diff --git a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/cutting-edge/chapter.sgml b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/cutting-edge/chapter.sgml
index a1308ea5c1..62997ac6c8 100644
--- a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/cutting-edge/chapter.sgml
+++ b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/cutting-edge/chapter.sgml
@@ -1,2282 +1,2599 @@
 <!--
      The FreeBSD Mongolian Documentation Project
 
-     Original revision 1.235
+     Original revision 1.236
 
      $FreeBSD$
 -->
 
 <chapter id="updating-upgrading">
   <chapterinfo>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Жим</firstname>
 	<surname>Мок</surname>
 	<contrib>Бүтцийг дахин өөрчлөн зохион байгуулж зарим хэсгүүдийг шинэчилсэн </contrib>
       </author>
       <!-- Mar 2000 -->
     </authorgroup>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Жордан</firstname>
 	<surname>Хаббард</surname>
 	<contrib>Анхлан эхийг бичсэн </contrib>
       </author>
       <author>
 	<firstname>Поул-Хэннинг</firstname>
 	<surname>Камп</surname>
       </author>
       <author>
 	<firstname>Жон</firstname>
 	<surname>Полстра</surname>
       </author>
       <author>
 	<firstname>Ник</firstname>
 	<surname>Клэйтон</surname>
       </author>
     </authorgroup>
     <!-- with feedback from various others -->
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Цагаанхүүгийн</firstname>
 	<surname>Ганболд</surname>
 	<contrib>Орчуулсан  </contrib>
  	<!-- Nov 2006 -->
       </author>
     </authorgroup>
   </chapterinfo>
 
   <title>&os;-г шинэчилж сайжруулах нь</title>
 
   <sect1 id="updating-upgrading-synopsis">
     <title>Ерөнхий агуулга</title>
 
     <para>&os; нь өөрийн хувилбаруудын хооронд байнгын хөгжүүлэлтийн доор оршин тогтнож 
       байдаг. Зарим хүмүүс албан ёсоор гаргасан хувилбаруудыг ашиглах хүсэлтэй 
       байдаг бол зарим хүмүүс хамгийн сүүлийн үеийн хөгжүүлэлтийг дагах сонирхолтой 
       байдаг. Гэхдээ албан ёсны хувилбарууд хүртэл аюулгүй байдлын болоод бусад 
       чухал засваруудаар шинэчлэгдэж байдаг. Ямар хувилбар ашиглаж байгаагаас үл 
       хамаараад &os; нь таны системийг шинэ байлгахад шаардлагатай бүх л хэрэгслүүд
       болон хувилбар хооронд хялбараар шинэчлэх боломжоор хангадаг.
       Энэхүү бүлэг нь хөгжүүлэлтийн системийг дагахыг хүсэх эсвэл гаргасан 
       хувилбартай үлдэх эсэхийг шийдэхэд танд туслах болно. Таны системийг шинэчлэхэд 
       зориулсан үндсэн хэрэгслүүдийг бас харуулах болно.</para>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншсаны дараа, та дараах зүйлсийг мэдэх болно:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem><para>Систем болон портын цуглуулгыг ямар хэрэгслүүд 
 	  ашиглан шинэчилж болох талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem><para>
 	  <application>freebsd-update</application>,
 	  <application>CVSup</application>,
 	  <application>CVS</application>, эсвэл 
 	  <application>CTM</application> програмуудын тусламжтай өөрийн системийг 
 		хэрхэн хамгийн сүүлийн хэлбэрт авчрах талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Суулгагдсан системийн төлвийг мэдэгдэж байгаа сайн хуулбартай 
 	  хэрхэн харьцуулах талаар.</para>
       </listitem>
 
+      <listitem>
+        <para><application>CVSup</application> ашиглан өөрийн баримтуудыг 
+	  хэрхэн сүүлийн хувилбарт байлгаж байх талаар<!-- and
+          <application>Docsnap</application>-->.</para>
+      </listitem>
+
       <listitem>
 	<para>&os.stable; болон &os.current; хөгжүүлэлтийн 
 	  салбаруудын ялгаа.</para>
       </listitem>
 
       <listitem><para>Бүх үндсэн системийг <command>make buildworld</command> 
 	(гэх мэт) ашиглан хэрхэн дахин бүтээж суулгах талаар.</para>
       </listitem>
 
