		ашигладаг, учир нь хормын хувилбар нь CD-үүд эсвэл соронзон хальс уруу 
 		дамжуулагдаж болдог.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Файлын системийн бүрэн бүтэн байдлыг шалгадаг &man.fsck.8; нь 
 		хормын хувилбар дээр ажиллаж болдог. Файлын систем нь холбогдсон 
 		үедээ цэвэр байсан гэж үзвэл та үргэлж цэвэр (өөрчлөгдөөгүй) 
 		үр дүнг авах болно. Үүнийг гол нь арын &man.fsck.8; 
 		процесс хийдэг.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>&man.dump.8; хэрэгслийг хормын хувилбар дээр ажиллуулдаг. 
 		Хормын хувилбарын файлын систем болон цагтай нэг янз хуулбар 
 		хийгддэг. &man.dump.8; нь бас хормын хувилбарыг авч 
 		нөөц дүрсийг үүсгэж чаддаг бөгөөд дараа нь хормын хувилбарыг 
 		нэг тушаалаар <option>-L</option> тугийг ашиглан устгаж 
 		чаддаг.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Хормын хувилбарыг файлын системийн хөлдөөгдсөн дүрс маягаар 
 		&man.mount.8; хийдэг. <filename>/var/snapshot/snap</filename> 
 		хормын хувилбарыг &man.mount.8; хийхийн тулд доор дурдсаныг 
 		ажиллуулна:</para>
 
 <screen>&prompt.root; <userinput>mdconfig -a -t vnode -f /var/snapshot/snap -u 4</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mount -r /dev/md4 /mnt</userinput></screen>
 
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Та одоо <filename>/mnt</filename>-д холбогдсон өөрийн хөлдөөгдсөн 
 	<filename>/var</filename> файлын системийн шатлалаар аялж болно. 
 	Хормын хувилбар үүсгэх үе дэх төлвийн адил төлөвт бүгд эхлээд байна. 
 	Цорын ганц өөр зүйл нь өмнөх хормын хувилбарууд нь тэг урттай файлууд 
 	маягаар гарч ирэх болно. Хормын хувилбарын хэрэглээг хязгаарлах 
 	үед үүнийг дараах тушаалыг ажиллуулан салгаж болно:</para>
 
 <screen>&prompt.root; <userinput>umount /mnt</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mdconfig -d -u 4</userinput></screen>
 
       <para><option>softupdates</option> буюу зөөлөн шинэчлэлтүүд болон 
 	файлын системийн хормын хувилбаруудын талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 	техникийн баримтуудыг оролцуулаад та Маршал Кирк МкКюзикийн вэб хуудас 
 	<ulink url="http://www.mckusick.com/"></ulink> 
 	уруу зочлон орж үзэж болно.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="quotas">
     <title>Файлын системийн ноогдлууд</title>
     <indexterm>
       <primary>бүртгэл хийх</primary>
       <secondary>дискний зай</secondary>
     </indexterm>
     <indexterm><primary>дискний ноогдлууд</primary></indexterm>
 
     <para>Quota буюу ноогдол нь хэрэглэгч эсвэл бүлгийн гишүүдийн хувьд дискний зай ба/эсвэл 
 	файлуудын тоог файлын систем тус бүрийн хувьд хуваарилж хязгаарлах боломжийг 
 	бүрдүүлэх үйлдлийн системийн нэг нэмэлт боломж юм. Энэ нь дурын нэг хэрэглэгч 
 	эсвэл бүлэг хэрэглэгчдийн хуваарилж болох эх үүсвэрүүдийг хязгаарлах шаардлагатай 
 	цаг хуваалцах систем дээр ихэвчлэн хэрэглэгддэг. Энэ нь нэг хэрэглэгч эсвэл 
 	бүлэг хэрэглэгчид бүх байгаа дискний зайг хэрэглэхээс хамгаалдаг юм.</para>
 
     <sect2>
       <title>Дискний ноогдлуудыг идэвхтэй болгохын тулд өөрийн системийг тохируулах нь</title>
 
       <para>Дискний ноогдлыг ашиглаж эхлэхээсээ өмнө ноогдлууд нь цөмд тохируулагдсан 
 	эсэхийг шалгах шаардлагатай. Дараах мөрийг өөрийн цөмийн тохиргооны файлд 
 	нэмж үүнийг хийнэ:</para>
 
       <programlisting>options QUOTA</programlisting>
 
       <para>Анхны <filename>GENERIC</filename> цөм нь үүнийг анхнаасаа идэвхжүүлээгүй 
 	байдаг болохоор та дискний ноогдлуудыг ашиглахын тулд тусгайлсан цөмийг тохируулж бүтээн 
 	суулгах хэрэгтэй болох юм. Цөмийн тохиргооны талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 	<xref linkend="kernelconfig">-с лавлана уу.</para>
 
       <para>Дараа нь та дискний ноогдлуудыг <filename>/etc/rc.conf</filename> файлд 
 	идэвхжүүлэх хэрэгтэй. Дараах мөрийг нэмж үүнийг хийнэ:</para>
 
       <programlisting>enable_quotas="YES"</programlisting>
       <indexterm>
         <primary>дискний ноогдлууд</primary>
         <secondary>шалгах нь</secondary>
       </indexterm>
       <para>Өөрийн ноогдлын эхлүүлэлтэд сайн хяналт тавихад хэрэгтэй нэмэлт тохиргооны 
 	хувьсагчууд байдаг. Ердийн үед ачаалалтын үеэр файлын систем бүрийн ноогдлын 
 	бүрэн бүтэн байдал  &man.quotacheck.8; програмаар шалгагддаг. 
 	&man.quotacheck.8; боломж нь ноогдлын мэдээллийн бааз дахь өгөгдөл 
 	файлын систем дээрх өгөгдлийг зөв тусгаж байгаа эсэхийг шалгаж байдаг.
 	Энэ нь хугацаа их шаардсан процесс бөгөөд таны систем ачаалах хугацаанд мэдэгдэхүйц 
 	нөлөөлдөг. Хэрэв та энэ алхмыг алгасахыг хүсвэл энэ зорилгоор хувьсагчийг 
 	<filename>/etc/rc.conf</filename> файлд тохируулах хэрэгтэй:</para>
 
       <programlisting>check_quotas="NO"</programlisting>
 
       <para>Төгсгөлд нь та файлын систем бүрийн хувьд дискний ноогдлуудыг идэвхжүүлэхийн 
 	тулд <filename>/etc/fstab</filename> файлыг засварлах хэрэгтэй. 
 	Энд та хэрэглэгч эсвэл бүлгийн ноогдлууд эсвэп хоёуланг нь өөрийн бүх файлын системийн 
 	хувьд идэвхжүүлэх боломжтой юм.</para>
 
       <para>Файлын систем дээр хэрэглэгч бүрийн хувьд ноогдлуудыг идэвхжүүлэхийн тулд 
 	өөрийн ноогдлууд идэвхжүүлэхийг хүсэж байгаа файлын системийн хувьд 
 	<filename>/etc/fstab</filename> файлын харгалзах оруулгын options буюу 
 	тохируулгыг заах талбарт <option>userquota</option> тохируулгыг нэмж 
 	өгөх хэрэгтэй. Жишээ нь:</para>
 
       <programlisting>/dev/da1s2g   /home    ufs rw,userquota 1 2</programlisting>
 
       <para>Үүнтэй төстэйгээр бүлгийн ноогдлуудыг идэвхжүүлэхийн тулд 
 	<option>userquota</option> тохируулгын оронд <option>groupquota</option> 
 	тохируулгыг ашиглах хэрэгтэй. Хэрэглэгч болон бүлгийн ноогдлуудыг хоёуланг нь 
 	идэвхжүүлэхийн тулд оруулгыг ингэж өөрчилнө:</para>
 
       <programlisting>/dev/da1s2g    /home    ufs rw,userquota,groupquota 1 2</programlisting>
 
       <para>Анхдагчаар ноогдлын файлууд файлын системийн root санд 
 	хэрэглэгчийн ноогдлын хувьд <filename>quota.user</filename>, бүлгийн 
 	ноогдлын хувьд <filename>quota.group</filename> нэрээр хадгалагддаг.  
 	Дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.fstab.5;-с үзнэ үү. &man.fstab.5; 
 	гарын авлагын хуудас ноогдлын файлуудын хувьд өөр байрлалыг зааж өгч болохыг 
 	хэлдэг боловч ноогдлын төрөл бүрийн хэрэгслүүд үүнтэй зөв ажиллаж чаддаггүй 
 	болохоор ингэхийг зөвлөдөггүй юм.</para>
 
       <para>Энэ үед хүрээд та өөрийн системийг шинэ цөмтэй дахин ачаалах хэрэгтэй. 
 	<filename>/etc/rc</filename> нь таны <filename>/etc/fstab</filename> 
 	файлд идэвхжүүлсэн бүх ноогдлуудын хувьд эхний ноогдлын файлуудыг үүсгэдэг
 	тохирох тушаалуудыг автоматаар ажиллуулах бөгөөд ингэснээр ямар ч тэг урттай ноогдлын 
 	файлуудыг гараар үүсгэх шаардлагагүй юм.</para>
 
       <para>Ердийн үйлдлүүдийн үед &man.quotacheck.8;, &man.quotaon.8;, эсвэл 
 	&man.quotaoff.8; тушаалуудыг та заавал ажиллуулах ёсгүй юм. Гэхдээ 
 	тэдгээрийн хийдэг үйлдлүүдтэй танилцахын тулд тэдгээрийн гарын авлагын хуудаснуудыг 
 	уншихыг хүсэж болох юм.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Ноогдлын хязгаарлалтуудыг тохируулах нь</title>
       <indexterm>
         <primary>дискний ноогдлууд</primary>
         <secondary>хязгаарлалтууд</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>Та ноогдлыг идэвхжүүлж өөрийн системийг тохируулсны дараа тэдгээр нь 
 	яг жинхэнэдээ идэвхтэй болсон эсэхийг шалгаарай. Үүнийг хийх хялбар арга нь 
 	дараах тушаалыг ажиллуулах явдал юм:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>quota -v</userinput></screen>
 
       <para>Та ноогдлууд идэвхжүүлэгдсэн файлын систем бүрийн хувьд дискний хэрэглээ 
 	болон тухайн үеийн ноогдлын хязгаарлалтуудын ерөнхий нэг мөр үр дүнг харах 
 	ёстой.</para>
 
       <para>Та одоо &man.edquota.8; тушаал ашиглан ноогдлын хязгаарлалтуудыг 
 	зааж өгч эхлэхэд бэлэн боллоо.</para>
 
       <para>Хэрэглэгч эсвэл бүлгийн хуваарилж болох дискний зай болон тэд хичнээн файл 
 	үүсгэж болох хэмжээний хязгаарлалтуудыг хүчлэн зааж өгч болох хэд хэдэн сонголт танд 
 	байдаг. Та хуваарилалтыг дискний зай (блок ноогдлууд) эсвэл файлын тоо (inode ноогдлууд) 
 	эсвэл хоёулангийн хослолоор хязгаарлан өгч болно. Эдгээр хязгаарлалт бүр дараа нь 
 	хоёр зэрэглэлт хуваагддаг: энэ нь хатуу ба зөөлөн хязгаарлалтууд юм.</para>
 
       <indexterm><primary>хатуу хязгаарлалт</primary></indexterm>
       <para>Хатуу хязгаарлалтаас илүү гарч болохгүй. Хэрэглэгч өөрийн хатуу хязгаарлалтад 
 	хүрэхэд асуудалтай байгаа файлын систем дээр хэрэглэгч ямар ч хуваарилалт хийж 
 	чадахгүй болно. Жишээ нь хэрэв хэрэглэгч файлын систем дээр 500 кбайт хатуу 
 	хязгаарлалттай бөгөөд 490 кбайтыг одоогоор ашиглаж байгаа бол хэрэглэгч 
 	зөвхөн 10 кбайтыг нэмж хуваарилж чадна. 11 кбайт нэмж хуваарилахыг оролдох нь 
 	амжилтгүй болох болно.</para>
 
       <indexterm><primary>зөөлөн хязгаарлалт</primary></indexterm>
       <para>Нөгөө талаас зөөлөн хязгаарлалтууд нь тодорхой хугацааны туршид илүү гарч 
 	болно. Энэ хугацааг энэрэнгүй хугацаа гэдэг бөгөөд анхдагчаар нэг долоо хоног 
 	байдаг. Хэрэв хэрэглэгч өөрийн зөөлөн хязгаарлалтаас илүү гарсан хэвээр 
 	энэрэнгүй хугацааг өнгөрөх юм бол зөөлөн хязгаарлалт нь хатуу хязгаарлалт болж 
 	дахин хуваарилалтыг зөвшөөрдөггүй. Хэрэглэгч зөөлөн хязгаарлалтаас доош 
 	орвол энэрэнгүй хугацаа дахин тавигдах болно.</para>
 
       <para>Дараах нь &man.edquota.8; тушаалыг ажиллуулах үед таны харж болох 
 	гаралтын жишээ юм. &man.edquota.8; тушаалыг ажиллуулахад 
 	<envar>EDITOR</envar> орчны хувьсагчид заагдсан засварлагч уруу 
 	эсвэл <envar>EDITOR</envar> хувьсагч заагдаагүй бол 
 	<application>vi</application> засварлагч уруу таныг оруулах бөгөөд энэ нь 
 	ноогдлын хязгаарлалтуудыг засварлах боломжийг танд олгоно.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>edquota -u test</userinput></screen>
 
       <programlisting>Quotas for user test:
 /usr: kbytes in use: 65, limits (soft = 50, hard = 75)
         inodes in use: 7, limits (soft = 50, hard = 60)
 /usr/var: kbytes in use: 0, limits (soft = 50, hard = 75)
         inodes in use: 0, limits (soft = 50, hard = 60)</programlisting>
 
       <para>Та ноогдлууд идэвхжүүлэгдсэн файлын систем бүрийн хувьд хоёр мөрийг ердийн үед 
 	харах болно. Нэг мөр нь блокийн хязгаарлалтад, нөгөө мөр нь inode хязгаарлалтад 
 	зориулагддаг. Ноогдлын хязгаарлалтуудыг өөрчлөхийн тулд та ердөө л утгыг шинэчлэхийг хүсэж 
 	байгаа утгаараа солих хэрэгтэй. Жишээ нь энэ хэрэглэгчийн блок хязгаарлалтыг 
 	зөөлөн хязгаарлалт 50, хатуу хязгаарлалт 75 байсныг зөөлөн хязгаарлалт 500 болон 
 	хатуу хязгаарлалт 600 болгон өсгөхийн тулд дараах:</para>
 
       <programlisting>/usr: kbytes in use: 65, limits (soft = 50, hard = 75)</programlisting>
 
       <para>мөрийг доорх шиг болгож өөрчлөх хэрэгтэй:</para>
 
       <programlisting>/usr: kbytes in use: 65, limits (soft = 500, hard = 600)</programlisting>
 
       <para>Таныг засварлагчаас гарсны дараа шинэ ноогдлын хязгаарлалтууд 
 	байрандаа орох болно.</para>
 
       <para>Заримдаа ноогдлын хязгаарлалтуудыг зарим UID-ийн хүрээний хувьд 
 	зааж өгөх шаардлага гардаг. Үүнийг &man.edquota.8; тушаалд 
 	<option>-p</option> тохируулгыг ашиглан хийдэг. Эхлээд хэрэглэгчид 
 	хүссэн ноогдлын хязгаарлалтаа зааж өгөөд дараа нь 
 	<command>edquota -p protouser startuid-enduid</command> 
 	тушаалыг ажиллуулна. Жишээ нь хэрэв хэрэглэгч <username>test</username> 
 	хүссэн ноогдлын хязгаарлалттай байгаа бол энэ ноогдлын хязгаарлалтыг 
 	10,000-с 19,999 хүртэлх UID-уудад хувилж хамааруулахын тулд дараах тушаалыг 
 	ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>edquota -p test 10000-19999</userinput></screen>
 
       <para>Дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.edquota.8; гарын авлагын хуудаснаас үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Ноогдлын хязгаарлалтууд болон дискний хэрэглээг шалгах нь</title>
       <indexterm>
         <primary>дискний ноогдлууд</primary>
         <secondary>шалгах нь</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>Ноогдлын хязгаарлалтууд болон дискний хэрэглээг шалгахын тулд 
 	та &man.quota.1; эсвэл &man.repquota.8; тушаалын нэгийг 
 	ашиглаж болно. &man.quota.1; тушаалыг хэрэглэгч эсвэл бүлгийн 
 	ноогдлууд болон дискний зайг шалгахад хэрэглэж болно. Хэрэглэгч нь 
 	зөвхөн өөрийн ноогдол болон өөрийн гишүүн бүлгийн ноогдлыг шалгаж 
 	чадна. Зөвхөн супер хэрэглэгч бүх хэрэглэгч болон бүлгийн ноогдлуудыг 
 	харж болно. &man.repquota.8; тушаалыг ноогдлууд идэвхжүүлэгдсэн 
 	файлын системүүдийн хувьд бүх ноогдлууд болон дискний хэрэглээний 
 	ерөнхий дүнг авахад хэрэглэж болно.</para>
 
       <para>Дараах нь хоёр файлын систем дээр ноогдлын хязгаарлалттай хэрэглэгчийн 
 	хувьд <command>quota -v</command> тушаалын жишээ гаралт 
 	юм.</para>
 
       <programlisting>Disk quotas for user test (uid 1002):
      Filesystem  usage    quota   limit   grace   files   quota   limit   grace
            /usr      65*     50      75   5days       7      50      60
        /usr/var       0      50      75               0      50      60</programlisting>
 
       <indexterm><primary>энэрэнгүй хугацаа</primary></indexterm>
       <para>Дээрх жишээний <filename>/usr</filename> файлын систем дээр 
 	хэрэглэгч 50 кбайтын зөөлөн хязгаарлалтыг 15 кбайтаар илүүдүүлсэн 
 	байгаа бөгөөд 5 хоногийн энэрэнгүй хугацаа үлдсэн байна. Од 
 	<literal>*</literal> тэмдэгт нь хэрэглэгч өөрийн ноогдлын хязгаарлалтаас 
 	илүү гарсныг харуулж байна.</para>
 
       <para>Ердийн үед хэрэглэгч ямар ч дискний зай ашиглаагүй байгаа тийм файлын системүүд, 
 	файлын системийн хувьд ноогдлын хязгаарлалт байсан ч гэсэн &man.quota.1; тушаалын 
 	гаралтад  харагддаггүй байна. <option>-v</option> тохируулга нь тэдгээр 
 	файлын системүүдийг харуулах бөгөөд дээрх жишээн дээр 
 	<filename>/usr/var</filename> файлын системийг харуулж 
 	байна.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>NFS дээгүүрх ноогдлууд</title>
       <indexterm><primary>NFS</primary></indexterm>
 
       <para>Ноогдлууд нь NFS сервер дээр ноогдлын дэд системээр хянагддаг. 
 	&man.rpc.rquotad.8; демон нь NFS клиентүүд дээр өөрсдийн ноогдлын 
 	статистикуудыг хэрэглэгчдэд үзэх боломжийг олгож ноогдлын мэдээллийг тэдгээр 
 	машинууд дээр &man.quota.1; тушаалд бэлэн болгож өгдөг.</para>
 
       <para><command>rpc.rquotad</command>-г 
 	<filename>/etc/inetd.conf</filename> файлд ингэж идэвхжүүлнэ:</para>
 
       <programlisting>rquotad/1      dgram rpc/udp wait root /usr/libexec/rpc.rquotad rpc.rquotad</programlisting>
 
       <para>Одоо <command>inetd</command>-г дахин ачаал:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>kill -HUP `cat /var/run/inetd.pid`</userinput></screen>
     </sect2>
   </sect1>
 
 
   <sect1 id="disks-encrypting">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Лаки</firstname>
 	  <surname>Грийн</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  <affiliation>
 	    <address><email>shamrock@cypherpunks.to</email></address>
 	  </affiliation>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 11 MARCH 2003 -->
     </sect1info>
 
     <title>Дискний хуваалтуудыг шифрлэх нь</title>
     <indexterm>
       <primary>дискнүүд</primary>
       <secondary>шифрлэх нь</secondary></indexterm>
 
     <para>FreeBSD нь өгөгдөлд зөвшөөрөгдөөгүй хандах хандалтын эсрэг 
 	маш сайн шууд хамгаалалтуудыг санал болгодог. Файлын зөвшөөрлүүд болон 
 	Mandatory Access Control (MAC) буюу Албадмал Хандалт Хяналт 
 	(<xref linkend="mac">-г үзнэ үү) нь компьютер ассан, үйлдлийн систем 
 	идэвхтэй байх үед зөвшөөрөлгүй гуравдагч нөхдүүдийг өгөгдөлд хандахаас 
 	хамгаалахад тусалдаг. Гэхдээ хэрэв халдагч компьютерт физик хандалт олж аван 
 	компьютерийн хатуу хөтчийг өөр систем уруу зөөн эмзэг өгөгдлийг хуулж шинжилгээ хийж чадах 
 	бол үйлдлийн системийн мөрдүүлдэг зөвшөөрлүүд нь хамааралгүй болох юм.</para>
 
     <para>Халдагч хэрхэн хатуу диск эсвэл унтраасан компьютерийг эзэмшсэнээс үл хамаарч 
 	&os; дээрх <application>GEOM Based Disk Encryption (gbde)</application> 
 	буюу GEOM дээр тулгуурласан дискний шифрлэлт болон <command>geli</command> 
 	криптограф дэд системүүд нь компьютерийн файлын системүүд дээрх өгөгдлийг 
 	бүр чухал эх үүсвэрүүд бүхий, зорилгодоо хүрэхээр ихээхэн чармайсан халдагчдаас 
 	хамгаалж чадах юм. Зөвхөн тухайн файл бүрийг шифрлэдэг ярвигтай шифрлэлтийн 
 	аргуудаас ялгаатай нь <command>gbde</command> болон <command>geli</command> 
 	нь бүх файлын системүүдийг харагдаж мэдэгдэхгүйгээр шифрлэдэг. Хатуу дискний 
 	хавтгайд цэвэр текст хэзээ ч бичигддэггүй.</para>
 
     <sect2>
       <title><application>gbde</application>-ээр диск шифрлэх</title>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title><username>root</username> болно</title>
 
 	  <para><application>gbde</application>-г тохируулахад супер хэрэглэгчийн 
 		эрхүүдийг шаарддаг.</para>
 
 	  <screen>&prompt.user; <userinput>su -</userinput>
 Password:</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Цөмийн тохиргооны файлдаа &man.gbde.4; дэмжлэгийг нэмнэ</title>
 
 	  <para>Дараах мөрийг цөмийн тохиргооны файлдаа нэмнэ:</para>
 
 	  <para><literal>options GEOM_BDE</literal></para>
 
 	  <para>Цөмөө <xref linkend="kernelconfig">-д тайлбарласны дагуу дахин бүтээнэ.</para>
 
 	  <para>Шинэ цөм уруугаа дахин ачаална.</para>
 	</step>
 
         <step>
           <para>Цөмийг дахин бүтээхээс өөр нэг арга нь <command>kldload</command>
 		ашиглаж &man.gbde.4;-г ачаалах явдал юм:</para>
 
           <screen>&prompt.root; <userinput>kldload geom_bde</userinput></screen>
 
         </step>
       </procedure>
 
     <sect3>
       <title>Шифрлэгдсэн хатуу хөтчүүдийг бэлдэх нь</title>
 
       <para>Дараах жишээ нь таныг өөрийн систем уруу шинэ хатуу хөтөч нэмж 
 	ганц шифрлэгдсэн хуваалтыг агуулна гэж тооцдог. Энэ хуваалт нь 
 	<filename>/private</filename> гэж холбогдох болно. 
 	<application>gbde</application> нь 
 	<filename>/home</filename> болон <filename>/var/mail</filename>-г 
 	бас шифрлэхэд ашиглагддаг боловч энэ нь энэ танилцуулгын хүрээнээс хальж 
 	илүү төвөгтэй заавруудыг шаарддаг.</para>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title>Шинэ хатуу хөтчийг нэмнэ</title>
 
 	  <para>Шинэ хөтчийг систем уруу <xref
 	    linkend="disks-adding">-д тайлбарласны дагуу нэмнэ. Энэ жишээн 
 		дээр шинэ хатуу хөтчийн хуваалт <filename>/dev/ad4s1c</filename> 
 		гэж нэмэгдсэн байгаа. <filename>/dev/ad0s1<replaceable>*</replaceable></filename> 
 		төхөөрөмжүүд нь жишээ систем дээр байгаа стандарт FreeBSD хуваалтуудыг 
 		харуулж байна.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>ls /dev/ad*</userinput>
 /dev/ad0        /dev/ad0s1b     /dev/ad0s1e     /dev/ad4s1
 /dev/ad0s1      /dev/ad0s1c     /dev/ad0s1f     /dev/ad4s1c
 /dev/ad0s1a     /dev/ad0s1d     /dev/ad4</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>gbde цоож файлуудыг агуулах санг үүсгэнэ</title>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /etc/gbde</userinput></screen>
 
 	  <para><application>gbde</application> цоож файл нь шифрлэгдсэн хуваалтуудад 
 		хандахад <application>gbde</application>-д шаардагдах мэдээллийг 
 		агуулдаг. Цоож файлд хандах боломжгүй бол <application>gbde</application> 
 		нь шифрлэгдсэн хуваалтын агуулсан өгөгдлийг хөндлөнгийн их хүч шаардсан оролцоогүйгээр 
 		буцааж тайлж чадахгүй юм. Үүнийг програм хангамж дэмждэггүй. 
 		Шифрлэгдсэн хуваалт бүр тусдаа цоож файл ашигладаг.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>gbde хуваалтыг эхлүүлнэ</title>
 
 	  <para><application>gbde</application> хуваалт ашиглагдаж эхлэхээсээ өмнө 
 		эхэлж тохируулагдсан байх шаардлагатай. Энэ эхний тохируулга нь зөвхөн нэг 
 		удаа хийгдэх ёстой:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>gbde init /dev/ad4s1c -i -L /etc/gbde/ad4s1c</userinput></screen>
 
 	  <para>&man.gbde.8; нь загварт төрөл бүрийн тохиргооны сонголтуудыг зааж 
 		өгөх боломжийг танд өгч таны засварлагчийг онгойлгох болно. UFS1
 	    	эсвэл UFS2-той ашиглахын тулд sector_size-г 2048 гэж заана:</para>
 
 	  <programlisting>$<!-- This is not the space you are looking
 for-->FreeBSD: src/sbin/gbde/template.txt,v 1.1 2002/10/20 11:16:13 phk Exp $
 #
 # Sector size is the smallest unit of data which can be read or written.
 # Making it too small decreases performance and decreases available space.
 # Making it too large may prevent filesystems from working.  512 is the
 # minimum and always safe.  For UFS, use the fragment size
 #
 sector_size     =       2048
 [...]
 </programlisting>
 
 	  <para>&man.gbde.8; нь өгөгдлийг аюулгүй болгоход хэрэглэгдэх ёстой нэвтрэх 
 		үгийг хоёр удаа бичихийг танаас хүснэ. Нэвтрэх үг нь хоёуланд нь адил 
 		байх ёстой. <application>gbde</application>-ийн таны өгөгдлийг 
 		хамгаалах чадвар таны сонгосон нэвтрэх үгийн чанараас бүхэлдээ 
 		хамаарна.
 	  <footnote>
           <para>Амархан тогтоож болох аюулгүй нэвтрэх үгийг хэрхэн сонгох талаар 
 		зөвлөгөөнүүдийг <ulink
 	    url="http://world.std.com/~reinhold/diceware.html">Diceware
 	    Passphrase</ulink> вэб хуудаснаас үзнэ үү.</para></footnote></para>
 
 	  <para><command>gbde init</command> тушаал нь таны 
 		<application>gbde</application> хуваалтад зориулж цоож файлыг 
 		үүсгэх бөгөөд энэ жишээн дээр <filename>/etc/gbde/ad4s1c</filename> 
 		гэж хадгалагдсан байна.</para>
 
 	  <caution>
 	    <para><application>gbde</application> цоож файлууд нь шифрлэгдсэн 
 		хуваалтуудын агуулгатай цуг нөөцлөгдөх <emphasis>ёстой</emphasis>. 
 		Зөвхөн цоож файлыг устгах нь шийдсэн халдагч
 		<application>gbde</application> хуваалтыг буцааж тайлахаас 
 		хамгаалж чаддаггүй бөгөөд цоож файлгүйгээр хууль ёсны эзэмшигч 
 		нь шифрлэгдсэн хуваалт дээрх өгөгдөлд &man.gbde.8; болон түүнийг зохиогчийн 
 		ерөөсөө дэмждэггүй, их хүч шаардсан ажиллагаагүйгээр хандаж чадахгүй болох 
 		юм.</para>
 	  </caution>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шифрлэгдсэн хуваалтыг цөмд залгана</title>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>gbde attach /dev/ad4s1c -l /etc/gbde/ad4s1c</userinput></screen>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн хуваалтыг эхэлж тохируулж байх үед таны сонгосон нэвтрэх 
 		үгийг оруулахыг танаас асуух болно. Шинэ шифрлэгдсэн төхөөрөмж 
 		<filename>/dev</filename> дотор 
 		<filename>/dev/device_name.bde</filename> гэж гарч 
 		ирнэ:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>ls /dev/ad*</userinput>
 /dev/ad0        /dev/ad0s1b     /dev/ad0s1e     /dev/ad4s1
 /dev/ad0s1      /dev/ad0s1c     /dev/ad0s1f     /dev/ad4s1c
 /dev/ad0s1a     /dev/ad0s1d     /dev/ad4        /dev/ad4s1c.bde</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шифрлэгдсэн төхөөрөмж дээр файлын систем үүсгэнэ</title>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн төхөөрөмж цөмд залгагдсаны дараа та энэ төхөөрөмж дээр 
 		файлын систем үүсгэж болно. Шифрлэгдсэн төхөөрөмж дээр файлын 
 		систем үүсгэхийн тулд &man.newfs.8;-г ашиглана. Хуучин UFS1 
 		файлын системийг эхлүүлснээс шинэ UFS2 файлын системийг эхлүүлэх нь 
 		хамаагүй хурдан учраас &man.newfs.8;-г <option>-O2</option> 
 		тохируулгатай хэрэглэхийг зөвлөдөг.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>newfs -U -O2 /dev/ad4s1c.bde</userinput></screen>
 
 	  <note>
 	    <para>&man.newfs.8; тушаал нь төхөөрөмжийн нэрэндээ 
 		<filename><replaceable>*</replaceable>.bde</filename> гэж 
 		өргөтгөлөөр танигдах залгагдсан <application>gbde</application> 
 		хуваалт дээр хийгдэх ёстой.</para>
 	  </note>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шифрлэгдсэн хуваалтыг холбоно</title>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн файлын системд зориулж холбох цэгийг үүсгэнэ.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /private</userinput></screen>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн файлын системийг холбоно.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/ad4s1c.bde /private</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шифрлэгдсэн файлын систем байгаа эсэхийг шалгана</title>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн файлын систем одоо &man.df.1;-д харагдаж 
 		ашиглахад бэлэн болох ёстой.</para>
 
 	  <screen>&prompt.user; <userinput>df -H</userinput>
 Filesystem        Size   Used  Avail Capacity  Mounted on
 /dev/ad0s1a      1037M    72M   883M     8%    /
 /devfs            1.0K   1.0K     0B   100%    /dev
 /dev/ad0s1f       8.1G    55K   7.5G     0%    /home
 /dev/ad0s1e      1037M   1.1M   953M     0%    /tmp
 /dev/ad0s1d       6.1G   1.9G   3.7G    35%    /usr
 /dev/ad4s1c.bde   150G   4.1K   138G     0%    /private</screen>
 	</step>
       </procedure>
     </sect3>
 
     <sect3>
       <title>Байгаа шифрлэгдсэн файлын системүүдийг холбох нь</title>
 
       <para>Ачаалалт бүрийн дараа ямар ч шифрлэгдсэн файлын системүүдийг 
 	ашиглаж эхлэхээсээ өмнө цөмд дахин залгаж, алдааг нь шалгаж холбож болно.
 	Шаардлагатай тушаалуудыг  <username>root</username> хэрэглэгч 
 	ажиллуулах ёстой гэж үздэг.</para>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title>gbde хуваалтыг цөмд залгана</title>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>gbde attach /dev/ad4s1c -l /etc/gbde/ad4s1c</userinput></screen>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн <application>gbde</application> хуваалтыг 
 		эхэлж тохируулж байх үед таны сонгосон нэвтрэх үгийг оруулахыг 
 		танаас асуух болно.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Файлын систем дээр алдааг шалгана</title>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн файлын системүүд нь автоматаар холбогдохын тулд 
 		<filename>/etc/fstab</filename> файлд одоохондоо 
 		жагсаагдах боломжгүй учир файлын системүүд дээр алдаа байгаа эсэхийг 
 		шалгаж тэдгээрийг холбохоос өмнө &man.fsck.8;-г гараар ажиллуулах ёстой.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>fsck -p -t ffs /dev/ad4s1c.bde</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шифрлэгдсэн файлын системийг холбоно</title>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/ad4s1c.bde /private</userinput></screen>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн файлын систем одоо ашиглахад бэлэн боллоо.</para>
 	</step>
       </procedure>
 
       <sect4>
 	<title>Шифрлэгдсэн хуваалтуудыг автоматаар холбох нь</title>
 
 	<para>Шифрлэгдсэн хуваалтыг автоматаар залган шалгаж холбох скриптийг үүсгэж 
 		болох боловч аюулгүй байдлын шалтгаанаас болоод скрипт нь 
 		&man.gbde.8; нууц үгийг агуулсан байх ёсгүй. Харин эдгээр 
 		скриптүүдийг гараар ажиллуулж нууц үгийг консол эсвэл &man.ssh.1;-ээр 
 		оруулахыг зөвлөдөг.</para>
 
 	<para>Өөр нэг арга нь <filename>rc.d</filename> скрипт байдаг. Энэ 
 		скриптийн нэмэлт өгөгдлүүдийг &man.rc.conf.5;-оор дамжуулж болно, 
 		жишээ нь:</para>
 
 	<programlisting>gbde_autoattach_all="YES"
 gbde_devices="ad4s1c"</programlisting>
 
 	<para>Энэ нь <application>gbde</application> нэвтрэх үгийг ачаалах 
 	үед оруулахыг шаарддаг. Зөв нэвтрэх үгийг бичсэний дараа 
 	<application>gbde</application> шифрлэгдсэн хуваалт автоматаар 
 	холбогдох болно. Энэ нь <application>gbde</application>-г 
 	зөөврийн компьютер дээр хэрэглэж байгаа үед их ашигтай байдаг.</para>
       </sect4>
     </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>gbde-ийн ажиллуулдаг криптограф хамгаалалтууд</title>
 
 	<para>&man.gbde.8; нь 128-bit AES-ийг CBC горимд ашиглан сектор ачааг 
 	шифрлэдэг. Диск дээрх сектор бүр өөр өөр AES түлхүүрээр шифрлэгддэг. 
 	Секторын түлхүүрүүд хэрэглэгчийн оруулсан нэвтрэх үгээс хэрхэн гаргагддаг зэрэг 
 	<application>gbde</application>-ийн криптограф дизайны талаар 
 	дэлгэрэнгүйг &man.gbde.4;-ээс үзнэ үү.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Нийцтэй байдлын асуудлууд</title>
 
 	<para>&man.sysinstall.8; нь <application>gbde</application>-шифрлэгдсэн 
 	төхөөрөмжүүдтэй нийцгүй байдаг. Бүх 
 	<devicename><replaceable>*</replaceable>.bde</devicename> төхөөрөмжүүдийг 
 	&man.sysinstall.8; эхлүүлэхээс өмнө цөмөөс салгасан байх ёстой бөгөөд 
 	ингэхгүй бол энэ нь төхөөрөмжүүдийг шалгаж эхлэхдээ сүйрэх болно. Бидний жишээн 
 	дээр ашиглагдсан шифрлэгдсэн төхөөрөмжийг салгахдаа дараах тушаалыг 
 	ашиглана:</para>
 	<screen>&prompt.root; <userinput>gbde detach /dev/ad4s1c</userinput></screen>
 
       <para>Мөн &man.vinum.4; нь &man.geom.4; дэд системийг 
 	ашигладаггүйг анхаараарай, та <application>gbde</application>-г 
 	<application>vinum</application> эзлэхүүнүүдтэй ашиглаж 
 	болохгүй.</para>
       </sect3>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <sect2info>
 	<authorgroup>
 	  <author>
 	    <firstname>Даниэл</firstname>
 	    <surname>Гэрзо</surname>
 	    <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  </author>
 	</authorgroup>
 	<!-- Date of writing: 28 November 2005 -->
       </sect2info>
 
       <title><command>geli</command>-ээр диск шифрлэх нь</title>
 
       <para>Шинэ криптограф GEOM ангилал &os; 6.0-с эхлэн 
 	<command>geli</command> гэж орж иржээ. Үүнийг одоогоор 
 	&a.pjd; хөгжүүлж байгаа болно. <command>geli</command> нь 
 	<command>gbde</command>-ээс өөр бөгөөд энэ нь өөр боломжуудыг 
 	санал болгож криптограф үйлдэлдээ өөр схемийг ашигладаг.</para>
 
       <para>&man.geli.8;-ийн хамгийн чухал боломжууд бол:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>&man.crypto.9; тогтолцоог ашигладаг &mdash; 
 		криптограф тоног төхөөрөмж бэлэн болоход <command>geli</command>
 		түүнийг автоматаар ашигладаг.</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para>Олон криптограф алгоритмуудыг дэмждэг (одоогоор AES, Blowfish, 
 		болон 3DES).</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para>root хуваалтыг шифрлэх боломжийг олгодог. Шифрлэгдсэн root 
 		хуваалтад хандахад хэрэглэгддэг нэвтрэх үгийг систем ачаалахад 
 		асуудаг.</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para>Бие биеэндээ хамааралгүй хоёр түлхүүрүүдийг ашиглахыг 
 		зөвшөөрдөг (өөрөөр хэлбэл <quote>key</quote> болон 
 		<quote>company key</quote>).</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para><command>geli</command> нь хурдан байдаг. Энгийн сектороос сектор уруу 
 		шифрлэлтийг хийдэг.</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para>Мастер түлхүүрүүдийг нөөцлөх ба сэргээхийг зөвшөөрдөг. Хэрэглэгч 
 		өөрийн түлхүүрүүдийг устгах хэрэгтэй болоход нөөцөөс түлхүүрүүдийг 
 		сэргээж өгөгдөлд дахин хандах боломжтой болох юм.</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para>Дискийг санамсаргүй, нэг удаагийн түлхүүрээр залгахыг 
 		зөвшөөрдөг &mdash; энэ нь swap хуваалтууд болон түр зуурын 
 		файлын системүүдэд ашигтай байдаг.</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para><command>geli</command>-ийн илүү боломжуудыг &man.geli.8;-ийн 
 	гарын авлагын хуудаснаас олж болно.</para>
 
       <para>Дараагийн алхмууд нь <command>geli</command>-ийн дэмжлэгийг &os; цөмд 
 	хэрхэн идэвхжүүлэхийг тайлбарлах бөгөөд шинэ <command>geli</command> 
 	шифрлэлт үзүүлэгчийг хэрхэн үүсгэх болон ашиглах талаар өгүүлэх болно.</para>
 
       <para><command>geli</command>-г ашиглахын тулд та &os; 6.0-RELEASE болон 
 	түүнээс дээшхи хувилбарыг хэрэглэж байх ёстой. Цөмд өөрчлөлтүүд шаардлагатай учраас 
 	супер хэрэглэгчийн эрхүүд хэрэгтэй болно.</para>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title>Цөмд <command>geli</command> дэмжлэгийг 
 		нэмэх нь</title>
 
 	  <para>Дараах мөрийг цөмийн тохиргооны файлд нэмнэ:</para>
 
 	  <programlisting>options GEOM_ELI
 device crypto</programlisting>
 
 	  <para>Цөмөө <xref linkend="kernelconfig">-д тайлбарласны дагуу дахин бүтээнэ.</para>
 
 	  <para>Мөн <command>geli</command> модулийг ачаалах үед дуудаж болно. 
 		Дараах мөрийг <filename>/boot/loader.conf</filename> файлд 
 		нэмнэ:</para>
 
 	  <programlisting>geom_eli_load="YES"</programlisting>
 
 	  <para>&man.geli.8; нь одоо цөмд дэмжигдсэн байх ёстой.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Мастер түлхүүр үүсгэх нь</title>
 
 	  <para>Дараах жишээ нь түлхүүр файлыг хэрхэн үүсгэх талаар тайлбарлах бөгөөд 
 		энэ нь <filename role="directory">/private</filename> доор 
 		холбогдсон шифрлэгдсэн үзүүлэгчийн Мастер түлхүүрийн хэсэг болон 
 		ашиглагдах болно. Түлхүүр файл нь Мастер түлхүүрийг шифрлэхэд 
 		хэрэглэгдэх зарим санамсаргүй өгөгдлийг өгөх болно. Мастер түлхүүр нь 
 		нэвтрэх үгээр бас хамгаалагдах болно. Үзүүлэгчийн секторын хэмжээ 
 		4kB том байх болно. Мөн энэ хэлэлцүүлэг нь <command>geli</command> 
 		үзүүлэгчийг хэрхэн залгаж түүн дээр файлын систем үүсгэх, хэрхэн түүнийг 
 		холбож ажиллах болон төгсгөлд нь хэрхэн салгах талаар тайлбарлах 
 		болно.</para>
 
 	  <para>Илүү сайн ажиллагааг хангахын тулд секторын том хэмжээг (4kB ч юм уу) 
 		ашиглахыг зөвлөдөг.</para>
 
 	  <para>Мастер түлхүүр нь нэвтрэх үгээр хамгаалагдах бөгөөд түлхүүр файлд зориулагдсан 
 		өгөгдлийн эх нь <filename>/dev/random</filename> байх болно. 
 		Бидний үзүүлэгч гэж нэрлэдэг <filename>/dev/da2.eli</filename>-ийн 
 		секторын хэмжээ 4kB байх болно.</para> 
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/random of=/root/da2.key bs=64 count=1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>geli init -s 4096 -K /root/da2.key /dev/da2</userinput>
 Enter new passphrase:
 Reenter new passphrase:</screen>
 
 	  <para>Нэвтрэх үг болон түлхүүр файлыг хоёуланг нь заавал ашиглах шаардлагагүй; 
 		Мастер түлхүүрийг нууцлах аль ч аргыг тусад нь ашиглаж болно.</para>
 
 	  <para>Хэрэв түлхүүр файл <quote>-</quote> гэж өгөгдсөн бол стандарт 
 		оролтыг ашиглана. Энэ жишээ нь нэгээс олон түлхүүр файлыг 
 		хэрхэн ашиглаж болох талаар харуулж байна.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>cat keyfile1 keyfile2 keyfile3 | geli init -K - /dev/da2</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Үзүүлэгчийг үүсгэсэн түлхүүрийн тусламжтай залгах нь</title>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>geli attach -k /root/da2.key /dev/da2</userinput>
 Enter passphrase:</screen>
 