     </itemizedlist>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншихаасаа өмнө, та дараах зүйлсийг мэдэх шаардлагатай:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem><para>Өөрийн сүлжээний холболтыг зөв тохируулах (<xref
       linkend="advanced-networking">).</para>
       </listitem>
       <listitem><para>Нэмэлт гуравдагч програм хангамжуудыг 
 	хэрхэн суулгахыг мэдэх (<xref linkend="ports">).</para></listitem>
     </itemizedlist>
 
     <note>
       <para>Энэ бүлэгт &os;-ийн эхийг авч шинэчлэхийн тулд 
 	<command>cvsup</command> тушаалыг ашиглагдсан. Үүнийг хэрэглэхийн 
 	тулд <filename role="package">net/cvsup-without-gui</filename>
 	гэсэн порт буюу багцыг та суулгах хэрэгтэй. Хэрэв та &os;&nbsp;6.2-RELEASE 
 	юм уу эсвэл түүнээс хойшхи хувилбар хэрэглэж байвал үндсэн системийн 
 	хэсэг болсон &man.csup.1; тушаалаар үүнийг орлуулж хэрэглэж болно.</para>
     </note>
   </sect1>
   
   <sect1 id="updating-upgrading-freebsdupdate">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Том</firstname>
 	  <surname>Рөүдс</surname>
 	  <contrib>Бичсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Колин</firstname>
 	  <surname>Персивал</surname>
 	  <contrib>Тэмдэглэгээ бичсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
     </sect1info>
 
     <title>FreeBSD-ийн шинэчлэлт</title>
 
     <indexterm><primary>Updating and Upgrading</primary></indexterm>
     <indexterm>
       <primary>freebsd-update</primary>
       <see>updating-upgrading</see>
     </indexterm>
 
     <para>Аюулгүй байдлын засваруудыг хийнэ гэдэг компьютерийн програм 
       хангамж ялангуяа үйлдлийн системийг арчлалтын чухал хэсгийн нэг юм. 
       Удаан хугацааны туршид &os; дээр энэ процесс хялбар биш байлаа. 
       Засваруудыг эх код руу хийж кодыг хоёртын хэлбэр рүү дахин бүтээж 
       дараа нь хоёртын файлуудыг дахин суулгах шаардлагатай байлаа.</para>
 
     <para>Энэ нь одоо тийм биш болсон бөгөөд &os; нь 
       <command>freebsd-update</command> гэгддэг хэрэгслийг агуулдаг. 
       Энэ хэрэгсэл нь хоёр тусдаа функцээр хангадаг. Нэгдүгээрт энэ нь 
       бүтээлт болон суулгах шаардлагагүйгээр хоёртын аюулгүй байдал болон 
       алдааны шинэчлэлтүүдийг &os;-ийн үндсэн системд оруулах боломжийг 
       олгодог. Хоёрдугаарт уг хэрэгсэл бага болон том хувилбарын шинэчлэлтүүдийг 
       дэмждэг.</para>
 
     <note>
       <para>Аюулгүй байдлын багаар дэмжигдсэн бүх архитектур болон 
 	хувилбаруудын хувьд хоёртын шинэчлэлтүүд байдаг боловч &os; үйлдлийн 
 	системийн шинэчлэлтүүд зэрэг зарим нэг боломжууд нь &man.freebsd-update.8;-ийн 
 	хамгийн сүүлийн хувилбар болон &os; 6.3 болон түүнээс дээших хувилбарыг шаарддаг. Шинэ хувилбар 
 	руу шинэчлэхээс өмнө хүссэн хувилбарт чинь хамаатай чухал мэдээлэл байж 
 	болох учир одоогийн хувилбарын зарлалуудыг дахин үзэх хэрэгтэй. Тэдгээр 
 	зарлалуудыг дараах холбоосоос үзэж болно:
 	<ulink url="http://www.FreeBSD.org/releases/"></ulink>.</para>
     </note>
 
     <para>Хэрэв <command>crontab</command> нь <command>freebsd-update</command>-ийн 
       боломжуудыг хэрэглэж байвал дараах үйлдлийг эхлэхээс өмнө түүнийг болиулах 
       хэрэгтэй.</para>
 
     <sect2>
       <title>Тохиргооны файл</title>
 
       <para>Процессийг илүү хянах боломжтой болгож зарим хэрэглэгчид 
 	тохиргооны файлыг өөрчлөхийг хүсэж болох юм. Тохиргоонууд нь 
 	маш сайн баримтжуулагдсан байдаг боловч дараах хэдэн зүйлийг 
 	арай илүү тайлбарлах шаардлагатай байж болох юм:</para>
 
       <programlisting># Components of the base system which should be kept updated.
 Components src world kernel</programlisting>
 
       <para>Энэ өгөгдөл нь &os;-ийн аль хэсгийг шинэчлэхийг хянадаг. 
 	Анхдагчаар эх код, үндсэн систем бүтнээрээ ба цөмийг шинэчлэх 
 	байдаг. Бүрэлдэхүүн хэсгүүд нь суулгах явцад байдагтай адил 
 	байдаг бөгөөд жишээ нь "world/games" гэдгийг энд нэмэхэд 
 	тоглоомын засваруудыг хийх боломжийг олгоно. "src/bin" гэдгийг 
 	ашиглах нь <filename class="directory">src/bin</filename> 
 	дахь эх кодыг шинэчлэх боломжийг олгодог.</para>
 
       <para>Хамгийн сайн тохиргоо бол үүнийг анхдагчаар нь үлдээх бөгөөд 
 	тусгай зүйлс оруулж үүнийг өөрчилснөөр хэрэглэгчид өөрсдийн шинэчлэхийг 
 	хүссэн зүйл болгоноо жагсааж оруулах шаардлагатай болно. Ингэснээр 
 	эх код болон хоёртын файлуудын хоорондох уялдаа алдагдаж гамшигт 
 	үр дагаварт хүргэж болно.</para>
 
       <programlisting># Paths which start with anything matching an entry in an IgnorePaths
 # statement will be ignored.
 IgnorePaths</programlisting>
 
       <para><filename class="directory">/bin</filename> эсвэл 
 	<filename class="directory">/sbin</filename> зэрэг замуудыг 
 	нэмж эдгээр тусгай сангуудыг шинэчлэх процессийн явцад 
 	оролдохгүй орхиж болно. Энэ тохиргоо нь 
 	<command>freebsd-update</command> локал өөрчлөлтүүдийг 
 	дарж бичихээс хамгаалахад хэрэглэж болно.</para>
 
       <programlisting># Paths which start with anything matching an entry in an UpdateIfUnmodified
 # statement will only be updated if the contents of the file have not been
 # modified by the user (unless changes are merged; see below).
 UpdateIfUnmodified /etc/ /var/ /root/ /.cshrc /.profile</programlisting>
 
       <para>Заагдсан сангууд дахь тохиргооны файлууд өөрчлөгдөөгүй 
 	тохиолдолд шинэчилнэ. Хэрэглэгчийн хийсэн өөрчлөлтүүд эдгээр 
 	файлуудын автомат шинэчлэлтийг хүчингүй болгоно. 
 	<command>freebsd-update</command>-г нийлүүлэх явцад 
 	өөрчлөлтүүдийг хадгалахыг тушаах <literal>KeepModifiedMetadata</literal> 
 	гэсэн өөр нэг тохиргоо байдаг.</para>
 
       <programlisting># When upgrading to a new &os; release, files which match MergeChanges
 # will have any local changes merged into the version from the new release.
 MergeChanges /etc/ /var/named/etc/</programlisting>
 
       <para><command>freebsd-update</command>-ийн нийлүүлэхийг оролдох 
 	тохиргооны файлуудтай сангуудын жагсаалт. Файл нийлүүлэх процесс нь 
 	цөөн тохиргоотой &man.mergemaster.8;-тай төстэй &man.diff.1; засварууд 
 	бөгөөд нийлүүлэлтийг эсвэл хүлээн авах юм уу эсвэл засварлагч нээж эсвэл 
 	<command>freebsd-update</command> ажиллагаагаа зогсоох болно. Эргэлзэж 
 	байвал <filename class="directory">/etc</filename> санг нөөцөлж аваад 
 	нийлүүлэлтүүдийг хүлээн авах хэрэгтэй. <command>mergemaster</command> тушаалын  
 	талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг <xref linkend="mergemaster">-с үзнэ үү.</para>
 
       <programlisting># Directory in which to store downloaded updates and temporary
 # files used by &os; Update.
 # WorkDir /var/db/freebsd-update</programlisting>
 