 	  <para>Шинэ цэвэр текст төхөөрөмж 
 		<filename>/dev/<replaceable>da2</replaceable>.eli</filename>
 		гэж нэрлэгдэх болно.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>ls /dev/da2*</userinput>
 /dev/da2  /dev/da2.eli</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шинэ файлын системийг үүсгэх нь</title>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/random of=/dev/da2.eli bs=1m</userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs /dev/da2.eli</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/da2.eli /private</userinput></screen>
 
 	<para>Шифрлэгдсэн файлын систем &man.df.1;-д харагдаж 
 		ашиглахад бэлэн болох ёстой:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>df -H</userinput>
 Filesystem     Size   Used  Avail Capacity  Mounted on
 /dev/ad0s1a    248M    89M   139M    38%    /
 /devfs         1.0K   1.0K     0B   100%    /dev
 /dev/ad0s1f    7.7G   2.3G   4.9G    32%    /usr
 /dev/ad0s1d    989M   1.5M   909M     0%    /tmp
 /dev/ad0s1e    3.9G   1.3G   2.3G    35%    /var
 /dev/da2.eli   150G   4.1K   138G     0%    /private</screen>
 
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Үзүүлэгчийг холбосныг салгаж залгасныг болиулах</title>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн хуваалт дээрх ажил хийгдэж дуусаад 
 		<filename role="directory">/private</filename> хуваалт 
 		хэрэггүй болох үед <command>geli</command> шифрлэгдсэн 
 		хуваалтыг холбосноо салган цөмд залгаснаа бас салгах нь зүйтэй 
 		юм.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>umount /private</userinput>
 &prompt.root; <userinput>geli detach da2.eli</userinput></screen>
 	</step>
       </procedure>
 
       <para>&man.geli.8;-ийг хэрэглэх тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг гарын авлагын хуудаснаас 
 	олж болно.</para>
 
       <sect3>
 	<title><filename>geli</filename> <filename>rc.d</filename> скриптийг ашиглах нь</title>
 
 	<para><command>geli</command> нь <command>geli</command>-ийн 
 	хэрэглээг хялбаршуулахад ашиглаж болох <filename>rc.d</filename> 
 	скрипттэй цуг ирдэг. <command>geli</command>-г &man.rc.conf.5;-оор 
 	тохируулах жишээг дараахаас харж болно:</para>
 
 	<programlisting>geli_devices="da2"
 geli_da2_flags="-p -k /root/da2.key"</programlisting>
 
 	<para>Энэ нь <filename>/dev/da2</filename>-г 
 	Мастер түлхүүр файл нь <filename>/root/da2.key</filename>-д байрлах 
 	<command>geli</command> үзүүлэгч гэж тохируулах бөгөөд 
 	үзүүлэгчийг залгаж байхдаа <command>geli</command> нь 
-	нэвтрэх үгийг ашиглахгүй (хэрэв -P сонголт <command>geli</command>-г 
-	эхлүүлэх үед өгөгдсөн тохиолдолд энэ нь ашиглагдах боломжтой). Систем нь 
-	<command>geli</command> үзүүлэгчийг цөмөөс систем унтрахаас өмнө 
-	салгах болно.</para>
+	нэвтрэх үгийг ашиглахгүй (хэрэв <option>-P</option> сонголт 
+	<literal>geli init</literal> хийгдэх үед өгөгдсөн тохиолдолд энэ нь 
+	ашиглагдах боломжтой). Систем нь <command>geli</command> 
+	үзүүлэгчийг цөмөөс систем унтрахаас өмнө салгах болно.</para>
 
 	<para><filename>rc.d</filename>-г тохируулах талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл 
 		энэхүү гарын авлагын <link linkend="configtuning-rcd">rc.d</link> 
 		хэсэгт байгаа болно.</para>
       </sect3>
     </sect2>	
   </sect1>
 
 
   <sect1 id="swap-encrypting">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Крисчан</firstname>
 	  <surname>Брюффэр</surname>
 	  <contrib>Бичсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
     </sect1info>
 
     <title>Swap зайг шифрлэх</title>
     <indexterm>
       <primary>swap</primary>
       <secondary>шифрлэх</secondary>
     </indexterm>
 
     <para>&os; дээрх swap-ийн шифрлэлт нь тохируулахад амархан байдаг бөгөөд 
 	&os; 5.3-RELEASE-с эхлээд ийм боломжтой болсон юм. &os;-ийн аль 
 	хувилбарыг ашиглаж байгаагаас хамаараад өөр өөр тохируулгууд байдаг бөгөөд 
 	тохиргоо нь нэлээн өөр өөр байдаг. &os; 6.0-RELEASE-с эхлээд 
 	&man.gbde.8; эсвэл &man.geli.8; шифрлэх системүүдийг swap-ийг 
 	шифрлэхэд ашиглаж болно. Өмнөх хувилбаруудад зөвхөн &man.gbde.8; 
 	байдаг. Энэ хоёр систем нь хоёулаа <filename>encswap</filename>
       <link linkend="configtuning-rcd">rc.d</link> скриптийг 
 	ашигладаг.</para>
 
     <para>Өмнөх <link linkend="disks-encrypting">Дискний хуваалтуудыг шифрлэх</link> 
 	хэсэг нь өөр өөр шифрлэх системүүдийн тухай богино хэлэлцүүлгийг агуулдаг.</para>
 
     <sect2>
       <title>Swap яагаад шифрлэгдэх ёстой вэ?</title>
 
       <para>Дискний хуваалтуудын шифрлэлтийн нэгэн адил swap зайн шифрлэлт нь эмзэг 
 	мэдээллийг хамгаалахын тулд хийгддэг. Нууц үгстэй ажилладаг програм байлаа гэж 
 	бодъё. Эдгээр нууц үгс нь физик санах ойд байгаа үед бүгд зүгээр байна. Гэхдээ 
 	хэрэв үйлдлийн систем нь бусад програмуудад зориулж зайг чөлөөлөхийн тулд санах 
 	ойн хуудаснуудыг swap хийж эхэлбэл нууц үгс нь дискний хавтгай дээр шифрлэгдэлгүй 
 	бичигдэж болох бөгөөд энэ нь өрсөлдөгчийн хувьд олж авахад амархан болох юм.
 	Swap зайг шифрлэх нь энэ тохиолдолд шийдэл болж болох юм.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Бэлтгэл</title>
 
       <note>
 	<para>Энэ хэсгийн үлдсэн хэсэгт <devicename>ad0s1b</devicename> нь 
 	swap хуваалт байх болно.</para>
       </note>
 
       <para>Энэ хүртэл swap нь шифрлэгдээгүй байгаа билээ. Аль хэдийн нууц үгс эсвэл бусад 
 	эмзэг өгөгдөл дискний хавтгайнууд дээр цэвэр текстээр байж болзошгүй юм. Үүнийг 
 	засварлахын тулд swap хуваалт дээрх өгөгдлийг санамсаргүй хаягдлаар дарж бичих 
 	хэрэгтэй:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/random of=/dev/ad0s1b bs=1m</userinput></screen>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>&man.gbde.8; ашиглан swap шифрлэлт хийх</title>
 
       <para>Хэрэв &os; 6.0-RELEASE болон түүнээс шинэ хувилбар ашиглагдаж байгаа бол 
 	<literal>.bde</literal> дагаварыг <filename>/etc/fstab</filename>-ийн 
 	тохирох swap мөр дэх төхөөрөмжид нэмэх шаардлагатай:</para>
 
       <programlisting>
 # Device                Mountpoint      FStype  Options         Dump    Pass#
 /dev/ad0s1b.bde         none            swap    sw              0       0
       </programlisting>
 
       <para>&os; 6.0-RELEASE хувилбараас өмнөх системүүдэд дараах мөр нь 
 	<filename>/etc/rc.conf</filename> файлд бас хэрэгтэй:</para>
 
       <programlisting>gbde_swap_enable="YES"</programlisting>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>&man.geli.8; ашиглан swap шифрлэлт хийх</title>
 
       <para>Өөрөөр, swap шифрлэлтэд зориулж &man.geli.8;-г ашиглах процедур нь 
 	&man.gbde.8; ашиглахтай төстэй. <literal>.eli</literal> дагаварыг 
 	<filename>/etc/fstab</filename>-ийн тохирох swap мөр дэх төхөөрөмжид 
 	нэмэх шаардлагатай:</para>
 
       <programlisting>
 # Device                Mountpoint      FStype  Options         Dump    Pass#
 /dev/ad0s1b.eli         none            swap    sw              0       0
       </programlisting>
 
       <para>&man.geli.8; нь <acronym>AES</acronym> алгоритмийг анхдагчаар 
 	256 битийн урттай түлхүүртэй ашигладаг.</para>
 
       <para>Мөн эдгээр  анхдагчуудыг <filename>/etc/rc.conf</filename> файлд
 	<literal>geli_swap_flags</literal> тохируулгыг ашиглан 
 	өөрчилж болно. Дараах мөр нь <filename>encswap</filename> rc.d 
 	скриптийг <quote>detach on last close</quote> тохируулгыг зааж 4 
 	килобайтын секторын хэмжээтэй, 128 бит түлхүүрийн урттайгаар Blowfish 
 	алгоритм ашиглан &man.geli.8; swap хуваалт үүсгэ гэж хэлж байна:</para>
 
       <programlisting>geli_swap_flags="-a blowfish -l 128 -s 4096 -d"</programlisting>
 
       <para>&man.geli.8; гарын авлагын хуудсан дахь <command>onetime</command> тушаалын тайлбараас 
 	боломжит тохируулгуудын жагсаалтыг лавлана уу.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Ажиллаж байгаа эсэхийг шалгах</title>
 
       <para>Систем дахин ачаалагдсаны дараа шифрлэгдсэн swap-ийн зөв үйлдлийг 
 	<command>swapinfo</command> тушаал ашиглан шалгаж 
 	болно.</para>
 
       <para>Хэрэв &man.gbde.8; ашиглагдаж байвал:</para>
 
       <screen>&prompt.user; <userinput>swapinfo</userinput>
 Device          1K-blocks     Used    Avail Capacity
 /dev/ad0s1b.bde    542720        0   542720     0%
       </screen>
 
       <para>Хэрэв &man.geli.8; ашиглагдаж байвал:</para>
 
       <screen>&prompt.user; <userinput>swapinfo</userinput>
 Device          1K-blocks     Used    Avail Capacity
 /dev/ad0s1b.eli    542720        0   542720     0%
       </screen>
     </sect2>
   </sect1>
 </chapter>
 
 <!--
      Local Variables:
      mode: sgml
      sgml-declaration: "../chapter.decl"
      sgml-indent-data: t
      sgml-omittag: nil
      sgml-always-quote-attributes: t
      sgml-parent-document: ("../book.sgml" "part" "chapter")
      End:
 -->
diff --git a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/geom/chapter.sgml b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/geom/chapter.sgml
index b11d781f72..2d2fb24441 100644
--- a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/geom/chapter.sgml
+++ b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/geom/chapter.sgml
@@ -1,658 +1,660 @@
 <!--
      The FreeBSD Mongolian Documentation Project
 
-     Original revision 1.30
+     Original revision 1.32
 
      $FreeBSD$
 -->
 
 <chapter id="GEOM">
   <chapterinfo>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Том</firstname>
 	<surname>Рөүдс</surname>
 	<contrib>Бичсэн  </contrib>
       </author>
     </authorgroup>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Цагаанхүүгийн</firstname>
 	<surname>Ганболд</surname>
 	<contrib>Орчуулсан  </contrib>
  	<!-- Nov 2006 -->
       </author>
     </authorgroup>
   </chapterinfo>
 
   <title>GEOM: Модульчлагдсан Диск Хувиргах Тогтолцоо</title>
 
   <sect1 id="GEOM-synopsis">
     <title>Ерөнхий агуулга</title>
 
     <indexterm>
       <primary>GEOM</primary>
     </indexterm>
     <indexterm>
       <primary>GEOM Дискний Тогтолцоо</primary>
       <see>GEOM</see>
     </indexterm>
 
     <para>Энэ бүлэг нь &os; дээр GEOM тогтолцооны хүрээнд дискийг хэрхэн хэрэглэх талаар 
 	хамарсан. Энэ нь тохиргоонд зориулж тогтолцоог ашигладаг гол <acronym
       	role="Redundant Array of Inexpensive Disks">RAID</acronym>
 	хянагч хэрэгслүүдийг багтаадаг. Энэ бүлэг нь I/O, доор нь байгаа дэд 
 	систем, эсвэл кодыг GEOM хэрхэн зохицуулж эсвэл хянадаг талаар гүнзгий 
 	хэлэлцэхгүй. Энэхүү мэдээлэл нь &man.geom.4; гарын авлагын хуудас болон 
 	төрөл бүрийн SEE ALSO баримтуудын тусламжтай хангагддаг. Бас энэ бүлэг нь 
 	<acronym>RAID</acronym> тохиргоонуудын дэлгэрэнгүй заавар биш юм.
 	Зөвхөн GEOM-дэмжигдсэн <acronym>RAID</acronym> ангиллуудын талаар 
 	хэлэлцэх болно.</para>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншсаны дараа, та дараах зүйлсийг мэдэх болно:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>Ямар төрлийн <acronym>RAID</acronym> дэмжлэг GEOM-ийн хүрээнд 
 	байдаг талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Хэрхэн үндсэн хэрэгслүүдийг ашиглаж тохиргоо хийх, ажиллагааг хангах, болон 
 	төрөл бүрийн <acronym>RAID</acronym> түвшнүүдийг удирдах талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
         <para>Хэрхэн толин тусгал болон судал үүсгэх, шифрлэх, алсаас GEOM-ийн хүрээнд 
 	диск төхөөрөмжүүдийг холбох талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>GEOM тогтолцоонд хавсаргасан дискнүүдийн алдааг хэрхэн олж засварлах талаар.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншихаасаа өмнө, та дараах зүйлсийг мэдэх шаардлагатай:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>&os; диск төхөөрөмжүүдийг хэрхэн үздэг талаар ойлгох 
 	(<xref linkend="disks">).</para>
+      </listitem>
+
       <listitem>
 	<para>Шинэ &os; цөм хэрхэн тохируулж суулгах талаар мэдэх 
 	  (<xref linkend="kernelconfig">).</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
   </sect1>
 
   <sect1 id="GEOM-intro">
     <title>GEOM-ийн Танилцуулга</title>
 
     <para>GEOM нь Мастер Ачаалалтын Бичлэгүүд (MBR), <acronym>BSD</acronym> хаягууд,
 	гэх мэт &mdash; ангиллуудад тухайн ангиллын дэмжигчид (providers) эсвэл 
 	<filename role="directory">/dev</filename> дахь тусгай файлуудын 
 	тусламжтайгаар хандах хандалт ба хяналтыг уг ангилалд зөвшөөрдөг.
 	GEOM нь төрөл бүрийн програм хангамжийн <acronym>RAID</acronym> тохиргоонуудыг 
 	ашиглаж үйлдлийн систем болон үйлдлийн системийн хэрэгслүүдэд саадгүйгээр
 	хандах боломж олгодог.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="GEOM-striping">
   <sect1info>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Том</firstname>
 	<surname>Рөүдс</surname>
 	<contrib>Бичсэн  </contrib>
       </author>
       <author>
 	<firstname>Мюррей</firstname>
 	<surname>Стөүкли</surname>
       </author>
     </authorgroup>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Цагаанхүүгийн</firstname>
 	<surname>Ганболд</surname>
 	<contrib>Орчуулсан  </contrib>
  	<!-- Nov 2006 -->
       </author>
     </authorgroup>
   </sect1info>
 
     <title>RAID0 - Судал үүсгэх</title>
 
     <indexterm>
       <primary>GEOM</primary>
     </indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Судал үүсгэх</primary>
     </indexterm>
 
     <para>Судал үүсгэх нь хэд хэдэн дискнүүдийг нэг эзлэхүүн болгодог арга юм.
 	Олон тохиолдолд энэ нь тоног төхөөрөмжийн хянагчуудыг ашиглан хийгддэг.
 	GEOM дэд систем нь диск судал үүсгэх гэж бас нэрлэгддэг 
 	<acronym>RAID</acronym>0-д зориулсан програмыг хангаж өгдөг.</para>
 
     <para><acronym>RAID</acronym>0 системд, дараалсан дискнүүдэд байгаа өгөгдлүүд
       нь багц болж хуваагддаг. Систем дээр нэг диск рүү 256k-ийг
       бичихийг хүлээснээс 64k-ийг 4 өөр диск рүү зэрэг бичих дээд зэргийн I/O буюу
       оруулах гаргах ажиллагааг <acronym>RAID</acronym>0 систем нь санал болгодог. Энэ ажиллагааг
       олон дискний хянагчуудыг ашиглан нэмэгдүүлж болдог.</para>
 
     <para>Багцалсан олон дискнүүдээс I/O хүсэлтүүд нь зэрэгцэж унших болон
       бичигддэг учраас <acronym>RAID</acronym>0 дискний хуваагдал нь бүгд ижил хэмжээтэй байх ёстой.</para>
 
       <mediaobject>
         <imageobject>
           <imagedata fileref="geom/striping" align="center">
         </imageobject>
 
         <textobject>
           <phrase>Диск судал үүсгэж байгаа зураг</phrase>
         </textobject>
       </mediaobject>
 
     <procedure>
       <title>Хэлбэржүүлэгдээгүй ATA дискнүүдийн судал үүсгэх</title>
 
       <step><para><filename>geom_stripe</filename>
         	модулийг ачаална:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>kldload geom_stripe</userinput></screen>
 	</step>
 
       <step><para>Тохирох холболтын цэг байгааг шалгаарай. Хэрэв энэ эзлэхүүн нь root хуваалт 
 	болох ёстой бол түр зуур өөр <filename
         role="directory">/mnt</filename> гэх мэт холболтын цэгийг ашиглаарай:</para>
 
         <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /mnt</userinput></screen>
       </step>
 
       <step><para>Судал үүсгэх дискнүүдэд зориулсан төхөөрөмжийн нэрийг тодорхойлоод шинэ судал 
 	төхөөрөмж үүсгэ. Жишээ нь хоёр ашиглагдаагүй, хуваалт хийгдээгүй 
 	<filename>/dev/ad2</filename> болон <filename>/dev/ad3</filename> гэсэн 
 	<acronym>ATA</acronym> дискнүүдэд судал үүсгэхийн тулд:</para>
 
         <screen>&prompt.root; <userinput>gstripe label -v st0 /dev/ad2 /dev/ad3</userinput></screen>
 
 <!-- 
     <para>A message should be returned explaining that meta data has
       been stored on the devices.
 XXX: What message?  Put it inside the screen output above.
 -->
       </step>
 
       <step><para>Хуваалтын хүснэгт гэгддэг стандарт хаягийг шинэ эзлэхүүн дээр бичээд 
 	анхдагч ачаалагдах кодыг суулгаарай:</para>
 
         <screen>&prompt.root; <userinput>bsdlabel -wB /dev/stripe/st0</userinput></screen>
 
       </step>
 
       <step><para>Энэ процесс хоёр төхөөрөмжийг <devicename>st0</devicename>
 	төхөөрөмжийн хамт <filename role="directory">/dev/stripe</filename>
 	санд үүсгэх ёстой. Тэдгээр нь <devicename>st0a</devicename> болон 
         <devicename>st0c</devicename> юм. Ингэсний дараа файлын системийг  
 	<devicename>st0a</devicename> төхөөрөмж дээр <command>newfs</command> 
 	хэрэгслийн тусламжтайгаар үүсгэж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>newfs -U /dev/stripe/st0a</userinput></screen>
 
       <para>Олон тоонууд дэлгэц дээр урсан өнгөрөх бөгөөд хэдхэн хормын дараа процесс төгсөнө.
 	Ингээд эзлэхүүн үүсэж холболт хийгдэхэд бэлэн болно.</para>
     </step>
   </procedure>
 
   <para>Гараар үүсгэсэн дискний судлаа холбохын тулд:</para>
 
   <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/stripe/st0a /mnt</userinput></screen>
 
   <para>Энэ судал үүсгэсэн файлын системдээ ачаалах үед автоматаар холболт хийхийн 
 	тулд эзлэхүүний мэдээллийг <filename>/etc/fstab</filename> файлд 
 	хийгээрэй:</para>
 
   <screen>&prompt.root; <userinput>echo "/dev/stripe/st0a /mnt ufs rw 2 2" \</userinput>
     <userinput>&gt;&gt; /etc/fstab</userinput></screen>
 
   <para><filename>/boot/loader.conf</filename> файлд мөр нэмж <filename>geom_stripe</filename> модулийг   
 	систем эхлэхэд автоматаар ачаалагдахаар болгох ёстой:</para>
 
   <screen>&prompt.root; <userinput>echo 'geom_stripe_load="YES"' &gt;&gt; /boot/loader.conf</userinput></screen>
 
   </sect1>
 
   <sect1 id="GEOM-mirror">
     <title>RAID1 - Толин тусгал үүсгэх</title>
 
     <indexterm>
       <primary>GEOM</primary>
     </indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Диск Толин тусгал үүсгэх</primary>
     </indexterm>
 
     <para>Толин тусгал үүсгэх нь олон корпорациуд болон гэрийн хэрэглэгчдийн ашигладаг
       өгөгдлийг тасалдалгүйгээр нөөцлөх технологи юм. Толин тусгал байх үед
       энэ нь diskB нь diskA-г хувилж байгаа гэсэн үг. Эсвэл магадгүй
       diskC+D нь diskA+B-г хувилж байгаа байж болно. Дискний тохиргооноос
       хамааралгүй чухал ойлголт бол нэг диск дээрх мэдээлэл болон хуваалт нь хувилагдах
       явдал юм. Сүүлд нь, хадгалсан өгөгдөл нь үйлчилгээ болон хандалтын тасалдалгүйгээр,
       амархан сэргээгдэж, нөөцлөгдөж бараг өгөгдлийн төмөр авдарт хадгалсан юм шиг байх болно.</para>
 
     <para>Эхлээд системд ижил хэмжээтэй хоёр диск байгааг шалгаарай, энэ 
 	дасгалд уг дискнүүдэд шууд хандах (&man.da.4;) <acronym>SCSI</acronym> 
 	дисктэй гэж үзэж байгаа болно.</para>
 
     <para>&os; үйлдлийн системийг нэг дэх диск дээр хоёр хуваалттайгаар суулгаарай.
 	Нэг нь <acronym>RAM</acronym>-ийн хэмжээг хоёр дахин авсан swap 
 	хуваалт байх ёстой бөгөөд үлдэж байгаа зай нь root 
 	(<filename role="directory">/</filename>) файлын системд 
 	зориулагдана. Бусад холболтын цэгүүдэд зориулсан тусдаа хуваалтуудтай 
 	байж болох бөгөөд гэхдээ энэ нь &man.bsdlabel.8; болон &man.fdisk.8; 
 	тохиргоонуудыг гараар өөрчилдгөөс болж  төвөгтэй байдлыг 10 дахин ихэсгэдэг.</para>
 
     <para>Дахин ачаалаад системийг бүрэн эхэлтэл хүлээгээрэй. Энэ үйлдэл дууссаны дараа 
 	<username>root</username> хэрэглэгчээр нэвтэрнэ.</para>
 
     <para><filename>/dev/mirror/gm</filename> төхөөрөмж үүсгээд 
 	<filename>/dev/da1</filename> файлтай холбоорой:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>gmirror label -vnb round-robin gm0 /dev/da1</userinput></screen>
 
     <para>Систем дараах хариуг өгнө:</para>
     <screen>
 Metadata value stored on /dev/da1.
 Done.</screen>
 
     <para>GEOM-ийг эхлүүлэхэд <filename>/boot/kernel/geom_mirror.ko</filename>
 	цөмийн модулийг ачаална:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>gmirror load</userinput></screen>
 
     <note>
       <para>Энэ тушаал нь <devicename>gm0</devicename> төхөөрөмжийн 
 	цэгийг <filename role="directory">/dev/mirror</filename>
 	санд үүсгэх ёстой.</para>
     </note>
 
     <para>Ерөнхий <command>fdisk</command>-ийн хаяг болон ачаалах кодыг
 	шинэ <devicename>gm0</devicename> төхөөрөмжид суулгаарай:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>fdisk -vBI /dev/mirror/gm0</userinput></screen>
 
     <para>Одоо ерөнхий <command>bsdlabel</command> мэдээллийг суулгаарай:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>bsdlabel -wB /dev/mirror/gm0s1</userinput></screen>
 
     <note>
       <para>Хэрэв олон зүсмэлүүд болон хуваалтууд байвал түрүүчийн хоёр тушаалын 
 	тугуудыг өөрчлөх шаардлагатай. Тэд нөгөө дискний зүсмэл болон хуваалтын 
 	хэмжээтэй тохирох ёстой.</para>
     </note>
 
     <para>Анхдагч <acronym>UFS</acronym> файлын системийг 
 	<devicename>gm0s1a</devicename> төхөөрөмжийн цэг дээр байгуулахдаа 
 	&man.newfs.8; хэрэгслийг ашиглана:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>newfs -U /dev/mirror/gm0s1a</userinput></screen>
 
     <para>Ингэснээр систем зарим мэдээлэл болон тоонуудыг үзүүлэх болно. 
 	Энэ нь сайн гэсэн үг. Дэлгэц дээр алдаа байгаа эсэхийг шалгаад 
 	төхөөрөмжийг <filename role="directory">/mnt</filename> 
 	холболтын цэгт холбож өгөөрэй:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/mirror/gm0s1a /mnt</userinput></screen>
 
     <para>Одоо ачаалах дискний бүх өгөгдлийг энэ шинэ файлын систем уруугаа 
 	шилжүүлээрэй. Энэ жишээ нь  &man.dump.8; болон &man.restore.8; 
 	тушаалуудыг ашиглаж байгаа; гэхдээ &man.dd.1; бас энэ тохиолдолд 
 	ажиллах боломжтой.</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>dump -L -0 -f- / |(cd /mnt &amp;&amp; restore -r -v -f-)</userinput></screen>
 
     <para>Үүнийг файлын систем бүрийн хувьд хийх шаардлагатай. Дээр дурдсан тушаалыг 
 	ажиллуулахдаа тохирох файлын системийг зөв газар нь байрлуулна.</para>
 
     <para>Одоо хувилагдсан <filename>/mnt/etc/fstab</filename> файлыг засаад 
 	swap файлтай мөрийг устгаж эсвэл тайлбар болгоорой.
       <footnote>
 	<para><filename>fstab</filename> дахь swap файлын оруулгыг тайлбар 
 	болгосноор танд өөр замаар swap зайг дахин нээх шаардлагатай болно.   
 	Дэлгэрэнгүй мэдээллийн талаар <xref linkend="adding-swap-space">-д
 	хандана уу.</para>
       </footnote>.  Нөгөө файлын системийн мэдээллийг шинэ диск ашиглахаар 
 	өөрчилж дараах жишээн дээрх шиг сольно:</para>
 
     <programlisting># Device                Mountpoint      FStype  Options         Dump    Pass#
 #/dev/da0s2b             none            swap    sw              0       0
 /dev/mirror/gm0s1a       /               ufs     rw              1       1</programlisting>
 
     <para>Одоо <filename>boot.config</filename> файлыг одоогийн болон 
 	шинэ root хуваалт дээр үүсгэнэ. Энэ файл нь системийн <acronym>BIOS</acronym>-ийг 
 	зөв хөтлөгчийг ачаалахад <quote>тусална</quote>:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>echo "1:da(1,a)/boot/loader" &gt; /boot.config</userinput></screen>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>echo "1:da(1,a)/boot/loader" &gt; /mnt/boot.config</userinput></screen>
 
     <note>
       <para>Бид үүнийг зөв ачаалуулахын тулд хоёр root хуваалт дээр байрлуулсан.
 	Хэрэв ямар нэг тохиолдлоор систем шинэ root хуваалтаас уншиж чадахгүй 
 	бол failsafe боломж байдаг.</para>
     </note>
 
     <para><filename>geom_mirror.ko</filename> модулийг ачаалагдах үед ажиллуулахын  
 	тулд дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>echo 'geom_mirror_load="YES"' &gt;&gt; /mnt/boot/loader.conf</userinput></screen>
 
     <para>Системийг дахин эхлүүлнэ:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>shutdown -r now</userinput></screen>
 
     <para>Хэрэв бүгд зүгээр болбол систем <devicename>gm0s1a</devicename> 
 	төхөөрөмжөөс ачаалагдаж <command>login</command> тушаал хүлээх 
 	мөр хүлээж байх болно. Хэрэв ямар нэг юм буруу болбол доор дурдсан 
 	алдааг олж засварлах хэсгийг үзээрэй. Одоо 
       <devicename>da0</devicename> дискийг <devicename>gm0</devicename> 
 	төхөөрөмжид нэмэх хэрэгтэй:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>gmirror configure -a gm0</userinput>
 &prompt.root; <userinput>gmirror insert gm0 /dev/da0</userinput></screen>
 
     <para><option>-a</option> туг нь &man.gmirror.8;-г автомат синхрончлолыг 
 	ашиглах ёстойг хэлж байна; өөрөөр хэлбэл дискэнд бичих бичилтүүдийг автоматаар 
 	толин тусгалаар хуулна гэсэн үг юм. Гарын авлагын хуудас дискнүүдийг хэрхэн 
 	дахин бүтээх болон солих талаар тайлбарлах бөгөөд 
 	<devicename>gm0</devicename>-ийн оронд <devicename>data</devicename>-г 
 	хэрэглэсэн байгаа.</para>
 
     <sect2>
       <title>Алдааг олж засварлах нь</title>
 
       <sect3>
 	<title>Систем ачаалахгүй байх</title>
 
 	<para>Хэрэв систем дараах тушаал хүлээх мөр хүртэл ачаалсан бол:</para>
 
 	<programlisting>ffs_mountroot: can't find rootvp
 Root mount failed: 6
 mountroot></programlisting>
 
 	<para>Унтраах болон дахин эхлүүлэх товчийг дарж машиныг дахин эхлүүл.
 	Ачаалах үеийн цэснээс (6) сонголтыг сонго. Ингэхэд системийг 
 	&man.loader.8; тушаал хүлээх мөрд аваачна. Цөмийн модулийг гараар 
 	ачаал:</para>
 
 	<screen>OK? <userinput>load geom_mirror</userinput>
 OK? <userinput>boot</userinput></screen>
 
 	<para>Хэрэв энэ нь ажилласан бол модул ямар нэг шалтгаанаар буруу 
 	ачаалагдсан байна. Дараах мөрийг:</para>
 
 	<programlisting>options	GEOM_MIRROR</programlisting>
 
 	<para>цөмийн тохиргооны файлд байрлуулж дахин бүтээж суулгаарай.
 	  Ингэх нь энэ асуудлыг арилгах ёстой.</para>
       </sect3>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="geom-ggate">
     <title>GEOM Хаалга Сүлжээний Төхөөрөмжүүд</title>
 
     <para>GEOM нь хаалга хэрэгслүүдийг ашиглан дискнүүд, CD-ROM-ууд, 
 	файлууд гэх мэт төхөөрөмжүүдийг алсаас ашиглахыг дэмждэг.
 	Энэ нь <acronym>NFS</acronym>-тэй адил юм.</para>
 
     <para>Экспортын файл эхэлж үүсгэх шаардлагатай. Энэ файл нь 
 	экспорт хийгдсэн эх үүсвэрүүдэд хэнийг хандахыг зөвшөөрсөн болон 
 	ямар түвшний хандалтыг тэд өгч байгааг тусгадаг. Жишээ нь эхний 
 	<acronym>SCSI</acronym> диск дээр 4 дэх зүсмэлийг экспорт 
 	хийхийн тулд дараах 
 	<filename>/etc/gg.exports</filename> 
 	нь хангалттай:</para>
 
     <programlisting>192.168.1.0/24 RW /dev/da0s4d</programlisting>
 
     <para>Энэ нь дотоод сүлжээний бүх хостууд <devicename>da0s4d</devicename> 
 	хуваалт дээрх файлын системд хандах хандалтыг зөвшөөрнө.</para>
 
     <para>Энэ төхөөрөмжийг экспорт хийхдээ тухайн үед холболт хийгдээгүй эсэхийг шалгаад 
 	&man.ggated.8; сервер дэмонг ажиллуулаарай:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>ggated</userinput></screen>
 
     <para>Хэрэглэх машинаас уг экспортлогдсон төхөөрөмжид <command>холболт</command> хийхдээ 
 	дараах тушаалыг өгнө үү:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>ggatec create -o rw 192.168.1.1 /dev/da0s4d</userinput>
 ggate0
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/ggate0 /mnt</userinput></screen>
 
     <para>Эндээс эхлэн төхөөрөмжид <filename role="directory">/mnt</filename> 
 	холболтын цэгийг ашиглан хандаж болно.</para>
 
     <note>
       <para>Хэрэв төхөөрөмж тухайн үед сервер машин эсвэл сүлжээн дэх өөр бусад машин 
 	дээр холболт хийгдсэн байсан бол энэ нь амжилтгүй болохыг сануулъя.</para>
     </note>
 
     <para>Төхөөрөмж дахин шаардлагагүй болоход бусад дискний төхөөрөмжүүдийн нэгэн адил 
 	&man.umount.8; тушаалын тусламжтайгаар салгаж болно.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="geom-glabel">
     <title>Дискний төхөөрөмжүүдийг хаяглах нь</title>
 
     <indexterm>
       <primary>GEOM</primary>
     </indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Дискний хаяг/шошгонууд</primary>
     </indexterm>
 
     <para>Системийг эхлүүлэх явцад &os; цөм төхөөрөмжүүдийг олж төхөөрөмжийн 
 	цэгүүдийг үүсгэдэг. Төхөөрөмжүүдийг илрүүлэх энэ арга нь зарим нэг 
 	асуудлуудтай байдаг, жишээ нь шинэ дискний төхөөрөмж <acronym>USB</acronym>-ээр 
 	нэмэгдсэн бол яах вэ? Флэш төхөөрөмжид <devicename>da0</devicename> гэсэн 
 	төхөөрөмжийн нэр өгөгдөж хуучин байсан <devicename>da0</devicename> нь 
 	<devicename>da1</devicename> болж өөрчлөгдөх болов уу. Энэ нь хэрэв 
 	файлын системүүд <filename>/etc/fstab</filename>-д жагсаагдсан 
 	бол тэдгээрийг холбоход асуудал гаргах бөгөөд бүр системийг ачаалахгүй 
 	байдалд хүргэж болох юм.</para>
 
     <para>Энэ асуудлын нэг шийдэл нь <acronym>SCSI</acronym> карт руу нэмэгдсэн 
 	шинэ төхөөрөмжид төхөөрөмжийн ашиглагдаагүй дугаарууд өгөгдөхөөр болгож 
 	<acronym>SCSI</acronym> төхөөрөмжүүдийг гинжин цуваа болгох явдал юм. 
 	Гэхдээ анхдагч <acronym>SCSI</acronym> дискийг сольж болзошгүй 
 	<acronym>USB</acronym> төхөөрөмжүүдийн хувьд яах вэ? Яагаад гэвэл <acronym>USB</acronym> 
 	төхөөрөмжүүд нь ихэвчлэн <acronym>SCSI</acronym> картнуудаас өмнө 
 	шалгагддаг. Үүний нэг шийдэл нь эдгээр төхөөрөмжүүдийг системийг ачаалсны 
 	дараа залгах явдал юм. Өөр нэг арга нь зөвхөн ганц <acronym>ATA</acronym> 
 	хөтөч ашиглаж <acronym>SCSI</acronym> төхөөрөмжүүдийг 
 	<filename>/etc/fstab</filename> файлд хэзээ ч жагсаахгүй байх тийм 
 	шийдэл байж болох юм.</para>
 
     <para>Илүү сайн шийдэл байдаг. <command>glabel</command> хэрэгсэл ашиглан 
 	администратор эсвэл хэрэглэгч өөрсдийн дискний төхөөрөмжүүдийг хаяглаж эдгээр 
 	хаяг/шошгонуудыг <filename>/etc/fstab</filename> файлд ашиглаж болох 
 	юм. <command>glabel</command> нь өгөгдсөн үзүүлэгчийн сүүлийн секторт 
 	хаяг/шошгыг хадгалдаг болохоор хаяг/шошго нь дахин ачаалахад хэвээр байх 
 	болно. Энэ хаяг/шошгыг төхөөрөмж маягаар ашигласнаар ямар төхөөрөмжийн 
 	цэгээр дамжин хандаж байгаагаас үл хамааран файлын систем нь үргэлж холбогдох 
 	юм.</para>
 
     <note>
       <para>Хаяг/шошгыг байнгын болгохыг энд дурдсангүй. <command>glabel</command> 
 	хэрэгсэл нь түр зуурын болон байнгын хаяг/шошгыг үүсгэхэд ашиглагдаж болно. 
 	Зөвхөн байнгын хаяг/шошго нь дахин ачаалахад хэвээр үлдэх болно. Хаяг/шошгонуудын 
 	ялгаануудын тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.glabel.8; гарын авлагын хуудаснаас 
 	үзнэ үү.</para>
     </note>
 
     <sect2>
       <title>Хаяг/шошгоны төрлүүд болон жишээнүүд</title>
 
       <para>Ерөнхий ба файлын системийн гэсэн хоёр төрлийн хаяг/шошго байдаг. 
 	Хаяг/шошгонуудын ялгаа нь байнгын хаяг/шошготой холбоотой автомат 
 	илрүүлэлт бөгөөд энэ төрлийн хаяг/шошго нь дахин ачаалахад хэвээр 
 	үлддэг явдал юм. Эдгээр хаяг/шошгонуудад тэдгээрийн файлын системийн төрөл 
 	дээр суурилсан нэр бүхий тусгай сан <filename class="directory">/dev</filename> 
 	сан дотор өгөгддөг. Жишээ нь <acronym>UFS</acronym>2 файлын системийн 
 	хаяг/шошгонууд <filename class="directory">/dev/ufs2</filename> санд 
 	үүсгэгддэг.</para>
 
       <para>Ерөнхий хаяг/шошго нь дараагийн удаа ачаалахад арилдаг. Эдгээр хаяг/шошгонууд 
 	нь <filename class="directory">/dev/label</filename> санд үүсгэгдэх 
 	бөгөөд туршилтад сайн тохирсон байдаг.</para>
 
 <!-- XXXTR: How do you create a file system label without running newfs
             or when there is no newfs (e.g.: cd9660)? -->
 
       <para>Байнгын хаяг/шошгонуудыг файлын систем дээр <command>tunefs</command> 
 	эсвэл <command>newfs</command> хэрэгслүүд ашиглан байрлуулж болно.
 	Өгөгдлийг устгалгүйгээр <acronym>UFS</acronym>2 файлын системийн хувьд байнгын 
 	хаяг/шошго үүсгэхийн тулд доор дурдсан тушаалуудыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tunefs -L <replaceable>home</replaceable> <replaceable>/dev/da3</replaceable></userinput></screen>
 
       <warning>
 	<para>Хэрэв файлын систем дүүрэн бол энэ нь өгөгдлийн эвдрэлд хүргэж 
 	болох юм; гэхдээ хэрэв файлын систем дүүрэн бол гол зорилго нь 
 	хуучирсан файлуудыг устгаж хаяг/шошгонуудыг нэмэхгүй байх 
 	явдал юм.</para>
       </warning>
 
       <para>Хаяг/шошго одоо <filename class="directory">/dev/ufs2</filename> санд 
 	үүссэн байх ёстой бөгөөд түүнийг <filename>/etc/fstab</filename> файлд нэмж 
 	болох юм:</para>
 
       <programlisting>/dev/ufs2/home		/home            ufs     rw              2      2</programlisting>
 
       <note>
 	<para><command>tunefs</command>-г ажиллуулахдаа файлын системийг 
 	холбох ёсгүй.</para>
       </note>
 
       <para>Одоо файлын системийг ердийнхөөрөө холбож болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mount /home</userinput></screen>
 
       <para>Доор дурдсан тушаалыг хаяг/шошгыг устгахдаа ашиглаж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>glabel destroy home</userinput></screen>
 
       <para>Эндээс эхлэн ачаалах явцад <filename>/boot/loader.conf</filename> файлын 
 	тусламжтайгаар <filename>geom_label.ko</filename> цөмийн модуль дуудагдсан байхад 
 	эсвэл  <literal>GEOM_LABEL</literal> цөмийн тохируулга байхад 
 	төхөөрөмжийн цэг системд ямар нэгэн буруу нөлөөлөлгүйгээр өөрчлөгдөж болох 
 	юм.</para>
 
       <para>Файлын систем нь <command>newfs</command> тушаалд 
 	өгөгдсөн <option>-L</option> тугны тусламжтайгаар анхдагч хаяг/шошготой 
 	үүсгэгдэж бас болно. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.newfs.8; гарын авлагын хуудаснаас 
 	үзнэ үү.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
 <!--
   <sect1 id="geom-gjournal">
     <title>UFS Journaling Through GEOM</title>
     
     <indexterm>
       <primary>GEOM</primary>
     </indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Journaling</primary>
     </indexterm>
 
     <para>With the release of &os;&nbsp;7.0, the long awaited feature
       of <acronym>UFS</acronym> journals has been implemented.  The
       implementation itself is provided through the
       <acronym>GEOM</acronym> subsystem and is easily configured
       via the &man.gjournal.8; utility.</para>
 
     <para>What is journaling?  Journaling capability stores a log of
       file system transactions, i.e.: changes that make up a complete
       disk write operation, before meta-data and file writes are
       committed to the disk proper. This transaction log can later
       be replayed to redo file system transactions, preventing file
       system inconsistencies.</para>
 
     <para>This method is yet another mechanism to protect against data
       loss and inconsistencies of the file system.  Unlike Soft Updates
       which tracks and enforces meta-data updates and Snapshots which
       is an image of the file system, an actual log is stored at the
       end sector and, in some cases, may be stored on another disk
       entirely.</para>
 
     <para>Unlike other file system journaling implementations, the
       <command>gjournal</command> method is block based and not
       implemented as part of the file system - only as a
       <acronym>GEOM</acronym> extension.</para>
 
     <para>To enable support for <command>gjournal</command>, the
       &os; kernel must have the following option - which is the
       default on 7.X systems:</para>
 
     <programlisting>options	UFS_GJOURNAL</programlisting>
 
     <para>Creating a journal on a free file system may now be done
       using the following steps, considering that the
       <devicename>da4</devicename> is a new <acronym>SCSI</acronym>
       disk:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>gjournal label /dev/da4</userinput>
     <userinput>gjournal load</userinput></screen>
 
     <para>At this point, there should be a
       <devicename>/dev/da4</devicename> device node and a
       <devicename>/dev/da4.journal</devicename> device node.  A
       file system may now be created on this device:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>newfs -O 2 -J /dev/da4.journal</userinput></screen>
 
     <para>The previously issued command will create a
       <acronym>UFS</acronym>2 file system with journaling being made
       active.
 
     <para>Effectively <command>mount</command> the device at the
       desired point with:</para>
 
     <screen>&prompt.root <userinput>mount /dev/da4.journal /mnt</userinput></screen>
 
     <note>
       <para>In the case of several slices, a journal will be created
 	for each individual slice.  For instance, if ad4s1 and ad4s2
 	are both slices, then <command>gjournal</command> will create
 	ad4s1.journal and ad4s2.journal.  In the case of the command
 	being run twice, the result will be
 	<quote>journals</quote>.</para>
     </note>
 
     <para>Under some circumstances, keeping the journal on another disk
       may be desired.  For these cases, the journal provider or storage
       device should be listed after the device to enable journaling
       on.  Journaling may also be enabled on current file systems by
       using <command>tunefs</command>; however, always make a backup
       before attempting to alter a file system.  In most cases, the
       <command>gjournal</command> will fail if it is unable to create
       the actual journal but this does not protect against data loss
       incurred as a result of misusing
       <command>tunefs</command>.</para>
   </sect1>
 -->
 </chapter>
 
 <!--
      Local Variables:
      mode: sgml
      sgml-declaration: "../chapter.decl"
      sgml-indent-data: t
      sgml-omittag: nil
      sgml-always-quote-attributes: t
      sgml-parent-document: ("../book.sgml" "part" "chapter")
      End:
 -->
diff --git a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/install/chapter.sgml b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/install/chapter.sgml
index 3636d22db2..212b5916f5 100644
--- a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/install/chapter.sgml
+++ b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/install/chapter.sgml
@@ -1,4667 +1,4667 @@
 <!--
      The FreeBSD Mongolian Documentation Project
 
-     Original revision 1.380
+     Original revision 1.381
 
      $FreeBSD$
 -->
 
 <chapter id="install">
   <chapterinfo>
     <authorgroup>
       <author>
         <firstname>Жим</firstname>
 	<surname>Мок</surname>
 	<contrib>Дахин засварлаж, зарим хэсгийг нь шинээр бичсэн 
 	  </contrib>
       </author>
     </authorgroup>
 
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Рэнди</firstname>
 	<surname>Пратт</surname>
 	<contrib>Суулгацын ерөнхий дараалал болон зургийг бэлдсэн 
   </contrib>
       </author>
     </authorgroup>
     <authorgroup>
       <author>
         <firstname>Шагдарын</firstname>
         <surname>Нацагдорж</surname>
         <contrib>Орчуулсан </contrib>
       </author>
     </authorgroup>
     <!-- January 2000 -->
   </chapterinfo>
 
   <title>FreeBSD суулгах нь</title>
 
   <sect1 id="install-synopsis">
     <title>Ерөнхий агуулга</title>
 
     <indexterm><primary>суулгац</primary></indexterm>
 
     <para>FreeBSD нь <application>sysinstall</application> гэдэг нэртэй
       хэрэглэхэд амархан текст хэлбэртэй програмтай ирдэг. Энэ бол
       FreeBSD-н програм суулгахад хэрэглэгддэг анхдагч програм бөгөөд хэрэв хүсвэл
       програм зохиогчид нь өөрсдийнхөө програмдаа зориулж суулгах програм бас бичиж болно.
       Энэ бүлэгт FreeBSD-г суулгахын тулд <application>sysinstall</application> програмыг
       хэрхэн хэрэглэх талаар тайлбарлах болно.</para>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншсаны дараа, та дараах зүйлсийг мэдэх болно:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>FreeBSD суулгадаг дискнүүдийг хэрхэн үүсгэх.</para>
       </listitem>
       
       <listitem>
 	<para>FreeBSD таны диск уруу хэрхэн ханддаг болон хуваадаг талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><application>sysinstall</application>-г хэрхэн эхлүүлэх.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><application>sysinstall</application>-аас танд тавигдах
     асуултууд, тэд ямар учиртай болох мөн хэрхэн хариулах тухай.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншихаасаа өмнө та дараах зүйлсийг гүйцэтгэх хэрэгтэй:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>Суулгах гэж буй FreeBSD-нхээ хувилбар, мөн түүний дэмжиж чаддаг төхөөрөмжүүдийн
     жагсаалтыг хянаж тэр дунд таны төхөөрөмжүүд байгаа эсэхийг магадлах.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <note>
       <para>Ер нь, энэ суулгах заавар нь &i386; (<quote>PC төрлийн</quote>) архитектурт
         зориулж бичсэн.  Шаардлагатай тохиолдолд бусад тусгай тавцангуудын (жишээлбэл Alpha) хувьд
         зориулагдсан заавруудыг оруулах болно. Хэдийгээр энэ гарын авлагыг аль болох
         шинэчилж байгаа боловч та суулгагч болон энд дурдсан хоёрын хооронд бага зэргийн өөрчлөлтүүд
 	байгааг анзаарч болох юм. 
         Тийм болохоор энэ гарын авлагыг үгчилсэн заавар биш ерөнхий суулгах заавар болгож хэрэглэхийг танд
         зөвлөж байна.</para>
     </note>
 
   </sect1>
 
   <sect1 id="install-hardware">
     <title>Системд тавигдах төхөөрөмжийн шаардлага</title>
 
     <sect2 id="install-hardware-minimal">
       <title>Хамгийн бага тохиргоо</title>
 
       <para>&os;-г суулгахад шаардагдах хамгийн бага тохиргоо нь 
 	  &os;-н хувилбар болон төхөөрөмжийн төрлөөс их хамаарна.</para>
 
       <para>Хамгийн бага шаардагдах тохиргоог &os;-н вэб хуудасны <ulink
 	url="http://www.FreeBSD.org/releases/index.html">Хувилбарын
 	мэдээлэл</ulink> гэсэн хуудсан дотор суулгацын мэдээлэл хэсэгт харж болно.
 	Эдгээр мэдээллийн ерөнхий дүгнэсэн мэдээллийг энэ хэсэгт та унших болно.
 	&os;-г суулгах аргаасаа хамаараад танд уян диск юм уу эсвэл CDROM төхөөрөмж,
 	зарим тохиолдолд сүлжээний адаптер хэрэг болох болно. Энэ тухай
 	<xref linkend="install-floppies"> хэсэгт дурьдсан буй.</para>
 
       <sect3>
 	<title>&os;/&arch.i386; болон &os;/&arch.pc98;</title>
 
 	<para>&os;/&arch.i386; болон &os;/&arch.pc98; хоёр хоёулаа  486 юм уу эсвэл түүнээс
 	  дээш илүү төрлийн процессор шаарддаг бөгөөд хамгийн багадаа 24&nbsp;MБ
 	  RAM буюу шуурхай санах ой хэрэглэдэг. Танд хамгийн бага хэмжээгээр суулгахын 
 	  тулд ядаж 150&nbsp;MБ дискний сул хэмжээ хэрэгтэй.</para>
 
 	<note>
 	  <para>Хуучны тохиргоонд бол, ихэнх тохиолдолд, их хэмжээний санах ой ба дискний
 	  хэмжээ нь хурдан процессороос илүү хэрэгтэй байдаг.</para>
 	</note>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>&os;/&arch.alpha;</title>
 	
 	<indexterm><primary>Alpha</primary></indexterm>
 
 	<para>&os;/&arch.alpha;-г суулгахын тулд танд дэмжигдсэн төхөөрөмжүүд 
 	  (<xref linkend="install-hardware-supported"> хэсэгт харж болно)
 	  болон &os;-д зориулсан диск байх хэрэгтэй.  Одоогоор дискээ
 	  өөр үйлдлийн системтэй хамтарч хэрэглэж болохгүй.  Энэ диск нь
 	  SCSI хянагч уруу холбогдсон байх ёстой бөгөөд тохируулах 
 	  програмын төрөл нь SRM байх ёстой юм уу эсвэл IDE дискнээс ачаалагдаж 
 	  болдог SRM гэж танигдаж болдог IDE диск байх хэрэгтэй.</para>
 
 	<indexterm><primary>ARC</primary></indexterm>
         <indexterm><primary>Alpha BIOS</primary></indexterm>
         <indexterm><primary>SRM</primary></indexterm>
 
 	<para>Таны системд SRM програмын консол байх шаардлагатай. 
 	  Зарим тохиолдолд AlphaBIOS (эсвэл ARC) төрлөөс SRM төрлийн хооронд 
 	  хоёр тийшээгээ сэлгэж сольж болдог.  Бусад тохиолдолд тухайн төхөөрөмжийг
 	  үйлдвэрлэдэг газрын вэб хуудаснаас шаардлагатай таниулах програмуудыг нь
 	  татаж авах нь зүйтэй.</para>
 
         <note>
           <para>Alpha-д зориулсан дэмжлэг &os;&nbsp;7.0-с эхлээд 
 	    байхгүй болсон.  &os;&nbsp;6.<replaceable>X</replaceable> 
 	    серийн хувилбарууд нь энэ архитектурт зориулсан дэмжлэгийг 
 	    агуулсан сүүлийн хувилбарууд юм.</para>
         </note>
 
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>&os;/&arch.amd64; архитектур</title>
 
 	<para>&os;/&arch.amd64;-г ажиллуулах боломжтой хоёр ангиллын процессор 
 	  байдаг. Эхнийх нь &amd.athlon;64, &amd.athlon;64-FX, &amd.opteron; 
 	  эсвэл түүнээс дээш төрлийн процессоруудыг агуулсан AMD64 процессорууд 
 	  юм.</para>
 
         <para>&os;/&arch.amd64;-ийг ашигладаг хоёр дахь ангиллын 
 	  процессоруудад &intel; EM64T архитектурыг ашигладаг 
 	  процессорууд ордог. Эдгээр процессоруудын жишээнд 
 	  &intel;&nbsp;&core;&nbsp;2 Duo, Quad, болон Extreme процессорын 
 	  гэр бүлийнхэн ба &intel;&nbsp;&xeon; 3000, 5000, болон 7000 
 	  дарааллын процессоруудыг дурдаж болно.</para>
 
 	<para>Хэрэв таны машин nVidia nForce3 Pro-150 дээр үндэслэсэн бол
 	  та BIOS-н тохируулга дээр IO APIC сонголтыг хорих  <emphasis>ёстой</emphasis>.
 	  Хэрэв танд ингэх сонголт байхгүй бол ACPI-г оронд нь хорих хэрэгтэй. 
 	  Pro-150 төрлийн бичил схемд алдаа байдаг бөгөөд одоогоор тэр алдаа засагдаагүй 
 	  байгаа билээ.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>&os;/&arch.sparc64;</title>
 
 	<para>&os;/&arch.sparc64;-г суулгахын тулд түүний дэмждэг төхөөрөмжүүдийг нь
 	  хангасан байх ёстой (<xref
 	  linkend="install-hardware-supported"> хэсэгт харна уу).</para>
 
 	<para>Танд &os;/&arch.sparc64;-д зориулсан диск тусад нь байх хэрэгтэй. Одоогоор
 	  диск дээр өөр төрлийн системүүдийг давхар суулгах боломж үгүй.</para>
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2 id="install-hardware-supported">
       <title>Дэмждэг төхөөрөмжүүд</title>
 
       <para>Дэмждэг төхөөрөмжүүдийг &os;-н хувилбар бүрийн 
 	    Hardware Notes буюу төхөөрөмжийн мэдээлэл хэсэгт жагсаасан байдаг. 
 		Энэ мэдээлэл нь голдуу <filename>HARDWARE.TXT</filename> нэрээр 
 		суулгацын  CDROM юм уу FTP-н хамгийн дээд сан дотор эсвэл 
 		<application>sysinstall</application> програмын documentation буюу
 		баримт цэсэнд байрласан байдаг билээ. Энэ нь тухайн төрлийн архитектур бүрт
 		ямар ямар төхөөрөмжүүд танигдаж болохыг &os;-н хувилбар бүрт зориулж 
 		жагсаасан байдаг. Төрөл бүрийн хувилбар болон архитектурт зориулсан жагсаалтын
 		бас нэг хуулбарыг &os;-н вэб хуудасны <ulink
 	url="http://www.FreeBSD.org/releases/index.html">Release
 	Information буюу хувилбарын мэдээлэл </ulink> хуудаснаас олж болно.</para>
     </sect2>
   </sect1>
   
   <sect1 id="install-pre">
     <title>Суулгацын өмнө</title>
 
     <sect2 id="install-inventory">
       <title>Өөрийнхөө компьютерийг судална</title>
 
       <para>
         Та FreeBSD-г суулгахын өмнө өөрийнхөө компьютерийн бүрдэл
         хэсгүүдийг судлах хэрэгтэй.  FreeBSD суулгах явцдаа таны компьютерт
         буй бүрдлүүдийг (хатуу диск, сүлжээний карт, CDROM хөтлөгч гэх мэт)
         тэдгээрийн загвар болон үйлдвэрлэгчийнх нь дугаартай нь харуулдаг.
         Мөн FreeBSD нь тэдгээр төхөөрөмжүүдийг IRQ болон IO порт зэргүүдийг
         автоматаар зөв тохируулахыг оролддог. Компьютерийн бүрдлийг  
         үйлдвэрлэдэгчдийн түмэн төрлөөс хамаарч зөв тохируулах энэ автомат үйлдэл нь
         заримдаа тийм амжилттай болж чаддаггүй тул магадгүй та FreeBSD-н тодорхойлсон
         тохируулгыг өөрчлөх хэрэг гарч болзошгүй.</para>
 
       <para>Хэрэв та &windows; эсвэл Линукс үйлдлийн систем суулгасан байгаа бол
         тухайн төхөөрөмжүүд ямар тохируулгаар суугдсан байгааг харах нь зүйтэй.
         Хэрвээ өргөтгөл картын дугаар болон нэрийг зөв таньсан эсэхээ мэдэхгүй бол
         уг карт дээр буй үйлдвэрлэсэн бичгийг нь харах хэрэгтэй.  Байнгын хэрэглэдэг IRQ
         дугаарууд нь 3, 5, мөн 7 бөгөөд ихэнх хэрэглэгддэг IO портын хаягууд нь голдуу
         0x330 гэх мэт арван зургаат тооллын систем дээр бичсэн дугаарууд байдаг.</para>
 
       <para>FreeBSD-г суулгахаасаа өмнө эдгээр дугааруудыг тэмдэглэж авахыг зөвлөж байна.
         Та дараах маягийн хүснэгт хөтлөх хэрэгтэй:</para>
 
       <table pgwide="1" frame="none">
 	<title>Төхөөрөмжийн бүртгэлийн жишээ</title>
 
 	<tgroup cols="4">
           <colspec colwidth="2*">
           <colspec colwidth="1*">
           <colspec colwidth="1*">
           <colspec colwidth="4*">
 	  <thead>
 	    <row>
 	      <entry>Төхөөрөмжийн нэр</entry>
 
 	      <entry>IRQ</entry>
 
 	      <entry>IO порт(ууд)</entry>
 
 	      <entry>Тэмдэглэгээ</entry>
 	    </row>
 	  </thead>
 
 	  <tbody>
 	    <row>
 	      <entry>Эхний хатуу диск</entry>
 
 	      <entry>мэдэхгүй</entry>
 
 	      <entry>мэдэхгүй</entry>
 
 	      <entry>40&nbsp;ГБ, Seagate үйлдвэрлэсэн, эхний мастер IDE </entry>
 	    </row>
 
 	    <row>
 	      <entry>CDROM</entry>
 
 	      <entry>мэдэхгүй</entry>
 
 	      <entry>мэдэхгүй</entry>
 
 	      <entry>Эхний хоёр дахь IDE </entry>
 	    </row>
 
 	    <row>
 	      <entry>Хоёр дахь хатуу диск</entry>
 
 	      <entry>мэдэхгүй</entry>
 
 	      <entry>мэдэхгүй</entry>
 
 	      <entry>20&nbsp;ГБ, IBM үйлдвэрлэсэн, хоёр дахь мастер IDE</entry>
 	    </row>
 
 	    <row>
 	      <entry>Эхний IDE хянагч</entry>
 
 	      <entry>14</entry>
 
 	      <entry>0x1f0</entry>
 
 	      <entry></entry>
 	    </row>
 
 	    <row>
 	      <entry>Сүлжээний карт</entry>
 
 	      <entry>мэдэхгүй</entry>
 
 	      <entry>мэдэхгүй</entry>
 
 	      <entry>&intel; 10/100</entry>
 	    </row>
 
 	    <row>
 	      <entry>Модем</entry>
 
 	      <entry>мэдэхгүй</entry>
 
 	      <entry>мэдэхгүй</entry>
 
 	      <entry>&tm.3com; 56K факс модем, COM1 дээр зоогдсон</entry>
 	    </row>
 
 	    <row>
 	      <entry>&hellip;</entry>
 	    </row>
 	  </tbody>
 	</tgroup>
       </table>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Өөрийнхөө өгөгдлийг нөөцөлж авах</title>
       
       <para>
         Хэрэв таны FreeBSD суулгах гэж байгаа компьютерт чухал мэдээлэл 
         байвал, уг мэдээллээ нөөцөлж хадгалж авах нь зүйтэй бөгөөд уг
         нөөцөлсөн мэдээллээ зөв хадгалснаа шалгах хэрэгтэй. FreeBSD-н суулгах
         явц нь диск уруу бичиж эхлэхээсээ өмнө танаас лавлаж асуудаг бөгөөд
         хэрэв нэг бичигдээд эхэлбэл буцаах арга байхгүй.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="install-where">
       <title>FreeBSD-г хаана суулгахаа шийдэх</title>
 
       <para>Хэрэв та FreeBSD-д бүх дискээ хэрэглүүлнэ гэж бодож байвал
       энэ хэсэгт анхаарлаа хандуулалгүй цааш нь унших хэрэгтэй.</para>
 
       <para>Харин, хэрэв та FreeBSD-г өөр үйлдлийн системтэй хамт
       хэрэглэнэ гэж бодож байвал диск дээр өгөгдөл хэрхэн байрладаг 
       мөн хэрхэн ажилладаг талаар үндсэн мэдлэгтэй байх хэрэгтэй.</para>
 
       <sect3 id="install-where-i386">
 	<title>&os;/&arch.i386; дээрх дискний өгөгдөл байрлуулалт</title>
 
       <para>Компьютерийн диск нь хэд хэдэн хэсэгт хэсэгчилж болдог.
       Эдгээр хуваагдсан хэсгүүдийг нь <firstterm>partitions буюу хуваалтууд</firstterm>
         гэж нэрлэдэг. &os; нь дотроо бас хуваалтуудтай болохоор 
 	энэ нэрлэлт нь ойлгомжгүй болж болох юм. Тийм болохоор
 	эдгээр дискний хэсэгчлэлүүдийг дискний зүсмэлүүд буюу 
 	ердөө л зүсмэлүүд гэж &os; үздэг. Жишээ нь PC-ийн дискний хуваалтууд 
 	дээр ажилладаг FreeBSD-ийн <command>fdisk</command> хэрэгсэл 
 	хуваалтуудын оронд зүсмэлүүдийг хэрэглэдэг.
 	Анхнаасаа компьютерийн нэг дискийг зөвхөн дөрөв
         хувааж болохоор зохиосон байна. Эдгээр хуваалтуудыг 
         <firstterm>primary partitions буюу анхдагч хуваалтууд</firstterm> гэж
         нэрлэдэг.  Энэ хязгаарлалтыг тойрон гарч дөрвөн хуваалтаас илүүг зөвшөөрөхийн тулд шинэ
         хуваалтын арга үүссэн бөгөөд түүнийг  <firstterm>extended partition
         буюу өргөтгөсөн хуваалт</firstterm> гэж нэрлэжээ.  Диск зөвхөн
         ганцхан өргөтгөсөн хуваалт агуулж  болно. Өргөтгөсөн хуваалт дотор
         хичнээн бол хичнээн <firstterm>logical partitions
         буюу логик хуваалтууд </firstterm> агуулж болдог байна.</para>
 
       <para>Хуваалт болгон <firstterm>partition ID буюу хуваалтын ID дугаар</firstterm>
       агуулж байдаг бөгөөд энэ дугаар нь тухайн хуваалтын төрлийг илэрхийлж
       байдаг. FreeBSD төрлийн хуваалтууд нь <literal>165</literal> гэсэн
         ID дугаартай байдаг.</para>
 
       <para>Үйлдлийн систем болгон дискний хуваалтуудыг таних өөр 
       өөрийн арга хэрэглэдэг. Жишээлбэл DOS буюу түүнтэй ижил төрлийн
       &windows; системүүд нь дискний хуваалтыг танихын тулд      
 	<firstterm>үсэгчлэн дугаарласан диск</firstterm> аргыг хэрэглэдэг бөгөөд
   <devicename>C:</devicename> үсгээр эхлэж тэмдэглэдэг.</para>
 
       <para>
         FreeBSD нь primary partition буюу дискний анхдагч хуваалт дээр суугдах ёстой.
         FreeBSD таны үүсгэсэн файлуудыг, бас  өөрийнхөө файлуудыг энэ хуваалт дээр
         хадгалдаг.  Хэрэв танд олон диск байвал мөн та тэдгээр дээр эсвэл тэдний зарим дээр
         FreeBSD төрлийн хуваалт үүсгэж болно. FreeBSD суулгах үедээ дискний нэг хуваалтыг бэлэн байлгах хэрэгтэй.
         Энэ хуваалт нь таны урьдчилан бэлдсэн хоосон хуваалт юм уу эсвэл онц шаардлагагүй 
         өгөгдөл хадгалсан хуваалт байсан ч болно.</para>
 
       <para>
         Хэрэв та өөрийн бүх диск дэх бүх хуваалтыг хэрэглэж байсан бол тэдгээрийн 
         нэгийг нь  FreeBSD-д зориулж ямар нэгэн үйлдлийн системд байдаг
         хэрэгслийг ашиглан хоосон болгох хэрэгтэй (жишээ нь, DOS or &windows;
         дээр байдаг <command>fdisk</command> програм).</para>
 
       <para>Хэрэв танд илүүчилж болохоор хуваалт байвал тэр хэсгийг бас хэрэглэж болно.
       Гэхдээ та өмнө нь байж байсан хуваалтын хэмжээг ихэсгэж юм уу багасгаж хэрэглэж
       хэрэгтэй болно.</para>
 
       <para>FreeBSD суугдаж чадах хамгийн бага хэмжээ бол 100&nbsp;MБ билээ.
       Гэхдээ энэ хэмжээ бол өөрийнхөө файлуудыг хадгалахад бараг 
       хүрэлцэхээргүй <emphasis>хамгийн</emphasis> бага хэмжээ юм.
       Арай боломжийн бага хэмжээ бол график орчныг оруулалгүйгээр 250&nbsp;MБ
       хэмжээ юм. Хэрэв график орчинг оруулбал 350&nbsp;MБ болно.
       Хэрэв та гуравдагч програм зохиогчдын програмыг суулгаж хэрэглэнэ 
       гэж бодож байвал мэдээж түүнээс илүү хэмжээ хэрэгтэй.</para>
 
       <para>Та <application>&partitionmagic;</application> гэдэг үнэтэй
       програмыг, эсвэл <application>GParted</application> зэрэг үнэгүй програмыг
         FreeBSD-д зориулж дискэндээ зай гаргахад хэрэглэж болох юм. Ийм үйлдэлд
         зориулагдсан CDROM дээр буй <filename>tools</filename> сан дотор <application>FIPS</application> 
         ба <application>PResizer</application> гэсэн хоёр үнэгүй програм байдаг. 
         Эдгээр програмыг хэрэглэх бичиг баримт нь уг сан дотор нь бас бий.
         <application>FIPS</application>, <application>PResizer</application>, мөн
         <application>&partitionmagic;</application> гэсэн програмууд нь 
         &ms-dos; -с эхлээд &windows; ME хүртэлх үйлдлийн системд хэрэглэгддэг 
         <acronym>FAT16</acronym> болон <acronym>FAT32</acronym>
         хуваалтуудын хэмжээг ихэсгэж багасгахад хэрэглэгддэг. 
         <application>&partitionmagic;</application> ба
         <application>GParted</application> нар <acronym>NTFS</acronym>
         төрлийн хуваалт дээр ажиллаж чаддаг. <application>GParted</application> нь 
 	<ulink url="http://www.sysresccd.org/">SystemRescueCD</ulink> зэрэг хэд хэдэн 
 	Live CD тархацуудад байдаг.</para>
 
       <para>&microsoft; Vista хуваалтуудын хэмжээг дахин өөрчлөхөд 
 	асуудалтай байгаа талаар мэдээлэл бий. Ийм үйлдэл хийхийг оролдох үедээ 
 	Vista-ийн суулгалтын CDROM-той байхыг зөвлөж байна. Мөн иймэрхүү дисктэй 
 	ажиллах ажлуудыг хийж гүйцэтгэхээсээ өмнө нөөцлөлтийг хийх нь маш 
 	чухал юм.</para>
 
       <warning>
 	<para>Эдгээр хэрэгслийг буруу ашиглавал дискэн дээр байгаа мэдээлэл тань устах болно.
 	  Тэдгээрийг хэрэглэхээсээ өмнө өөрийнхөө өгөгдлийг нөөцөлж хадгалж авах хэрэгтэй.</para>
       </warning>
 
       <example>
 	<title>Байгаа дискний хуваалтыг өөрчлөлгүйгээр хэрэглэх нь</title>
 
 	<para>Жишээлбэл, &windows; систем суулгасан 4&nbsp;ГБ диск танд байгаа
     гэж бодъё. Мөн та тэр дискийг 2&nbsp;ГБ хэмжээгээр <devicename>C:</devicename> ба
 	  <devicename>D:</devicename> гэж хоёр хуваасан байгаа. Танд
 	  <devicename>C:</devicename> дээр 1&nbsp;ГБ, <devicename>D:</devicename> дээр 
     0.5&nbsp;ГБ өгөгдөл хадгалсан байгаа гэж үзье.</para>
 
 	<para>Энэ бол үсэгчлэн тэмдэглэсэн хоёр хуваалт танд байна гэсэн үг.
     Та <devicename>D:</devicename> дээр байгаа бүх өгөгдлийг 
     <devicename>C:</devicename> руу хуулж чөлөөлөөд түүн дээр
     FreeBSD суулгаж болно.</para>
       </example>
 
       <example>
 	<title>Байгаа хуваалтын хэмжээг сунгаж өөрчлөх</title>
 
 	<para>Танд &windows; суулгасан 4&nbsp;ГБ диск байна гэж үзье. 
     &windows; суулгах үедээ та зөвхөн <devicename>C:</devicename>
     гэж нэрлэсэн 4&nbsp;ГБ хэмжээтэй ганцхан бүхэл хуваалт үүсгэжээ.  
     Та одоогоор уг хэмжээний 1.5&nbsp;ГБ-ийг ашигласан гэж бодоцгооё. Тэгээд та
     уг дискний 2&nbsp;ГБ хэмжээ дээр FreeBSD суулгахыг хүссэн гэж авч үзье.</para>
 
 	<para>FreeBSD-г суулгахын тулд доор дурдсанаас аль нэгийг хийх болно:</para>
 
 	<orderedlist>
 	  <listitem>
 	    <para>&windows; дээр байсан өгөгдлөө нөөцөлж хадгалж аваад 
       &windows;-г дахин суулгаж гэхдээ түүндээ 2&nbsp;ГБ хэмжээ үүсгэж хэрэглэх.</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para><application>&partitionmagic;</application> мэтийн програм ашиглаж
       &windows;-н дискний хэмжээг дээрх хэмжээнд тохируулж өөрчлөх.</para>
 	  </listitem>
 	</orderedlist>
       </example>
 
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Alpha дээрх дискний байрлуулалт</title>
 
 	<indexterm><primary>Alpha</primary></indexterm>
 
 	<para>Танд Alpha дээр FreeBSD-г суулгах тусгайлан бэлдсэн диск хэрэгтэй.
 	  Өөр үйлдлийн системтэй хамт дискийг энэ үед хэрэглэж болохгүй. Танд байгаа
 	  Alpha машины төрлөөс хамаараад хэрэв уг дискнээс ачаалж болж л байвал
     энэ диск нь SCSI юм уу эсвэл IDE диск байж болно.</para>
 
 	<para>Digital / Compaq -н гарын авлагад заасны дагуу
 	  SRM оруулгыг том үсгээр харуулдаг.  SRM-д том жижиг
     үсгүүд нь ялгаатай.</para>
 
 	<para>Машиндаа буй дискний нэр болон төрлийг мэдэхийн тулд 
 	  <literal>SHOW DEVICE</literal> тушаалыг SRM консолд бичдэг:</para>
 
 	<screen>&gt;&gt;&gt;<userinput>SHOW DEVICE</userinput>
 dka0.0.0.4.0               DKA0           TOSHIBA CD-ROM XM-57  3476
 dkc0.0.0.1009.0            DKC0                       RZ1BB-BS  0658
 dkc100.1.0.1009.0          DKC100             SEAGATE ST34501W  0015
 dva0.0.0.0.1               DVA0
 ewa0.0.0.3.0               EWA0              00-00-F8-75-6D-01
 pkc0.7.0.1009.0            PKC0                  SCSI Bus ID 7  5.27
 pqa0.0.0.4.0               PQA0                       PCI EIDE
 pqb0.0.1.4.0               PQB0                       PCI EIDE</screen>
 
 	<para>Дээрх жишээ нь Digital Personal Workstation
 	  433au машиных бөгөөд гурван диск холбогдсон байна.  Эхнийх нь 
 	  CDROM хөтлөгч <devicename>DKA0</devicename> нэртэй байгаа бөгөөд
 	  бусад хоёр диск нь 
 	  <devicename>DKC0</devicename> ба
 	  <devicename>DKC100</devicename> гэсэн нэртэй байна.</para>
 
 	<para><devicename>DKx</devicename> гэж эхэлсэн дискнүүд нь
 	  SCSI диск юм.  Жишээ нь <devicename>DKA100</devicename>
     гэдэг нь SCSI диск бөгөөд SCSI-н эхний шугам  (A) дээр буй ID 1
     дискийг илэрхийлж байхад, <devicename>DKC300</devicename> гэдэг нь
     гуравдагч шугам (C) дээр буй SCSI ID 3 дискийг зааж байна.  
     <devicename> PKx</devicename> гэдэг нь SCSI гол үндсэн шугамыг хэлж байна. 
     <literal>SHOW DEVICE</literal> тушаалд харуулснаар бол SCSI
 	  CDROM төхөөрөмж нь бусад SCSI хатуу диск шиг харуулагддаг.</para>
 
 	<para>IDE дискнүүд нь <devicename>DQx</devicename> гэж илэрхийлэгдэж байхад
     гол шугам нь <devicename>PQx</devicename> гэж нэрлэгддэг.</para>
 
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Сүлжээний нарийвчилсан тохируулгаа мэдэх</title>
 
       <para>Хэрэв та FreeBSD-н суулгацыг интернэт холболттой хийнэ гэж
       бодож байвал (жишээ нь, суулгацыг FTP эсвэл NFS серверээс татан суулгаж байвал), 
       та сүлжээнийхээ тохируулгыг мэдэж байх хэрэгтэй. Ийм мэдээллийг суулгах үед 
       танаас лавлаж асуугаад, тохируулж интернэтэд холбогддог.</para>
 
       <sect3>
 	<title>Дотоод сүлжээ эсвэл Кабель/DSL Модемоор холбогдох</title>
 
 	<para>Хэрэв та дотоод сүлжээнд холбогдсон байгаа юм уу эсвэл кабел, DSL-ээр холбогдохоор бол
     дараах тохируулах мэдээллийг мэдсэн байх хэрэгтэй:</para>
 
 	<orderedlist>
 	  <listitem>
 	    <para>IP хаяг</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Анхны gateway буюу гарцын IP хаяг</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Hostname буюу серверийн нэр</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>DNS сервер IP хаяг</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Subnet Mask буюу дэд сүлжээний баг (тусгаарлан ангилах дугаар)</para>
 	  </listitem>
 	</orderedlist>
 
 	<para>Хэрэв та эдгээр мэдээллийг мэдэхгүй байгаа бол уг сүлжээ хариуцагч юм уу
     интернэт уруу холбогдох байгууллага уруу хандах хэрэгтэй.
 	  Гэтэл тэд танд, эдгээр мэдээлэл нь 
 	  <firstterm>DHCP</firstterm> ашиглаж автоматаар тохируулагдана гэж хэлж магадгүй.
     Хэрэв тийм бол та эдгээр мэдээллийг заавал мэдсэн байх албагүй
     бөгөөд энэ хэсгийг зүгээр санаад авахад илүүдэхгүй.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Модем хэрэглэж холбогдох</title>
 
 	<para>Хэрэв та интернэтээр хангагч байгууллага уруу ердийн модем ашиглан
     утсаар холбогддог бол, та мөн FreeBSD-г интернэтээр суулгаж болох бөгөөд
     жаахан удах л байх даа.</para>
 
 	<para>Дараах зүйлсийг мэдэж байх шаардлагатай:</para>
 
 	<orderedlist>
 	  <listitem>
 	    <para>ISP буюу интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн холбогдох утасны дугаар</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Модемийн хэрэглэх COM: портын дугаар</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэгчид бүртгүүлсэн хэрэглэгчийн нэр болон нууц үг</para>
 	  </listitem>
 	</orderedlist>
       </sect3>
     </sect2>
     <sect2>
       <title>FreeBSD-н алдааны бүртгэл</title>
       
       <para>FreeBSD төсөл нь гаргаж буй хувилбар болгоноо алдаагүй баттай байлгахыг
       чармайж байдаг боловч зарим тохиолдолд жижиг алдаанууд гарах тохиолдол үүсдэг. Маш ховор 
       үед ийм алдаа суулгах үед гардаг. Эдгээр алдааг илрүүлж засаад, энэ тухайгаа
       <ulink url="http://www.FreeBSD.org/releases/&rel.current;R/errata.html">FreeBSD алдааны бүртгэл</ulink> 
       хуудсан дээр тэмдэглэж бичдэг. Та суулгаж байх үед ийм хүндрэлтэй тулгарахгүйн тулд энэ хуудас уруу
       орж шалгах хэрэгтэй.</para>
 
       <para>Хувилбар бүрд гарсан алдаануудыг бүх хувилбартай нь жагсаасан бүртгэлийг
       <ulink
 	  url="&url.base;/index.html">FreeBSD-н вэб хуудасны</ulink>
 	<ulink
 	url="&url.base;/releases/index.html">хувилбарын мэдээлэл</ulink> хэсэгт харж болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>FreeBSD-н суулгац файлуудыг бэлдэх</title>
 
       <para>FreeBSD-г суулгах явц нь дараах байршилд буй файлаас гүйцэтгэгдэж болно:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<title>Дотоод төхөөрөмжөөс</title>
 	
 	<listitem>
 	  <para>CDROM эсвэл DVD</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Уг компьютерт буй DOS хэсгээс</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>SCSI эсвэл QIC бичлэгээс</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Уян дискнээс</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <itemizedlist>
 	<title>Сүлжээ</title>
 
 	<listitem>
 	  <para>FTP хаягнаас. Хэрэв шаардлагатай бол галт хана эсвэл HTTP проксигоор дамжина</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>NFS сервер</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Зориулалтын параллел юм уу цуваа холболт</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Хэрэв та FreeBSD -н суулгацыг CD эсвэл DVD хэлбэрээр авсан бол 
       танд хэрэгтэй бүх зүйл бэлэн болох бөгөөд энэ хэсгийг алгасаад дараагийн
       хэсэг уруу шилжиж болно.
 	(<xref linkend="install-floppies">).</para>
 
       <para>Хэрэв та FreeBSD-н суулгац файлуудыг бэлдэж аваагүй бол
 	<xref linkend="install-diff-media"> хэсэг уруу очиж дээрх байршлаас
   хэрхэн бэлдэж авах талаар тайлбарласныг уншина уу. Тэр хэсгийг уншиж
   дуусаад буцаж эндээс 
 	<xref linkend="install-floppies"> хэсэг уруу орох хэрэгтэй.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="install-floppies">
       <title>Эхлэн ачаалах төхөөрөмжийг бэлдэх</title>
       
       <para>FreeBSD суулгац нь таны компьютер ачаалах үед эхэлдэг&mdash;
       энэ нь өөр үйлдлийн системээс эхлүүлдэг програм биш. 
       Таны компьютер ердийн үед хатуу дискэн дээр суугдсан үйлдлийн
       системээр эхлэж ачаалагддаг. Гэхдээ үүнийг бас  
       <quote>ачаалагдаж болдог</quote> уян дискнээс эхлүүлж болохоор
       тохируулж болдог. Орчин үеийн ихэнх компьютерууд CDROM дотор буй 
       CDROM дискнээс эхлэн ачаалагдаж чаддаг.</para>
 
       <tip>
 	<para>Хэрэв та FreeBSD-г CDROM эсвэл DVD дээр (худалдаж авсан юм уу
     эсвэл өөрөө бэлдэж авсан бол) бэлдэж авсан бөгөөд таны компьютер 
 	  CDROM эсвэл DVD-ээс эхлэн ачаалагдаж болдог (ихэнх BIOS дээр <quote>Boot
 	    Order буюу ачаалах дараалал</quote> гэсэн эсвэл үүнтэй төсөөтэй 
       сонголтоор тохируулагддаг) бол энэ хэсгийг уншилгүй алгасаж болно. 
       FreeBSD-н CDROM болон DVD дээр байгаа файлууд нь нэмэлт зүйлс шаардалгүй
       шууд суугдах боломжтой.</para>
       </tip>
     
       <para>Ачаалагдаж болдог уян диск бэлдэхийн тулд дараах алхмыг гүйцэтгэнэ:</para>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title>Ачаалагддаг уян дискний Image буюу дүрс файлыг бэлдэх</title>
 	  
 	  <para>Ачаалагддаг дискнүүд нь таны суулгац файлыг хадгалсан төхөөрөмжний
 	    <filename>floppies/</filename> сан дотор байрладаг бөгөөд мөн 
       <literal>ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/releases/<replaceable>&lt;arch&gt;</replaceable>/<replaceable>&lt;version&gt;</replaceable>-RELEASE/floppies/</literal>.
       хаягнаас бас хуулагдаж болно. <replaceable>&lt;arch&gt;</replaceable> болон
 	    <replaceable>&lt;version&gt;</replaceable> -ны оронд хүссэн архитектур ба хувилбараа орлуулах хэрэгтэй.
 	    Жишээ нь &os;/&arch.i386;&nbsp;&rel.current;-RELEASE хувилбарын ачаалагддаг уян дискийг
 	    <ulink url="ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/releases/i386/&rel.current;-RELEASE/floppies/"></ulink>
       хаягаас татаж авна.</para>
 
 	  <para>Уян дискний images буюу дүрс файл нь <filename>.flp</filename> гэсэн өргөтгөлтэй байдаг.
 	    <filename>floppies/</filename> сан нь янз бүрийн дүрс файл агуулж байдаг бөгөөд
 	    суулгах төхөөрөмж болон FreeBSD-нхээ хувилбарт тохируулан сонголт хийдэг.
 	    Ихэнх тохиолдолд танд дөрвөн ширхэг уян диск хэрэг болно. Тэдгээр нь
 	    <filename>boot.flp</filename>,
 	    <filename>kern1.flp</filename>,
 	    <filename>kern2.flp</filename> болон 
 	    <filename>kern3.flp</filename> юм. Уг санд буй  
 	    <filename>README.TXT</filename> файлаас уг уян дисктэй холбоотой сүүлийн үеийн
       мэдээллийг шалгаарай.</para>
 
 	  <important>
 	    <para>Эдгээр дүрс файлыг татаж авах FTP програм нь <emphasis>binary mode</emphasis>
       буюу хоёртын файлын хэлбэр горимоор татаж авах ёстой.  Зарим вэб хөтөч програмууд нь
 	      <emphasis>текст</emphasis> (эсвэл
 	      <emphasis>ASCII</emphasis>) горим хэрэглэдэг бөгөөд ийм үед таны уян
         диск анхлан ачаалагдаж чадахгүй.</para>
 	  </important>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Уян диск бэлдэх</title>
 	  
 	  <para>Татаж авсан дүрс файл болгонд нэг уян диск бэлдэх ёстой.
 	    Уг дискнүүд нь ямар нэгэн алдаагүй байх шаардлагатай. 
       Шалгах хамгийн амар арга бол шууд форматлах буюу цэвэрлэх
       хэрэгтэй. Урьдчилан цэвэрлэсэн дискэнд итгэх хэрэггүй. 
       &windows; -н цэвэрлэдэг хэрэгсэл нь дискэн дээр байгаа
       эвдэрсэн хэсгийг мэдээлдэггүй бөгөөд тэдгээрийг зүгээр
 	    <quote>bad буюу муу</quote> гэж тэмдэглээд өнгөрдөг.
 	    Шинэ диск хэрэглэн суулгах үйлдэл хийхийг танд зөвлөж байна.</para>
 
 	  <important>
 	    <para>Хэрэв таны FreeBSD-г суулгах явц гацах, эвдрэх, ямар нэг
         гаж нөлөө үзүүлбэл та хамгийн түрүүнд уян дискээ хардах хэрэгтэй. 
         Шинэ дискэнд дүрс файлаа бичээд дахин оролдоорой.</para>
 	  </important>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Дүрс файлыг уян диск уруу бичих</title>
 
 	  <para><filename>.flp</filename> файлууд нь диск уруу зүгээр
       хуулдаг <emphasis>энгийн</emphasis> файл биш юм.
 	    Тэд бол дискний бүхэл бүтцийг агуулсан дүрс файл.  
       Тийм болохоор ийм файлыг диск уруу шууд хуулж <emphasis>болохгүй</emphasis>.
 	    Харин, дүрс файлыг диск уруу буулгах тусгай хэрэгсэл ашигладаг.</para>
 
 	  <indexterm><primary>DOS</primary></indexterm>
 	  <para>Хэрэв та &ms-dos;/&windows; үйлдлийн систем дээр ажиллаж байгаа бол
       <command>fdimage</command> хэрэгсэл хэрэглэх хэрэгтэй.</para>
 
 	  <para>Хэрэв уян дискнүүд CDROM дээр байгаа бөгөөд таны 
 	    CDROM <devicename>E:</devicename> гэж танигдсан бол та дараах тушаалыг өгөх
       хэрэгтэй:</para>
 
 	  <screen><prompt>E:\&gt;</prompt> <userinput>tools\fdimage floppies\boot.flp A:</userinput></screen>
 
 	  <para>Энэ тушаалыг уян дискээ сэлгэж <filename>.flp</filename> файл болгонд гүйцэтгээд
       дараа нь дэс дараалан тэмдэглэх хэрэгтэй.
 	    <filename>.flp</filename> файлын байрлалаас хамааран тушаалаа тохируулж өгөх хэрэгтэй.
       Хэрэв танд CDROM байхгүй бол <command>fdimage</command> нь FreeBSD-н FTP 
       <ulink
 	    url="ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/tools/"><filename class="directory">багажнууд</filename>
 	    сангаас хуулагдах боломжтой</ulink>.</para>
 	  
 	  <para>Хэрэв та уян дискийг &unix; системээс бэлдэж байгаа бол(
 	    өөр FreeBSD системээс) та &man.dd.1; тушаалыг ашиглан дүрс файлыг
       уян диск дээр буулгаж болно.  FreeBSD дээр:</para>
 	  
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=boot.flp of=/dev/fd0</userinput></screen>
 
 	  <para>FreeBSD дээр <filename>/dev/fd0</filename> гэхээр эхний уян дискний
       хөтлөгч уруу ханддаг ( <devicename>A:</devicename> төхөөрөмж).
 	    <filename>/dev/fd1</filename> гэвэл
 	    <devicename>B:</devicename> төхөөрөмж гэх мэтчилэн үргэлжилдэг.  
       Бусад &unix; төрлийн систем дээр уян дискний төхөөрөмж нь өөр өөр
       нэртэй байж болох бөгөөд шаардлагатай бол
       тухайн системийн бичиг баримтаас лавлах хэрэгтэй.</para>
 	</step>
       </procedure>
 
       <para>Та одоо FreeBSD-н суулгацыг эхлүүлэхэд бэлэн боллоо.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="install-start">
     <title>Суулгацыг эхлүүлэх</title>
 
     <important>
       <para>Дараах мэдэгдлийг харах хүртэл суулгац програм нь таны
       диск(нүүд)эд ямар нэгэн өөрчлөлт хийдэггүй:</para>
 
       <literallayout class="monospaced">Last Chance: Are you SURE you want continue the installation?
 