       <para>Энэ сан нь бүх засварууд болон түр зуурын файлууд байх сан 
 	юм. Хэрэглэгч хувилбар шинэчлэлт хийж байвал энэ байрлал нь хамгийн 
 	багаар бодоход гигабайт дискийн зайтай байх шаардлагатай.</para>
 
       <programlisting># When upgrading between releases, should the list of Components be
 # read strictly (StrictComponents yes) or merely as a list of components
 # which *might* be installed of which &os; Update should figure out
 # which actually are installed and upgrade those (StrictComponents no)?
 # StrictComponents no</programlisting>
 
       <para><literal>yes</literal> гэж тохируулсан үед 
 	<command>freebsd-update</command> нь <literal>Components</literal> буюу 
 	бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн жагсаалт бүрэн гэж тооцох бөгөөд жагсаалтаас гадна өөрчлөлт 
 	хийхийг оролдохгүй. <command>freebsd-update</command> нь 
 	<literal>Components</literal>-ийн жагсаалтад хамаарах файл 
 	бүрийг шинэчлэхийг оролдох болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аюулгүй байдлын засварууд</title>
 
       <para>Аюулгүй байдлын засварууд нь алсын машин дээр хадгалагддаг 
 	бөгөөд дараах тушаал ашиглан татан авч суулгаж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>freebsd-update fetch</userinput>
 &prompt.root; <userinput>freebsd-update install</userinput></screen>
 
       <para>Хэрэв цөмийн ямар нэг засвар хийгдсэн бол системийг дахин 
 	ачаалах хэрэгтэй. Хэрэв бүгд зөв явагдсан бол систем нь засвар хийгдсэн 
 	байх ёстой бөгөөд <command>freebsd-update</command>-ийг 
 	&man.cron.8; ажлаас шөнө бүр ажиллуулж болно. Энэ ажлыг хийхэд 
 	дараах мөрийг <filename>/etc/crontab</filename>-д хийхэд 
 	хангалттай байх болно:</para>
 
       <programlisting>@daily                                  root    freebsd-update cron</programlisting>
 
       <para>Энэ мөр нь өдөр бүр <command>freebsd-update</command>-г 
 	ажиллуулахыг зааж байна. Ийм аргаар <option>cron</option>-ий нэмэлт 
 	өгөгдлийг ашиглан <command>freebsd-update</command> нь зөвхөн 
 	шинэчлэлт байгаа эсэхийг шалгах болно. Хэрэв засварууд байвал тэдгээрийг 
 	автоматаар диск рүү татаж авах бөгөөд гэхдээ засваруудыг хийхгүй.
 	<username>root</username> хэрэглэгч рүү захиа илгээгдэх бөгөөд 
 	дараа нь тэд гараар суулгаж болох юм.</para>
 
       <para>Хэрэв ямар нэг зүйл буруу болбол <command>freebsd-update</command> нь 
 	дараах тушаалаар сүүлийн өөрчлөлтүүдийг буцаах чадвартай байдаг:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>freebsd-update rollback</userinput></screen>
 
       <para>Дууссаны дараа цөм эсвэл цөмийн модулиуд өөрчлөгдсөн бол 
 	системийг дахин эхлүүлэх хэрэгтэй. Энэ нь шинэ хоёртын файлуудыг санах 
 	ой руу дуудах боломжийг &os;-д олгоно.</para>
 
       <para><command>freebsd-update</command> хэрэгсэл нь автоматаар 
 	зөвхөн <literal>GENERIC</literal> цөмийг шинэчилж чаддаг.
 	Хэрэв өөрчлөн тохируулсан цөм ашиглагдаж байвал <command>freebsd-update</command> нь 
 	шинэчлэлтийг хийж дууссаны дараа цөмийг дахин бүтээж суулгах шаардлагатай. 
 	Гэхдээ <command>freebsd-update</command> нь <filename
 	  class="directory">/boot/GENERIC</filename> (хэрэв байгаа бол) 
 	дахь <literal>GENERIC</literal> цөмийг системийн тухайн үеийн (ажиллаж байгаа) 
 	цөм биш байсан ч гэсэн олж шинэчилдэг.</para>
 