 If you're running this on a disk with data you wish to save then WE
 STRONGLY ENCOURAGE YOU TO MAKE PROPER BACKUPS before proceeding!
 
 We can take no responsibility for lost disk contents!</literallayout>
       <para>Үүнийг орчуулбал:</para>
       <literallayout class="monospaced">
       Сүүлийн боломж: Та суулгацыг үргэлжлүүлэхдээ ИТГЭЛТЭЙ байна уу?
 
       Хэрэв та хэрэгтэй мэдээллээ хадгалсан дискнээс уг суулгацыг
       эхлүүлж байгаа бол, эхлүүлэхээсээ өмнө ӨӨРИЙНХӨӨ ӨГӨГДЛИЙГ НАЙДВАРТАЙ ХАДГАЛЖ
       АВАХЫГ БИД ЗӨВЛӨЖ БАЙНА!
 
       Дискэнд буй өгөгдөлд учирсан эвдрэлд бид хариуцлага хүлээхгүй!
     </literallayout>
 
       <para>Суулгац програм нь энэ анхааруулга хүртэл дискэнд
       өөрчлөлт хийлгүйгээр цуцалж гарах боломжтой.  Хэрэв та ямар нэгэн
       зүйл буруу тохируулсан юм уу өөрчлөх ёстой гэж бодож байвал, энэ мөчид 
       та компьютераа унтраахад ямар ч эвдрэл үүсэхгүй.</para>
     </important>
 
     <sect2 id="install-starting">
       <title>Эхлэн ачаалалт</title>
 
       <sect3 id="install-starting-i386">
         <title>&i386; системд эхлэн ачаалах</title>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <para>Компьютер унтарсан үеэс эхлэх хэрэгтэй.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Компьютерийг асаана.  Эхлэх үед дэлгэц дээр системийн BIOS-н
       үндсэн тохируулга уруу ордог гарын товчлолыг харуулдаг. Энэ нь голдуу 
       <keycap>F2</keycap>, <keycap>F10</keycap>,
 	    <keycap>Del</keycap>, эсвэл
 	    <keycombo action="simul">
 	      <keycap>Alt</keycap>
 	      <keycap>S</keycap> 
 	    </keycombo> гэсэн товчлолуудын нэг нь байдаг. Дэлгэцэнд юу гэж заасан байна,
       уг товлолыг дарж BIOS-н тохируулга уруу орох хэрэгтэй. Зарим тохиолдолд, эхлэх 
       үед график зураг харуулдаг бөгөөд голдуу <keycap>Esc</keycap> товч дарснаар
       уг зургийг болиулж хүссэн текстээ дэлгэцэнд харах боломжтой.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Систем аль төхөөрөмжөөс эхлэж ачаалах вэ гэсэн тохируулгыг олох хэрэгтэй.
       Энэ нь голдуу <quote>Boot Order буюу эхлэх дараалал</quote> гэсэн хэсэгт байдаг
       бөгөөд ачаалж болох 
 	    <literal>Floppy</literal>, <literal>CDROM</literal>,
 	    <literal>First Hard Disk</literal> гэсэн ачаалж болох төхөөрөмжийн
       жагсаалтыг агуулсан байдаг.</para>
 
 	  <para>Хэрэв та уян дискнээс ачаална гэж бодсон бол уг жагсаалтнаас
       уян дискийг сонгох хэрэгтэй. Эсвэл та CDROM -ноос эхэлж ачаална гэж
       бодож байвал түүнийг сонгох хэрэгтэй.  Аль нь зөв эсэхээ мэдэхгүй
       эргэлзэж байгаа бол уг компьютертай цуг ирдэг гарын авлагаас хараарай.</para>
 
 	  <para>Тохирсон өөрчлөлтөө хийж хадгалаад гарна.  Компьютер ингэсний дараа
     шинээр дахин ачаалагдаж эхэлнэ.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Хэрэв та
 	    <xref linkend="install-floppies"> дээр заасан шиг уян диск бэлдсэн бол, 
       <filename>boot.flp</filename> файлыг агуулсан уян диск нь эхнийх нь бөгөөд
       шинээр ачаалагдах үед тэр уян диск нь хөтлөгч дотор байх ёстой.</para>
 
 	  <para>Хэрэв та CDROM -с эхэлж ачаалж байгаа бол компьютераа асаангуутаа
       CDROM уруу дискээ хийж эхлүүлэх хэрэгтэй.</para>
 
 	  <para>Хэрэв таны компьютер асаад, өмнө суусан байсан үйлдлийн системнээс
       ердийнхөөрөө эхлэж байвал шалтгаан нь доор дурдсанаас аль нэг нь байж болно:</para>
 
 	  <orderedlist>
 	    <listitem>
 	      <para>Ачаалах явцаас өмнө нь амжиж дискээ оруулаагүй байх. Дискээ оруулаад
         компьютераа дахин шинээр ачаал.</para>
 	    </listitem>
 
 	    <listitem>
 	      <para>Өмнө хийсэн BIOS -ийн өөрчлөлт зөв хийгдээгүй байх. Уг өөрчлөх үйлдлийг дахин
         хийж зөв тохируулгыг хийх.</para>
 	    </listitem>
 
 	    <listitem>
 	      <para>Магадгүй таны бэлдсэн төхөөрөмжөөс эхлэж ачаалах үйлдлийг таны BIOS 
         дэмжээгүй байж болно.</para>
 	    </listitem>
 	</orderedlist>
 	</step>
     
 	<step>
 	  <para>FreeBSD ачаалагдаж эхлэнэ.  Хэрэв та CDROM -ноос эхлүүлсэн бол
       дараах зүйлтэй адилхан мэдэгдэл харах болно (хувилбарын хэсгийг оруулаагүй болно):</para>
 	  
 	  <screen>Booting from CD-Rom...
 CD Loader 1.2
 
 Building the boot loader arguments
 Looking up /BOOT/LOADER... Found
 Relocating the loader and the BTX
 Starting the BTX loader
 
 BTX loader 1.00 BTX version is 1.01
 Console: internal video/keyboard
 BIOS CD is cd0
 BIOS drive C: is disk0
 BIOS drive D: is disk1
 BIOS 639kB/261120kB available memory
 
 FreeBSD/i386 bootstrap loader, Revision 1.1
 
 Loading /boot/defaults/loader.conf
 /boot/kernel/kernel text=0x64daa0 data=0xa4e80+0xa9e40 syms=[0x4+0x6cac0+0x4+0x88e9d]
 \</screen>
 
 
 	
 	  <para>Хэрэв та уян дискнээс эхлүүлж байгаа бол дараах мэдэгдэлтэй ижил
       бичиглэлийг харна (хувилбарын хэсгийг оруулаагүй болно):</para>
 	
 	  <screen>Booting from Floppy...
 Uncompressing ... done
 
 BTX loader 1.00  BTX version is 1.01 
 Console: internal video/keyboard 
 BIOS drive A: is disk0 
 BIOS drive C: is disk1 
 BIOS 639kB/261120kB available memory 
 
 FreeBSD/i386 bootstrap loader, Revision 1.1 
 
 Loading /boot/defaults/loader.conf
 /kernel text=0x277391 data=0x3268c+0x332a8 |
 
 Insert disk labelled "Kernel floppy 1" and press any key...</screen>
 
 	  <para>Уг зааврын дагуу 
 	    <filename>boot.flp</filename> дискийг гаргаад
 	    <filename>kern1.flp</filename> дискийг оруулаад
 	    <keycap>Enter</keycap> товчийг дараарай. Эхний дискнээс эхэлж ачаалаад
       дараа нь шаардсан дискнүүдийг нь дараалан оруулах хэрэгтэй.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Уян диск эсвэл CDROM-ны алинаас нь ч эхлүүлсэн бай гэсэн 
       &os;-ийн ачаалагч эхлүүлэгч цэсэнд тулж ирдэг:</para>
 
 	  <figure id="boot-loader-menu">
 	    <title>&os;-ийн ачаалагч эхлүүлэгч цэс</title>
 
 	    <mediaobject>
 	      <imageobject>
 		<imagedata fileref="install/boot-loader-menu" format="PNG">
 	      </imageobject>
 	    </mediaobject>
 	  </figure>
 
 	  <para>Арван секунд хүлээх, эсвэл шууд <keycap>Enter</keycap> товч дарж болно.</para>
 	</step>
       </procedure>
 
       </sect3>
       <sect3>
         <title>Alpha систем дээр эхлүүлэх</title>
 
 	<indexterm><primary>Alpha</primary></indexterm>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <para>Компьютераа унтраастай үед эхэлнэ.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Асаагаад эхлүүлэх хэсэг гарч иртэл хүлээнэ.</para>
         </step>
 
 	<step>
 	  <para>Хэрэв та
 	    <xref linkend="install-floppies"> дээр заасан шиг уян диск бэлдсэн бол, 
       <filename>boot.flp</filename> файлыг агуулсан уян диск нь эхнийх нь бөгөөд
       шинээр ачаалагдах үед тэр уян диск нь хөтлөгч дотор байх ёстой.
       Тэгээд дараах тушаалыг өгөх хэрэгтэй
 	    (уян дискний хөтлөгчийн нэрийг өөрийнхөөрөө бичих хэрэгтэй):</para>
 
 	  <screen>&gt;&gt;&gt;<userinput>BOOT DVA0 -FLAGS '' -FILE ''</userinput></screen>
 
 	  <para>Хэрэв CDROM -оос эхлүүлсэн бол дараах тушаалыг өгнө
     ( CDROM-ийн нэр нь таны компьютерийнх байх хэрэгтэй):</para>
 
           <screen>&gt;&gt;&gt;<userinput>BOOT DKA0 -FLAGS '' -FILE ''</userinput></screen>
 	</step>
     
 	<step>
 	  <para>FreeBSD ачаалагдаж эхлэнэ.  Хэрэв та уян дискнээс эхэлсэн бол
 	    дараах хэсэгт тулна:</para>
 
 	  <screen>Insert disk labelled "Kernel floppy 1" and press any key...</screen>
 
 	  <para>Уг зааврын дагуу 
 	    <filename>boot.flp</filename> дискийг гаргаад
 	    <filename>kern1.flp</filename> дискийг оруулаад
 	    <keycap>Enter</keycap> товчийг дараарай.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Уян диск эсвэл CDROM ны алинаас нь ч эхлүүлсэн бай
       дараах хэсэгт тулж ирдэг:</para>
 
 	  <screen>Hit [Enter] to boot immediately, or any other key for command prompt. 
 Booting [kernel] in 9 seconds... _</screen>
 
 	  <para>Арван секунд хүлээх, эсвэл шууд <keycap>Enter</keycap> товч. Энэ нь
       цөмийн тохируулах цэс уруу хөтөлнө.</para>
 	</step>
       </procedure>
 
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>&sparc64; систем дээр эхлүүлэх</title>
 
 	<para>Ихэнх &sparc64; системүүд нь дискнээс автоматаар эхлэхээр 
 	  тохируулагдсан байдаг. &os; суулгахын тулд та сүлжээгээр юм уу 
 	  эсвэл CDROM-оос эхлүүлэх шаардлагатай. Энэ нь PROM (OpenFirmware) 
 	  руу орохыг танаас шаарддаг.</para>
 
 	<para>Ингэхийн тулд системийг дахин ачаалж эхлүүлэх үеийн мэдэгдэл 
 	  гарч ирэхийг хүлээх хэрэгтэй. Энэ нь тухайн загвараас шалтгаалах 
 	  боловч доор дурдсантай төстэй харагдах ёстой:</para>
 
     <screen>Sun Blade 100 (UltraSPARC-IIe), Keyboard Present
 Copyright 1998-2001 Sun Microsystems, Inc.  All rights reserved.
 OpenBoot 4.2, 128 MB memory installed, Serial #51090132.
 Ethernet address 0:3:ba:b:92:d4, Host ID: 830b92d4.</screen>
 
 	<para>Хэрэв таны систем дискнээс энэ үед ачаалж эхэлбэл та PROM хүлээх мөрөнд 
 	  орохын тулд 
 	  <keycombo action="simul"><keycap>L1</keycap><keycap>A</keycap></keycombo> 
 	  эсвэл 
 	  <keycombo action="simul"><keycap>Stop</keycap><keycap>A</keycap></keycombo> 
 	  товчлуурын хослолыг дарах юм уу эсвэл цуваа консолоос (жишээ нь &man.tip.1; 
 	  эсвэл &man.cu.1; дээр <command>~#</command>-г ашиглан) <command>BREAK</command>-г 
 	  илгээх хэрэгтэй. Энэ нь иймэрхүү харагдах болно:</para>
 
 	<screenco>
 	  <areaspec>
 	    <area id="prompt-single" coords="1 5">
 	    <area id="prompt-smp" coords="2 5">
 	  </areaspec>
 
 	  <screen><prompt>ok     </prompt>
 <prompt>ok {0} </prompt></screen>
 
 	  <calloutlist>
 	    <callout arearefs="prompt-single">
 	      <para>Энэ нь зөвхөн нэг CPU-тай системүүд дээр хэрэглэгддэг 
 		хүлээх мөр юм.</para>
 	    </callout>
 
 	    <callout arearefs="prompt-smp">
 	      <para>Энэ нь SMP системүүд дээр хэрэглэгддэг хүлээх мөр юм. 
 		тоо нь идэвхтэй байгаа CPU-ийн тоог илэрхийлдэг.</para>
 	    </callout>
 	  </calloutlist>
 	</screenco>
 
 	<para>Энэ хүрэхэд өөрийн хөтөчдөө CDROM-оо хийгээд PROM хүлээх мөрөөс 
 	  <command>boot cdrom</command> тушаалыг бичих хэрэгтэй.</para>
 
       </sect3>
 
     </sect2>
 
     <sect2 id="view-probe">
       <title>Төхөөрөмжийн шалгаж бүртгэсэн хэсгийг харах</title>
 
       <para>Сүүлд нь урсаж өнгөрдөг хэдэн зуун мөр текст нь 
       дэлгэцийн түр хадгалагч уруу хадгалагддаг бөгөөд
       сүүлд дахин харж болдог.</para>
 
       <para>Түр хадгалагдсан мөрийг дахин харахын тулд <keycap>Scroll Lock</keycap>
       товч дараарай. Энэ нь дэлгэцэнд урсаж өнгөрсөн текстүүдийг дээш нь эргүүлж
       харах боломж өгдөг. Та дээш заасан сум товчоор юм уу эсвэл 
       <keycap>PageUp</keycap> мөн <keycap>PageDown</keycap> товчнуудаар дээш доош гүйлгэн
       харж болно. <keycap>Scroll Lock</keycap> товчийг дахин дарж гулгуулах үйлдлээ зогсоодог.</para>
 
       <para>Та уг товчийг дарж дээш гулгуулан харах хэрэгтэй. Энэ нь цөм хэрхэн төхөөрөмжүүдийг
       таньсан тухай харуулдаг. Та <xref linkend="install-dev-probe"> дээр харуулсантай ижил
       бичиглэл харах бөгөөд харин төхөөрөмжүүдийн нэрс нь таны компьютерийнхаас өөр байж магадгүй.</para>
 
       <figure id="install-dev-probe">
 	<title>Төхөөрөмж таньсан бүртгэл бичлэг</title>
 
 	<screen>avail memory = 253050880 (247120K bytes) 
 Preloaded elf kernel "kernel" at 0xc0817000.
 Preloaded mfs_root "/mfsroot" at 0xc0817084.
 md0: Preloaded image &lt;/mfsroot&gt; 4423680 bytes at 0xc03ddcd4
 
 md1: Malloc disk
 Using $PIR table, 4 entries at 0xc00fde60
 npx0: &lt;math processor&gt; on motherboard   
 npx0: INT 16 interface   
 pcib0: &lt;Host to PCI bridge&gt; on motherboard
 pci0: &lt;PCI bus&gt; on pcib0
 pcib1:&lt;VIA 82C598MVP (Apollo MVP3) PCI-PCI (AGP) bridge&gt; at device 1.0 on pci0
 pci1: &lt;PCI bus&gt; on pcib1
 pci1: &lt;Matrox MGA G200 AGP graphics accelerator&gt; at 0.0 irq 11
 isab0: &lt;VIA 82C586 PCI-ISA bridge&gt; at device 7.0 on pci0
 isa0: &lt;iSA bus&gt; on isab0
 atapci0: &lt;VIA 82C586 ATA33 controller&gt; port 0xe000-0xe00f at device 7.1 on pci0
 ata0: at 0x1f0 irq 14 on atapci0
 ata1: at 0x170 irq 15 on atapci0
 uhci0 &lt;VIA 83C572 USB controller&gt; port 0xe400-0xe41f irq 10 at device 7.2 on pci
 0
 usb0: &lt;VIA 83572 USB controller&gt; on uhci0
 usb0: USB revision 1.0
 uhub0: VIA UHCI root hub, class 9/0, rev 1.00/1.00, addr1
 uhub0: 2 ports with 2 removable, self powered
 pci0: &lt;unknown card&gt; (vendor=0x1106, dev=0x3040) at 7.3
 dc0: &lt;ADMtek AN985 10/100BaseTX&gt; port 0xe800-0xe8ff mem 0xdb000000-0xeb0003ff ir
 q 11 at device 8.0 on pci0
 dc0: Ethernet address: 00:04:5a:74:6b:b5
 miibus0: &lt;MII bus&gt; on dc0
 ukphy0: &lt;Generic IEEE 802.3u media interface&gt; on miibus0
 ukphy0: 10baseT, 10baseT-FDX, 100baseTX, 100baseTX-FDX, auto
 ed0: &lt;NE2000 PCI Ethernet (RealTek 8029)&gt; port 0xec00-0xec1f irq 9 at device 10.
 0 on pci0
 ed0 address 52:54:05:de:73:1b, type NE2000 (16 bit)
 isa0: too many dependant configs (8)
 isa0: unexpected small tag 14
 orm0: &lt;Option ROM&gt; at iomem 0xc0000-0xc7fff on isa0
 fdc0: &lt;NEC 72065B or clone&gt; at port 0x3f0-0x3f5,0x3f7 irq 6 drq2 on isa0
 fdc0: FIFO enabled, 8 bytes threshold
 fd0: &lt;1440-KB 3.5" drive&gt; on fdc0 drive 0
 atkbdc0: &lt;Keyboard controller (i8042)&gt; at port 0x60,0x64 on isa0
 atkbd0: &lt;AT Keyboard&gt; flags 0x1 irq1 on atkbdc0
 kbd0 at atkbd0
 psm0: &lt;PS/2 Mouse&gt; irq 12 on atkbdc0
 psm0: model Generic PS/@ mouse, device ID 0
 vga0: &lt;Generic ISA VGA&gt; at port 0x3c0-0x3df iomem 0xa0000-0xbffff on isa0
 sc0: &lt;System console&gt; at flags 0x100 on isa0
 sc0: VGA &lt;16 virtual consoles, flags=0x300&gt;
 sio0 at port 0x3f8-0x3ff irq 4 flags 0x10 on isa0
 sio0: type 16550A
 sio1 at port 0x2f8-0x2ff irq 3 on isa0
 sio1: type 16550A
 ppc0: &lt;Parallel port&gt; at port 0x378-0x37f irq 7 on isa0
 pppc0: SMC-like chipset (ECP/EPP/PS2/NIBBLE) in COMPATIBLE mode
 ppc0: FIFO with 16/16/15 bytes threshold
 plip0: &lt;PLIP network interface&gt; on ppbus0
 ad0: 8063MB &lt;IBM-DHEA-38451&gt; [16383/16/63] at ata0-master UDMA33
 acd0: CD-RW &lt;LITE-ON LTR-1210B&gt; at ata1-slave PIO4
 Mounting root from ufs:/dev/md0c
 /stand/sysinstall running as init on vty0</screen>
       </figure>
 
       <para>FreeBSD-дээр таны хүссэн төхөөрөмжийг зөв таньсан эсэхийг уг
       бичлэг дээр тулгаж харах хэрэгтэй.  Хэрэв төхөөрөмж олдоогүй бол
       уг бичлэгт харуулагдахгүй. <link linkend="kernelconfig">Өөрчлөн тохируулсан цөм</link> 
 	нь дууны карт зэрэг <filename>GENERIC</filename> цөмд байхгүй төхөөрөмжүүдийн 
 	дэмжлэгийг нэмэх боломжийг танд олгодог.</para>
 
       <para>&os;&nbsp;6.2 болон түүнээс хойш гарсан хувилбаруудын хувьд 
 	төхөөрөмжийг таних үйлдлийн дараагаар та <xref linkend="config-country">-г 
 	харах болно. Сумтай товчлуур ашиглан улс, бүс, эсвэл бүлэг сонгох 
 	хэрэгтэй. Дараа нь <keycap>Enter</keycap> дарахад энэ нь 
 	таны улс болон товчлуурын байрлалыг хялбараар тохируулах болно. 
 	Мөн <application>sysinstall</application> програмаас хялбараар 
 	гарч дахин эхэлж бас болно.
 	</para>
 
       <figure id="config-country">
 	<title>Улс сонгох цэс</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/config-country" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <figure id="sysinstall-exit">
 	<title>Sysinstall-аас гарах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/sysinstall-exit" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Сумтай товч хэрэглэж үндсэн цэснээс
 	<guimenuitem>Exit Install</guimenuitem> цэсийг сонгоно.
    Дараах бичиглэл танд харуулагдана:</para>
 
 
       <screen>                      User Confirmation Requested 
          Are you sure you wish to exit? The system will reboot 
            (be sure to remove any floppies/CDs/DVDs from the drives).
 
                             [ Yes ]    No</screen>
 
       <para>Хэрэв диск хөтлөгч дотор CDROM-г үлдээсэн хэвээр байгаа бол
        &gui.yes; цэсийг сонгож системийг дахин эхлүүлнэ.</para>
 
       <para>Хэрэв та уян дискнээс эхлүүлсэн бол дахин ачаалахаасаа өмнө 
 	<filename>boot.flp</filename> дискийг гаргах хэрэгтэй.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="using-sysinstall">
     <title>Sysinstall-н танилцуулга</title>
 
     <para><application>sysinstall</application> бол FreeBSD төслөөс гаргасан
       суулгац програм юм. Энэ нь консол дээр тулгуурлаж ажилладаг
       бөгөөд зохих цэсийг нь ашиглаж суулгах явцыг хянаж тохируулдаг.</para>
 
     <para><application>sysinstall</application>-н цэс нь сумтай товч,
       <keycap>Enter</keycap> буюу мөр нугалагч, <keycap>Tab</keycap>, <keycap>Space</keycap> буюу зай авагч 
       болон бусад товчнуудаар залагддаг.  Эдгээр товчны тухай дэлгэрэнгүй мэдээлэл
       <application>sysinstall</application>-н хэрэглэх зааварт бичээстэй буй.</para>
 
     <para>Эдгээр мэдээллийг харахын тулд 
       <guimenuitem>Usage буюу хэрэглээ</guimenuitem> хэсэгт очоод
       <guibutton>[Select]</guibutton> хэсгийг сонгож <xref
       linkend="sysinstall-main3">-д харуулсан шиг байдалд болгоод
       <keycap>Enter</keycap> товч дарах хэрэгтэй.</para>
 
     <para>Цэстэй хэрхэн ажиллах тухай заавар харуулагдана.  Хэрэглэх
       зааврыг уншиж дуусаад <keycap>Enter</keycap> товч дарж буцаад
       үндсэн цэсэнд очно.</para>
 
     <figure id="sysinstall-main3">
       <title>Sysinstall-н үндсэн цэсэнд Usage буюу хэрэглээг сонгох нь</title>
 
       <mediaobject>
 	<imageobject>
 	  <imagedata fileref="install/main1" format="PNG">
 	</imageobject>
       </mediaobject>
     </figure>
 
     <sect2 id="select-doc">
       <title>Documentation буюу бичиг баримт цэсийг сонгох</title>
 
       <para>Үндсэн цэснээс сумтай товч ашиглан <guimenuitem>Doc</guimenuitem> 
         цэсийг сонгоод <keycap>Enter</keycap> дарна.</para>
 
       <figure id="main-doc">
 	<title>Documentation буюу бичиг баримтын цэс сонгох</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/main-doc" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Энэ нь бичиг баримтыг харуулах болно.</para>
 
       <figure id="docmenu1">
 	<title>Sysinstall-н  Documentation буюу бичиг баримтын цэс</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/docmenu1" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Хамт ирсэн бичиг баримтыг нь унших хэрэгтэй.</para>
 
       <para>Бичиг баримтыг үзэхийн тулд сумтай товч хэрэглэж сонгоод
 	<keycap>Enter</keycap> товч дарна. Уншиж дуусаад
 	<keycap>Enter</keycap> товч дарвал Documentation буюу бичиг баримтын
     цэс уруу буцна.</para>
 
       <para>Суулгацын үндсэн цэсэнд буцаж очихын тулд
 	<guimenuitem>Exit буюу гарах</guimenuitem> гэсэн цэсийг сонгоод
 	<keycap>Enter</keycap> товч дараарай.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="keymap">
       <title>Keymap буюу гарын товчлуур хуваарилалт цэсийг сонгох</title>
 
       <para>Гарын товчлуурын хуваарилалтыг өөрчлөхийг хүсвэл
       сумтай товчоор <guimenuitem>Keymap</guimenuitem> цэсийг сонгоод
 	<keycap>Enter</keycap> товч дарна.  Энэ нь зөвхөн
         стандарт буюу US  америк гарын хуваарилалт хэрэглэдэггүй тохиолдолд л
         танд хэрэгтэй.</para>
 
       <figure id="sysinstall-keymap">
 	<title>Sysinstall-н үндсэн цэс</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/main-keymap" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Өөр өөр гарын хуваарилалтыг та сумтай товчоор сонгоод
 	<keycap>Space</keycap> товч дарж сонгох бөгөөд дахин 
 	<keycap>Space</keycap> дарж сонголтоо цуцлана.
 	Сонгож дуусаад &gui.ok; цэсийг сумтай товч ашиглан сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> товч дараарай.</para>
 
       <para>Энэ харуулсан дэлгэцэнд зөвхөн зарим хэсгийг нь харуулсан болно.
       <keycap>Tab</keycap> товч хэрэглэж &gui.cancel; цэсийг сонговол 
 	  анхдагч гарын хуваарилалтыг сонгоод үндсэн цэс уруу буцдаг.</para>
 
       <figure id="sysinstall-keymap-menu">
 	<title>Sysinstall-н Keymap буюу гарын товчлуур хуваарилалт цэс</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/keymap" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
     </sect2>
 
     <sect2 id="viewsetoptions">
       <title>Суулгацын Options буюу тохируулгууд нүүр</title>
 
     <para><guimenuitem>Options</guimenuitem> цэсийг сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> дарна.</para>
 
     <figure id="sysinstall-options">
       <title>Sysinstall-н үндсэн цэс</title>
 
       <mediaobject>
         <imageobject>
 	  <imagedata fileref="install/main-options" format="PNG">
 	</imageobject>
       </mediaobject>
     </figure>
 
       <figure id="options">
 	<title>Sysinstall Options хэсэг</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/options" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Анхдагч утга нь ихэнх хэрэглэгчдэд өөрчлөлтгүйгээр хэрэглэгдэхэд
       хангалттай. Хувилбарын нэр нь суулгаж байгаа төрлөөсөө хамаарч өөр өөр байна.</para>
 
       <para>Сонгогдсон цэсийн тайлбар нь дэлгэцийн доод хэсэгт цэнхэр дэвсгэртэй
       бичигддэг. Тэмдэглэж хэлэхэд, <guimenuitem>Use Defaults</guimenuitem> цэсийг сонговол
       бүх утгыг анхдагч утгад нь тохируулдаг.</para>
 
       <para><keycap>F1</keycap> товч дарж сонголтын төрөл бүрийн мэдээлэл агуулсан
       туслах мэдээллийг харж болно.</para>
 
       <para><keycap>Q</keycap> товч дарвал үндсэн цэсэнд буцаж очно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="start-install">
       <title>Үндсэн суулгацыг эхлүүлэх</title>
 
       <para>&unix; эсвэл FreeBSD үйлдлийн системийг сурч байгаа хүнд бол
       <guimenuitem>Standard</guimenuitem> цэсийг сонгож үндсэн суулгацыг
       эхлүүлэх хэрэгтэй. Сумтай товч хэрэглэн <guimenuitem>Standard</guimenuitem> 
         цэсийг сонгоод <keycap>Enter</keycap> товч дарвал үндсэн суулгац эхэлнэ.</para>
 
       <figure id="sysinstall-standard">
 	<title>Үндсэн суулгацыг эхлүүлэх нь</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/main-std" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="install-steps">
     <title>Дискний зайг зохицуулах</title>
 
     <para>Таны эхний үйлдэл бол FreeBSD-д зориулж дискний зай бэлдэж түүндээ
       нэр өгнө. Ингэснээр <application>sysinstall</application> уг дискийг таньж
       бэлддэг. Үүнийг хийхийн тулд FreeBSD диск дээр байгаа
       мэдээллийг хэрхэн уншиж хэрэглэдэг талаар мэдэх хэрэгтэй.</para>
 
     <sect2 id="install-drive-bios-numbering">
       <title>BIOS-н диск дугаарлалт</title>
 
       <para>Өөрийнхөө систем дээр FreeBSD -г суулгаж тохируулахын тулд
         зарим зүйлсийг анхаарч мэдэх хэрэгтэй. Ялангуяа та олон диск
         хэрэглэдэг бол энэ нь тун чухал.</para>
 
       <indexterm><primary>DOS</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>Microsoft Windows</primary></indexterm>
       <para>Компьютер дээр BIOS-оос хамаарч ажилладаг 
 	&ms-dos; эсвэл &microsoft.windows; зэрэг үйлдлийн системүүдэд, BIOS 
   дискнүүдийг дугаарладаг бөгөөд уг үйлдлийн системүүд нь уг дугаарласан
   өөрчлөлтийг нь дагаж ажилладаг. Энэ нь <quote>primary
 	  master буюу анхны дискнээс</quote> өөр дискнээс үйлдлийн систем
         эхэлж ажиллах боломж өгдөг.  Энэ арга нь
         <application>
           <trademark class="registered">Ghost</trademark>
         </application> эсвэл <application>XCOPY</application> зэрэг програм ашиглан
         нэг дискний ерөнхий зургийг хуулж түүнтэй адилхан хоёр дахь диск уруу
         хуулан системдээ найдвартай хадгалалт хийдэг хүмүүст тун хэрэгтэй байдаг.
         Тэгээд, хэрэв эхний диск эвдрэх, эсвэл вирустаж гэмтэх зэрэг хүндрэл 
         гарвал, BIOS дээр дискнүүдийн дарааллыг өөрчилж хуулбарласан өгөгдөлтэй
         дискнээс үйлдлийн системээ эхлүүлэн ажиллаж болдог. 
         Энэ нь бараг дискнүүдийн кабелийг хайрцгийг нь нээлгүйгээр
         сольж байгаатай ижил юм.</para>
 
       <indexterm><primary>SCSI</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>BIOS</primary></indexterm>
       <para>SCSI диск хянагчтай системүүд нь голдуу 
       BIOS өргөтгөлтэй байдаг бөгөөд найм хүртэлх SCSI дискнүүдийг
       иймэрхүү зарчмаар дараалуулж чаддаг.</para>
 
       <para>Иймэрхүү арганд дассан хүнд FreeBSD арай өөрөөр
       үйлчилдэг бөгөөд энэ нь их цочирдуулдаг. 
 	FreeBSD BIOS-г ашигладаггүй бөгөөд <quote>BIOS-н логик дискний дугаарлалтыг
 	  мэддэггүй</quote>.  Энэ нь ялангуяа яг адилхан дискэн дээр
     дискний зургийг хуулбарласан үед бодсоноос өөр үйлчлэл үзүүлэхэд хүргэдэг.</para>
 
       <para>FreeBSD-г хэрэглэх үедээ BIOS-г үргэлж өөрөөр нь диск дугаарлалт
       хийлгэж, тэр чигээр нь үлдээх хэрэгтэй.  Хэрэв та дискний дугаарлалтыг
       өөрчлөхөөр бол, компьютерийнхаа хайрцгийг онгойлгож дискний сэлгүүр
       болон залгууруудыг тохируулж залгах хэрэгтэй.</para>
 
       <sidebar>
 	<title>Билл болон Фрэд нарт тохиолдсон явдлыг авч үзэцгээе:</title>
       
 	<para>Билл өөрийнхөө хуучин Wintel компьютераа янзалж FreeBSD суулгаад
 	  Фрэдэд өгөхөөр болжээ. Билл нэг SCSI хянагчтай бөгөөд түүний эхний SCSI 
     диск дээр FreeBSD-г суулгажээ.</para>
 
 	<para>Фрэд суулгасан системийг хэрэглэж эхлэв. Гэвч хэсэг өдрийн дараа
     хуучин  SCSI дискэн дээр зарим алдаанууд гараад байна гэж Биллд хэлжээ.</para>
 
 	<para>Хэдэн өдрийн дараа уг хүндрэлийг Билл засахаар шийджээ.
     Тэгээд арынхаа өрөөнөөс уг дисктэй ижил, <quote>нөөц хадгалалт</quote>
     хийсэн дискээ авчирчээ. Авчирсан дискэн дээрээ гадаргууны шалгалт хийхэд
     ямар ч алдаагүй гэж гарч ирэв. Тэгэхээр нь нөхөр Билл тэр дискийг
     SCSI хяналтын дөрөв дэх залгуур дээр залгаад эхний дискнээс дөрөв дэх диск уруу
     нөөц image буюу хуулбар дүрс хийж авч гэнэ. Шинэ залгасан диск сайхан ажиллаж
     байсан тул баярласан Билл уг дискийг цаашид хэрэглэхээр шийдээд 
     SCSI BIOS дээр үйлдлийн системийг ачаалах дискний дугаарыг дөрөв болгож 
     өөрчилжээ. FreeBSD-н эхлэх ачаалалт зүгээр байсан бөгөөд маш сайхан
     ажиллаж эхлэв.</para>
 
 	<para>Фрэд цааш нь хэдэн хоног ажилласны дараа төдий удалгүй Билл болон Фрэд
 	  хоёр FreeBSD-г шинэчлэх шинэ адал явдал хөөцөлдөх хүсэл төржээ. Билл SCSI хянагчийн
     эхний дискийг аваад оронд нь үүнтэй ижилхэн өөр <quote>нөөцөлсөн</quote> диск авчирж
     залгав. Билл
     FreeBSD -н шинэ хувилбарыг эхний SCSI диск дээр Фрэдийн шидэт интернэтээс FTP-ээс 
     татаж авсан уян дискнээс эхлүүлж суулгав. Суулгац маш амжилттай болжээ.</para>
 
 	<para>Фрэд гуай FreeBSD -н шинэ хувилбарыг хэдэн хоног туршиж үзээд
     инженерийн салбарт хэрэглэхэд тун тохиромжтой юм байна гэсэн дүгнэлт өгч гэнэ.
     Ингээд хуучин хувилбар дээр хийж байсан ажлуудаа хэрэглэх хэрэг болж гэнэ.
     Тэгээд Фрэд гуай дөрөвдүгээр SCSI дискээ mount буюу холболт хийж
     (өмнө суулгасан FreeBSD-н хуучин хувилбар) гэнэ.  Фрэд гуайн нүдэнд
 	  дөрөв дэх SCSI дискэн дээр өөрийнх нь хийж байсан ажлууд байхгүй байлаа.</para>
 
 	<para>Тэр өгөгдлүүд хаачсан бэ?</para>
 
 	<para>Эхний дискнээс дөрөв дэх диск уруу Билл гуай дүрс хуулалт
     хийснээр дөрөв дэх диск нь <quote>хуулбар</quote> болсон билээ.
     Билл гуайн SCSI BIOS дээр дөрөв дэх дискнээс ачаалалт эхлүүлнэ
     гэсэн тохиргоо бол тэнэглэл байжээ.
     FreeBSD нь SCSI BIOS тохируулгыг үл харгалзан 
     эхний SCSI дискнээс эхлүүлсээр байсан байна.
     BIOS дээр иймэрхүү өөрчлөлт хийснээр зарим ачаалах үйлдэл болон
     ажиллуулагч тохируулгыг өөрчилдөг боловч, 
     FreeBSD эхлэх үедээ энэ тохируулгыг харгалзаж үздэггүй бөгөөд
     өөрийнхөөрөө диск дугаарлалт хийж эхэлдэг.
     Энд үзүүлснээр, систем нь эхний SCSI дискнээс эхэлсээр байсан бөгөөд
     Фрэдийн бүх өгөгдөл дөрөв дээр биш эхний диск дээр байсан байна.
     Хүмүүст бол дөрөв дэх SCSI дискнээс эхэлж байгаа мэт харагдсан байна.</para>
 
 	<para>Ийм үйлдэл болсны дараа ямар ч өгөгдөл устаж алга болоогүй болохыг
     бид танд мэдэгдэж байгаадаа баяртай байна. Учир нь, хуучин эхний SCSI
 	  дискийг буцааж залгаад Фрэдийн бүх өгөгдлийг буцааж авч чаджээ.
     (Билл эхний дискнээс эхлүүлсэн байна).</para>
 
 	<para>Хэдийгээр бид нар SCSI дискэн дээр жишээ татсан боловч иймэрхүү үйлдэл
     IDE диск дээр бас тохиолдож болно.</para>
       </sidebar>
     </sect2>
 
     <sect2 id="main-fdisk">
       <title>FDisk ашиглан дискний зүсмэл үүсгэх</title>
 
       <note>
 	<para>Энэ хэсэгт хийсэн өөрчлөлт тань диск уруу бичигдэхгүй.
 	  Хэрэв та ямар нэгэн алдаа хийж гэж бодоод дахин шинээр эхлэхийг хүсвэл
     <application>sysinstall</application>-н гарах цэсийг ашиглах, эсвэл
     <keycap>U</keycap> товч дарж <guimenuitem>Undo буюу буцаж үйлдэж</guimenuitem> болно.
 	  Хэрэв та бүр эргэлзэж юу хийхээ мэдэхгүй болоод ирвэл компьютераа шууд
     унтрааж болно.</para>
       </note>
 
       <para>Стандарт суулгацыг сонгосны дараа 
 	<application>sysinstall</application> танд дараах мэдэгдлийг харуулна:</para>
 
       <screen>                                 Message
  In the next menu, you will need to set up a DOS-style ("fdisk")
  partitioning scheme for your hard disk. If you simply wish to devote
  all disk space to FreeBSD (overwriting anything else that might be on
  the disk(s) selected) then use the (A)ll command to select the default
  partitioning scheme followed by a (Q)uit. If you wish to allocate only
  free space to FreeBSD, move to a partition marked "unused" and use the
  (C)reate command. 
                                 [  OK  ] 
 
                       [ Press enter or space ]</screen>
       <para>
         Энэ хэсгийг орчуулбал:
       </para>
       <screen>
         Мэдэгдэл
         Дараагийн хэсэгт та өөрийнхөө дискэнд DOS-маягийн ("fdisk")
         диск хуваалт хийх хэрэгтэй. Хэрэв та дискнийхээ бүх хэмжээг
         FreeBSD-д зориулна гэж бодож байвал (дискэн дээр байгаа бүх өгөгдлийг
         дарж бичнэ) (A)ll тушаалыг сонгоод дараа нь (Q)uit цэсийг сонгож
         гараарай. Хэрэв та зөвхөн сул чөлөөтэй байгаа хэсгийг FreeBSD-д
         зориулна гэж бодож байгаа бол "unused" буюу хэрэглэгдээгүй гэсэн хэсгийг 
         сонгоод (C)reate буюу үүсгэ гэсэн тушаалыг сонгоорой.
         [  OK  ]
 
         [ enter товч эсвэл зай авагч товч дарна уу]
       </screen>
       <para>Энд голдуу <keycap>Enter</keycap> товч дардаг. Ингэсний дараа
       цөмд эхлэх үед таньж туршсан хатуу дискнүүдийн жагсаалтыг танд харуулах 
       болно.  
 	<xref linkend="sysinstall-fdisk-drive1"> дээр IDE дисктэй системийн жишээ
   харуулав.  Тэдгээр нь 
 	<devicename>ad0</devicename> болон <devicename>ad2</devicename> гэсэн
   нэртэй буй.</para>
 
       <figure id="sysinstall-fdisk-drive1">
 	<title>FDisk-н хэрэглэх дискийг сонгох</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/fdisk-drive1" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Та магадгүй яагаад <devicename>ad1</devicename> дискийг
       энд харуулсангүй вэ? гэж гайхаж мадагүй.</para>
 
       <para>
         Танд хоёр ширхэг IDE хатуу диск байна гэж үзье. Нэг нь
         нэг IDE залгуур дээр мастер диск болж залгагдсан бөгөөд нөгөөх нь
         хоёр дахь IDE  залгуур дээр суугдсан байг. Хэрэв FreeBSD нь тэдгээрийг 
         <devicename>ad0</devicename> ба
 	<devicename>ad1</devicename> гэж дугаарласан бол бүх юм зүгээр л ажиллах байсан.</para>
 
       <para>Гэвч, хэрэв та гурав дахь дискийг эхний IDE залгуур дээрх 
       мастер дисктэй боол болгож залгавал уг диск <devicename>ad1</devicename>
       гэж дугаарлагдах бөгөөд өмнө нь <devicename>ad1</devicename> гэж дугаарлагдсан
       диск <devicename>ad2</devicename> гэж нэрлэгдэнэ.  Дискэнд өгсөн нэрийг ашиглан 
       (жишээ нь <devicename>ad1s1a</devicename>) файл системийг хайхад хэрэглэдэг учраас
       гэнэт таны дискнүүд өөр харагдаж эхлэх бөгөөд та FreeBSD-н тохируулгыг дахин хийх
       шаардлага гарна.</para>
       
       <para>Ийм хүндрэлийг арилгахын тулд цөм нь IDE дээр залгагдсан дискнүүдийг таньсан
       дарааллаар нь биш харин залгагдсан байрлалаас нь хамааран дугаарладаг. 
       Ийм учраас хэрэв IDE-н хоёр дахь залгуур дээр залгагдсан мастер диск нь
       <emphasis>үргэлж</emphasis> <devicename>ad2</devicename> гэж нэрлэгдэх бөгөөд
       <devicename>ad0</devicename> эсвэл <devicename>ad1</devicename> дискнүүд
       бүр байхгүй байсан ч энэ нэрээрээ л байх болно.</para>
 
       <para>Энэ нь FreeBSD-н цөмийн анхны тохируулга бөгөөд, ийм шалтгааны улмаас 
 	 <devicename>ad0</devicename> болон <devicename>ad2</devicename> гэж харуулж байна.
    Тэгэхээр энэ зурган дээр байгаа машины IDE 2 залгуур дээр хоёр мастер
    диск залгагдсан бөгөөд ямар ч боол диск байхгүй байна гэж харуулж байна.</para>
 
       <para>Та аль диск дээр нь  FreeBSD-г суулгахаа сонгоод &gui.ok; дээр дарах хэрэгтэй.
 	<application>FDisk</application> эхлэх бөгөөд 
 	дэлгэц дээр <xref linkend="sysinstall-fdisk1">-тэй төстэй зураг харуулагдах болно.</para>
 
       <para> <application>FDisk</application> нь дэлгэц дээр гурван хэсэгт
       хуваагдаж харуулагддаг.</para>
 
       <para>Эхний хэсэгт нь дээд хоёр мөр хамаарагддаг бөгөөд сонгогдсон 
       дискний нарийвчилсан мэдээллүүдийг харуулдаг. Энэ нь FreeBSD-н
       өгсөн нэр, дискний зохион байгуулалт мөн дискний нийт хэмжээ
       зэргийг харуулдаг.</para>
 
       <para>Хоёр дахь хэсэгт дискэн дээр байгаа зүсмэлүүдийг харуулдаг ба
       хаанаас эхлээд хаана дууссан, ямар хэмжээгээр зүсэгдсэн бөгөөд
       FreeBSD хэрхэн нэр өгсөн, бас уг зүсмэлийг тодорхойлсон тодорхойлолт болон
       дэд төрлийг нь харуулдаг.  Энэ жишээ дээр, компьютер дээрх дискний хэрэглэгдээгүй хоёр 
       зүсмэлийг харуулсан байна.  Уг зурган дээр бас нэг том <acronym>FAT</acronym>
         зүсмэл байгааг харуулсан байгаа бөгөөд магадгүй энэ нь &ms-dos; / &windows;
         системийн <devicename>C:</devicename> диск байж болзошгүй. 
         Мөн уг зурган дээр бас нэг өргөтгөсөн зүсмэл байгааг харуулсан байгаа ба, бас энэ
         нь &ms-dos; / &windows; систем дээр нэг өргөтгөсөн диск байж магадгүй.</para>
 
       <para>Гурав дахь хэсэг нь 
 	<application>FDisk</application> дээр хэрэглэж болох тушаалуудын жагсаалт байна.</para>
 
       <figure id="sysinstall-fdisk1">
 	<title>Засварлаж эхлэхээс өмнөх Fdisk-н диск хуваалтын жишээ</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/fdisk-edit1" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Одоо таны хийх алхам дискээ хэрхэн зүсэж хуваахаас их хамаарна.</para>
 
       <para>Хэрэв та дискээ бүхлээр нь FreeBSD-д зориулна гэж бодож байвал
       (дискэн дээр байгаа бүх өгөгдлийг дарж суугдах бөгөөд
 	<application>sysinstall</application> танаас суулгацын явцад лавлаж асуух болно) 
   <guimenuitem>Use Entire Disk буюу дискийг бүхлээр нь хэрэглэ</guimenuitem> гэсэн заалтад
         буй <keycap>A</keycap> товч дарах хэрэгтэй.
 	Байсан бүх зүсмэлүүд арилах бөгөөд жижигхэн хэсэг нь <literal>unused буюу хэрэглэгдээгүй</literal>
         гэж хуваагдаад (компьютер диск шалгахад зориулагддаг хэсэг) үлдсэн том хэсэг нь
         FreeBSD-д зориулж хуваагддаг. Ингэж сонгосны дараа сумтай товч хэрэглэн
         шинээр үүссэн FreeBSD-н зүсмэлийг сонгоод <keycap>S</keycap> товч дарж
         уг зүсмэлээс эхлэн ачаалагддаг болгох хэрэгтэй. Таны дэлгэц 
 	<xref linkend="sysinstall-fdisk2">-тэй төсөөтэй зураг харуулах ёстой. 
   Тэмдэглэж хэлэхэд, <literal>Flags</literal> баганад буй 
 	<literal>A</literal> үсэг нь уг зүсмэлийг  <emphasis>active буюу идэвхтэй</emphasis>
     гэдгийг илэрхийлж байгаа бөгөөд энэ зүсмэлээс эхлэж ачаалагдах болно гэдгийг
     харуулж байгаа юм.</para>
 
       <para>Хэрэв та өмнө нь хэрэглэгдэж байсан зүсмэлүүдээс нэгийг нь FreeBSD-д зориулна 
       гэж бодсон бол уг зүсмэлийг сонгоод <keycap>D</keycap> товч дарж устгах хэрэгтэй.
       Дараа нь та <keycap>C</keycap> товч дарвал үүсгэх зүсмэлийн хэмжээг танаас асуудаг.
       Хүссэн хэмжээгээ оруулаад <keycap>Enter</keycap> товч дарах хэрэгтэй. Уг лавлаж асуусан
       цонх дээр буй анхны тоо бол уг зүсмэл дээр хэрэглэж болох хамгийн их хэмжээг зааж байдаг
         тул уг зүсмэлийг бүхлээр нь хэрэглэнэ гэж бодвол шууд уг тоог өөрчлөлгүй хэрэглэх хэрэгтэй.</para>
       
       <para>Хэрэв та урьдчилан FreeBSD -д зориулан дискээ суллачихсан байвал (магадгүй
 	<application>&partitionmagic;</application> гэх мэтийн програм ашиглан дискээ бэлтгэсэн бол) 
   дараа нь <keycap>C</keycap> товч дарж шинэ зүсмэл үүсгээрэй. Дахин сануулахад, зүсмэл үүсгэх
   үед хуваах зүсмэлийн хэмжээг танаас асуух болно. </para>
 
       <figure id="sysinstall-fdisk2">
 	<title>Fdisk дискийг бүхлээр нь хэрэглэж буй жишээ </title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/fdisk-edit2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Хувааж дуусаад <keycap>Q</keycap> товч дарж гарна. 
       Таны өөрчилсөн өөрчлөлтүүд <application>sysinstall</application> дээр
       хадгалагдах бөгөөд диск уруу одоохондоо бичигдээгүй байгаа.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="bootmgr">
       <title>Boot Manager буюу эхлэн ачаалалт зохицуулагчийг суулгах</title>
 
       <para>Танд одоо эхлэн ачаалалт зохицуулагчийг суулгах эсэхээ сонгох
       боломж гардаг. Хэрэв танд дараах нөхцлүүд биелж байвал
       голдуу FreeBSD boot manager-ийг сонгох нь элбэг:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>Танд олон дискнүүд байгаа бөгөөд FreeBSD-г
     эхнийх дээр нь суулгаагүй бол.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Та FreeBSD-г өөр үйлдлийн системтэй хамт нэг диск дээр суулгаад
     компьютер эхлэх үед FreeBSD-г эхлүүлэх үү эсвэл нөгөө үйлдлийн системийг 
     эхлүүлэх үү гэж сонголт хиймээр байгаа бол.</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Хэрэв FreeBSD нь уг машин дээр байгаа цорын ганц
       үйлдлийн систем байхаар бол 
 	<guimenuitem>Standard</guimenuitem> -г сонгоход хангалттай.
         Хэрэв та FreeBSD-г эхлүүлж чадах өөр ямар нэгэн програм
         суулгасан бол <guimenuitem>None</guimenuitem> -г сонгоорой.</para>
 
       <para>Сонголтоо хийгээд <keycap>Enter</keycap> товчийг дар.</para>
 
       <figure id="sysinstall-bootmgr">
 	<title>Sysinstall-н эхлэн ачаалалт зохицуулагчийн цэс</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/boot-mgr" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para><keycap>F1</keycap> товч дарвал тусламжийн цэс харуулагдах бөгөөд
       өөр үйлдлийн системтэй хамтарч хэрэглэх үед ямар хүндрэл үүсэж болох талаар
       тайлбарлаж өгдөг.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Бусад диск дээр зүсмэл үүсгэх</title>
 
       <para>Хэрэв танд нэгээс илүү олон дискнүүд байгаа бол эхлэн ачаалалтын 
       зохицуулагчийг сонгосны дараа диск сонгох цэсэнд буцаж очдог. Хэрэв та
       FreeBSD-г олон диск хэрэглэж суулгахыг хүсвэл, 
 	<application>FDisk</application> ашиглан цааш нь зүсэж хуваах хэрэгтэй.</para>
 
       <important>
 	<para>Хэрэв та FreeBSD-г эхний дискнээс өөр диск дээр суулгаж байгаа бол
     FreeBSD-н эхлэн ачаалалтыг зохицуулагчийг хоёулан дээр нь суулгах хэрэгтэй.</para>
       </important>
 
       <figure id="sysinstall-fdisk-drive2">
 	<title>Диск сонгох цэснээс гарах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/fdisk-drive2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para><keycap>Tab</keycap> товч хэрэглэн дискнүүд болон &gui.ok;, эсвэл
 	&gui.cancel; зэрэг тушаалууд уруу сэлгэж болно.</para>
 
       <para<keycap>Tab</keycap> товч хэрэглэн
 	&gui.ok;, дээр сонгоод <keycap>Enter</keycap> товч дарж суулгацыг цааш нь
   үргэлжлүүлнэ.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="bsdlabeleditor">
       <title>
 	<application>Disklabel буюу дискэнд нэр өгч</application> хуваалт үүсгэх</title>
       
       <para>Та одоо үүсгэсэн зүсмэл дотроо хуваалт үүсгэх ёстой.
       Хуваалт болгон
 	<literal>a</literal> үсгээр эхлээд <literal>h</literal> хүртэл нэр авдаг бөгөөд
   <literal>b</literal>, <literal>c</literal> болон 
 	<literal>d</literal> гэсэн нэрнүүд нь тусгай зөвшлийн дагуу өөр 
   зориулалтаар хэрэглэгддэг тул
   та үүнийг хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй.</para>
 
       <para>Хэрэв олон диск дээр хуваалт үүсгэж байгаа бол
       зарим програмууд нь зорилгоосоо хамаараад онцгой
       хуваалтын загвар хэрэглэдэг.  Гэхдээ та одоогоор
       FreeBSD-г анх удаагаа суулгаж байгаа диск дээр
       хэрхэн хуваалт үүсгэх тухай нэг их бодох шаардлага байхгүй. 
       Хамгийн чухал нь FreeBSD-г суулгаад хэрхэн хэрэглэдэг талаар сурах 
       явдал юм. Та үйлдлийн системд нэлээн гаршиж сайжирсан үедээ
       FreeBSD-г дахин шинээр хэдийд ч суулгаж болно.</para>
 
       <para>Энд үзүүлж буй хуваалтын загвар нь дөрвөн хуваалттай байна. Нэг нь swap хэмжээнд,
       бусад гурав нь файлын системд зориулагдсан байна.</para>
 
       <table frame="none" pgwide="1">
 	<title>Эхний дискний хуваалт</title>
 
 	<tgroup cols="4">
           <colspec colwidth="1*">
           <colspec colwidth="1*">
           <colspec colwidth="1*">
           <colspec colwidth="4*">
 
 	  <thead>
 	    <row>
 	      <entry>Хуваалт</entry>
 	      
 	      <entry>Файл систем</entry>
 
 	      <entry>Хэмжээ</entry>
 
 	      <entry>Тодорхойлолт</entry>
 	    </row>
 	  </thead>
 
 	  <tbody>
 	    <row>
 	      <entry><literal>a</literal></entry>
 
 	      <entry><filename>/</filename></entry>
 
 	      <entry>128&nbsp;MБ</entry>
 
 	      <entry>Энэ бол root буюу эх файл систем юм.  Бусад бүх файл системүүд
         ямар нэгэн аргаар энд танигдаж хэрэглэгддэг.  128&nbsp;MБ хэмжээ
         бол тухайн зорилгодоо таарсан хэмжээ. Та энд тийм их өгөгдөл хадгалахгүй 
         бөгөөд ердийн FreeBSD-н суулгац нь энд 40&nbsp;MБ-г хэрэглэдэг.
         <filename>/</filename> дээр үлдсэн зай нь дараа нь хэрэглэгдэх зорилгоор юм уу эсвэл түр
         зуурын өгөгдөл зэрэгт зориулагддаг.</entry>
 	    </row>
 
 	    <row>
 	      <entry><literal>b</literal></entry>
 
 	      <entry>N/A</entry>
 
 	      <entry>2-3 x RAM</entry>
 
 	      <entry><para>Системийн swap зай нь <literal>b</literal> хуваагдал дээр
         байрладаг. swap-д зориулж хэмжээгээ тохируулах нь
         бас чухал. Хамгийн сайн хэрэглэгддэг арга бол, байгаа санах ойныхоо (RAM)
         хэмжээнээс хоёр юм уу гурав дахин их хэмжээтэй байхад болно.
 		  Хэрэв танд 32&nbsp;MБ хэмжээтэй RAM санах ой байгаа бол ядаж 64&nbsp;MБ
       хэмжээтэй swap бэлдэх хэрэгтэй.</para><para>
 
 		  Хэрэв та нэгээс их дисктэй бол диск болгонд зориулж swap
       зай үүсгэж болно. Ингэвэл, FreeBSD нь диск болгонд буй 
 		  swap зайг хэрэглэснээр илүү үр дүнтэй ажилладаг.  Энэ тохиолдолд
 		  хэрэглэх нийт swap-нхаа хэмжээг 
 		  (жишээ нь, 128&nbsp;MБ) байгаа дискнийхээ тоонд хувааж
 		  (жишээ нь хоёр дисктэй гэж үзье) гарсан хэмжээг дискэн дээр swap-д 
       зориулж бэлдэх хэрэгтэй бөгөөд жишээний дагуу бол 64&nbsp;MБ диск болгонд
       ногдож байна.</para></entry>
 	    </row>
 
 	    <row>
 	      <entry><literal>e</literal></entry>
 
 	      <entry><filename>/var</filename></entry>
 
 	      <entry>256&nbsp;MБ</entry>
 
 	      <entry><filename>/var</filename> санд байнга өөрчлөгдөж байдаг файлууд байрладаг;
 		бүртгэл файл, мөн бусад удирдах болон хянах файлууд энэ төрлийн файлд ордог.  Эдгээр 
     файлын ихэнх нь FreeBSD дээр ажилладаг програмуудаар өдрийн турш уншигдаж бас
     бичигдэж байдаг.  Иймэрхүү файлуудыг нэг дор байрлуулснаар
 		FreeBSD нь өөр файл систем уруу хандаж цаг заралгүй идэвхитэй ажиллаж чаддаг.</entry>
 	    </row>
 
 	    <row>
 	      <entry><literal>f</literal></entry>
 
 	      <entry><filename>/usr</filename></entry>
 
 	      <entry>Дискний үлдсэн хэсэг</entry>
 
 	      <entry>Бараг бусад бүх файлууд нь 
 		<filename>/usr</filename> санд болон түүн дотор буй дэд сангуудад байрладаг.</entry>
 	    </row>
 	  </tbody>
 	</tgroup>
       </table>
       
       <para>Хэрэв та FreeBSD-г олон дискнүүд дээр дамнан суулгаж байгаа бол
       бусад дискнүүд дээр үүсгэсэн зүсмэл дотроо хуваалт үүсгэх хэрэгтэй.
       Хамгийн амархан арга нь диск болгонд хоёр хуваагдал үүсгээд нэгийг нь
       swap зай болгоод нөгөөх нь ямар нэгэн файл систем болгох арга байдаг.</para>
 
       <table frame="none" pgwide="1">
 	<title>Бусад дискэн дээрх дискний хуваалт</title>
 
 	<tgroup cols="4">
           <colspec colwidth="1*">
           <colspec colwidth="1*">
           <colspec colwidth="2*">
           <colspec colwidth="3*">
 
 	  <thead>
 	    <row>
 	      <entry>Хуваалт</entry>
 	      
 	      <entry>Файл систем</entry>
 
 	      <entry>Хэмжээ</entry>
 
 	      <entry>Тодорхойлолт</entry>
 	    </row>
 	  </thead>
 
 	  <tbody>
 	    <row>
 	      <entry><literal>b</literal></entry>
 
 	      <entry>N/A</entry>
 
 	      <entry>Тодорхойлолтоос уншина уу</entry>
 
 	      <entry>Өмнө дурьдсанчлан, swap хэмжээг диск болгон дээр
         үүсгэж болдог. Хэдийгээр <literal>a</literal> хуваалт
         сул байсан ч гэсэн зарчмын дагуу swap зай нь 
 		<literal>b</literal> хуваалт дээр байрладаг.</entry>
 	    </row>
 
 	    <row>
 	      <entry><literal>e</literal></entry>
 
 	      <entry>/disk<replaceable>n</replaceable></entry>
 
 	      <entry>Дискний үлдсэн хэмжээ</entry>
 
 	      <entry>Дискний үлдсэн хэмжээ нь нэг бүхэл хуваалт болдог.
 		Энэ нь <literal>e</literal> хуваалт дээр биш харин <literal>a</literal> 
           хуваалт дээр байрлаж болох байсан ч зарчмын дагуу <literal>a</literal>
           хуваагдал дээр root буюу эх файл систем (<filename>/</filename>) суугддаг.  
           Та энэ зарчмыг дагахгүй байж болох боловч 
 		<application>sysinstall</application> харин дагадаг: Энэ зарчмыг дагаснаар
     суулгацыг цэвэрхэн болгодог.  Та энэ файл системийг хаана ч холбож болох бөгөөд
     энэ жишээн дээр бол уг файл системийг 
 		<filename>/disk<replaceable>n</replaceable></filename> гэсэн сан дотор 
     холбосон байна. <replaceable>n</replaceable> үсэг нь дискний 
     дугааруудыг илэрхийлж байна. Гэхдээ та хүсвэл өөр газар холбож болно.</entry>
 	    </row>
 	  </tbody>
 	</tgroup>
       </table>
 
       <para>Хуваагдлынхаа загвараа ингэж хийж дуусаад 
 	<application>sysinstall</application>-г ашиглаж үүсгэх хэрэгтэй.  Үүсгэх үед дараах мэдэгдлийг
   танд харуулдаг:</para>
 
       <screen>                                 Message
  Now, you need to create BSD partitions inside of the fdisk
  partition(s) just created. If you have a reasonable amount of disk
  space (200MB or more) and don't have any special requirements, simply
  use the (A)uto command to allocate space automatically. If you have
  more specific needs or just don't care for the layout chosen by
  (A)uto, press F1 for more information on manual layout.  
 
                                 [  OK  ]
                           [ Press enter or space ]</screen>
 <para>Үүний хөрвүүлбэл:</para>
       <screen>                                 Мэдэгдэл
  Та одоо, fdisk ашиглан бий болгосон хуваалтаар  BSD хуваалт үүсгэх хэрэгтэй. 
  Хэрэв танд тодорхой хэмжээний дискний зай (200MБ эсвэл түүнээс дээш) байгаа
  бөгөөд ямар нэгэн онцгой шаардлага тавигдаагүй бол (A)uto тушаалыг ашиглан
  дискний зайг автоматаар тохируулж болно. Хэрэв танд онцгой шаардлага бий юм уу
  эсвэл (A)uto тушаалаар үүсгэх байрлуулалт тийм чухал биш бол
  F1 товч дарж гарын авлага дээрх нэмэлт мэдээллийг харж болно
 
                                 [  OK  ]
                           [ enter товч эсвэл зай авагч товч дарна уу]</screen>
       <para><keycap>Enter</keycap> товч дарж FreeBSD-н диск хуваалтыг үүсгэж бичдэг
       <application>Disklabel</application> нэртэй програм харуулагдана.</para>
 
       <para><xref linkend="sysinstall-label"> дээр <application>Disklabel</application>
       -г анх эхлүүлэх үеийг харуулсан. Дэлгэц гурван хэсэгт хуваагдсан байгаа.</para>
 
       <para>Эхний хэдэн мөрөнд, таны ажиллаж байгаа дискний нэрийг харуулсан бөгөөд
       мөн хуваагдал агуулсан зүсмэлийг (энд <application>Disklabel</application> зүсмэл
       гэж нэрлэлгүй харин <literal>Partition name буюу хуваалтын нэр</literal> гэж
       нэрлэсэн байна) харуулсан байна.
 	Энэ хэсэгт мөн зүсмэлд буй сул хэсгийн хэмжээг харуулдаг бөгөөд уг зураг дээр бол
   уг хэмжээ нь одоогоор ямар ч хуваалтад хэрэглэгдээгүй байна.</para>
 
       <para>Дэлгэцийн дунд хэсэг үүсгэгдсэн хуваалтуудыг харуулдаг бөгөөд үүнд,
       хуваалтын агуулж байгаа файл системийн нэр, түүний хэмжээ, мөн файл системд
       хамаатай нэмэлт сонголтуудыг харуулдаг.</para>
 
       <para>Дэлгэцийн доод гурав дахь хэсэгт <application>Disklabel</application>
       дээр хэрэглэж болох гарын товчлууруудыг харуулдаг юм.</para>
 
       <figure id="sysinstall-label">
 	<title>Sysinstall-н Disklabel буюу дискэнд нэр өгөн засварлагч</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/disklabel-ed1" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para><application>Disklabel</application> нь мөн автоматаар
       хуваалтуудыг үүсгээд анхдагч хэмжээг нь үүсгэж чаддаг. 
       Үүнийг туршихын тулд <keycap>A</keycap> товчийг дарж үзээрэй.  
       Тэгвэл танд <xref linkend="sysinstall-label2">-тай төстэй зураг
       харуулагдана. Таны хэрэглэж байгаа дискнээс хамаараад
       анхны зааж өгсөн хэмжээ нь өөр байж болох юм. Хэрэв та анхны
       хэмжээг нь хүлээн зөвшөөрч л байвал энэ тийм чухал биш.</para>
 
 	<note>
 	  <para>Анхдагч хуваалтад <filename>/tmp</filename> санг <filename>/</filename>
     хуваалтаас тусад нь өөр хуваалтад үүсгэдэг бөгөөд ингэснээр
     <filename>/</filename> хуваалтыг түр зуурын файлуудаар түргэн
     дүүргэхээс сэргийлж өгдөг.</para>
 	</note>
 
       <figure id="sysinstall-label2">
 	<title>Sysinstall-н Disklabel хэрэгслийн автомат тохируулалт</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/disklabel-auto" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Хэрэв та энэ автомат анхдагч хуваалтыг хүсэлгүй, өөрийнхөөрөө
       хуваахыг хүсвэл, сумтай товч хэрэглэж сонгоод <keycap>D</keycap> 
         товч дарж устгаарай. Уг товчийг дахин дахин дарж бүх санал болгосон
         хуваалтыг устгана.</para>
 
       <para>Эхний хуваалтыг үүсгэхийн тулд (<literal>a</literal> үсэг нь 
 	<filename>/</filename> &mdash; root буюу эх файлын систем болдог), 
   дэлгэцийн дээд хэсэгт буй зүсмэлийг сонгож байгаад <keycap>C</keycap> 
         товч дарах хэрэгтэй. Лавлаж асуух цонх гарч ирэх бөгөөд уг цонхонд
         шинэ үүсгэх хуваалтын хэмжээг (<xref linkend="sysinstall-label-add"> дээр
         харуулсан шиг) шаарддаг. Та хэрэв хүсвэл, уг талбарт хуваалтын хэмжээг дискний
 	блок хэмжээг, эсвэл тоо оруулаад ард нь <literal>M</literal> үсэг тавьж мегабайтаар, 
           <literal>G</literal> үсэг тавьж гигабайтаар, эсвэл 
           <literal>C</literal> үсэг тавьж цилиндрийн тоогоор илэрхийлж өгч болдог.</para>
 
       <note><para>FreeBSD&nbsp;5.X хувилбараас эхлээд <acronym>UFS2</acronym>-г
       хэрэглэж сонгоод (&os;&nbsp;5.1 дээр бол анхнаасаа сонгогдсон байдаг бөгөөд
       түүнээс дээш хувилбар дээр бас адил) <literal>Custom Newfs буюу дурын шинэ файл систем</literal>
         
 	(<keycap>Z</keycap> товч) сонголтыг ашиглан дискний нэрүүдийг 
 	<literal>Auto Defaults</literal> сонголтоор үүсгээд <literal>Custom Newfs</literal> сонголт ашиглан
   эсвэл <option>-O 2</option> сонголт ашиглаж үүсгэж болдог.
 	Програмын аргаар шинэчлэх буюу <option>-U</option> гэсэн сонголтыг 
   <literal>Custom Newfs</literal> сонголтоор өөрчлөх үедээ нэмэх ёстойг мартаж болохгүй!</para></note>
 
       <figure id="sysinstall-label-add">
 	<title>Root буюу эх хуваалт дээрх сул зай</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/disklabel-root1" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Анхны харуулж байгаа хэмжээ нь зүсмэл дээр үлдсэн хэмжээг
       зааж харуулдаг. Хэрэв та өмнө харуулсан хуваалтын хэмжээг
       харж байгаа бол 
 	<keycap>Backspace</keycap> товч дарж устгаад <xref linkend="sysinstall-label-add2"> дээр
   харуулсан шиг <userinput>128M</userinput> гэж оруулаад дараа нь 
 	&gui.ok; дээр дарах хэрэгтэй.</para>
       
       <figure id="sysinstall-label-add2">
 	<title>Root partition буюу эх хуваалтын хэмжээ</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/disklabel-root2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Хуваалтад зориулсан хэмжээг зааж өгсний дараа
       танаас уг хуваалт дээр файл систем байрлуулах уу эсвэл 
       swap зай байрлуулах уу гэж асуудаг.  Уг асуух цонхыг
 	 <xref linkend="sysinstall-label-type"> дээр харуулав. Эхний
    хуваалт заавал файл систем байх ёстой учир энэ удаад
 	<guimenuitem>FS</guimenuitem> гэсэн сонголтыг сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> дээр дарах хэрэгтэй.</para>
 
       <figure id="sysinstall-label-type">
 	<title>Root Partition буюу эх хуваалтын төрлийг сонгох</title>
 	
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/disklabel-fs" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
       
       <para>Сүүлд нь, та файл систем үүсгэж байгаа болохоор
       хаана таниулж холбохыг <application>Disklabel</application> дээр
       зааж өгөх хэрэгтэй. Уг заалтыг оруулдаг цонхыг
 	<xref linkend="sysinstall-label-mount"> дээр харуулав.  root буюу
   эх файл системийн холбох цэг бол <filename>/</filename> болохоор
   та <userinput>/</userinput> гэж бичээд <keycap>Enter</keycap> дараарай.</para>
 
       <figure id="sysinstall-label-mount">
 	<title> Root-г холбох цэг</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/disklabel-root3" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Дэлгэцэн дээр үүсгэсэн хуваалтуудыг шинэчилж
       харуулах болно. Та өмнө хийсэн үйлдлээ бусад хуваалт дээр
       хийх хэрэгтэй.  Хэрэв та swap хуваалт үүсгэх болонгуут 
       swap хуваалтыг холбох шаардлага байдаггүй учир
       танаас файл системийн холбох цэг гэж асуухгүй. 
 	  Сүүлийн хуваалт
 	<filename>/usr</filename>-г үүсгэх үед санал болгосон
   хэмжээг өөрчлөлгүй тэр чигээр нь авч хэрэглэснээр зүсмэлийн
   үлдсэн бүх хэмжээг ашиглаж дуусах нь тэр билээ.</para>
 
       <para>Таны FreeBSD DiskLabel дээрх сүүлчийн харуулалт нь
       <xref linkend="sysinstall-label4"> зурагтай 
       төстэй байх болов уу. Гэхдээ таны сонгосон хэмжээнээс
       мэдээж өөр байж болно. <keycap>Q</keycap> товч дарж
       уг хэсгийг дуусгана.</para>
 
       <figure id="sysinstall-label4">
 	<title>Sysinstall Disklabel засварлагч</title>
 	
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/disklabel-ed2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="install-choosing">
     <title>Юу суулгахаа сонгох</title>
 
     <sect2 id="distset">
       <title>Суулгах түгээлтийн төрлөө сонгох</title>
 
       <para>Ямар түгээлтийн төрөл суулгах нь системийг ямар зорилгоор хэрэглэх
       болон дискэнд байгаа сул зайнаас маш их хамаарна.  
       Суулгацад зориулж урьдчилан бэлдсэн суулгах хэмжээ нь
       суулгаж болох хамгийн бага хэмжээнээс эхлүүлээд бүгдийг суулгах
       хүртэл боломж өгнө.  &unix; ба/эсвэл FreeBSD системийг шинээр сурч 
       байгаа хүмүүст эдгээр сонголтоос нэгийг нь сонгох хэрэгтэй байх.
       Урьдчилан бэлдсэн түгээлтийн төрлийг өөрчилж суулгах нь дадлагажсан туршлагатай 
       хэрэглэгчдэд илүүтэй зориулагдсан байдаг.</para>
 
       <para><keycap>F1</keycap> товчийг түгээлтийн төрөл бүр дээр дарж
       юу агуулсан болохыг нь харж болно. Тусламж файлыг харсны дараа
       <keycap>Enter</keycap> товч дээр дарвал Select Distributions буюу
       түгээлтийн төрөл сонгох цэсэнд буцаж очдог.</para>
 
       <para>Хэрэв та график горимд ажиллана гэж бодож байвал
 	<literal>X</literal> ээр эхэлсэн түгээлтийн төрлүүдээс сонгох хэрэгтэй.
   X серверийн тохиргоо болон анхдагч график горимын орчны сонголт нь 
   &os;-г суулгасны дараа хийгдэх ёстой. Х сервертэй хамаатай нэмэлт
   мэдээллийг <xref linkend="x11"> хэсгээс уншаарай.</para>
 
       <para><application>&xorg;</application> нь анхдагчаар суугддаг X11-ийн
 	хувилбар юм.</para>
 
       <para>Хэрэв та цаашдаа өөртөө тохируулсан цөм эмхэтгэж бэлдэнэ
       гэж бодож байгаа бол source code буюу эх бичлэг агуулсан сонголтыг
       сонгох хэрэгтэй.  Яагаад өөрчилж тохируулсан цөм хэрэгтэй тухай
       нэмэлт мэдээллийг <xref linkend="kernelconfig"> хэсгээс харна уу.</para>
 
       <para>Мэдээж, элдэв ид шидтэй, уян хатан систем бол 
       юм болгоныг л агуулдаг. Хэрэв хангалттай дискний
       хэмжээ танд байгаа бол <xref linkend="distribution-set1">
         зурагт харуулсны дагуу <guimenuitem>All</guimenuitem> гэдгийг
         сонгоод <keycap>Enter</keycap> товч дарах хэрэгтэй. Хэрэв танд
         дискний сул зай тийм чухал бол өөртөө тохирсон түгээлтийн төрлийг нь сонгоорой.
 	Суулгацын дараа бусад түгээлтийн төрлөөс нэмж болох учраас та төгс сонголт байхгүй байна гэж бүү цухалдаарай.</para>
 
       <figure id="distribution-set1">
 	<title>Суулгах түгээлтийн төрлөөс сонгох</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/dist-set" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
     </sect2>
 
     <sect2 id="portscol">
       <title>Портын цуглуулгыг суулгах</title>
 
       <para>Хүссэн түгээлтийн төрлөө сонгосны дараа FreeBSD-н портын цуглуулгыг
       суулгах боломж гардаг. Портын цуглуулга гэдэг нь програм суулгах
       амарчилсан арга юм. Портын цуглуулга нь шаардлагатай програмын эх
       бичлэгийг агуулдаггүй, харин гуравдагч хөгжүүлэгчдийн бүтээсэн
       програмыг татаж аваад хөрвүүлж суулгах автоматжуулсан үйлдлүүд
       байдаг. <xref linkend="ports"> дээр портын цуглуулгыг хэрэглэх 
       талаар дурьдсан буй.</para>
 
       <para>Порт суулгах програм нь таны дискний зай хангалттай эсэхийг шалгадаггүй.
       Тийм болохоор дискэнд тань хангалттай зай байгаа тохиолдолд энэ сонголтыг хийх
       хэрэгтэй.  FreeBSD &rel.current; хувилбарын байдлаар бол портын цуглуулга
       нь ойролцоогоор &ports.size; хэмжээг дискэн дээр эзэлдэг. FreeBSD-н хувилбар шинэчлэх
         тутамд энэ хэмжээ ихсэнэ гэж тооцох хэрэгтэй.</para>
 
 <screen>                         User Confirmation Requested
  Would you like to install the FreeBSD ports collection? 
 
  This will give you ready access to over &os.numports; ported software packages,
  at a cost of around &ports.size; of disk space when "clean" and possibly much
  more than that if a lot of the distribution tarballs are loaded
  (unless you have the extra CDs from a FreeBSD CD/DVD distribution
  available and can mount it on /cdrom, in which case this is far less
  of a problem). 
 
  The Ports Collection is a very valuable resource and well worth having
  on your /usr partition, so it is advisable to say Yes to this option. 
 
  For more information on the Ports Collection &amp; the latest ports,
  visit: 
      http://www.FreeBSD.org/ports  
 
                               [ Yes ]     No</screen>
 
       <para>Портын цуглуулга суулгана гэвэл &gui.yes; гэдгийг сонгоно, хэрэв
       суулгахгүй гэвэл &gui.no; гэдгийг сонгоод <keycap>Enter</keycap> 
         товч дээр дарж цааш нь үргэлжлүүлнэ. Choose Distributions буюу
         суулгах түгээлтийн төрөл сонгох цэс дахин гарч ирэх болно.</para>
 
       <figure id="distribution-set2">
 	<title>Сонгосон суулгах түгээлтийн төрлөө лавлах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/dist-set2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Хэрэв сонгосон түгээлтийн төрөлдөө та сэтгэл хангалуун байгаа бол
       сумтай товч ашиглан <guimenuitem>Exit</guimenuitem> цэсийг сонгоод
       дараа нь &gui.ok; сонголт идэвхитэй байх үед <keycap>Enter</keycap> 
         дээр дарж цааш нь үргэлжлүүлнэ.</para>
 
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="install-media">
     <title>Суулгацын төхөөрөмжөө сонгох</title>
 
     <para>Хэрэв CDROM эсвэл DVD-нээс суулгахаар бол сумтай товчийг ашиглан  
       <guimenuitem>Install from a FreeBSD CD/DVD буюу FreeBSD-г CD/DVD-нээс
 	  суулга</guimenuitem> гэдгийг сонгоно. Дараа нь &gui.ok; товчийг сонгосны 
 	  дараа <keycap>Enter</keycap> товч дарж суулгацыг үргэлжлүүлнэ.</para>
     
     <para>Суулгацын бусад төрлийг сонгохоор бол тухайн тохирсон сонголтыг сонгож
 	харгалзах зааврыг нь дагах хэрэгтэй.</para>
 
     <para><keycap>F1</keycap> товч дарж суулгацын төхөөрөмжийн тухай
 	тусламжийг үзэж болно.  <keycap>Enter</keycap> товч дарж тусламжаас гаран
 	суулгацын төхөөрөмж сонгох цэс рүү буцна.</para>
 
     <figure id="choose-media">
       <title>Суулгацын төхөөрөмж сонгох</title>
 
       <mediaobject>
 	<imageobject>
 	  <imagedata fileref="install/media" format="PNG">
 	</imageobject>
       </mediaobject>
     </figure>
 
     <note>
       <title>FTP суулгацын горим</title>
 
       <indexterm>
 	<primary>суулгац</primary>
 	<secondary>сүлжээ</secondary>
 	<tertiary>FTP</tertiary>
       </indexterm>
       
       <para>Таны сонгож болох гурван төрлийн FTP суулгацын горим бол:
 	active FTP буюу идэвхитэй FTP, passive FTP буюу идэвхгүй FTP, эсвэл HTTP 
 	proxy буюу HTTP прокси.</para>
 
       <variablelist>
 	<varlistentry>
 	  <term>FTP Active (идэвхитэй): <guimenuitem>Install from an FTP
 	      server (FTP серверээс суулгах)</guimenuitem></term>
 	  
 	  <listitem>
 	    <para>Энэ сонголт нь бүх FTP дамжуулалтыг <quote>Active буюу идэвхитэй</quote>
 		горим ашиглаж гүйцэтгэдэг. Энэ холболт нь галт ханаар дамжиж ажиллахгүй бөгөөд 
 		харин идэвхгүй горимыг дэмждэг хуучин FTP серверүүдтэй ихэвчлэн ажилладаг.
 		Хэрэв таны холболт идэвхгүй горимд (анхдагч горим) гацаж байвал 
 		идэвхитэй болгоод үзэх хэрэгтэй!</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 	
 	<varlistentry>
 	  <term>FTP Passive (идэвхгүй): <guimenuitem>Install from an FTP server through a
 	      firewall (галт ханаар дамжиж FTP серверээс суулгах)</guimenuitem></term>
 	  
 	  <listitem>
 	    <indexterm>
 	      <primary>FTP</primary>
 	      <secondary>идэвхгүй горим</secondary>
 	    </indexterm>
 
 	    <para>Энэ сонголт нь <application>sysinstall</application>-г бүх FTP
 		үйлдлийг <quote>Passive буюу идэвхгүй</quote> горимд ажиллана гэж 
 		тохируулдаг. Энэ нь дурын TCP порт дээр ирж байгаа холболтыг
 		зөвшөөрдөггүй галт ханаар дамжиж ажиллах боломж өгдөг.
 	    </para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 	
 	<varlistentry>
 	  <term>FTP via a HTTP proxy (HTTP проксигоор дамжиж): <guimenuitem>Install from an FTP server
 	      through a http proxy (HTTP проксигоор дамжин FTP серверээс суулгах)</guimenuitem></term>
 	    
 	  <listitem>
 	    <indexterm>
 	      <primary>FTP</primary>
 	      <secondary>HTTP проксигоор дамжин</secondary>
 	    </indexterm>
 	    
 	    <para>Энэ сонголт нь <application>sysinstall</application>-г
 		  HTTP протокол ашиглан (вэб хөтлөгч шиг) прокситой холбогдож
 		  бүх FTP үйлдлийг гүйцэтгэхээр тохируулж өгдөг. Прокси нь ирсэн
 		  хүсэлтийг хөрвүүлээд цааш нь  FTP сервер уруу дамжуулдаг.
 	      Ингэснээр хэрэглэгчид бүх FTP холболтыг хориод HTTP холболтыг
 		  зөвшөөрсөн галт ханын дундуур дамжих боломж олгодог.
 	      Энэ тохиолдолд та FTP серверийг зааж өгөхөөс гадна мөн проксигийн
 		  нэрийг зааж өгдөг.</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
       </variablelist>
       
       <para>Прокси FTP серверийн тохируулгад жинхэнэ холбогдох серверийнхээ
 	  нэрийг хэрэглэгчийн нэрийн хэсэг мэт	<quote>@</quote> тэмдгийн араас
 	  оруулж өгөх хэрэгтэй. Ингэснээр прокси серверийг жинхэнэ сервер мэт
 	  <quote>хуурч</quote> ажиллуулдаг. Жишээ нь та  
 	  <hostid role="fqdn">ftp.FreeBSD.org</hostid> гэсэн серверээс суулгах
 	  хэрэгтэй бөгөөд 1234 порт дээр буй <hostid role="fqdn">foo.example.com</hostid> гэсэн
 	  FTP проксигоор дамжих ёстой байсан гэж авч үзье.</para>
       
       <para>Энэ тохиолдолд та сонгох цэс рүү очоод, FTP хэрэглэгчийн нэрийг
 	<literal>ftp@ftp.FreeBSD.org</literal> гэж оруулаад нууц үгэнд нь 
 	захианыхаа хаягийг бичих хэрэгтэй. Суулгацын төхөөрөмжөө FTP (эсвэл
 	прокси нь дэмждэг бол идэвхгүй FTP) гэж сонгоод URL хаягийг 
 	<literal>ftp://foo.example.com:1234/pub/FreeBSD</literal> гэж оруулна.</para>
 
       <para><hostid role="fqdn">ftp.FreeBSD.org</hostid>-д буй 
 	  <filename>/pub/FreeBSD</filename> хаяг нь 
 	<hostid role="fqdn">foo.example.com</hostid> гэсэн нэрээр дамжигдах бөгөөд
 	та суулгацыг <emphasis>энэ</emphasis> машинаас (уг машин таны файлуудыг
 	<hostid role="fqdn">ftp.FreeBSD.org</hostid> хаягнаас танд зуучилж өгнө)
 	татаж авч өгдөг.</para>
     </note>
   </sect1>
 
   <sect1 id="install-final-warning">
     <title>Суулгацыг баталж гүйцээх</title>
 
     <para>Хэрэв хүсвэл, одоо суулгацыг гүйцэтгэж болно. Энэ нь мөн хатуу дискэнд
 	өөрчлөлт оруулахаас сэргийлж цуцалж болох сүүлийн боломж юм.</para>
 
     <screen>                       User Confirmation Requested
  Last Chance! Are you SURE you want to continue the installation? 
 
  If you're running this on a disk with data you wish to save then WE
  STRONGLY ENCOURAGE YOU TO MAKE PROPER BACKUPS before proceeding! 
 
  We can take no responsibility for lost disk contents!  
 
                              [ Yes ]    No</screen>
 
     <para>&gui.yes; товчийг сонгоод  
       <keycap>Enter</keycap> товч дарж суулгацыг гүйцэтгэнэ.</para>
 
     <para>Сонгосон түгээлт, суулгацын төхөөрөмж, компьютерийн хурд зэргээс
 	  хамаараад суулгах хугацаа нь янз бүр.
       Суулгацын үед явцын төлөв байдлыг илэрхийлсэн хэд хэдэн бичиглэл харуулагддаг.</para>
     
     <para>Дараах бичиглэл харуулагдсан үед суулгац гүйцсэн байдаг:</para>
 
     <screen>                               Message 
 
 Congratulations! You now have FreeBSD installed on your system. 
 
 We will now move on to the final configuration questions. 
 For any option you do not wish to configure, simply select No. 
 
 If you wish to re-enter this utility after the system is up, you may
 do so by typing: /usr/sbin/sysinstall.
 
                                  [ OK ] 
 
                       [  Press enter or space  ]</screen>
 
     <para><keycap>Enter</keycap> товч дээр дарж суулгацын дараах тохируулгыг
 	хийх шатанд ордог.</para>
 
     <para>&gui.no; товчийг сонгоод <keycap>Enter</keycap> товч дарвал
 		суулгац цуцлагдах бөгөөд системд ямар ч өөрчлөлт хийгдэхгүй. Тэгээд
 		дараах мэдээллийг харуулдаг:</para>
 
     <screen>                                Message
 Installation complete with some errors.  You may wish to scroll
 through the debugging messages on VTY1 with the scroll-lock feature. 
 You can also choose "No" at the next prompt and go back into the
 installation menus to retry whichever operations have failed. 
 