       <note>
 	<para><filename
 	  class="directory">/boot/GENERIC</filename> дахь 
 	  <literal>GENERIC</literal> цөмийн хуулбарыг үргэлж хадгалах нь ер нь зүйтэй 
 	  байдаг. Энэ нь төрөл бүрийн асуудлуудыг шинжлэх болон 
 	  <xref linkend="freebsdupdate-upgrade">-т тайлбарласны дагуу 
 	  <command>freebsd-update</command>-г ашиглан 
 	  хувилбар шинэчлэлтийг хийхэд ач тустай байх болно.</para>
       </note>
 
       <para><filename>/etc/freebsd-update.conf</filename> дахь анхдагч тохиргоо 
 	өөрчлөгдөөгүй л бол <command>freebsd-update</command> шинэчлэгдсэн 
 	цөмийн эхийг бусад шинэчлэлттэй цуг суулгах болно. Дараа нь өөрийн өөрчлөн 
 	тохируулсан цөмийг дахин бүтээж суулгахдаа энгийн сурсан аргаараа хийж 
 	болно.</para>
 
       <note>
 	<para><command>freebsd-update</command>-аар түгээгдсэн шинэчлэлтүүд нь 
 	  цөмтэй үргэлж холбоотой байдаггүй. <command>freebsd-update install</command> 
 	  тушаалаар цөмийн эх өөрчлөгдөөгүй бол өөрийн өөрчлөн тохируулсан цөмийг дахин 
 	  бүтээх шаардлагагүй юм. Гэхдээ <command>freebsd-update</command> 
 	  тушаал <filename>/usr/src/sys/conf/newvers.sh</filename> файлыг 
 	  үргэлж шинэчлэх болно. Тухайн үеийн нөхөөсийн түвшинг (<command>uname -r</command> 
 	  тушаалаас гарсан <literal>-p</literal> дугаараар заагдсан) энэ файлаас 
 	  авдаг. Өөр бусад юмс өөрчлөгдөөгүй байсан ч гэсэн өөрийн өөрчлөн тохируулсан 
 	  цөмийг дахин бүтээх нь системийн тухайн үеийн нөхөөсийн түвшинг зөв гаргах 
 	  боломжийг &man.uname.1;-д олгоно. Энэ нь олон системийг арчилж байгаа үед 
 	  ялангуяа ач тустай байдаг бөгөөд ингэснээр тэр системүүд дээр суулгагдсан 
 	  шинэчлэлтүүдэд түргэн шуурхай үнэлгээ өгөх боломжийг олгодог.</para>
       </note>
     </sect2>
 
     <sect2 id="freebsdupdate-upgrade">
       <title>Major ба Minor буюу Том ба Бага шинэчлэлтүүд</title>
 
       <para>Энэ процесс нь ихэнх гуравдагч талын прорамуудыг эвдэх 
 	хуучин обьект файлууд болон сангуудыг устгах болно. 
 	Бүх суулгагдсан портуудыг устгаж дахин суулгах эсвэл 
 	<filename role="package">ports-mgmt/portupgrade</filename> 
 	хэрэгсэл ашиглан сүүлд нь шинэчлэхийг зөвлөдөг. Дараах тушаалыг 
 	ашиглан ихэнх хэрэглэгчид тест бүтээлтийг ажиллуулахыг хүснэ:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>portupgrade -af</userinput></screen>
 
       <para>Энэ нь бүгдийг зөв дахин суулгах баталгаа болох юм. 
 	<makevar>BATCH</makevar> орчны хувьсагчийг <literal>yes</literal> 
 	гэж тохируулснаар энэ процессийн явцад гарч ирэх хүлээх мөрөнд 
 	<literal>yes</literal> гэж хариулан бүтээх процессийн 
 	үед оролцох шаардлагыг үгүй болгоно.</para>
 
       <para>Хэрэв өөрчлөн тохируулсан цөм ашиглагдаж байгаа бол шинэчлэх 
 	процесс арай илүү ажиллагаатай. <literal>GENERIC</literal> цөмийн 
 	хуулбар шаардлагатай бөгөөд <filename
 	  class="directory">/boot/GENERIC</filename>-д байрлуулах 
 	шаардлагатай. Хэрэв <literal>GENERIC</literal> цөм системд байхгүй 
 	бол үүнийг доор дурдсан аргуудын аль нэгийг ашиглан олж авч болно:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>Хэрэв өөрчлөн тохируулсан цөм зөвхөн нэг удаа бүтээгдсэн бол 
 	    <filename class="directory">/boot/kernel.old</filename> дахь 
 	    цөм нь <literal>GENERIC</literal> цөм юм. Энэ санг 
 	    <filename class="directory">/boot/GENERIC</filename> гэж 
 	    өөрчлөхөд л болно.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Машинд физикээр хандах боломжтой гэж тооцвол 
 	    <literal>GENERIC</literal> цөмийн хуулбарыг CD-ROM зөөвөрлөгчөөс 
 	    суулгаж болно. Өөрийн суулгац дискийг хийж дараах тушаалуудыг 
 	    ашиглана:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>mount /cdrom</userinput>
 &prompt.root; <userinput>cd /cdrom/<replaceable>X.Y-RELEASE</replaceable>/kernels</userinput>
 &prompt.root; <userinput>./install.sh GENERIC</userinput></screen>
 
 	  <para><filename
 	      class="directory"><replaceable>X.Y-RELEASE</replaceable></filename>-г 
 	    өөрийн ашиглаж байгаа хувилбараар солих хэрэгтэй. <literal>GENERIC</literal>
 	    цөм анхдагчаар <filename
 	      class="directory">/boot/GENERIC</filename>-д суулгагдах болно.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Дээр дурдсан бүгдийг хийх боломжгүй бол <literal>GENERIC</literal>
 	    цөмийг эхээс нь дахин бүтээж суулгаж болох юм:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/src</userinput>
 &prompt.root; <userinput>env DESTDIR=/boot/GENERIC make kernel</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mv /boot/GENERIC/boot/kernel/* /boot/GENERIC</userinput>
 &prompt.root; <userinput>rm -rf /boot/GENERIC/boot</userinput></screen>
 
 	  <para>Энэ цөмийг <command>freebsd-update</command> хэрэгсэлд  
 	    <literal>GENERIC</literal> гэж харуулахын тулд <literal>GENERIC</literal> 
 	    тохиргооны файлыг ямар ч тохиолдолд өөрчилсөн байх ёсгүй. Бас ямар нэг 
 	    тусгай сонголтуудгүйгээр (аль болох хоосон <filename>/etc/make.conf</filename> 
 	    файлтайгаар) бүтээгдсэн байх ёстойг зөвлөдөг.</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Энэ үед <literal>GENERIC</literal> цөм рүү дахин ачаалах 
 	шаардлагагүй юм.</para>
 
       <para>Том ба бага хувилбарын шинэчлэлтүүдийг 
 	<command>freebsd-update</command> тушаалд хувилбарын дугаарыг өгч 
 	гүйцэтгэж болно, жишээ нь дараах тушаал &os;&nbsp;6.4 руу 
 	шинэчилнэ:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>freebsd-update -r 6.4-RELEASE upgrade</userinput></screen>
 
       <para>Тушаал хүлээн авсны дараа <command>freebsd-update</command> 
 	системийг шинэчлэхэд шаардлагатай мэдээллийг цуглуулахын тулд 
 	тохиргооны файл болон одоогийн системийг шалгана. Ямар бүрэлдэхүүн 
 	хэсгүүд илрүүлэгдсэн болон ямар бүрэлдэхүүн хэсгүүд илрүүлэгдээгүй 
 	гэдгийг дэлгэц дээр үзүүлнэ. Жишээ нь:</para>
 
       <screen>Looking up update.FreeBSD.org mirrors... 1 mirrors found.
 Fetching metadata signature for 6.3-RELEASE from update1.FreeBSD.org... done.
 Fetching metadata index... done.
 Inspecting system... done.
 