                                  [ OK ]</screen>
 
     <para>Юу ч суулгаагүй тохиолдолд энэ мэдээлэл харуулагддаг.
       <keycap>Enter</keycap> товч дарж суулгацаас гарч болох
 	  Суулгацын үндсэн цэсэнд буцаж очдог.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="install-post">
     <title>Суулгацын дараах тохиргоо</title>
 
     <para>Амжилттай суулгацын дараа маш олон тохируулгын хэсэг эхэлдэг. 
 	  Уг тохируулгыг, шинээр FreeBSD-г ачаалахын өмнө хийж болох бөгөөд
 	  эсвэл суулгацын дараа <command>sysinstall</command> (5.2 хувилбараас хуучин 
 	&os; хувилбаруудад <command>/stand/sysinstall</command>)-г 
 	ажиллуулан <guimenuitem>Configure</guimenuitem>-г сонгож тохиргоог дахин хийж болдог.</para>
 
     <sect2 id="inst-network-dev">
       <title>Сүлжээний тохиргоо</title>
 
       <para>Хэрэв та өмнө нь  FTP суулгац хийхдээ РРР тохируулга хийчихсэн бол, энэ дэлгэц танд харуулагдахгүй бөгөөд хэрэв дахин тохируулах шаардлагатай бол өмнө бичсэний дагуу үйлдэх боломж буй.  </para>
 
       <para>Дотоод сүлжээний тухай нарийвчилсан мэдээлэл мөн FreeBSD-г сүлжээний  
 	gateway/router буюу хаалга/дамжуулагч (гарц/чиглүүлэгч) хэрхэн болгох талаар 
 	<link linkend="advanced-networking">Нэмэлт сүлжээ</link> хэсгээс харна уу.
 	</para>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested 
    Would you like to configure any Ethernet or SLIP/PPP network devices?
 
                              [ Yes ]   No</screen>
 
       <para>Сүлжээний төхөөрөмжийг тохируулахыг хүсвэл 	&gui.yes; гэж сонгоод <keycap>Enter</keycap> товч дээр дарах хэрэгтэй.
       Үгүй бол  &gui.no; гэдгийг сонгоод цааш нь үргэлжлүүлээрэй.</para>
 
       <figure id="ed-config1">
 	<title>Сүлжээний төхөөрөмж сонгох нь </title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/ed0-conf" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Тохируулах төхөөрөмжөө сумтай товч хэрэглэж сонгоод 	<keycap>Enter</keycap> товч дээр дарна.</para>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested 
        Do you want to try IPv6 configuration of the interface?
 
                               Yes   [ No ]</screen>
 
       <para>Энэ жишээ болгож авсан хувийн локал сүлжээнд одоо сонгосон байгаа интернэт төрлийн протокол нь (<acronym>IPv4</acronym>) бүрэн хангалттай болохоор &gui.no; гэж сонгогдоод <keycap>Enter</keycap> товч дарагдсан байна.</para>
 
       <para>Хэрэв та өмнө нь байсан <acronym>IPv6</acronym> сүлжээгээр  <acronym>RA</acronym> сервер уруу холбогдсон байгаа бол &gui.yes; гэж сонгоод  <keycap>Enter</keycap> дарах хэрэгтэй. Ингэсний дараа хэсэг хугацааны турш RA серверийг хайдаг. </para>
 
       <screen>                             User Confirmation Requested 
         Do you want to try DHCP configuration of the interface?
 
                               Yes   [ No ]</screen>
 
       <para>Хэрэв DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol буюу Динамикаар компьютерийг тохируулах протокол) шаардлагагүй бол &gui.no; гэж сонгоод <keycap>Enter</keycap> дээр дарах хэрэгтэй.</para>
 
       <para>&gui.yes; гэж сонгосноор <application>dhclient</application> хэрэгслийг ажиллуулдаг бөгөөд хэрэв энэ нь амжилттай болвол сүлжээний тохиргоо автоматаар хийгдсэн байдаг. Нэмэлт мэдээлэл авахыг хүсвэл 
 	<xref linkend="network-dhcp"> хэсгээс харна уу.</para>
 
       <para>Дараах сүлжээг тохируулах цонхонд, уг системийг дотоод сүлжээний gateway буюу хаалга болгон тохируулж байгааг харуулж байна.
 	</para>
 
       <figure id="ed-config2">
 	<title>ed0-д сүлжээний тохиргоог хийх нь</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/ed0-conf2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para> <keycap>Tab</keycap> товч хэрэглэн тохиргооны талбаруудад сэлгэж шаардлагатай тохируулгыг нь оруулаарай:</para>
 
       <variablelist>
 	<varlistentry>
 	  <term>Host буюу уг компьютерийн нэр</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Уг компьютерийн бүрэн нэр. Жишээ нь энэ тохиолдолд <hostid role="fqdn">k6-2.example.com</hostid>.</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>Domain буюу домэйн</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Таны компьютерийн ашиглаж буй домэйн нэр. Энэ тохиолдолд <hostid role="domainname">example.com</hostid> болж байна.</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>IPv4 Gateway буюу хаалга</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Дотоод биш компьютер уруу өгөгдөл цааш дамжуулан илгээгч компьютерийн IP хаяг.  Хэрэв таны тохируулж байгаа машин тань сүлжээндээ ийм дамжуулагчийн үүрэг гүйцэтгэгч биш, харин тийм дамжуулагчийг ашигладаг бол, энэ талбарт бөглөөрэй. Хэрэв таны машин интернэт уруу оруулдаг gateway буюу хаалганы үүрэг гүйцэтгэдэг бол, энэ талбарыг <emphasis>хоосон орхих ёстой </emphasis>. IPv4 Gateway буюу хаалга нь анхдагч хаалга юм уу эсвэл анхдагч route буюу зам заагч гэж нэрлэгддэг.</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>Name server буюу Нэрийн сервер</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Дотоод DNS серверийн  IP хаяг. Хэрэв дотоод хувийн сүлжээнд DNS сервер гэж байхгүй бол интернэтээр хангагч байгууллагын DNS серверийн хаягийг оруулж өгдөг. 
 	      (энэ жишээнд <hostid role="ipaddr">208.163.10.2</hostid>).</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>IPv4 хаяг</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Энэ сүлжээний төхөөрөмжид өгөгдсөн  IP хаяг нь 
 	      <hostid role="ipaddr">192.168.0.1</hostid> гэж тохируулагдаж байна</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>Netmask буюу сүлжээний ангилагч</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Энэ дотоод сүлжээний хаягийн хувьд ашиглагдах хаягийн блок нь 
 	<hostid role="netmask">255.255.255.0</hostid> бүхий сүлжээний ангилагчтай  
 	      байх бөгөөд ингэснээр хаяглалт нь <hostid role="ipaddr">192.168.0.0</hostid> -
 	      <hostid role="ipaddr">192.168.255.255</hostid> хүртэл байх болно.
 	      </para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>Extra options to ifconfig буюу ifconfig-н нэмэлт тохиргоонууд </term>
 
 	  <listitem>
 	    <para> <command>ifconfig</command> дээр нэмэгдэх сүлжээний төхөөрөмжтэй холбоотой нэмэлт тохиргоонууд энд бичигдэнэ. Энэ жишээн дээр нэмэх зүйл байхгүй байна. </para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
       </variablelist>
 
       <para>Хэрэв дууссан бол <keycap>Tab</keycap> товч ашиглан &gui.ok; цэсийг сонгоод <keycap>Enter</keycap> товч дарна. </para>
 
 
       <screen>                      User Confirmation Requested 
         Would you like to Bring Up the ed0 interface right now?
 
                              [ Yes ]   No</screen>
 
       <para>&gui.yes; гэж сонгоод <keycap>Enter</keycap> товч дарснаар уг машины сүлжээний холболтыг идэвхжүүлдэг. Нэгэнт машиныг дараа нь дахин ачаалах хэрэг гардаг болохоор энэ холболт нь нэг их ашиглагдаад байдаггүй билээ. </para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="gateway">
       <title>Gateway буюу сүлжээний хаалганы тохиргоо</title>
 
       <screen>                       User Confirmation Requested 
        Do you want this machine to function as a network gateway?
 
                               [ Yes ]    No</screen>
 
       <para>Хэрэв уг машин нь, дотоод сүлжээнд хаалгачийн үүрэг гүйцэтгэж машинуудын хооронд
 	багц мэдээллүүдийг дамжуулах үүрэгтэй бол &gui.yes; гэдгийг сонгоод <keycap>Enter</keycap> дээр дараарай. Хэрэв зөвхөн сүлжээнд холбогдох машин бол &gui.no; гэж сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> дээр дарж үргэлжлүүлнэ.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="inetd-services">
       <title>Интернэт үйлчилгээнүүдийг тохируулах</title>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested
 Do you want to configure inetd and the network services that it provides?
 
                                Yes   [ No ]</screen>
 
       <para>Хэрэв &gui.no; гэж сонговол, 
 	 <application>telnetd</application> гэх мэт төрөл бүрийн үйлчилгээнүүдийг
 	хорьдог. Ингэсэн үед алсаас холбогдох хэрэглэгч нь 	<application>telnet</application> 
 	мэтийн програм хэрэглэж уг машин уруу холбогдож чадахгүй болно гэсэн үг. Харин дотоод 
 	хэрэглэгчид бол гадаад машин уруу <application>telnet</application>-г ашиглан
 	холбогдож чадсаар байх болно.</para>
 
       <para>Эдгээр үйлчилгээнүүдийг суулгацын дараа <filename>/etc/inetd.conf</filename> 
 	файлыг дуртай завсарлагчаараа нээж засварласнаар идэвхжүүлж болдог. 
 	Энэ тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг <xref linkend="network-inetd-overview"> хэсгээс харна уу.</para>
 
       <para>Хэрэв та суулгаж байх явцад эдгээр үйлчилгээнүүдийг тохируулахыг хүсвэл 
 	 &gui.yes; гэж сонгоно. Нэмэлт лавлаж асуусан цонх харуулагдах болно:</para>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested
 The Internet Super Server (inetd) allows a number of simple Internet
 services to be enabled, including finger, ftp and telnetd.  Enabling
 these services may increase risk of security problems by increasing
 the exposure of your system.
 
 With this in mind, do you wish to enable inetd?
 
                              [ Yes ]   No</screen>
 
       <para>&gui.yes; дээр дарж үргэлжлүүлээрэй.</para>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested
 inetd(8) relies on its configuration file, /etc/inetd.conf, to determine
 which of its Internet services will be available.  The default FreeBSD
 inetd.conf(5) leaves all services disabled by default, so they must be
 specifically enabled in the configuration file before they will
 function, even once inetd(8) is enabled.  Note that services for
 IPv6 must be separately enabled from IPv4 services.
 
 Select [Yes] now to invoke an editor on /etc/inetd.conf, or [No] to
 use the current settings.
 
                              [ Yes ]   No</screen>
 
       <para>&gui.yes; гэж сонгосноор тохируулгын файлыг засварлагч файл дээр
 	нээдэг бөгөөд мөрний урд нь буй 
 	<literal>#</literal> тэмдгийг авсанаар тухайн үйлчилгээг идэвхжүүлдэг.
 	</para>
 
       <figure id="inetd-edit">
 	<title><filename>inetd.conf</filename> файлыг засварлах нь</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/edit-inetd-conf" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Хүссэн үйлчилгээгээ нэмсний дараа <keycap>Esc</keycap>
 	товч дарвал, хийсэн өөрчлөлтөө хадгалаад гарах сонголттой цэс харуулагддаг.</para>
 
     </sect2>
 
     <sect2 id="ssh-login">
       <title>SSH нэвтрэлтийг идэвхжүүлэх нь</title>
 
       <indexterm>
         <primary>SSH</primary>
         <secondary>sshd</secondary>
       </indexterm>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested
                    Would you like to enable SSH login?
                           Yes        [  No  ]</screen>
 
       <para>&gui.yes;-г сонгосноор <application>OpenSSH</application>-ийн 
 	демон програм болох &man.sshd.8;-г идэвхжүүлэх болно. 
 	Энэ нь таны машин руу алсаас аюулгүйгээр хандах боломжийг 
 	олгоно. <application>OpenSSH</application>-ийн талаар дэлгэрэнгүй 
 	мэдээллийг <xref linkend="openssh">-с үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="ftpanon">
       <title>Anonymous буюу нэр нь үл мэдэгч FTP үйлчилгээ</title>
 
       <indexterm>
 	<primary>FTP</primary>
 	<secondary>anonymous буюу нэр нь үл мэдэгдэгч хэрэглэгч</secondary>
       </indexterm>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested
  Do you want to have anonymous FTP access to this machine? 
 
                               Yes    [ No ]</screen>
 
       <sect3 id="deny-anon">
 	<title>Anonymous буюу нэр нь үл мэдэгдэгч FTP хэрэглэгчийг хориглох</title>
       
 	<para>Анхдагч сонгогдсон байгаа &gui.no; гэдэг дээр 
 	  <keycap>Enter</keycap> дарвал нэр нь үл мэдэгдэгчээр FTP үйлчилгээг
 		хориглодог бөгөөд харин FTP хандах эрхтэй ба нууц үгтэй хэрэглэгчид хандаж болдог.</para>
       </sect3>
 
       <sect3 id="ftpallow">
 	<title>Anonymous буюу нэр нь үл мэдэгдэгч FTP хэрэглэгчийг зөвшөөрөх</title>
 
 	<para>Энэ тохиолдолд хүн болгон таны машин уруу нэр нь үл мэдэгдэгч болж 
 		FTP холболт хэрэглэн хандаж болдог.  Нууцлал болон аюулгүй байдлынхаа талаар
 	  сайн бодсоны дараа энэ үйлчилгээг хэрэглэх эсэхээ шийдэх хэрэгтэй. Нууцлал болон аюулгүй 
 	  байдлын талаар <xref linkend="security"> хуудсанд бичсэн буй.</para>
 
 	<para>anonymous буюу нэр нь үл мэдэгдэгч FTP хэрэглэгчийг зөвшөөрөхийн тулд, сумтай товч ашиглан &gui.yes; гэж сонгоод <keycap>Enter</keycap> дараарай.
 	  Дараах дэлгэц (эсвэл үүнтэй ижил) танд харуулагдах болно:</para>
 
 	<figure id="anon-ftp2">
 	  <title>Anonymous нэр нь үл мэдэгдэгч FTP үйлчилгээний анхдагч тохиргоо</title>
 
 	  <mediaobject>
 	    <imageobject>
 	      <imagedata fileref="install/ftp-anon1" format="PNG">
 	    </imageobject>
 	  </mediaobject>
 	</figure>
 
 	<para><keycap>F1</keycap> товч дарвал тусламжийн цонх гарч ирнэ:</para>
 
 	<screen>This screen allows you to configure the anonymous FTP user.
 
 The following configuration values are editable:
 
 UID:     The user ID you wish to assign to the anonymous FTP user.
          All files uploaded will be owned by this ID.
 
 Group:   Which group you wish the anonymous FTP user to be in.
 
 Comment: String describing this user in /etc/passwd
 
 
 FTP Root Directory:
 
         Where files available for anonymous FTP will be kept.
 
 Upload subdirectory:
 
         Where files uploaded by anonymous FTP users will go.</screen>
 	<para>Үүнийг сийрүүлбэл:</para>
 
 	<screen> Энэ цонх нь танд anonymous буюу нэр нь үл мэдэгдэгч  FTP хэрэглэгчийн 
 	тохиргоог хийхэд хэрэглэгдэнэ.
 
 Дараах хэсгүүд тохиргоонд зориулж өөрчлөгдөх боломжтой:
 
 UID:     Нэр нь үл мэдэгдэх FTP хэрэглэгчдэд хамааруулах хэрэглэгчийн ID дугаар.
 		Сервер уруу илгээгдсэн бүх файлууд уг хэрэглэгчийн ID дугаарт харьяалагдаж эзэмшигдэнэ.
 
 Group:  Аль бүлэгт  нэр нь үл мэдэгдэх FTP хэрэглэгчдийг багтаах вэ.
 
 Comment: /etc/passwd файлд бичигдэх уг хэрэглэгчдэд оруулсан тайлбар мөр
 
 
 FTP Root Directory:
 
 	 anonymous буюу нэр нь үл мэдэгдэх FTP хэрэглэгчдэд зориулж татаж авагдах файлуудыг байрлуулах хэсэг.
 
 Upload subdirectory:
 
        Хэрэглэгчдээс илгээгдсэн файлуудыг байрлуулах хэсэг.</screen>
 
 	<para>ftp-н root буюу эх сан нь анхдагч тохиргоогоор <filename>/var</filename>
 	  санд байрлагддаг. Хэрэв тэнд хангалттай зай байхгүй бол 
 	<filename>/usr</filename> санг ашиглаж FTP эх сангаа 
 	  <filename>/usr/ftp</filename> гэж тохируулж болох юм.</para>
 
 	<para>Хэрэв та оруулсан утгуудыг зөв болсон гэж бодож байгаа бол
 	  <keycap>Enter</keycap> дээр дарж үргэлжлүүлээрэй.</para>
 
 	<screen>                          User Confirmation Requested 
          Create a welcome message file for anonymous FTP users?
 
                               [ Yes ]    No</screen>
 
 	<para>Хэрэв та &gui.yes; гэж сонгоод 
 	  <keycap>Enter</keycap> дээр дарвал, танаас текст оруулуулах зорилгоор засварлагч програм
 		автоматаар ажилладаг. </para>
 
 	<figure id="anon-ftp4">
 	  <title>FTP мэндчилгээний бичлэгийг засварлах нь</title>
 
 	  <mediaobject>
 	    <imageobject>
 	      <imagedata fileref="install/ftp-anon2" format="PNG">
 	    </imageobject>
 	  </mediaobject>
 	</figure>
 
 	<para>Энэ бол <command>ee</command> гэгч засварлагч юм. Зааврын дагуу
 	  мэндчилгээний захиаг өөрчилж болох бөгөөд, эсвэл дараа нь өөрийн дуртай засварлагчаар 
 	  нээж уг бичлэгийг өөрчилж бас болно. Тэмдэглэж хэлэхэд, уг файлын нэр болон байрлал нь
 	програмын доод хэсэгт харуулагдаж байгааг анзаарна уу.</para>
 
 	<para><keycap>Esc</keycap> дээр дарвал, цэстэй жижиг цонх үүсэх бөгөөд түүн дотор
 	   <guimenuitem>a) leave editor буюу засварлагчаас гарах</guimenuitem> цэс анхдагчаар
 	сонгогдсон байдаг. 
 	  <keycap>Enter</keycap> дарж гараад үргэлжлүүлж болно. Эсвэл
 	  <keycap>Enter</keycap> дахин дарж оруулсан өөрчлөлтүүдээ хадгалдаг.</para>
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2 id="nfsconf">
       <title>Network File System буюу сүлжээний файл системийг тохируулах</title>
 
       <para>Network File System (NFS) нь сүлжээнд буй файлуудыг хувааж хэрэглэх боломж олгодог. Машин нь сервер, хэрэглэгч эсвэл хоёулангаар нь болж тохируулагдаж болдог. 
  <xref linkend="network-nfs"> хэсгээс нэмэлт мэдээллийг харна уу.</para>
 
       <sect3 id="nsf-server-options">
 	<title>NFS сервер</title>
 
 	<screen>                       User Confirmation Requested
  Do you want to configure this machine as an NFS server? 
 
                               Yes    [ No ]</screen>
 
 	<para>Хэрэв танд сүлжээний файл системийн сервер шаардлагагүй бол 
 	  &gui.no; гэж сонгоод 
 	  <keycap>Enter</keycap> дараарай.</para>
 
 	<para>Хэрэв сервер хэрэгтэй гэвэл  &gui.yes; гэж сонгох хэрэгтэй бөгөөд
 	танд жижиг цонхон дээр <filename>exports</filename> файл үүсгэгдэх
 	ёстой гэсэн сануулга гарч ирдэг.</para>
 
 	<screen>                               Message
 Operating as an NFS server means that you must first configure an
 /etc/exports file to indicate which hosts are allowed certain kinds of
 access to your local filesystems.
 Press [Enter] now to invoke an editor on /etc/exports
                                [ OK ]</screen>
 
 	<para> <keycap>Enter</keycap> дарж үргэлжлүүлдэг. Текст засварлагч ажиллаж, түүнд 
 	   <filename>exports</filename> файлуудыг үүсгэх ба засварлах үйлдлүүдийг гүйцэтгэдэг.</para>
 
 	<figure id="nfs-server-edit">
 	  <title><filename>exports</filename> файлыг засварлах нь</title>
 
 	  <mediaobject>
 	    <imageobject>
 	      <imagedata fileref="install/nfs-server-edit" format="PNG">
 	    </imageobject>
 	  </mediaobject>
 	</figure>
 
 	<para>Заавар ашиглан, одоо байгаа файл системийг нэмэх эсвэл сүүлд дуртай засварлагчаараа
 	нээж засварлаж болох юм. Файлын нэр болон байршлыг дэлгэцийн доод хэсэгт харуулсан байгааг анзаарна уу.</para>
 
 	<para> <keycap>Esc</keycap> дарахад цэстэй цонх үүсэх бөгөөд 
 	  <guimenuitem>a) leave editor буюу засварлагчийг орхи</guimenuitem> цэс анхлан сонгогдсон байдаг.  
 	  <keycap>Enter</keycap> дарж гараад цааш нь үргэлжлүүлнэ.</para>
       </sect3>
 
       <sect3 id="nfs-client-options">
 	<title>NFS Client буюу хэрэглэгч</title>
 
 	<para>NFS хэрэглэгчид нь NFS сервер уруу холбогддог.</para>
 
 	<screen>                       User Confirmation Requested
  Do you want to configure this machine as an NFS client? 
 
                               Yes   [ No ]</screen>
 
 	<para>Сумтай товч ашиглан  &gui.yes; 
 	  эсвэл &gui.no; сонголтыг шийдвэрээсээ шалтгаалан сонгоод <keycap>Enter</keycap>
 	 дээр дараарай.</para>
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2 id="console">
       <title>Системийн консол тохиргоо</title>
 
       <para>Системийнхээ консолыг өөрчлөх хэд хэдэн тохиргоо байдаг.</para>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested 
        Would you like to customize your system console settings?
 
                               [ Yes ]  No</screen>
 
       <para>Тохиргооны сонголтуудыг харах юм уу тохируулахын тулд 
 	&gui.yes; гэж сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> дарна.</para>
 
       <figure id="saver-options">
 	<title>Системийн консолын тохируулгын сонголтууд</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/console-saver1" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Дэлгэц амраах тохиргоо байнга хэрэглэгддэг. Сумтай товчоор 
 		<guimenuitem>Saver</guimenuitem> гэж сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> дараарай.</para>
 
       <figure id="saver-select">
 	<title>Дэлгэц амраах тохиргоо</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/console-saver2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Сум товч ашиглаж хүссэн дэлгэц амраах хөтөлбөрөө сонгоод <keycap>Enter</keycap>
 	дарна. Системийн консол тохируулах цонх буцаж гарч ирдэг.</para>
 
       <para>Дэлгэц амраах хөтөлбөрийн ажиллах анхдагч хугацаа нь 300 секунд байдаг.
 	Цагийн энэ хугацааг өөрчлөхийнх тулд  <guimenuitem>Saver</guimenuitem> гэдгийг дахин 
 	сонгоно. Түүн дотор байгаа сонголтуудаас  <guimenuitem>Timeout</guimenuitem>
 	гэдгийг сумтай товч ашиглаж сонгоод  <keycap>Enter</keycap> дээр дарна. Ингэхэд танд
 	жижиг цонх харуулагддаг:</para>
 
       <figure id="saver-timeout">
 	<title>Дэлгэц амраагчийн ажиллах хугацаа</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/console-saver3" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Утгыг өөрчлөөд &gui.ok; гэж сонгон 
 	 <keycap>Enter</keycap> дээр дарж буцаад системийн консолын тохиргооны цэсэнд очдог.</para>
 
       <figure id="saver-exit">
 	<title>Системийн консолын тохиргооноос гарах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/console-saver4" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para><guimenuitem>Exit</guimenuitem> гэдгийг сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> дээр дарвал суулгацын дараах тохиргоогоо 
 	үргэлжлүүлэх хэсэгт очино.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="timezone">
       <title>Цагийн бүсийг тохируулах</title>
 
       <para>Машиныхаа цагийн бүсийг тохируулснаар тухайн бүсийн цагтай холбогдолтой 
 	өөрчлөлтүүд автоматаар хийгдэх давуу талтай байдаг.</para>
 
       <para>Жишээн дээр, Америкийн Нэгдсэн Улсын Eastern буюу зүүн хэсгийн цагийн 
 	бүсийг тохируулж байна. Таны тохируулга байгаа газраасаа шалтгаалж өөр байх болно.</para>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested 
           Would you like to set this machine's time zone now?
 
                             [ Yes ]   No</screen>
 
       <para> &gui.yes; гэж сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> дарвал цагийн бүсийг тохируулах болно.</para>
 
       <screen>                       User Confirmation Requested
  Is this machine's CMOS clock set to UTC? If it is set to local time
  or you don't know, please choose NO here! 
 
                               Yes   [ No ]</screen>
 
       <para>Машиныхаа цагийн тохируулгаасаа хамаарч  &gui.yes; 
 	эсвэл &gui.no; гэдгийг сонгоод <keycap>Enter</keycap> дарна ( мэдэхгүй бол &gui.no; гэдгийг сонгоорой ) .</para>
 
       <figure id="set-timezone-region">
 	<title>Оршин буй бүсээ сонгох</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/timezone1" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Тохирсон бүсээ сумтай товч хэрэглэж сонгоод 
 	 <keycap>Enter</keycap> дээр дарна.</para>
 
       <figure id="set-timezone-country">
 	<title>Оршин буй улсаа сонгох</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/timezone2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Тохирох улсаа сонгоод <keycap>Enter</keycap> дээр дарна.</para>
 
       <figure id="set-timezone-locality">
 	<title>Цагийн бүсээ сонгох</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/timezone3" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Сумтай товч хэрэглэж тохирсон цагийн бүсээ сонгоод 
 	 <keycap>Enter</keycap> дээр дарна.</para>
 
       <screen>                            Confirmation 
             Does the abbreviation 'EDT' look reasonable?
 
                             [ Yes ]   No</screen>
 
       <para>Цагийн бүсийн товчлол нэрийг лавлаж асуух хэсэг гарч ирдэг. 
 	Хэрэв уг товчлол нь танд тохирч байвал  <keycap>Enter</keycap> дарж суулгацын дараах
 	тохиргоог цааш нь үргэлжлүүлээрэй.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="linuxcomp">
       <title>Линукс тохиромж</title>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested 
           Would you like to enable Linux binary compatibility?
 
                             [ Yes ]   No</screen>
 
       <para>&gui.yes; гэж сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> дээр дарвал Линуксийн програмууд FreeBSD дээр
 	ажиллах боломжтой болдог.  Суулгац нь Линукстай тохиромжтой ажиллуулах
 	нэмэлт багцыг нэмдэг.</para>
 
       <para>Хэрэв та FTP-р суулгаж байгаа бол машин интернэт уруу холбогдох 
 	хэрэгтэй болно.  Заримдаа алсад буй ftp байрлалд Линуксийн тохиромжийн файлууд
 	байхгүй байдаг. Гэвч үүнийг сүүлд суулгах боломжтой.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="mouse">
       <title>Хулганы тохиргоо</title>
 
       <para>Энэ тохиргоо нь таныг 3 товчтой хулганаар, програм болон консолд 
 	текст тасдаж сануулах болон буулгах боломж өгдөг. Хэрэв 2 товчит хулгана
 	хэрэглэж байгаа бол &man.moused.8; гарын авлагаас лавлаж хэрхэн гурван товчтой хулгана болгон ажиллуулж болдгийг харж болно.  Энэ жишээн дээр USB биш төрлийн хулганы тохируулгыг харуулж байна (PS/2 эсвэл COM портоор холбогддог хулгана):</para>
 
       <screen>                      User Confirmation Requested 
          Does this system have a PS/2, serial, or bus mouse?
 
                             [ Yes ]    No </screen>
 
       <para>&gui.yes; гэж PS/2, цувааа эсвэл bus буюу шугаман төрлийн хулганыг сонгох юм уу эсвэл 
 	&gui.no; гэж USB төрлийн хулганыг сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> товч дээр дараарай.</para>
 
       <figure id="mouse-protocol">
 	<title>Хулганы холбогдох төрлийг сонгох нь</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/mouse1" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Сумтай товч ашиглан <guimenuitem>Type</guimenuitem> гэж сонгоод <keycap>Enter</keycap> дарна.</para>
 
       <figure id="set-mouse-protocol">
 	<title>Хулганы холбогдох төрлийг тохируулах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/mouse2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Энэ жишээнд хэрэглэгдэж байгаа хулгана PS/2 төрлийнх бөгөөд анхдагч 
 	<guimenuitem>Auto</guimenuitem> буюу автомат гэсэн тохируулга таарч байдаг.
 	Энэ холбогдох төрлийг нь өөрчлөнө гэвэл сумтай товч ашиглан сонгоорой. Дараа нь &gui.ok;-г гэрэлтүүлж сонгогдсон эсэхийг магадлаад  <keycap>Enter</keycap> дээр дарж энэ цэснээс гарах болно.</para>
 
       <figure id="config-mouse-port">
 	<title>Хулганы холбогдох портыг нь сонгох</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/mouse3" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Сумтай товч ашиглан  <guimenuitem>Port</guimenuitem> цэсийг сонгоод  <keycap>Enter</keycap> дээр дарна.</para>
 
       <figure id="set-mouse-port">
 	<title>Хулганы портыг тохируулах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/mouse4" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Энэ системд PS/2 төрлийн хулгана хэрэглэгдэж байгаа болохоор 
 	анхдагч тохируулга болох 
 	<guimenuitem>PS/2</guimenuitem> сонгогдсон байдаг. Портыг солихын тулд сумтай товч ашиглаж сонгоод  <keycap>Enter</keycap> дээр дараарай.</para>
 
       <figure id="test-daemon">
 	<title>Хулганы Daemon буюу далд чөтгөрийг идэвхжүүлэх нь</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/mouse5" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Эцэст нь сумтай товч ашиглаад 
 	<guimenuitem>Enable</guimenuitem> буюу идэвхжүүл гэж сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> товч дээр дарж хулганыг ажиллуулагч далд чөтгөрийг
 	ажиллуулж эхэлдэг.</para>
 
 
       <figure id="test-mouse-daemon">
 	<title>Хулганы далд чөтгөрийг шалгах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/mouse6" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Хулганаа дэлгэцэн дээр хөдөлгөж шалгаж үзэх хэрэгтэй. 
 	Хэрэв зүгээр байх юм бол &gui.yes; гэж сонгоод <keycap>Enter</keycap> дарна.
 	Хэрэв үгүй бол хулгана зөв тохируулагдаагүй байна гэсэн үг &mdash; тийм болохоор
 	&gui.no; гэж сонгоод өөр тохируулга хийж турших хэрэгтэй.</para>
 
       <para><guimenuitem>Exit</guimenuitem>  буюу гарах гэдгийг сумтай товчоор очиж 
 	сонгоод <keycap>Enter</keycap> дээр дарж суулгацын дараах тохируулга уруу буцаж очиж үргэлжлүүлнэ.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="packages">
     <title>Програмын багц суулгах</title>
 
       <para>Багцууд нь урьдчилан хөрвүүлэгдсэн програмууд бөгөөд програм суулгах хамгийн эвтэйхэн арга юм.</para>
 
       <para>Үзүүлэх журмаар нэг багцыг суулгах явцыг энд харуулав. 
 	Хэрэв шаардлагатай бол нэмэлт багцууд мөн давхар суугддаг. 
 	Суулгасны дараа <command>sysinstall</command>-г нэмэлт багц суулгахад хэрэглэж болно.</para>
 
       <screen>                     User Confirmation Requested
  The FreeBSD package collection is a collection of hundreds of
  ready-to-run applications, from text editors to games to WEB servers
  and more. Would you like to browse the collection now? 
 
                             [ Yes ]   No</screen>
 
       <para>&gui.yes; гэж сонгоод <keycap>Enter</keycap>  дарвал багц програмуудыг сонгох цонхонд очих болно:</para>
 
       <figure id="package-category">
 	<title>Багцын төрлийг сонгох</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/pkg-cat" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Зөвхөн тухайн үед сонгогдсон байгаа суулгацын төрөл дээр байгаа багцууд харуулагдах болно.</para>
 
       <para>Хэрэв 
 	<guimenuitem>All</guimenuitem> гэж сонговол, байгаа бүх багцыг харж болно. Сумтай товч ашиглан сонгоод  <keycap>Enter</keycap> дээр дараарай.</para>
 
       <para>Байгаа бүх багцууд сонгогдож болохоор танд харуулагдах болно:</para>
 
       <figure id="package-select">
 	<title>Багц сонгох</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/pkg-sel" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Энд харуулснаар <application>bash</application> бүрхүүл сонгогдсон байна. <keycap>Space</keycap> товч ашиглаж суулгахыг хүссэн бүх багцаа сонгоорой. Сонгох бүрд дэлгэцийн доод хэсэгт багцны товч тайлбар гардаг.</para>
 
       <para><keycap>Tab</keycap> товчоор сонгогдсон багц болон 
 &gui.ok;, ба &gui.cancel; сонголтуудын хооронд дамжиж болно.</para>
 
       <para>Суулгахаар хүссэн багцаа сонгож дууссаны дараа 
 	<keycap>Tab</keycap> товч дарж &gui.ok; гэж сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> дээр дарж багц сонгох цэс рүү буцаж очдог.</para>
 
       <para>Зүүн ба баруун товчоор бас &gui.ok; ба
 	 &gui.cancel;-н хооронд сэлгэж болно. Энэ аргаар та бас &gui.ok; гэж сонгоод  <keycap>Enter</keycap> дээр дарж багц сонгох хэсэгт буцаж очиж бас болно. 
 	</para>
 
       <figure id="package-install">
 	<title>Багц суулгах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/pkg-install" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para><keycap>Tab</keycap> юм уу эсвэл сумтай товч ашиглан  <guibutton>[&nbsp;Install&nbsp;]</guibutton> гэж сонгоод <keycap>Enter</keycap> дарах хэрэгтэй.  Таны сонгосон багцуудыг танд харуулж суулгахыг хүсэж байгааг тань лавлаж асуух болно:</para>
 
       <figure id="package-install-confirm">
 	<title>Багц суулгалтын лавлалт</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/pkg-confirm" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>&gui.ok; гэж сонгоод <keycap>Enter</keycap> дарж багц суулгалтыг гүйцэтгэдэг. Суулгах явцын мэдэгдлүүд суулгаж дуустал танд харуулагддаг. Хэрэв ямар нэг алдаа гарвал тэмдэглэж авах хэрэгтэй. </para>
 
       <para>Багц суулгасны дараа сүүлийн тохиргоог хийдэг. Та багц суулгаж дууссан ч гэсэн сүүлийн тохируулгыг хийхийн тулд 
 	<guibutton>Install</guibutton> гэдгийг бас дарж болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="addusers">
       <title>Хэрэглэгч/Бүлэг нэмэх</title>
 
       <para>Суулгацын явцад та хамгийн багадаа нэг хэрэглэгчийн эрх нээх хэрэгтэй бөгөөд, энэ эрхээрээ <username>root</username> эрх хэрэглэлгүйгээр системдээ нэвтэрч болно. root хуваалт нь голдуу тун бага хэмжээтэй байдаг болохоор 
 <username>root</username> эрхээр програм ажиллуулбал түргэн дүүрдэг. Хамгийн хэцүү хүндрэлийг доор мэдүүлж байна:</para>
 
       <screen>                     User Confirmation Requested
  Would you like to add any initial user accounts to the system? Adding
  at least one account for yourself at this stage is suggested since
  working as the "root" user is dangerous (it is easy to do things which
  adversely affect the entire system). 
 
                             [ Yes ]   No</screen>
 
       <para>&gui.yes; гэж сонгоод
 	<keycap>Enter</keycap> дарж шинэ хэрэглэгч нэмэх болно.</para>
 
       <figure id="add-user2">
 	<title>User буюу хэрэглэгч гэж сонгоно</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/adduser1" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Сумтай товч хэрэглэн <guimenuitem>User</guimenuitem> гэж сонгоод
 	 <keycap>Enter</keycap> дээр дарна.</para>
 
       <figure id="add-user3">
 	<title>Хэрэглэгчийн мэдээллийг оруулах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/adduser2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para> <keycap>Tab</keycap> товч хэрэглэн талбаруудад дамжин оруулга хийх бүр доор харуулсан тайлбарууд талбар бүрд харуулагдах болно:</para>
 
       <variablelist>
 	<varlistentry>
 	  <term>Login ID</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Хэрэглэгчийн нэвтрэх шинэ нэр(заавал шаардлагатай).</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>UID</term>
 	
 	  <listitem>
 	    <para>Уг хэрэглэгчийн ID дугаар (хоосон орхивол автоматаар сонгогдох болно).</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>Group</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Уг хэрэглэгчийн хамрагдах бүлгийн нэр (хоосон орхивол автоматаар сонгогдох болно).</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>Password</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Тухайн хэрэглэгчийн нууц үг (энэ талбарт тун анхааралтай оруулах хэрэгтэй!).</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>Full name</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Хэрэглэгчийн бүтэн нэр (дэлгэрэнгүй мэдээлэл).</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>Member groups</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Энэ хэрэглэгчийн хамрагдаж болох бүлгүүд (өөрөөр хэлбэл хандаж болох бүлгүүд).</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>Home directory</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Хэрэглэгчийн эхлэл сан (хоосон орхивол автоматаар сонгогдох болно ).</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
 
 	<varlistentry>
 	  <term>Login shell</term>
 	  <listitem>
 	    <para>Хэрэглэгчийн холбогдох бүрхүүл (хоосон орхивол анхдагч бүрхүүл сонгогдох болно. Өөрөөр хэлбэл, 
 		<filename>/bin/sh</filename>).</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
       </variablelist>
 
       <para>Жишээн дээр <application>bash</application>-г суулгасан болохоор, <filename>/bin/sh</filename> гэдгийг
 	<filename>/usr/local/bin/bash</filename> гэж орлуулж болно.
 	 Суугдаагүй бүрхүүл хэрэглэвэл систем уруугаа нэвтэрч чадахгүй болно. 
 	BSD ертөнцөд хамгийн өргөн хэрэглэдэг бүрхүүл бол  C бүрхүүл бөгөөд 
 	<filename>/bin/tcsh</filename> гэж олддог.</para>
 
       <para>Мөн энэ хэрэглэгч нь  <groupname>wheel</groupname> бүлэг рүү нэмэгдсэн бөгөөд ингэснээр  
 	<username>root</username> эрхүүдтэй супер хэрэглэгч болох боломжтой болно.</para>
 
       <para>Хэрэв та оруулсан мэдээллээ зөв боллоо гэж бодож байгаа бол &gui.ok; дээр дарахад хэрэглэгч ба бүлэг нэмэх цонх дахин харуулагддаг:</para>
 
       <figure id="add-user4">
 	<title>Хэрэглэгч ба бүлэг зохицуулах хэсгээс гарах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/adduser3" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Хэрэгцээтэй бол энэ үед бүлэг нэмж болно. 
 	Хэрэв шаардлага гарвал суулгацын дараа 
 	<command>sysinstall</command> (&os;-н 5.2-с бага хувилбарт <command>/stand/sysinstall</command> гэж буй) ашиглан нэмж болно.</para>
 
       <para>Хэрэв та хэрэглэгч нэмж дууссан бол сумтай товч ашиглан	<guimenuitem>Exit</guimenuitem> гэж сонгоод 
 	<keycap>Enter</keycap> дээр дарж суулгацаа үргэлжлүүлээрэй.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="rootpass">
       <title><username>root</username> нууц үг оруулах</title>
 
       <screen>                        Message
  Now you must set the system manager's password.  
  This is the password you'll use to log in as "root". 
 
                          [ OK ] 
 
                [ Press enter or space ]</screen>
 
       <para><keycap>Enter</keycap> дээр дарж <username>root</username>
 	нууц үг оруулна.</para>
 
       <para>Нууц үгийг хоёр удаа зөв оруулах ёстой. Мартахааргүй нууц үг оруулаарай гэж сануулах нь илүүдэх байх. Таны оруулсан нууц үгийг давтаж харуулах юм уу эсвэл одоор дүрсэлж харуулахгүй болохыг сануулж байна.</para>
 
       <screen>New password:
 Retype new password :</screen>
 
       <para>Нууц үгийг амжилттай оруулсны дараа суулгац цаашаагаа үргэлжлэх болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="exit-inst">
       <title>Суулгацаас гарах</title>
 
       <para>Хэрэв та одоо <link linkend="network-services">нэмэлт сүлжээний тохиргоо</link> юм уу 
 	эсвэл ямар нэгэн өөр тохиргоо хийхийг хүсвэл, та яг одоо юм уу эсвэл суулгасны дараа 
 	<command>sysinstall</command>
 	(&os;-н 5.2-с доошхи хувилбарт <command>/stand/sysinstall</command> гэж буй ) ашиглаж суулгана.</para>
 
       <screen>                     User Confirmation Requested
  Visit the general configuration menu for a chance to set any last
  options? 
 
                               Yes   [ No ]</screen>
 
       <para>Сумтай товчоор &gui.no; гэж сонгоод 
 	 <keycap>Enter</keycap> дээр дарж үндсэн суулгацын цэс рүү буцах болно.</para>
 
       <figure id="final-main">
 	<title>Суулгацаас гарах</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/mainexit" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Сумтай товчоор <guibutton>[X Exit Install]</guibutton> гэдгийг сонгон  <keycap>Enter</keycap> дээр дарна. Танаас гарах гэж буйг тань лавлаж асуух болно:</para>
 
       <screen>                     User Confirmation Requested
  Are you sure you wish to exit? The system will reboot (be sure to  
  remove any floppies/CDs/DVDs from the drives).
 