 The following components of FreeBSD seem to be installed:
 kernel/smp src/base src/bin src/contrib src/crypto src/etc src/games
 src/gnu src/include src/krb5 src/lib src/libexec src/release src/rescue
 src/sbin src/secure src/share src/sys src/tools src/ubin src/usbin
 world/base world/info world/lib32 world/manpages
 
 The following components of FreeBSD do not seem to be installed:
 kernel/generic world/catpages world/dict world/doc world/games
 world/proflibs
 
 Does this look reasonable (y/n)? y</screen>
 
       <para>Энд хүрэхэд <command>freebsd-update</command> шинэчлэлтэд 
 	шаардлагатай бүх файлуудыг татан авахаар оролдох болно. Зарим 
 	тохиолдолд хэрэглэгчээс юу суулгах эсвэл хэрхэн цааш үргэлжлүүлэх 
 	талаар асуултууд асууж болох юм.</para>
 
       <para>Өөрчлөн тохируулсан цөмийг ашиглаж байх үед дээрх алхам 
 	дараахтай төстэй анхааруулгыг харуулах болно:</para>
 
       <screen>WARNING: This system is running a "<replaceable>MYKERNEL</replaceable>" kernel, which is not a
 kernel configuration distributed as part of FreeBSD 6.3-RELEASE.
 This kernel will not be updated: you MUST update the kernel manually
 before running "/usr/sbin/freebsd-update install"</screen>
 
       <para>Энэ анхааруулгыг энэ үед орхигдуулахад аюулгүй байдаг. Шинэчлэгдсэн 
 	<literal>GENERIC</literal> цөм шинэчлэлтийн явцад завсрын алхам 
 	болон ашиглагдах болно.</para>
 
       <para>Бүх засварууд локал систем рүү татагдсаны дараа тэдгээрийг 
 	хийж өгөх болно. Машины хурд болон ачааллаас хамаарч энэ процесс нь 
 	хугацаа шаардаж болох юм. Тохиргооны файлуудыг нийлүүлэх болно. 
 	Файл нийлүүлэгдэх юм уу эсвэл гараар нийлүүлэхэд зориулж засварлагч 
 	дэлгэц дээр гарч ирч болох учир процессийн энэ хэсэг хэрэглэгчийн 
 	оролцоо шаардана. Амжилттай нийлүүлэлт болгоны үр дүн хэрэглэгчид 
 	харуулагдаж процесс үргэлжлэх болно. Амжилтгүй болсон эсвэл орхигдсон 
 	нийлүүлэлт нь процессийг зогсоох болно. Хэрэглэгчид нь 
 	<filename class="directory">/etc</filename> сангийн нөөцийг 
 	хийж  <filename>master.passwd</filename> эсвэл 
 	<filename>group</filename> зэрэг чухал файлуудыг гараар сүүлд нь 
 	нийлүүлэхийг хүсэж болох юм.</para>
 
       <note>
 	<para>Систем нь өөрчлөгдөөгүй байгаа бөгөөд бүх засвар оруулалт 
 	  болон нийлүүлэлт өөр сан дотор болж байгаа болно. Бүх засварууд 
 	  амжилттай хийгдэж бүх тохиргооны файлууд нийлүүлэгдэж процесс 
 	  тэгш явагдаж байгаа мэт санагдвал хэрэглэгч өөрчлөлтүүдийг хийх 
 	  хэрэгтэй.</para>
       </note>
 
       <para>Энэ процесс дууссаны дараа шинэчлэлтийг дараах тушаалыг ашиглан 
 	диск рүү хийж болно.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>freebsd-update install</userinput></screen>
 
       <para>Цөм болон цөмийн модулиудад эхлээд засвар хийнэ. Энэ үед 
 	машиныг дахих ачаалах ёстой. Хэрэв систем өөрчлөн тохируулсан цөмөөр 
 	ажиллаж байгаа бол цөмийг <filename
 	  class="directory">/boot/GENERIC</filename> (шинэчлэгдсэн) 
 	цөмөөр дараа нь ачаалахаар болгохын тулд &man.nextboot.8;-ийг 
 	ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>nextboot -k GENERIC</userinput></screen>
 
       <warning>
 	<para><literal>GENERIC</literal> цөмөөр ачаалахаас өмнө (хэрэв шинэчлэгдэж 
 	  байгаа машинд алсаас хандаж байгаа бол сүлжээнд холбогдон) таны систем зөв ачаалахын 
 	  тулд шаардлагатай бүх драйверуудыг агуулсан эсэхийг шалгах хэрэгтэй. Ялангуяа 
 	  хэрэв өмнө нь ажиллаж байсан өөрчлөн тохируулсан цөм ерөнхийдөө цөмийн модулиудаар 
 	  хангагдаж байдаг ажиллагааг өөртөө агуулсан бол <filename>/boot/loader.conf</filename> 
 	  боломжийг ашиглан эдгээр модулиудыг <literal>GENERIC</literal> цөмд түр зуур 
 	  ачаалахаа мартуузай. Шинэчлэх процесс бүрэн дуустал шаардлагагүй үйлчилгээнүүд, диск 
 	  болон сүлжээний холболтууд гэх мэтийг та бас хааж өгч болох юм.</para>
       </warning>
 