                             [ Yes ]   No</screen>
 
       <para>Хэрэв уян дискнээс эхлүүлсэн бол &gui.yes; гэж сонгоод уян дискийг авах хэрэгтэй. CDROM хөтлөгч нь машиныг шинээр ачаалагдах хүртэл түгжигдсэн байдаг болохоор ачаалагдах үед CDROM-с гаргах хэрэгтэй (аль болох түргэн).</para>
 
       <para>Систем одоо шинээр ачаалагдах бөгөөд ямар нэгэн алдаа гарахыг ажиглах хэрэгтэй.
 	Дэлгэрэнгүйг <xref linkend="freebsdboot">-с үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="network-services">
       <sect2info>
         <authorgroup>
           <author>
             <firstname>Том</firstname>
             <surname>Рөүдс</surname>
             <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
           </author>
         </authorgroup>
       </sect2info>
       <title>Сүлжээний үйлчилгээний нэмэлт тохиргоо </title>
 
       <para>Сүлжээний үйлчилгээнүүдийг тохируулах нь, энэ талын мэдлэггүй шинэ хэрэглэгчдэд нэлээн хатуу боорцог мэт санагддаг. Сүлжээний тохиргоог хийж интернэт хэрэглэнэ гэдэг бол &os;-г оруулаад орчин үеийн үйлдлийн системүүдэд маш чухал үйлдэл бөгөөд ингэж сурах явцдаа &os;-н сүлжээтэй холбоотой нэмэлт боломжуудыг ойлгож авдаг. Суулгацын явцад энэ үйлдлийг хийхээсээ өмнө, хэрэглэгч нь хэрэглэх үйлчилгээнийхээ тухай тодорхой ойлголттой байх ёстой.</para>
 
       <para>Сүлжээний үйлчилгээнүүд нь, сүлжээгээр ямар нэгэн оруулга хүлээж авдаг програмуудыг хэлж байгаа юм. Эдгээр програмуудыг   <quote> эвдэлж сөнөөдөг </quote> төрлийнх биш байлгах гэж маш их хичээсэн байдаг. 
 	Харамсалтай нь програмчид төгс биш байдаг болохоор сүлжээний үйлчилгээнд байгаа ямар нэг цоорхой нүх хорхойг довтлогчид ашиглан муу юманд хэрэглэдэг. Та зөвхөн өөрийнхөө мэддэг болон хэрэгтэй сүлжээний үйлчилгээгээ идэвхжүүлэх нь чухал.  Хэрэв танд эргэлзээтэй байгаа бол, уг үйлчилгээг хэрэгцээтэй болох хүртлээ хорьсон байх нь дээр байдаг. Та үүнийг сүүлд  <application>sysinstall</application> ашиглаад юм уу эсвэл 
 <filename>/etc/rc.conf</filename> файлын тусламжтайгаар хэзээд идэвхжүүлж болно. </para>
 
       <para><guimenu>Networking</guimenu> тохируулгыг сонгоход доор дурдсантай төстэй 
 	цэсийг үзүүлэх болно:</para>
 
       <figure id="network-configuration">
 	<title>Сүлжээний дээд түвшний тохиргоо</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/net-config-menu1" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Эхний тохиргоо <guimenuitem>Interfaces</guimenuitem> буюу сүлжээний төхөөрөмжийн талаар бид өмнө нь  <xref linkend="inst-network-dev"> хэсэгт үзсэн болохоор энд алгаслаа.</para>
 
       <para><guimenuitem>AMD</guimenuitem> сонголтыг сонгосноор 
 	 <acronym>BSD</acronym> automatic mount буюу автоматаар таньж холбох хэрэгслийг нэмж өгдөг. 
 	Энэ нь голдуу 
 	<acronym>NFS</acronym> холболт (өмнө тайлбарласан буй) ашиглах үед, алсад буй файл системийг таньж холбоход хэрэглэгддэг.
 	Ямар нэгэн онцгой тохируулга энд шаардлагагүй.</para>
 
       <para>Дараагийн тохируулга,  <guimenuitem>AMD Flags</guimenuitem>
 	сонголт.  Хэрэв энэ сонгогдвол жижиг цэстэй цонх үсэрч гарч ирдэг бөгөөд ямар <acronym>AMD</acronym> тохиргоо хийхийг зааж өгдөг.
 	Уг цэсэнд анхдагч тохируулгууд нь заагдчихсан байдаг:</para>
 
       <screen>-a /.amd_mnt -l syslog /host /etc/amd.map /net /etc/amd.map</screen>
 
       <para><option>-a</option> сонголт нь анхдагч таньж холбох байршлыг зааж өгдөг бөгөөд энэ тохиолдолд 
 	<filename>/.amd_mnt</filename> гэсэн байна.   <option>-l</option>
 	сонголт анхдагч <filename>log</filename> буюу бүртгэл файлыг зааж өгдөг боловч хэрэв <literal>syslogd</literal> хэрэглэгдэж байгаа бол бүх бүртгэж бичих үйлдлүүд системийн log daemon буюу далд ажилладаг бүртгэл бичигч чөтгөр уруу илгээгддэг. 
 	<filename class="directory">/host</filename> сан нь алсад буй компьютерийн экспортолсон файлуудыг таньж холбох санг илэрхийлж байхад, <filename class="directory">/net</filename>
 	сан нь 
 	<acronym>IP</acronym> хаягаас экспортлогдсон файлуудыг таньж холбох санг зааж өгч байна.  
 	<filename>/etc/amd.map</filename> файл нь  <acronym>AMD</acronym>-н экспортын анхдагч тохируулгуудыг заасан байна.</para>
 
       <indexterm>
 	<primary>FTP</primary>
 	<secondary>anonymous</secondary>
       </indexterm>
 
       <para><guimenuitem>Anon FTP</guimenuitem> сонголт нь anonymous буюу нэр үл мэдэгдэгч
 	<acronym>FTP</acronym> холболтыг зөвшөөрдөг. Үүнийг сонгосноор, уг машиныг 
 	нэр нь үл мэдэгдэгч холболт хүлээж авдаг <acronym>FTP</acronym> сервер болгож байна.
 	Энэ сонголтыг дагаад үүсэх нууцлал болон аюулгүй байдлыг бодох хэрэгтэй. 
 	Өөр цэс үүсэж аюулгүй байдалтай холбоотой нөхцлүүд болон тохируулгын талаар сануулга өгдөг.</para>
 
       <para><guimenuitem>Gateway</guimenuitem> тохируулга нь өмнө тайлбарласны дагуу машиныг хэрхэн сүлжээний хаалга болгож тохируулах тохиргоонуудыг санал болгодог. Энэ хэсэгт та өмнө нь суулгацын үед санамсаргүй хүсэлгүйгээр тохируулснаа <guimenuitem>Gateway</guimenuitem> сонголт ашиглаж буцааж болно.</para>
 
       <para> <guimenuitem>Inetd</guimenuitem> сонголтоор өмнө тайлбарласан &man.inetd.8; далд чөтгөрийг тэр чигээр нь хорьж болно.</para>
 
       <para><guimenuitem>Mail</guimenuitem> сонголтоор системийн 
 	андагч <acronym>MTA</acronym> буюу  Mail Transfer Agent буюу захиа дамжуулагч агентийг тохируулдаг.
 	Энэ сонголтыг сонгох үед дараах цэс харуулагддаг:</para>
 
       <figure id="mta-selection">
 	<title>Анхдагч MTA-г сонгох</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/mta-main" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Та энэ хэсэгт, суулгах анхдагч <acronym>MTA</acronym>-г сонгох гэж байна. <acronym>MTA</acronym> бол системийн хэрэглэгчид уруу юм уу эсвэл интернэтэд байгаа хэрэглэгчид уруу захиа илгээгч энгийн сервер билээ.</para>
 
       <para><guimenuitem>Sendmail</guimenuitem>-г сонгосноор, та &os;-н анхдагч бөгөөд алдаршиж тархсан <application>sendmail</application> серверийг суулгах болно.  <guimenuitem>Sendmail local</guimenuitem> сонголт нь 
 	 <application>sendmail</application>-г анхдагч 
 	<acronym>MTA</acronym> болгож суулгах боловч интернэтээс ирж байгаа захиануудыг хүлээж авахгүйгээр тохируулдаг. Бусад сонголтууд болох 
 	<guimenuitem>Postfix</guimenuitem> болон
 	<guimenuitem>Exim</guimenuitem> нар нь 
 	<guimenuitem>Sendmail</guimenuitem>-тэй ижил үүрэг гүйцэтгэдэг. Тэд хоёулаа захиа илгээдэг бөгөөд зарим хэрэглэгчид 
 	<application>sendmail</application>-н оронд 
 	<acronym>MTA</acronym> болгож хэрэглэж болдог.</para>
 
       <para> <acronym>MTA</acronym>-г сонгосны дараа юм уу эсвэл  MTA-г сонголгүйгээр цаашлах үед, <guimenuitem>NFS client</guimenuitem> тохируулгыг хийх сүлжээний тохируулгын цэс гарч ирдэг.</para>
 
       <para><guimenuitem>NFS client</guimenuitem> сонголт нь системийг 
 	<acronym>NFS</acronym> сүлжээгээр сервертэй холбоход хэрэглэгддэг.  <acronym>NFS</acronym> сервер нь <acronym>NFS</acronym> протокол ашиглан, файл системийг сүлжээгээр бусад машинд хандах боломж өгдөг. Хэрэв энэ нь дангаараа ажилладаг машин бол, энэ сонголтыг сонгохгүйгээр үлдээж болно. Систем танаас нэмэлт тохируулга хийхийг шаардаж магадгүй; сервер хэрэглэгч хоёрын тохиргооны тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг
 	<xref linkend="network-nfs"> хэсгээс харна уу.</para>
 
       <para>Саяны сонголтын доор нь  <guimenuitem>NFS server</guimenuitem>-н тохируулга байгаа бөгөөд системийг 
 	<acronym>NFS</acronym> сервер болгоход хэрэглэгдэнэ.  Энэ хэсэгт <acronym>RPC</acronym> буюу алсад буй компьютерт програм ажиллуулагч үйлчилгээг эхлүүлэх тохиргоо хийдэг.  <acronym>RPC</acronym> нь компьютер болон програм хоёрын хоорондох холболтыг зохицуулахад хэрэглэгддэг.</para>
 
       <para>Түүний дараа  <guimenuitem>Ntpdate</guimenuitem> гэсэн сонголт байгаа ба энэ нь цаг тохируулах үүрэгтэй. Хэрэв үүнийг сонговол, дараах цэс танд харуулагдана:</para>
 
       <figure id="Ntpdate-config">
 	<title>Ntpdate тохиргоо</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/ntp-config" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>Энэ хэсэгт, өөртөө хамгийн ойрхон буй серверийг сонгох хэрэгтэй. Ойрхон сервер сонгосноор, таны цагийн тохиргоог хол байгаа сервер уруу мэдээлэл авах гэж цаг алдалгүйгээр илүү нарийвчлалтай хийх боломж ихсэнэ.</para>
 
       <para>Дараагийн сонголт бол  <acronym>PCNFSD</acronym> юм.
 	Энэ сонголт
 	<filename role="package">net/pcnfsd</filename> багцыг 
 Портын цуглуулгаас суулгадаг.  Энэ нь  Microsoft-н
 	&ms-dos; зэрэг таньж бүртгэн нэвтрэх үйлчилгээ хийж чаддаггүй үйлдлийн системүүдэд 	
 	<acronym>NFS</acronym> таньж нэвтрүүлэх үйлчилгээг санал болгодог тун хэрэгтэй систем юм. </para>
 
       <para>Та одоо жаахан доош нь гулгуулж дараагийн сонголтуудыг харах хэрэгтэй:</para>
 
       <figure id="Network-configuration-cont">
 	<title>Доод түвшний сүлжээний тохируулга</title>
 
 	<mediaobject>
 	  <imageobject>
 	    <imagedata fileref="install/net-config-menu2" format="PNG">
 	  </imageobject>
 	</mediaobject>
       </figure>
 
       <para>&man.rpcbind.8;, &man.rpc.statd.8;, болон
 	&man.rpc.lockd.8; хэрэгслүүд бүгдээрээ Remote Procedure
 	Calls (<acronym>RPC</acronym>) буюу алс компьютерт процедур ажиллуулагчид хэрэглэгдэнэ.
 	<command>rpcbind</command> хэрэгсэл <acronym>NFS</acronym> сервер болон хэрэглэгчийн хоорондох холболтыг зохицуулдаг бөгөөд  <acronym>NFS</acronym> серверийг зөв ажиллаж байх нөхцөл шаарддаг.  <application>rpc.statd</application> далд чөтгөр нь өөр компьютер дээр буй <application>rpc.statd</application> далд чөтгөртэй харилцаж төлөв байдлыг хянаж байдаг. Мэдээлэгдэх ёстой төлөв байдлууд нь  
 <filename>/var/db/statd.status</filename> файлд хадгалагаж байгаа. 
 	Дараагийн сонголт нь  <guimenuitem>rpc.lockd</guimenuitem> бөгөөд энэ нь сонгогдвол файлуудыг түгжих үйлдлийг хангаж өгдөг. Энэ голдуу 
 	<application>rpc.statd</application>-тэй хэрэглэгддэг бөгөөд ямар компьютер ямар файлыг хорихыг хүсэж байна, хэр давтамжтай хүсэж байгаа зэргийн төлвийг хянаж байдаг. 
 	Сүүлийн хоёр сонголт нь дибаг хийхэд маш гайхамшигтай байдаг боловч эдгээр нь <acronym>NFS</acronym> сервер болон хэрэглэгч зөв
 	ажиллахад шаардлагагүй. </para>
 
       <para>Цааш нь харвал 
 	<guimenuitem>Routed</guimenuitem> сонголт буй. Энэ нь дамжуулга хийгч далд чөтгөр юм. &man.routed.8; хэрэгсэл нь сүлжээний дамжуулах хүснэгтийг удирдаж multicast дамжуулагчдыг олж хүсэлтийн дагуу сүлжээн дэх физик холболттой машинд өөрийнхөө дамжуулах хүснэгтийг нийлүүлж байдаг. Энэ хэрэгсэл нь голдуу дотоод сүлжээндээ хаалганы үүрэг гүйцэтгэж байгаа машинд хэрэглэгддэг. Үүнийг сонговол цэс гарч ирэн уг хэрэгслийн байрлах анхдагч байршлыг асуудаг. Уг цэсэн дээр анхдагч байршил нь аль хэдийнээ сонгогдсон байдаг болохоор шууд <keycap>Enter</keycap> дарж болно.  Танд дахин өөр цэс харуулагдах бөгөөд, энэ үед танаас <application>routed</application> далд чөтгөрийг ажиллууллах нэмэлт сонголт оруулахыг асуудаг. Анхдагч сонголт нь 
 <option>-q</option> байдаг бөгөөд үргэлж энэ сонголттойгоо харуулагдах болно.</para>
 
       <para>Дараагийн тохиргооны сонголт бол <guimenuitem>Rwhod</guimenuitem> бөгөөд хэрэв энэ сонгогдвол, системийн эхлэн ачаалах үед  &man.rwhod.8; далд чөтгөрийг ажиллуулдаг. <command>rwhod</command> хэрэгсэл нь сүлжээгээр байнга системийн мэдээнүүдийг цацах, эсвэл <quote>consumer</quote> горимдоо байгаа бол уг мэдээнүүдийг цуглуулж байдаг. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг  &man.ruptime.1; юм уу
 	&man.rwho.1;-н гарын авлагаас харж болно.</para>
 
       <para>Жагсаалтын сүүлийн өмнөх сонголт бол 
 	&man.sshd.8;далд чөтгөр юм.  Энэ нь <application>OpenSSH</application>-д зориулсан, нууцлалын хувиргууртай бүрхүүлийн сервер бөгөөд энгийн хэрэглээнд байдаг  <application>telnet</application> болон <acronym>FTP</acronym> серверүүдийн оронд хэрэглэхийг санал болгодог.  <application>sshd</application> сервер нь нэг компьютераас нөгөө уруу нууцлалын хувиргалттай холболт тогтоож байдаг.</para>
 
       <para>Эцэст нь  <guimenuitem>TCP Extensions</guimenuitem>
 	сонголт байгаа. Энэ хэрэв сонгогдвол, <acronym>RFC</acronym>&nbsp;1323 болон
 	<acronym>RFC</acronym>&nbsp;1644-д заасан байдаг  <acronym>TCP</acronym> өргөтгөлийг идэвхжүүлдэг. Ихэнх компьютер дээр энэ нь сүлжээний хурдыг ихэсгэдэг ч гэсэн зарим холболтыг унагаж болзошгүй. Энэ нь зөвхөн дангаараа ажилладаг серверт санал болгогдож байдаг.</para>
 
       <para>Ингээд та сүлжээнийхээ үйлчилгээнүүдийг тохируулж дууслаа. 
 	Та хамгийн дээд талын <guimenuitem>X Exit</guimenuitem> уруу гүйлгэж 
 	дараагийн тохиргоо уруу орон үргэлжлүүлж болох бөгөөд эсвэл 
 	<guimenuitem>X Exit</guimenuitem>-ийг хоёр удаа сонгон дараа нь 
 	<guibutton>[X Exit Install]</guibutton>-г сонгон 
 	<application>sysinstall</application>-с гарч болно.</para>
 
     </sect2>
 
     <sect2 id="freebsdboot">
       <title>&os; эхлэн ачаалалт</title>
 
       <sect3 id="freebsdboot-i386">
         <title>&os;/&arch.i386; машин дээрх FreeBSD-н эхлэн ачаалалт</title>
 
       <para>Хэрэв бүх зүйл амжилттай болсон бол дэлгэцэн дээр тань мэдэгдлүүд урсаж өнгөрөөд нэвтрэх хэсэгт тулж ирэх болно. Урсаж өнгөрсөн мэдэгдлүүдийг эргэж харахын тулд  <keycap>Scroll-Lock</keycap> товчийг дараад 
 	<keycap>PgUp</keycap> болон <keycap>PgDn</keycap> товчоор дээш доош нь гулгуулдаг.
 	<keycap>Scroll-Lock</keycap> товчийг дахин дарснаар нэвтрэх хэсэгт буцаж ирдэг.</para>
 
       <para>Бүх мэдэгдэл харуулагдахгүй байх нөхцөл үүсвэл (түр хадгалагчийн хэмжээнээс болж) сүүлд нь тушаал өгдөг горим дээр
 	<command>dmesg</command> тушаалаар харж болдог.</para>
 
       <para>Суулгацын үед нэмж оруулсан хэрэглэгчийн нэр болон нууц үгээр нэвтэрч орох хэрэгтэй	(энэ тохиолдолд <username>rpratt</username> гэж буй). Шаардлага гараагүй бол 
 	<username>root</username> эрхээр орохоос сэргийлэх хэрэгтэй.</para>
 
       <para>Ердийн эхлэн ачаалах үеийн мэдэгдэл (хувилбарын тухай хэсгийг оруулалгүйгээр):</para>
 
 <screen>Copyright (c) 1992-2002 The FreeBSD Project. 
 Copyright (c) 1979, 1980, 1983, 1986, 1988, 1989, 1991, 1992, 1993, 1994
         The Regents of the University of California. All rights reserved. 
 
 Timecounter "i8254"  frequency 1193182 Hz
 CPU: AMD-K6(tm) 3D processor (300.68-MHz 586-class CPU)
   Origin = "AuthenticAMD"  Id = 0x580  Stepping = 0
   Features=0x8001bf&lt;FPU,VME,DE,PSE,TSC,MSR,MCE,CX8,MMX&gt; 
   AMD Features=0x80000800&lt;SYSCALL,3DNow!&gt; 
 real memory  = 268435456 (262144K bytes) 
 config&gt; di sn0 
 config&gt; di lnc0 
 config&gt; di le0 
 config&gt; di ie0 
 config&gt; di fe0 
 config&gt; di cs0 
 config&gt; di bt0  
 config&gt; di aic0 
 config&gt; di aha0 
 config&gt; di adv0 
 config&gt; q 
 avail memory = 256311296 (250304K bytes)
 Preloaded elf kernel "kernel" at 0xc0491000. 
 Preloaded userconfig_script "/boot/kernel.conf" at 0xc049109c. 
 md0: Malloc disk 
 Using $PIR table, 4 entries at 0xc00fde60
 npx0: &lt;math processor&gt; on motherboard 
 npx0: INT 16 interface 
 pcib0: &lt;Host to PCI bridge&gt; on motherboard 
 pci0: &lt;PCI bus&gt; on pcib0 
 pcib1: &lt;VIA 82C598MVP (Apollo MVP3) PCI-PCI (AGP) bridge&gt; at device 1.0 on pci0 
 pci1: &lt;PCI bus&gt; on pcib1 
 pci1: &lt;Matrox MGA G200 AGP graphics accelerator&gt; at 0.0 irq 11 
 isab0: &lt;VIA 82C586 PCI-ISA bridge&gt; at device 7.0 on pci0 
 isa0: &lt;ISA bus&gt; on isab0 
 atapci0: &lt;VIA 82C586 ATA33 controller&gt; port 0xe000-0xe00f at device 7.1 on pci0 
 ata0: at 0x1f0 irq 14 on atapci0 
 ata1: at 0x170 irq 15 on atapci0 
 uhci0: &lt;VIA 83C572 USB controller&gt; port 0xe400-0xe41f irq 10 at device 7.2 on pci0 
 usb0: &lt;VIA 83C572 USB controller&gt; on uhci0 
 usb0: USB revision 1.0 
 uhub0: VIA UHCI root hub, class 9/0, rev 1.00/1.00, addr 1 
 uhub0: 2 ports with 2 removable, self powered 
 chip1: &lt;VIA 82C586B ACPI interface&gt; at device 7.3 on pci0 
 ed0: &lt;NE2000 PCI Ethernet (RealTek 8029)&gt; port 0xe800-0xe81f irq 9 at
 device 10.0 on pci0 
 ed0: address 52:54:05:de:73:1b, type NE2000 (16 bit) 
 isa0: too many dependant configs (8) 
 isa0: unexpected small tag 14 
 fdc0: &lt;NEC 72065B or clone&gt; at port 0x3f0-0x3f5,0x3f7 irq 6 drq 2 on isa0
 fdc0: FIFO enabled, 8 bytes threshold 
 fd0: &lt;1440-KB 3.5" drive&gt; on fdc0 drive 0 
 atkbdc0: &lt;keyboard controller (i8042)&gt; at port 0x60-0x64 on isa0 
 atkbd0: &lt;AT Keyboard&gt; flags 0x1 irq 1 on atkbdc0 
 kbd0 at atkbd0 
 psm0: &lt;PS/2 Mouse&gt; irq 12 on atkbdc0 
 psm0: model Generic PS/2 mouse, device ID 0 
 vga0: &lt;Generic ISA VGA&gt; at port 0x3c0-0x3df iomem 0xa0000-0xbffff on isa0
 sc0: &lt;System console&gt; at flags 0x1 on isa0 
 sc0: VGA &lt;16 virtual consoles, flags=0x300&gt; 
 sio0 at port 0x3f8-0x3ff irq 4 flags 0x10 on isa0 
 sio0: type 16550A 
 sio1 at port 0x2f8-0x2ff irq 3 on isa0 
 sio1: type 16550A 
 ppc0: &lt;Parallel port&gt; at port 0x378-0x37f irq 7 on isa0 
 ppc0: SMC-like chipset (ECP/EPP/PS2/NIBBLE) in COMPATIBLE mode 
 ppc0: FIFO with 16/16/15 bytes threshold 
 ppbus0: IEEE1284 device found /NIBBLE
 Probing for PnP devices on ppbus0: 
 plip0: &lt;PLIP network interface&gt; on ppbus0 
 lpt0: &lt;Printer&gt; on ppbus0 
 lpt0: Interrupt-driven port 
 ppi0: &lt;Parallel I/O&gt; on ppbus0
 ad0: 8063MB &lt;IBM-DHEA-38451&gt; [16383/16/63] at ata0-master using UDMA33 
 ad2: 8063MB &lt;IBM-DHEA-38451&gt; [16383/16/63] at ata1-master using UDMA33 
 acd0: CDROM &lt;DELTA OTC-H101/ST3 F/W by OIPD&gt; at ata0-slave using PIO4 
 Mounting root from ufs:/dev/ad0s1a 
 swapon: adding /dev/ad0s1b as swap device 
 Automatic boot in progress... 
 /dev/ad0s1a: FILESYSTEM CLEAN; SKIPPING CHECKS 
 /dev/ad0s1a: clean, 48752 free (552 frags, 6025 blocks, 0.9% fragmentation)
 /dev/ad0s1f: FILESYSTEM CLEAN; SKIPPING CHECKS 
 /dev/ad0s1f: clean, 128997 free (21 frags, 16122 blocks, 0.0% fragmentation)
 /dev/ad0s1g: FILESYSTEM CLEAN; SKIPPING CHECKS
 /dev/ad0s1g: clean, 3036299 free (43175 frags, 374073 blocks, 1.3% fragmentation)
 /dev/ad0s1e: filesystem CLEAN; SKIPPING CHECKS 
 /dev/ad0s1e: clean, 128193 free (17 frags, 16022 blocks, 0.0% fragmentation)
 Doing initial network setup: hostname. 
 ed0: flags=8843&lt;UP,BROADCAST,RUNNING,SIMPLEX,MULTICAST> mtu 1500
         inet 192.168.0.1 netmask 0xffffff00 broadcast 192.168.0.255
         inet6 fe80::5054::5ff::fede:731b%ed0 prefixlen 64 tentative scopeid 0x1
         ether 52:54:05:de:73:1b
 lo0: flags=8049&lt;UP,LOOPBACK,RUNNING,MULTICAST&gt; mtu 16384 
         inet6 fe80::1%lo0 prefixlen 64 scopeid 0x8 
         inet6 ::1 prefixlen 128 
         inet 127.0.0.1 netmask 0xff000000 
 Additional routing options: IP gateway=YES TCP keepalive=YES
 routing daemons:. 
 additional daemons: syslogd. 
 Doing additional network setup:. 
 Starting final network daemons: creating ssh RSA host key 
 Generating public/private rsa1 key pair.
 Your identification has been saved in /etc/ssh/ssh_host_key. 
 Your public key has been saved in /etc/ssh/ssh_host_key.pub. 
 The key fingerprint is: 
 cd:76:89:16:69:0e:d0:6e:f8:66:d0:07:26:3c:7e:2d root@k6-2.example.com
  creating ssh DSA host key 
 Generating public/private dsa key pair.
 Your identification has been saved in /etc/ssh/ssh_host_dsa_key. 
 Your public key has been saved in /etc/ssh/ssh_host_dsa_key.pub. 
 The key fingerprint is: 
 f9:a1:a9:47:c4:ad:f9:8d:52:b8:b8:ff:8c:ad:2d:e6 root@k6-2.example.com.
 setting ELF ldconfig path: /usr/lib /usr/lib/compat /usr/X11R6/lib
 /usr/local/lib 
 a.out ldconfig path: /usr/lib/aout /usr/lib/compat/aout /usr/X11R6/lib/aout 
 starting standard daemons: inetd cron sshd usbd sendmail.
 Initial rc.i386 initialization:. 
 rc.i386 configuring syscons: blank_time screensaver moused. 
 Additional ABI support: linux. 
 Local package initialization:. 
 Additional TCP options:. 
 
 FreeBSD/i386 (k6-2.example.com) (ttyv0)
 
 login: rpratt 
 Password:</screen>
 
       <para> RSA болон DSA түлхүүрүүдийг үүсгэх явц нь удаан машин дээр хэсэг хугацаа авч магадгүй. Энэ явц нь зөвхөн суулгацын дараах анхны эхлэн ачаалах үед л хийгддэг. Дараагийн ачаалах үед хийгддэггүй болохоор хурдан байх болно. </para>
 
       <para>Хэрэв Х сервер тохируулагдаад анхдагч график орчин сонгогдсон байгаа бол, <command>startx</command> гэсэн тушаалаар тэдгээрийг ажиллуулж болно.</para>
 
       </sect3>
 
       <sect3>
         <title>&os;/&arch.alpha; машин дээрх FreeBSD-н эхлэн ачаалалт </title>
 
 	<indexterm><primary>Alpha</primary></indexterm>
 
         <para>Суулгац дууссан бол, FreeBSD-г эхлүүлэхийн тулд 
           SRM тушаал оруулах мөрөнд доор дурдсаныг бичнэ:</para>
 
 	<screen>&gt;&gt;&gt;<userinput>BOOT DKC0</userinput></screen>
 
 	<para>Энэ нь уг машинд тухайн бичсэн дискнээс эхлэн ачаалахыг зааж өгч байна.
 	  Цаашдаа FreeBSD-г автоматаар эхлүүлдэг болгохын тулд дараах тушаалыг өгөх хэрэгтэй:</para>
 
 	<screen><prompt>&gt;&gt;&gt;</prompt> <userinput>SET BOOT_OSFLAGS A</userinput>
 <prompt>&gt;&gt;&gt;</prompt> <userinput>SET BOOT_FILE ''</userinput>
 <prompt>&gt;&gt;&gt;</prompt> <userinput>SET BOOTDEF_DEV DKC0</userinput>
 <prompt>&gt;&gt;&gt;</prompt> <userinput>SET AUTO_ACTION BOOT</userinput></screen>
 
 	<para>Эхлэн ачаалагдах явц нь  &i386; машиныхтай ойролцоо ижил (гэх бүр ижил биш) байх болно.</para>
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2 id="shutdown">
       <title>FreeBSD-г унтраах</title>
 
       <para>Үйлдлийн системийг зөв унтраах нь тун чухал. Шууд хүч хэрэглэн унтрааж болохгүй. Эхлээд <command>su</command> гэсэн тушаал оруулаад 
 	<username>root</username> нууц үгээ бичиж өгөн супер хэрэглэгч болох хэрэгтэй. Энэ нь зөвхөн тухайн хэрэглэгч  
 	<groupname>wheel</groupname> бүлэгт хамаарагдсан үед биелнэ. 
 	Эсвэл <username>root</username> хэрэглэгч болж нэвтрэх хэрэгтэй. Ингээд
 	<command>shutdown -h now</command> тушаалыг оруулна.</para>
 
       <screen>The operating system has halted. 
 Please press any key to reboot.</screen>
 
       <para>Унтраах тушаал өгсний дараа <quote>Please press any key to reboot буюу дурын товч дарж шинээр ачаална уу</quote> гэсэн мэдэгдэл гарсан үед унтраах нь зөв юм. Хэрэв шууд унтраалгүйгээр ямар нэгэн товч дарвал систем шинээр ачаалагдах болно. </para>
 
       <para>Та мөн 
         <keycombo action="simul">
 	  <keycap>Ctrl</keycap>
 	  <keycap>Alt</keycap>
 	  <keycap>Del</keycap>
 	</keycombo>
 	товчлуурын хослол хэрэглэн шинээр ачаалж болох боловч, ердийн үед энэ нь тийм ч их хэрэглэгддэг арга биш.</para>
 
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="install-trouble">
     <title>Хүндрэл тулгарвал</title>
 
     <indexterm>
       <primary>суулгац</primary>
       <secondary>хүндрэл тулгарвал</secondary>
     </indexterm>
     <para>Дараах хэсэгт хүмүүсийн мэдээлсний дагуу тэдэнд тулгарч байсан
 	  энгийн хүндрэлийн тухай авч хэлэлцэх болно.  Мөн энэ хэсэгт &ms-dos; эсвэл &windows; 
 	  үйлдлийн системийг FreeBSD-тэй хамт хэрхэн нэг компьютерт суулгаж
 	  ачаалах тухай хүмүүсийн асуусан асуулт болон хариултыг агуулсан буй.</para>
 
     <sect2>
       <title>Хэрэв буруу тийшээ эргээд эхэлбэл юу хийх хэрэгтэй вэ</title>
 
       <para>Компьютерийн төрлөөс хамааран бүх юмыг 100% цэвэр гүйцэтгэж болохгүй
 	  	ч гэсэн хэрэв ямар нэгэн зүйл буруу болбол, та хэд хэдэн арга хэмжээг
 		авч чадна.</para>
 
       <para>Таны FreeBSD-ийн хувилбарт зориулсан <ulink
 	url="http://www.FreeBSD.org/releases/index.html">Тоног төхөөрөмжийн тэмдэглэл
 	</ulink> баримтаас таны төхөөрөмжийг дэмжсэн эсэхийг нь шалгах хэрэгтэй.</para>
 
       <para>Хэрэв таны төхөөрөмж дэмжигдсэн мөртлөө хүндрэл гарвал, та 
 		<link linkend="kernelconfig">өөрсчөн тохируулсан цөм</link> бүтээх 
 		шаардлагатай болно. Энэ нь <filename>GENERIC</filename> цөмд байхгүй 
 		төхөөрөмжүүдийн дэмжлэгийг нэмэх боломжийг танд олгох болно. 
 		Ачаалагч дискэн дээр буй цөм нь таны төхөөрөмжүүдийг 
 		IRQ-үүд, IO хаяг, мөн DMA суваг зэрэг тохиргоог үйлдвэрээс зааж өгсөн
 		анхныхаа утгатайгаа байгаа гэж авч үздэг. Хэрэв таны төхөөрөмжийн тохиргоо 
 		өөрчлөгдсөн бол тэдгээр зүйлсийг &os; хаанаас олж болохыг хэлэхийн тулд та цөмийн 
 		тохиргоогоо засварлаж дахин бүтээх хэрэгтэй болно.</para>
 
       <para>Мөн залгаж туршигдаагүй төхөөрөмжүүд сүүлд залгагдаад туршигдах үед
 	  	алдаа үүсгэх тохиолдол гардаг. Ийм үед хүндрэлтэй байгаа төхөөрөмжийн
 		драйвер буюу таниулагч файлуудыг нь хорих хэрэгтэй.</para>
 
       <note>
         <para>Ихэнх суулгацын хүндрэлүүд нь төхөөрөмжийн үйлдвэрээс гаргасан
 		  сүүлийн үеийн таниулагч файлуудыг нь татаж авч суулгаснаар илаарших
 		  нөхцөл бүрддэг бөгөөд ялангуяа motherboard буюу эх хавтан дээр иймэрхүү
 		  үзэгдэл их гардаг. Эх хавтангийн үйлдвэрээс гаргасан програмыг ер нь
 		  <acronym>BIOS</acronym> гэж нэрлэдэг ба бараг бүх
 		  үйлдвэрүүд өөрсдийн гэсэн вэб хуудастай бөгөөд уг програмыг хэрхэн
 		  сүүлийн үеийн хэлбэрт шинэчлэх тухай мэдээлэл болон файлууд агуулж байдаг.
 		  </para>
 
         <para>Ихэнх үйлдвэрлэгчид нь, ямар нэгэн ноцтой хүндрэл гарахаас
 			зайлсхийж хүндтэй нөхцөл үүсээгүй бол
 			<acronym>BIOS</acronym>-г шинэчилж хэрэггүй гэж зөвлөдөг. 
 			Шинэчлэх явц амжилтгүй болох <emphasis>нөхцөл нь</emphasis> 
 			<acronym>BIOS</acronym> цахилгаан схемд ноцтой эвдрэл гаргаж 
 			болзошгүйг анхаарна уу.</para>
         </note>
 <!--
       <warning>
         <para>Суулгах явцад хэрэгтэй байдаг дэлгэцийн (<devicename>sc0</devicename>)
 		таниулагч драйвер файл зэргийг хорьж хэрэггүй.
 	  Тохиргооны дараа суулгац дуусах юм уу ямар нэгэн алдаа үүсэж гарах тохиолдол
 	  гарвал, та ямар нэгэн болохгүй юмыг зөөсөн юм уу өөрчилсөн байж таарна.
 	  Компьютераа шинээр ачаалаад дахин оролдоорой.</para>
       </warning>
 
       <para>Тохиргооны үед та дараах зүйлсийг хийж болно:</para>
 
       <itemizedlist>
         <listitem>
           <para>Цөмд буй төхөөрөмжийн таниулагч файлуудын жагсаалтыг харах.</para>
         </listitem>
 
         <listitem>
           <para>Таны системд байхгүй байгаа төхөөрөмжийн таниулагч файлуудыг хорих.</para>
         </listitem>
 
         <listitem>
           <para>Төхөөрөмжийн таниулагч файлд хэрэглэгддэг IRQs, DRQs, болон IO порт хаяг зэргийг өөрчлөх.</para>
         </listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Цөмд төхөөрөмжийнхөө тохируулгыг хийснийхээ дараа 
 	    <command>Q</command> товч дарж шинэ тохиргоотойгоор шинээр ачаалах хэрэгтэй.
 		Суулгац дууссаны дараа таны тохируулгын горимд хийсэн өөрчлөлт тань хадгалагдаж
 		үлдэх бөгөөд шинээр ачаалах тоолонд шинээр тохируулах шаардлага гарахгүй.
 		Энэ нь бараг <link
         linkend="kernelconfig">өөрчлөн тохируулсан цөм</link> бүтээхтэй ижил үйлдэл юм.</para>
 -->
     </sect2>
     
     <sect2>
       <title>&ms-dos; болон &windows;-н файл системийг хэрэглэх нь</title>
 
       <para>&os; нь одоогийн байдлаар <application>Double Space&trade;</application>
 	  програмаар шахсан файл системийг дэмждэггүй. Тийм болохоор, хэрэв ийм төрлийн
 	  файл системд хандахаар бол эхлээд уг файл системийн шахалтыг задлаад, дараа нь
 	  файл уруу хандах хэрэгтэй. Задлах энэ үйлдэл нь <application>Compression Agent</application>
 	  програмыг <guimenuitem>Start</guimenuitem>&gt; <guimenuitem>Programs</guimenuitem> &gt; доторх
 	<guimenuitem>System Tools</guimenuitem> цэснээс гүйцэтгэгдэж болно.</para>
 
       <para>&os; нь &ms-dos; дээр үндэслэгдсэн файл системүүдийг (FAT16 ба FAT32) дэмждэг. 
 	  Ийм файл систем рүү хандахдаа &man.mount.msdosfs.8; тушаалыг холбогдох 
 	  параметртай нь хэрэглэдэг. Энэ хэрэгслийн ерөнхий хэрэглэх бичлэг нь:</para>
 
-      <screen>&prompt.root; <userinput>mount_msdosfs /dev/ad0s1 /mnt</userinput></screen>
+      <screen>&prompt.root; <userinput>mount -t msdosfs /dev/ad0s1 /mnt</userinput></screen>
 
       <para>Энэ жишээн дээр, &ms-dos; файл систем нь эхний дискний эхний хуваалт
 	  дээр байрласныг харуулж байна.  Мэдээж таны систем дээр янз бүр байх бөгөөд
 	  <command>dmesg</command> болон <command>mount</command> тушаалуудын гаралтын
 	  мэдээллийг харах хэрэгтэй.  Эдгээр тушаалууд нь дискний хуваалтын 
 	  тухай хангалттай мэдээллийг өгч чаддаг.</para>
 
       <note><para>Өргөтгөсөн  &ms-dos; файл системүүд нь голдуу 
 	  &os;-н суусан хуваалтын дараа байдаг. Өөрөөр хэлбэл, дискний хуваалтын дугаар нь 
 	  &os;-н суусан хуваалтын дугаараас их байна.  Жишээ нь, 
 	  эхний &ms-dos; хуваалт
 	<filename>/dev/ad0s1</filename> дээр, &os; хуваалт 
 	<filename>/dev/ad0s2</filename> дээр, өргөтгөсөн  &ms-dos; хуваалт
 	<filename>/dev/ad0s3</filename> дээр гэж байрласан байж болно.  Зарим хүнд 
 	энэ нь үл ойлгогдохоор байж болох юм.</para></note>
 
       <para>NTFS хуваалтыг бас таниулан холбохдоо өмнөхтэй ижил аргаар 
 	  &man.mount.ntfs.8; тушаал хэрэглэж болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Алдааг олж засварлахтай холбоотой асуултууд болон хариултууд</title>
 
       <qandaset>
 	<qandaentry>
 	  <question>
 	    <para>Миний систем ачаалж тоног төхөөрөмж шалгаж байх үедээ 
 		гацах юм уу эсвэл суулгах үед хачин ажиллаад байна, 
 		эсвэл уян дискний хөтчийг шалгахгүй байна.</para>
 	  </question>
 	  <answer>
 	    <para>&os; 5.0 болон түүнээс сүүлийн хувилбарууд нь 
 		системийн ACPI үйлчилгээг ачаалах явцад илрүүлсэн бол 
 		түүнийг i386, amd64 болон ia64 тавцангууд дээр өргөнөөр 
 		ашигладаг. Харамсалтай нь ACPI драйвер болон системийн 
 		эх хавтан ба BIOS-д алдаанууд байсаар байгаа билээ. 
 		Гуравдагч шатны ачаалагч дуудагч дээр 
 		<literal>hint.acpi.0.disabled</literal> тохиргоог 
 		тохируулснаар ACPI-ийн хэрэглээг хааж болдог:</para>
 
 	    <screen>set hint.acpi.0.disabled="1"</screen>
 
 	    <para>Энэ нь систем ачаалах тоолонд өөрчлөгдөх учир 
 		<filename>/boot/loader.conf</filename> файлд 
 		<literal>hint.acpi.0.disabled="1"</literal> мөрийг 
 		нэмж өгөх шаардлагатай. Ачаалагч дуудагчийн талаар 
 		дэлгэрэнгүй мэдээллийг <xref linkend="boot-synopsis"> 
 		хэсгээс олж болно.</para>
 	  </answer>
 	</qandaentry>
 	<qandaentry>
 	  <question>
 	    <para>&os;-г суулгасны дараа хатуу дискнээс анх удаагаа ачаалах 
 		гэхэд цөм дуудагдаж миний тоног төхөөрөмжийг шалгасан боловч 
 		иймэрхүү мэдээлэл гаргаад зогсоод байна:</para>
 
 	    <screen>changing root device to ad1s1a panic: cannot mount root</screen>
 
 	    <para>Юу болохоо больчихсон бэ?  Би юу хийх вэ?</para>
 
 	    <para>Ачаалахад тусламж маягаар 
 		<literal>bios_drive:interface(unit,partition)kernel_name</literal> 
 		гэж гарсан зүйл юу вэ?</para>
 	  </question>
 
 	  <answer>
 	    <para>Ачаалах диск системийн эхний диск биш тохиолдолд 
 		гардаг асуудал аль эртнийх байдаг. BIOS нь &os;-д 
 		өөр дугаарлах аргыг хэрэглэдэг бөгөөд аль дугаар нь 
 		алинтай таардгийг зөвөөр тохируулах төвөгтэй байдаг.</para>
 
 	    <para>Ачаалах диск нь систем дээр эхний диск биш бол 
 		&os;-д түүнийг олоход тусламж хэрэгтэй болдог. 
 		Энд хоёр нийтлэг тохиолдол байдаг бөгөөд аль ч тохиолдолд 
 		та &os;-д root файлын систем хаана байгаа хэлж өгөх 
 		шаардлагатай. Та BIOS-ийн дискний дугаар, дискний төрөл болон 
 		тэр төрөлд зориулсан &os;-ийн дискний дугаарыг зааж өгөн 
 		үүнийг хийж болно.</para>
 
 	    <para>Эхнийх нь та хоёр IDE дисктэй бөгөөд 
 		диск бүр өөр өөрийн IDE шугамнууд дээр мастер болон 
 		тохируулагдсан байх ба &os;-г хоёр дахь дискнээс 
 		ачаалахыг хүсэж байгаа тохиолдол юм. BIOS нь эдгээрийг 
 		диск 0 болон диск 1 гэж хардаг бол &os; нь 
 		тэдгээрийг <devicename>ad0</devicename> болон 
 	      <devicename>ad2</devicename> гэж хардаг.</para>
 
 	    <para>&os; нь <literal>ad</literal> төрлийн BIOS диск 1 дээр 
 		байгаа бөгөөд &os;-ийн дискний дугаар нь 2 юм. Тэгэхээр 
 		та ингэж хэлж өгөх хэрэгтэй-:</para>
 
 	    <screen><userinput>1:ad(2,a)kernel</userinput></screen>
 
 	    <para>Хэрэв та анхдагч шугаман дээр боол дисктэй бол 
 		дээр дурдсан нь шаардлагагүй юм (тэгээд бас маш буруу 
 		юм).</para>
 
 	    <para>Хоёр дахь нь та систем дээрээ нэг буюу түүнээс олон 
 		IDE дискнүүдтэй бөгөөд SCSI дискнээс ачаалах тохиолдол 
 		юм. Энэ тохиолдолд &os;-ийн дискний дугаар нь BIOS-ийн 
 		дискний дугаараас бага байдаг. Хэрэв хоёр IDE дисктэй 
 		бөгөөд бас SCSI дисктэй бол SCSI диск нь <literal>da</literal> 
 		төрлийн BIOS диск 2 ба &os;-ийн дискний дугаар 0 байна. 
 		Тэгэхээр та:</para>
 
 	    <screen><userinput>2:da(0,a)kernel</userinput></screen>
 
 	    <para>гэж &os;-д систем дэх эхний SCSI диск болох 
 		BIOS диск 2-оос ачаалахыг хүсэж байгаагаа хэлж өгнө. 
 		Хэрэв танд зөвхөн нэг IDE диск байсан бол дээрхийн оронд 
 		та '1:'-ийг харах байсан билээ.</para>
 
 	    <para>Та ашиглах зөв утгуудыг тодорхойлсныхоо дараа 
 		стандарт текст засварлагч ашиглан <filename>/boot.config</filename> 
 		файлд бичиж өгсөн шигээ тушаалыг хийж өгч болно. 
 		Өөрөөр зааварлаагүй л бол &os; нь энэ файлын агуулгыг 
 		<literal>boot:</literal> хүлээх мөрний анхдагч хариулт 
 		болгон ашиглах болно.</para>
 	  </answer>
 	</qandaentry>
 	<qandaentry>
 	  <question>
 	    <para>&os;-г суулгасны дараа хатуу дискнээс анх удаагаа ачаалах 
 		гэхэд ачаалах цэсэн дээр Ачаалагч Менежерийн хүлээх мөр 
 		зөвхөн <literal>F?</literal>-г хэвлээд ачаалалт цааш 
 		үргэлжлэхгүй байна.</para>
 	  </question>
 
 	  <answer>
 	    <para>Таныг &os;-г суулгаж байхад хатуу дискний геометр 
 		Хуваалтын засварлагч дээр буруу тохируулагдсан байна. 
 		Хуваалтын засварлагч уруу буцаж ороод өөрийн хатуу дискний 
 		жинхэнэ геометрийг зааж өгөх хэрэгтэй. Та зөв геометртэйгээр 
 		&os;-г эхнээс нь дахин суулгах шаардлагатай.</para>
 
 	    <para>Хэрэв та өөрийн машины хувьд зөв геометрийг ерөөсөө олж 
 		чадахгүй байгаа бол ийм зөвлөгөө өгье: дискний эхэнд 
 		жижиг DOS хуваалт суулгаад дараа нь &os;-г суулгах хэрэгтэй. 
 		Суулгалтын програм нь DOS хуваалтыг харж түүнээс зөв геометрийг 
 		олж авахыг оролддог. Ингэснээр энэ нь ихэвчлэн ажилладаг 
 		билээ.</para>
 
 	    <para>Дараах зааврыг зөвлөхөө больсон бөгөөд энд лавлагааны 
 		зориулалтаар оруулав:</para>
 
 	    <blockquote>
 	      <para>Хэрэв та (ирээдүйд) DOS, Линукс эсвэл бусад үйлдлийн системтэй 
 		нийцтэй байх эсэх нь хамаагүй цэвэр &os; сервер эсвэл ажлын 
 		станц суулгаж байгаа бол &os; нь хамгийн эхний сектороос эхлээд 
 		сүүлийн сектор хүртэл бүхэл дискийг ашигладаг стандарт бус тохируулгыг 
 		сонгож бүхэл дискийг (хуваалтын засварлагч дээр `A') ашиглах сонголт 
 		бас танд байдаг. Энэ нь геометрийн бүх л тооцооллыг орхих боловч 
 		дискэн дээр &os;-ээс өөр бусад үйлдлийн системийг хэзээ ч ажиллуулахгүй 
 		гэж тооцоогүй л бол зарим талаараа хязгаарлагдмал байдаг.</para>
 	    </blockquote>
 	  </answer>
 	</qandaentry>
 	<qandaentry>
 	  <question>
 	    <para>Систем миний &man.ed.4; сүлжээний картыг олсон боловч 
 		device timeout гэсэн алдаа гарсаар байх юм.</para>
 	  </question>
 
 	  <answer>
 	    <para>Таны карт <filename>/boot/device.hints</filename> 
 		файл дээр зааснаас өөр IRQ-г ашиглаж байж магадгүй юм. 
 		ed драйвер нь анхдагчаар `soft' буюу зөөлөн тохиргоог 
 		(DOS дээр EZSETUP-ийг ашиглан оруулсан утгуудыг) ашигладаггүй боловч 
 		хэрэв таныг интерфэйсийн хувьд <literal>-1</literal>-г 
 		зааж өгөх юм бол програм хангамжийн тохиргоог ашиглах 
 		болно.</para>
 
 	    <para>Карт дээр байгаа жижиг шилжүүлэгчийг тогтсон буюу хатуу тохиргоо 
 		руу (шаардлагатай бол цөмийн тохиргоонуудыг өөрчлөн) 
 		тохируулах юм уу эсвэл зөвлөгөөг 
 		<quote>hint.ed.0.irq="-1"</quote> гэж IRQ-г 
 		<literal>-1</literal> болгож тохируулан зааж өгөх хэрэгтэй. 
 		Энэ нь цөмд зөөлөн тохиргоог ашиглахыг хэлж 
 		өгөх болно.</para>
 
 	    <para>Өөр нэг шалтгаан нь таны карт IRQ 2-той хуваалцсан IRQ 9 дээр 
 		байж (ялангуяа IRQ 2-г ашигладаг VGA карттай бол) байнга 
 		асуудал болж байдаг байж болох юм. Та аль болох IRQ 2 эсвэл 9-ийг 
 		ашиглах ёсгүй юм.</para>
 	  </answer>
 	</qandaentry>
       </qandaset>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="install-advanced">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Валентино</firstname>
 	  <surname>Вашетто</surname>
 	  <contrib>Хамтарч бэлтгэсэн </contrib>
 	</author>
 	<!-- May 2001 -->
       </authorgroup>
     </sect1info>
 
     <title>Суулгацын нэмэлт гарын авлага</title>
 
     <para>Энэ хэсэгт FreeBSD-г хэрхэн онцгой тохиолдолд суулгах талаар
 		өгүүлэх болно.</para>
 
     <sect2 id="headless-install">
       <title>FreeBSD-г дэлгэц юм уу гар үгүй систем дээр суулгах нь</title>
 
       <indexterm>
         <primary>суулгац</primary>
         <secondary>headless буюу толгойгүй (serial console)</secondary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary>serial console</primary></indexterm>
       <para>Энэ төрлийн суулгацыг FreeBSD-г суулгаж байгаа 
 	  машин нь дэлгэцгүй юм уу тэр байтугай дэлгэцийн залгуургүй 
 	  байдаг учраас <quote>headless 
 	install буюу толгойгүй суулгац</quote> гэж нэрлэдэг. 
 	Яаж ингэж болдог юм бол? гэж та гайхаж байвал, serial console буюу
 	цуваа консол хэрэглэснээр ийм суулгац хийж болдог.  
 	Цуваа консолоор өөр машиныг дэлгэц болон гар болгож ашиглаж болдог.
 	Үүнийг гүйцэтгэхийн тулд <xref
         linkend="install-floppies"> дээр заасан зааврын дагуу суулгац уян дискийг
 		бэлдэх хэрэгтэй.</para>
 
       <para>Энэ уян дискийг өөрчилж цуваа консолоос эхлэн ачаалахын тулд
 	  дараах алхмуудыг биелүүлэх хэрэгтэй:</para>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title>Эхлэн ачаалагч уян дискнүүдийг цуваа консол уруу холбогдохыг зөвшөөрөх</title>
   	    <indexterm>
 	      <primary><command>mount</command></primary>
 	    </indexterm>
 	    <para>Хэрэв та урьд нь уян дискнээс эхлэн ачаалж байсан бол, FreeBSD 
 		  нь ердийн энгийн суулгацын горимоор эхлэн ачаалах болно.
 		  Гэхдээ бид нар суулгацаа цуваа холболт уруу орж эхлүүлэх ёстой билээ.
 	      Ингэхийн тулд FreeBSD уруу <filename>boot.flp</filename> дискийг 
 		  &man.mount.8; тушаал ашиглаж таниулж холбох хэрэгтэй.</para>
 
             <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/fd0 /mnt</userinput></screen>
 
 	    <para>Одоо та уян дискээ таниулж холбосон болохоор 
 		<filename class="directory">/mnt</filename> сан уруу орох хэрэгтэй:</para>
 
 	    <screen>&prompt.root; <userinput>cd /mnt</userinput></screen>
 
 	    <para>Энд одоо цуваа консолоос хэрхэн эхлэн ачаалах тохируулга эхэлж байна.
 		Та эхлээд <filename>boot.config</filename> нэртэй файл үүсгээд тэрэн дотроо 
 	      <literal>/boot/loader -h</literal> гэж бичих хэрэгтэй.  
 		  Ингэснээр та цуваа консолоос эхлэн ачаалах болно гэж тохируулж байна.</para>
 
 	    <screen>&prompt.root; <userinput>echo "/boot/loader -h" &gt; boot.config</userinput></screen>
 
 	    <para>Ингээд та уян дискээ зөв тохируулчихсан учраас таниулсан дискээ
 		 &man.umount.8; тушаалаар буцааж салгах хэрэгтэй:</para>
 
             <screen>&prompt.root; <userinput>cd /</userinput>
 &prompt.root; <userinput>umount /mnt</userinput></screen>
 
 	    <para>Одоо та уян дискээ дискний төхөөрөмжөөс авч болно.</para>
 	  </step>
 
 	  <step>
 	    <title>Null-modem кабелиар холбох</title>
 
   	    <indexterm><primary>null-modem кабел</primary></indexterm>
 	    <para>Та одоо хоёр машинаа <link linkend="term-cables-null">null-modem кабелиар</link> 
 		  холбох хэрэгтэй. Уг хоёр машины цуваа холболтын залгууранд нь тус тусад нь
 		  залгах хэрэгтэй.  <emphasis>Ердийн цуваа залгуур энэ тохиолдолд ажилладаггүй
 		  </emphasis> бөгөөд дундаа сэлгэж залгагдсан null-modem залгуур танд хэрэгтэй.</para>
 	  </step>
 
 	  <step>
 	    <title>Суулгац эхлүүлэх гэж шинээр ачаалах</title>
 
 	    <para>Одоо суулгацаа эхлүүлэх цаг боллоо. <filename>boot.flp</filename> 
 		  дискээ толгойгүй машиндаа хийгээд асаах хэрэгтэй.</para>
 	  </step>
 
 	  <step>
 	    <title>Толгойгүй машин уруугаа холбогдох</title>
 	    <indexterm>
 	      <primary><command>cu тушаал</command></primary>
 	    </indexterm>
 	    <para>Та одоо тэр машин уруугаа &man.cu.1; тушаал хэрэглэж
 		 холбогдох хэрэгтэй:</para> 
 
 	    <screen>&prompt.root; <userinput>cu -l /dev/cuad0</userinput></screen>
 
             <para>&os;&nbsp;5.X дээр
               <filename>/dev/cuad0</filename>-ийн оронд
 	      <filename>/dev/cuaa0</filename>-ийг ашиглана.</para>
 	  </step>
       </procedure>
 
       <para>Ингээд л боллоо! Та одоо нөгөө толгойгүй машинаа 
 	 <command>cu</command> тушаалын хэсгээр удирдах боломжтой боллоо.  
 	 Энэ хэсэгт таныг <filename>kern1.flp</filename> дискээ хийхийг шаардах бөгөөд
 	 дараа нь ямар төрлийн терминал хэрэглэхийг асуух болно. Тэр үед нь
 	FreeBSD color console буюу өнгөт консол гэдгийг сонгоод цааш нь 
 	суулгацаа үргэлжлүүлээрэй!</para>
 
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="install-diff-media">
     <title>Өөртөө зориулж тусгай суулгацын төхөөрөмж бэлдэх нь</title>
 
     <note>
       <para>Дахин нуршихаас сэргийлж таны худалдаж авсан юм уу бэлдэж авсан
 	  CDROM эсвэл DVD нарыг <quote>FreeBSD диск</quote> гэж нэрлэв.</para>
     </note>
 
     <para>Заримдаа танд өөрийн гэсэн өөрчилж тохируулсан FreeBSD суулгацын
 	  төхөөрөмжөөс суулгах хэрэг гарч болзошгүй. Энэ нь физик төхөөрөмж 
 	  болох бичлэгт хальс юм уу эсвэл <application>sysinstall</application>
 	  дээр зааж өгсөн FTP хуудас эсвэл &ms-dos; хуваалтад буй файлаас
       суулгаж болзошгүй.</para>
 
     <para>Жишээ нь:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>Танд маш олон компьютер холбогдсон дотоод сүлжээ байгаа бөгөөд
 	  зөвхөн нэг л FreeBSD диск байж болох юм. Та дотоод FTP хуудас үүсгээд
 	  тэрэндээ  FreeBSD дискээ байрлуулж, уг хуудаснаас бусад компьютерууд холбогдож
 	  суулгац хийж болохоор тохируулж болно.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Танд FreeBSD диск байгаа боловч таны CD/DVD төхөөрөмж уг дискийг 
 	  танихгүй харин &ms-dos;/&windows; дээр таньдаг байг.  Та уг компьютерийнхаа
 	  DOS хуваалт дээрээ FreeBSD суулгацыг хуулаад дараа нь уг файл уруу 
 	  FreeBSD-г суулгах үед хандаж болно.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Таны суулгахыг хүссэн компьютерт CD/DVD төхөөрөмж болон сүлжээний картын
 	  аль нь ч байхгүй бөгөөд та зөвхөн 
 	  <quote>Laplink-style</quote> цуваа юм уу зэрэгцээ холболтын кабелиар холбогдож
 	  гүйцэтгэж болно.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Та FreeBSD суулгаж болдог бичлэгт хальс бэлдэж болно.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <sect2 id="install-cdrom">
       <title>Суулгацын CDROM үүсгэх</title>
 
       <para>FreeBSD төсөл нь хувилбар гаргах үедээ хамгийн багадаа хоёр ширхэг CDROM дүрсийг 
 	(<quote>ISO images буюу дискний дүрс</quote>) дэмжигдсэн архитектур бүрийн хувьд бэлтгэдэг.
 	  Хэрэв танд CD бичигч байвал эдгээр буулгац дүрсийг CD дээр буулган бичиж (<quote>шарж</quote>) болдог.
 	  Хэрэв танд CD бичигч болон хямд үнэтэй интернэт сайн холболт байвал энэ нь
 	  FreeBSD-г суулгах хамгийн амархан арга болно.</para>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title>Зөв ISO Images буюу буулгац дүрсийг татаж авах</title>
 
 	  <para>Хувилбар бүрд зориулсан ISO буулгац дүрсийг <filename>ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/ISO-IMAGES-<replaceable>arch</replaceable>/<replaceable>version</replaceable></filename> 
 	    хаягаас юм уу эсвэл хуулбар толин тусгалуудаас татаж авч болно.  
 	    Машины төрөл болон хувилбарыг <replaceable>arch</replaceable> болон 
 	    <replaceable>version</replaceable> гэсэн хэсгүүдэд тус тусад нь орлуулж бичих хэрэгтэй.</para>
 
 	  <para>Уг сан нь дараах буулгац дүрснүүдийг агуулж байдаг:</para>
 
 	  <table frame="none">
 <!--
 	    <title>FreeBSD 4.<replaceable>X</replaceable> ISO буулгац дүрсний нэр болон агуулга</title>
 
 	    <tgroup cols="2">
 	      <thead>
 		<row>
 		  <entry>Файлын нэр</entry>
 
 		  <entry>Агуулалт</entry>
 		</row>
 	      </thead>
 
 	      <tbody>
 		<row>
 		  <entry><filename><replaceable>version</replaceable>-RELEASE-<replaceable>arch</replaceable>-miniinst.iso</filename></entry>
 		  
 		  <entry>FreeBSD-г суулгахад хэрэгтэй бүх юм бий.</entry>
 		</row>
 
 		<row>
 		  <entry><filename><replaceable>version</replaceable>-RELEASE-<replaceable>arch</replaceable>-disc1.iso</filename></entry>
 
 		  <entry>FreeBSD-г суулгахад хэрэгтэй бүх юмс мөн дискэнд багтахаар нь 
 		    шингээсэн гуравдагчдын бүтээсэн програмын багцууд.</entry>
 		</row>
 
 		<row>
 		  <entry><filename><replaceable>version</replaceable>-RELEASE-<replaceable>arch</replaceable>-disc2.iso</filename></entry>
 
 		  <entry><quote>live filesystem буюу амьд файл систем</quote> гэж нэрлэгддэг
 		    бөгөөд <application>sysinstall</application>-д хэрэглэгдэхээр 
 		    <quote>Repair буюу засварлах </quote> хэсгийг агуулсан байдаг. 
 		    FreeBSD-н CVS модон бүтцийг агуулдаг. Мөн дискэнд багтах хэмжээгээр нь 
 			гуравдагчдын бүтээсэн програмын багцыг агуулсан байдаг.</entry>
 		</row>
 	      </tbody>
 	    </tgroup>
 	  </table>
 
 	  <table frame="none">
 -->
 	    <title>FreeBSD 5.<replaceable>X</replaceable> ISO буулгац дүрсний нэр болон агуулга</title>
 
 	    <tgroup cols="2">
 	      <thead>
 		<row>
 		  <entry>Файлын нэр</entry>
 
 		  <entry>Агуулга</entry>
 		</row>
 	      </thead>
 
 	      <tbody>
 		<row>
 		  <entry><filename><replaceable>version</replaceable>-RELEASE-<replaceable>arch</replaceable>-bootonly.iso</filename></entry>
 
 		  <entry>FreeBSD цөмөөс эхлүүлж суулгацын хэсгийг эхлүүлэхэд хэрэглэгдэх
 		    бүх хэсэг буй. Энэ суулгаж болдог файлуудыг  FTP юм уу бусад эх сурвалжаас
 			татаж авч болно.</entry>
 		</row>
 
 		<row>
 		  <entry><filename><replaceable>version</replaceable>-RELEASE-<replaceable>arch</replaceable>-miniinst.iso</filename></entry>
 		  
 		  <entry>FreeBSD-г суулгахад хэрэглэгдэх бүх юм бий.</entry>
 		</row>
 
 		<row>
 		  <entry><filename><replaceable>version</replaceable>-RELEASE-<replaceable>arch</replaceable>-disc1.iso</filename></entry>
 
 		  <entry>&os;-г суулгахад хэрэгтэй бүх юм болон <application>sysinstall</application>
 		    дээр хэрэглэгдэх <quote>Repair буюу засварлах</quote>ад хэрэглэгддэг 
 		    <quote>live filesystem буюу амьд файл систем</quote>.</entry>
 		</row>
 
 		<row>
 		  <entry><filename><replaceable>version</replaceable>-RELEASE-<replaceable>arch</replaceable>-disc2.iso</filename></entry>
 
 		  <entry>&os;-н бичиг баримт (&os; 6.2-оос өмнөх) болон дискэн дээр багтахаар нь шингээсэн 
 		    гуравдагчдын бүтээсэн програмын багцууд.</entry>
 		</row>
  
                 <row>
                   <entry><filename><replaceable>version</replaceable>-RELEASE-<replaceable>arch</replaceable>-docs.iso</filename></entry>
 
                   <entry>&os;-н бичиг баримт (&os; 6.2 болон түүнээс дараа үеийн).</entry>	      
 		</tbody>
 	    </tgroup>
 	  </table>
 
 	  <para>Та bootonly ISO юм уу эсвэл нэгдүгээр диск хоёрын аль нэгийг 
 	    татаж авах <emphasis>ёстой</emphasis>. Нэгдүгээр диск нь 
 		bootonly ISO дискний бүтцийг агуулж байдаг болохоор энэ хоёрыг хоёуланг 
 		татаж авч хэрэггүй.</para>
 
 	  <para>bootonly ISO-г интернэт холболт хямд газарт суулгах хэрэгтэй. 
 	    Үүгээр та &os;-г суулгаад, дараа нь гуравдагч програмуудыг интернэтээр татаж 
 		авч суулгаж болно (
 	    <xref linkend="ports">-с харна уу).</para>
 
 	  <para>Нэгдүгээр дискийг хийгээд &os;-г суулгах юм уу эсвэл дискэн дээр байгаа
 	    гуравдагчдын багц програмыг суулгана гэж сонгох хэрэгтэй.</para>
 
 	  <para>Бусад дискнүүд нь хэрэв танд хурдтай интернэт холболт байхгүй л бол
 	    тийм чухал шаардлагатай биш.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>CD-нүүдийг бичих</title>
 
 	  <para>Та хуулбар дүрс нарыг дискэн дээр бичих хэрэгтэй. Хэрэв та энэ алхмыг
 	    өөр FreeBSD систем дээр гүйцэтгэж байгаа бол 
 	    <xref linkend="creating-cds"> хэсгээс нэмэлт мэдээллийг үзэх хэрэгтэй (
 		<xref linkend="burncd"> болон 
 	    <xref linkend="cdrecord"> хэсгүүдэд зарим нь буй).</para>
 
 	  <para>Хэрэв та энэ үйлдлийг өөр үйлдлийн систем дээр гүйцэтгэж байгаа бол,
 	    уг систем дээр байгаа CD бичигчээ удирддаг дурын програмыг нь ашиглаж бичих
 		нь зүйтэй. Эдгээр дүрс нь стандарт ISO хэлбэрээр байгаа тул маш олон бичигч 
 		нар энэ төрлийг дэмждэг билээ.</para>
 	</step>
       </procedure>
 
       <note><para>Хэрэв өөрийн гэсэн FreeBSD хувилбар бүтээнэ гэх юм бол 
 	  <ulink url="&url.articles.releng;">Хувилбарыг инженерчлэх мэдээллээс</ulink>
 	  хараарай.</para></note>
 
     </sect2>
 
     <sect2 id="install-ftp">
       <title>FreeBSD дисктэй дотоод FTP хуудас бэлтгэх нь</title>
 	
       <indexterm>
 	<primary>суулгац</primary>
 	<secondary>сүлжээ</secondary>
 	<tertiary>FTP</tertiary>
       </indexterm>
 
       <para>FreeBSD дискний зохион байгуулалт нь FTP хуудастайгаа ижил байрлуулагдсан буй.
 	  Ингэснээр танд дотоод FTP хуудас байгуулж сүлжээгээр FreeBSD-г суулгахад
 	  тун дөхөм болж өгдөг.</para>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <para>FTP хуудас эрхэлж байх ёстой  FreeBSD компьютерт CDROM төхөөрөмж байх
 	   шаардлагатай бөгөөд  <filename>/cdrom</filename> санд таниулж холбосон 
 	   байх ёстой.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>mount /cdrom</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>anonymous FTP эрх
 	    <filename>/etc/passwd</filename> дотор үүсгэх хэрэгтэй.  Ингэхийн тулд 
 		&man.vipw.8; хэрэгслийг ашиглан 
 	    <filename>/etc/passwd</filename> файлыг засварлахдаа дараах мөрийг нэмэх
 		хэрэгтэй:</para>
 
 	  <programlisting>ftp:*:99:99::0:0:FTP:/cdrom:/nonexistent</programlisting>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>
 	    <filename>/etc/inetd.conf</filename> дотор FTP service буюу үйлчилгээ
 		зөвшөөрөгдсөн эсэхийг лавлах хэрэгтэй.</para>
 	</step>
       </procedure>
 
       <para>Ингээд одоо таны компьютертай сүлжээгээр холбогдож чадах машин болгон
 	  суулгац эхлүүлэхийн тулд, суулгах төхөөрөмжөө сонгох цэснээс <quote>Other буюу бусад</quote>
 	  гэдгийг сонгоод цааш нь FTP гэж сонгон
 	<userinput>ftp://<replaceable>машины нэр</replaceable></userinput>
 	гэж оруулах хэрэгтэй.</para>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв таны FTP үйлчилгээг ашиглаж байгаа хэрэглэгчийн  эхлэн ачаалах 
 	  төхөөрөмж нь (голдуу уян диск байдаг) FTP дээр буй хувилбартай яг ижил хувилбар 
 	  биш бол,  <application>sysinstall</application> нь таны суулгацыг бүрэн
 	  гүйцэтгэж чаддаггүй.  Хэрэв хувилбарууд ижил биш байсан ч гэсэн дарж
 	  бичихийг та хүсэж байгаа бол  <guimenu>Options</guimenu> цэснээс
 	  distribution name буюу тархацын нэрийг  <guimenuitem>any</guimenuitem> гэж
 	  бичих хэрэгтэй.</para>
       </note>
 
       <warning>
 	<para>Энэ арга нь галт ханаар хамгаалагдсан дотоод сүлжээнд бол найдвартай
 	  ажилладаг.  Энэ FTP үйлчилгээгээ интернэтээр дамжуулан өөр машинд 
 	  (таны дотоод сүлжээнээс гадуурх сүлжээнд буй компьютерт) санал болговол
 	  зарим компьютерийн сүлжээ эвдэгч хүмүүсийн анхаарлыг татаж эвгүй үр дүнд 
 	  хүргэж болзошгүй. Хэрэв та нууцлалын маш сайн дадлагатай биш л бол ингэж 
 	  гадуурх сүлжээнд ил гаргахаас болгоомжлохыг бид танд зөвлөж байна.</para>
       </warning>
     </sect2>
 
       <sect2>
         <title>Суулгацын уян дискийг бэлдэх нь</title>
 
       <indexterm>
 	<primary>суулгац</primary>
 	<secondary>уян дискнүүд</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>Хэрэв таны компьютер өөр дэмжлэггүйгээс болоод юм уу эсвэл та 
 	  юмыг хүндрүүлж хийхийг хүссэнээс ч болоод юм уу, суулгацыг уян дискнээс 
 	  суулгах ёстой бол (энэ аргыг 
 	<emphasis>хэрэглэхгүй </emphasis> байхыг санал болгож байна), та эхлээд
 	уян дискнүүдийг суулгацад бэлдэх ёстой.</para>
 
 	<para>Хамгийн багадаа л гэхэд <filename>base</filename> (үндсэн түгээлт) санд буй хоёртын
 	  файлуудыг багтаахад шаардлагатай тооны 1.44&nbsp;MБ-н 
 	  дискнүүдийг бэлдэх ёстой. Хэрэв уян дискээ DOS-с бэлдэж байгаа бол
 	  &ms-dos;-н <command>FORMAT</command> командыг ашиглан дискнүүдийг шинэчилж
 	  бэлдэх  <emphasis>ёстой</emphasis>.  Хэрэв та &windows;-с бэлдэхээр бол,
 	  Explorer дээр дискийг форматлаж болдог (
 	  <devicename>A:</devicename> төхөөрөмж дээр хулганы баруун товчийг дараад
 	  <quote>Format</quote> цэсийг сонгоорой).</para>
 
 	<para>Үйлдвэрээс урьдчилан бэлтгэж цэвэрлэсэн дискэнд итгэж 
 	  <emphasis>болохгүй шүү</emphasis>. Найдвартай байхын тулд тэдгээрийг дахин
 	  цэвэрлэх хэрэгтэй. Сүүлийн үед маш олон хэрэглэгчид зөв цэвэрлэж янзлаагүй
 	  дискнээсээ болж маш их алдаа гарлаа гэж мэдээлсэн учраас бид ингэж танд
 	  анхааруулж байгаа билээ.</para>
 
 	<para>Хэрэв та уян дискээ DOS файл систем дээр биш харин өөр FreeBSD машин дээр
 	  бэлтгэж байсан ч гэсэн цэвэрлэх нь зөв санаа гэдгийг дахин сануулмаар байна.
 	  Та <command>bsdlabel</command> болон <command>newfs</command>
 	  тушаалуудыг ашиглаж UFS файлын систем суулгахыг хүсвэл ( 3.5" 1.44&nbsp;MБ диск дээр)
 	  дараах тушаалуудыг өгөх хэрэгтэй:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>fdformat -f 1440 fd0.1440</userinput>
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -w -r fd0.1440 floppy3</userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs -t 2 -u 18 -l 1 -i 65536 /dev/fd0</userinput></screen>
 
 	<para>Дараа нь дискээ таниулаад жирийн файл систем шиг бичиж болно.</para>
 
 	<para>Уян дискнүүдээ цэвэрлэж бэлтгэсний дараа файлуудаа хуулах хэрэгтэй.
 	  Тархцын файлууд нь зохицох зорилгоор тааруулж хуваагддаг бөгөөд таван ширхэг 
 	  1.44&nbsp;MБ диск дээр багтахаар тохируулагдсан байдаг.  Бүх уян диск болгондоо
 	  багтах хэмжээгээр нь тулгаж хуулах зарчмаар түгээлтийн бүх файлуудыг багтааж 
 	  хуулах хэрэгтэй. Тархац бүр уян диск дээр :
 	  <filename>a:\base\base.aa</filename>,
 	  <filename>a:\base\base.ab</filename> гэх мэтчилэн хуулагдах ёстой.</para>
 
          <important>
            <para>Түгээлтийг татаж аван нийлүүлэх үедээ хичнээн нэмэлт хэсгүүдийг 
 		хайхаа мэдэхийн тулд суулгалтын програм уншдаг учраас 
 		<filename>base.inf</filename> файл нь <filename>base</filename> 
 		цуглуулгын эхний уян дискэнд орох ёстой.</para>
          </important>
 
 	<para>Суулгацын явцад суулгах төхөөрөмжөө сонгох Media цэс гарах үед
 	  <guimenuitem>Floppy</guimenuitem> цэсийг сонгоод цаашаагаа 
 	  суулгацаа үргэлжлүүлээрэй.</para>
       </sect2>
 
       <sect2 id="install-msdos">
         <title>&ms-dos; хуваалтаас суулгах нь</title>
 
 	<indexterm>
 	  <primary>суулгац</primary>
 	  <secondary>MS-DOS оос</secondary>
 	</indexterm>
 	<para>&ms-dos; хуваалтаас суулгацыг бэлтгэхийн тулд, уг хуваалтын эх хэсэг дээр
 	  <filename>freebsd</filename> нэртэй сан үүсгэж дотор нь түгээлтийн файлуудыг
 	  хуулах хэрэгтэй.  Жишээ нь, <filename>c:\freebsd</filename>.  CDROM юм уу FTP 
 	  хуудсанд байсан файлуудын сангийн бүтэц нь уг сан доторхтой ижил байх ёстой бөгөөд
 	  хуулахын тулд DOS-н 
 	  <command>xcopy</command> тушаалыг ашиглан CD-с хуулаарай.
 	  Жишээ нь, FreeBSD-н хамгийн бага суулгацыг гүйцэтгэхийн тулд:</para>
 
 	<screen><prompt>C:\&gt;</prompt> <userinput>md c:\freebsd</userinput>
 <prompt>C:\&gt;</prompt> <userinput>xcopy e:\bin c:\freebsd\bin\ /s</userinput>
 <prompt>C:\&gt;</prompt> <userinput>xcopy e:\manpages c:\freebsd\manpages\ /s</userinput></screen>
 
 	<para>Энд <devicename>C:</devicename> дискийг сул зайтай гэж үзсэн бөгөөд 
 	  <devicename>E:</devicename> диск дээр CDROM-г таниулсан гэж авч үзэв.</para>
 	
 	<para>Хэрэв танд CDROM төхөөрөмж байхгүй бол тархац файлыг 
 	  <ulink
 	  url="ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/releases/i386/&rel.current;-RELEASE/">ftp.FreeBSD.org</ulink>
 	  -с татаж авч болно. Тархац бүр өөрсдийн сан дотроо байгаа бөгөөд,
 	  жишээ нь, <emphasis>base</emphasis> тархац <ulink
 	  url="ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/releases/i386/&rel.current;-RELEASE/base/">&rel.current;/base/</ulink>
 	  сан дотор буй.</para>
 
 	<para>&ms-dos;-с суулгахыг хүссэн тархац болгоныг (хэрэв танд хангалттай сул 
 	  зай байгаа л бол) <filename>c:\freebsd</filename> сан дотор хуулах хэрэгтэй
 	  бөгөөд &mdash; зөвхөн хамгийн багаар суулгах зориулалттай файлууд л 
 	  <literal>BIN</literal> сан дотор байх шаардлагатай.</para>
       </sect2>
 
       <sect2>
         <title>Суулгацын бичлэг тууз бэлтгэх нь</title>
 
 	<indexterm>
 	  <primary>суулгац</primary>
 	  <secondary>QIC/SCSI бичлэгт туузнаас</secondary>
 	</indexterm>
 	<para>Бичсэн туузнаас суулгах нь FTP юм уу CDROM-с суулгаснаас 
 	  хамаагүй амархан арга байж болох юм. Суулгац програм нь 
 	  бичлэг дээр tar хэлбэрээр нэгтгэж бичигдсэн байх ёстой.
 	  Суулгахыг хүссэн тархцаа авсны дараа туузан дээр 
 	  шахаж бичих хэрэгтэй:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>cd /freebsd/distdir</userinput>
 &prompt.root; <userinput>tar cvf /dev/rwt0 dist1 ... dist2</userinput></screen>
 
 	<para>Суулгацыг гүйцэтгэх явцдаа туузан дээр түр зуур хэрэглэхээр 
 	 (сонголтоос хамаарч) туузан дээрх файлуудыг <emphasis>бүхлээр</emphasis> нь
 	  хуулахад багтаахаар сул зайг үлдээх ёстой.
 	  Шуурхай санамсаргүй хандалт хийгдэж болдоггүй учраас туузан дээр их хэмжээний
 	  сул зай бэлэн байлгах шаардлага гардаг юм.</para>
 
 	<note>
 	  <para>Суулгацыг эхлүүлэх үед уян дискнээс эхлүүлэхээсээ <emphasis>өмнө</emphasis> 
 	    туузыг төхөөрөмж рүү нь хийсэн байх ёстой. Ингэхгүй бол суулгац олохгүй байх 
 		магадлалтай.</para>
 	</note>
       </sect2>
 
       <sect2>
         <title>Сүлжээгээр суулгахаасаа өмнө</title>
 
 	<indexterm>
 	  <primary>суулгац</primary>
 	  <secondary>сүлжээ</secondary>
 	  <tertiary>цуваа холболт (SLIP эсвэл PPP)</tertiary>
 	</indexterm>
 	<indexterm>
 	  <primary>суулгац</primary>
 	  <secondary>сүлжээ</secondary>
 	  <tertiary>зэрэгцээ холболт (PLIP)</tertiary>
 	</indexterm>
 	<indexterm>
 	  <primary>суулгац</primary>
 	  <secondary>сүлжээ</secondary>
 	  <tertiary>Ethernet</tertiary>
 	</indexterm>
 	<para>Сүлжээгээр суулгах гурван төрлийн арга бий.
 	  Эдгээр нь Ethernet сүлжээ (стандарт Ethernet төхөөрөмж), Цуваа холболт (SLIP эсвэл PPP) эсвэл 
 	  Зэрэгцээ холболт (PLIP (laplink кабель)) юм.</para>
 
 	<para>Сүлжээний картаа ашиглаж интернэт суулгах арга бол мэдээж хамгийн
 	  сайн сонголт байх болно!  FreeBSD нь ихэнх сүлжээний картуудыг дэмжиж 
 	  таньдаг бөгөөд Hardware Notes буюу төхөөрөмжийн тухай мэдээлэл хэсэгт 
 	  дэмждэг картуудыг (мөн тэдгээрт шаардагдах тохируулгатай нь) жагсаасан буй.
 	  Хэрэв та аль нэгэн дэмжигдсэн PCMCIA сүлжээний карт хэрэглэж байвал зөөврийн
 	  компьютераа асаахаасаа <emphasis>өмнө нь</emphasis> залгаарай. Харамсалтай нь 
 	  одоогоор PCMCIA төрлийн картуудыг явцын дунд шууд залгаж хараахан чадахгүй 
 	  байгаа билээ.</para>
 
 	<para>Та мөн сүлжээнийхээ IP хаягаа салгаж ангилсан netmask буюу сүлжээний
 	  шүүлт хаягтай нь хамт мэдэж байх ёстой. Хэрэв та PPP холболт ашиглаж
 	  холбогдож байгаа бол, ISP газраас тань автоматаар хаяглалт хийдэг болохоор 
 	  тогтмол зааж өгсөн  IP хаяг бүү зоож тохируулаарай. Таны сүлжээ тохируулагч тань
 	  ямар ямар тохируулга шаардлагатайг танд мэдэгдэх байх. Хэрэв та  IP хаяг биш
 	  харин ямар нэгэн серверийн нэр оруулж тохируулах ёстой бол, танд бас 
 	  name server буюу серверүүдийн нэрүүдийг зохицуулагч серверийн нэрийг мөн 
 	  магадгүй gateway серверийн хаягийг бас оруулах хэрэгтэй болох байх 
 	  (хэрэв та PPP хэрэглэж байгаа бол энэ нь таны интернэтээр хангагч байгууллагын тань
 	  IP хаяг байх ёстой). Хэрэв та HTTP проксигоор дамжин FTP-нээс суулгац хийх 
 	  ёстой бол, та мөн проксигийн хаягийг оруулж өгөх хэрэгтэй. Хэрэв та
 	  эдгээр олон асуултанд хариулж мэдэхгүй байгаа тохиолдолд, сүлжээ тохируулагчаасаа
 	  юм уу эсвэл ISP-аасаа суулгацаа эхлүүлэхээсээ <emphasis>өмнө</emphasis> 
 	  лавлаж асуух нь чухал.</para>
 
 	<para>SLIP-р холбох нь цуваа холболтын залгуураар нэг компьютерийг
 	  өөр компьютертай холбодог явцуу арга юм.  SLIP суулгац нь утсан холбоогоор
 	  залгах боломжгүй болгож зөвхөн шууд залгасан залгуураар л залгагдах болно. 
 	  Энэ боломж нь хэрэв SLIP-ийг хэрэглэж болохоор үед л РРР тохируулгаар 
 	  хэрэгждэг.</para>
 
 	<para>Хэрэв та модем хэрэглэж байгаа бол PPP таны бараг цорын ганц сонголт
 	  байх болов уу. Суулгацаа бүр эхлүүлэхээсээ өмнө интернэт хөтлөгч байгууллага
 	  уруугаа холбогдох мэдээллээ сайн бэлтгэж авсан байх хэрэгтэй.</para>  
 
 	<para>Хэрэв та ISP руугаа PAP эсвэл  CHAP хэрэглэж холбогддог бол 
 	  (өөрөөр хэлбэл, ISP уруугаа ямар нэгэн скрипт буюу гүйцэтгэдэг бичлэг 
 	  хэрэглэлгүйгээр &windows;-с холбогдож байвал), <application>ppp</application>-н
 	  тушаал оруулах мөрөнд <command>dial</command> гэж оруулахад болно.  
 	  Өөр тохиолдолд, PPP хэрэглэж утасдах горим нь тун энгийн терминал үйлчилгээгээр
 	  хангагдсан байдаг болохоор, та ISP руугаа модемондоо тохирсон <quote>AT тушаал</quote> 
 	  хэрэглэж холбогдох хэрэгтэй.  Хэрэглэгчийн ppp бүртгэлийн <link
 	  linkend="userppp">гарын авлага</link> эсвэл <ulink
 	  url="&url.books.faq;/ppp.html">FAQ буюу байнга асуудаг асуулт хариулт</ulink> 
 	  хэсгээс нэмэлт мэдээллийг харж болно.
 	  Хэрэв танд хүндрэл тулгарвал, <command>set log local ...</command> тушаал
 	  ашиглаж ерөнхий явцын бүртгэл бичлэгийг дэлгэцэн  дээрээ зэрэг хянаж болно.</para>
 
 	<para>Хэрэв та өөр FreeBSD (2.0-R эсвэл түүнээс дээшхи хувилбар) машин уруу 
 	  шууд залгаж холбогдох боломжтой бол <quote>laplink</quote> зэрэгцээ кабелиар
 	  гүйцэтгэж болох юм. Зэрэгцээ холболтоор өгөгдөл нь цуваа холболтыг бодвол 
 	  арай хурдан дамжигдах (50&nbsp;кбайт/сек хүртэл) бөгөөд, ингэснээр илүү
 	  түргэн суулгацаа гүйцэтгэж болох юм.</para>
 
 	<sect3>
 	  <title>NFS-р суулгахаасаа өмнө</title>
 
 	  <indexterm>
 	    <primary>суулгац</primary>
 	    <secondary>сүлжээ</secondary>
 	    <tertiary>NFS</tertiary>
 	  </indexterm>
 	  <para>NFS суулгац бол харьцангуй хурдан шулуухан байдаг.   NFS сервер 
 	    дээрээ FreeBSD тархалтынхаа хуулбарыг хуулаад дараа нь суулгац гүйцэтгэх
 		төхөөрөмжийг сонгох цэсэн дээр NFS гэж зааж өгөхөд болно.</para>
 
 	  <para>Хэрэв сервер зөвхөн <quote>заагдсан порт</quote> ашиглах ёстой бол
 	    (Sun төрлийн компьютерт энэ нь анхнаасаа заагдсан байдаг шиг), та 
 		<guimenu>Options</guimenu> цэсэн дээр <literal>NFS Secure</literal> сонголтыг
 		сонгож тохируулаад суулгацаа цааш нь үргэлжлүүлээрэй.</para>
 
 	  <para>Хэрэв таны сүлжээний карт тийм сайн биш бөгөөд хурдан дамжуулалт хийдэггүйг
 	    та мэддэг бол  <literal>NFS Slow</literal> гэдгийг бас сонгож тохируулаарай.</para>
 
 	  <para>NFS суулгацыг ажиллуулахын тулд сервер нь дэд санг
 	    таньдаг байх ёстой. Жишээ нь, хэрэв таны FreeBSD&nbsp;&rel.current; тархац:
 	    <filename>ziggy:/usr/archive/stuff/FreeBSD</filename> санд байгаа бол, 
 		 <hostid>ziggy</hostid> нь <filename>/usr</filename> эсвэл
 	    <filename>/usr/archive/stuff</filename> гэх мэтчилэн дамжиж таниулах биш
 		харин шууд <filename>/usr/archive/stuff/FreeBSD</filename>
 		 санг таньж байхаар тохируулагдах ёстой.</para>
 
 	  <para>FreeBSD-н <filename>/etc/exports</filename> файл дотор үүнийг тохируулахын
 	    тулд <option>-alldirs</option> гэсэн сонголт оруулж өгдөг. Бусад NFS серверүүд
 		өөр зохион байгуулалттай байж болох юм. Хэрэв та 
 	    <errorname>permission denied буюу хандах эрх зөвшөөрөгдөхгүй</errorname> 
 		гэсэн мэдээлэл серверээс хүлээж авбал, та саяны сонголтыг оруулж өгөөгүй 
 		байна гэсэн үг юм.</para>
 	</sect3>
       </sect2>
   </sect1>
 </chapter>
 
 <!-- 
      Local Variables:
      mode: sgml
      sgml-declaration: "../chapter.decl"
      sgml-indent-data: t
      sgml-omittag: nil
      sgml-always-quote-attributes: t
      sgml-parent-document: ("../book.sgml" "part" "chapter")
      End:
 -->