       <para>Одоо машин шинэчлэгдсэн цөмөөр ачаалагдах ёстой:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>shutdown -r now</userinput></screen>
 
       <para>Систем буцаж ассаны дараа <command>freebsd-update</command>-г 
 	дахин эхлүүлэх хэрэгтэй. Процессийн төлөв хадгалагдсан болохоор 
 	<command>freebsd-update</command> эхнээсээ эхлэхгүй бөгөөд бүх 
 	хуучин хуваалцсан сангууд болон обьект файлуудыг устгах болно. 
 	Энэ шатыг үргэлжлүүлэхийн тулд дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>freebsd-update install</userinput></screen>
 
       <note>
 	<para>Сангуудын хувилбарын тоо дээшилсэн эсэхээс хамаарч 
 	  суулгах гурван шатны оронд хоёр шат байж болох юм.</para>
       </note>
 
       <para>Бүх гуравдагч талын програм хангамжийг дахин бүтээж дахин суулгах 
 	хэрэгтэй. Суулгагдсан програм хангамж нь шинэчлэлтийн процессийн явцад 
 	устгагдсан сангуудаас хамаарч болох учраас энэ нь шаардлагатай юм. 
 	<filename role="package">ports-mgmt/portupgrade</filename> тушаалыг 
 	үүнийг автоматжуулахад ашиглаж болох юм. Энэ процессийг эхлүүлэхийн 
 	тулд дараах тушаалыг хэрэглэж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>portupgrade -f ruby</userinput>
 &prompt.root; <userinput>rm /var/db/pkg/pkgdb.db</userinput>
 &prompt.root; <userinput>portupgrade -f ruby18-bdb</userinput>
 &prompt.root; <userinput>rm /var/db/pkg/pkgdb.db /usr/ports/INDEX-*.db</userinput>
 &prompt.root; <userinput>portupgrade -af</userinput></screen>
 
       <para>Үүнийг дууссаны дараа шинэчлэлтийн процессийг 
 	<command>freebsd-update</command>-ийг сүүлийн удаа дуудаж 
 	төгсгөнө. Шинэчлэлтийн процессийн сул байгаа бүх зүйлсийг гүйцээхийн  
 	тулд дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>freebsd-update install</userinput></screen>
 
       <para>Хэрэв <literal>GENERIC</literal> цөм түр зуур ашиглагдаж байсан 
 	бол өөрчлөн тохируулсан шинэ цөмийг ердийн хэвшсэн аргаар одоо бүтээж суулгах цаг 
 	болжээ.</para>
 
       <para>Машинаа &os;-ийн шинэ хувилбар руу дахин ачаалах хэрэгтэй. 
 	Процесс дууслаа.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Системийн төлвийн харьцуулалт</title>
 
       <para><command>freebsd-update</command> хэрэгслийг 
 	&os;-ийн суулгагдсан хувилбарын төлвийг байгаа зөв хуулбарын 
 	эсрэг тест хийхэд хэрэглэж болно. Энэ сонголт нь системийн хэрэгслүүд 
 	сангууд болон тохиргооны файлуудын одоогийн хувилбаруудыг шалгадаг. 
 	Харьцуулалтыг эхлүүлэхийн тулд дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>freebsd-update IDS &gt;&gt; outfile.ids</userinput></screen>
 
       <warning>
 	<para>Тушаалын нэр <acronym>IDS</acronym> боловч энэ нь 
 	  ямар ч тохиолдолд <filename role="package">security/snort</filename> зэрэг 
 	  халдлага илрүүлэгч системийг солих зориулалттай биш юм. 
 	  <command>freebsd-update</command> нь өгөгдлийг диск дээр 
 	  хадгалдаг бөгөөд түүнийг өөрчлөх боломж тодорхой юм.  
 	  <varname>kern.securelevel</varname> тохиргоог ашиглах болон  
 	  <command>freebsd-update</command>-ийн өгөгдлийг зөвхөн уншигдах файлын 
 	  систем дээр ашиглагдаагүй тохиолдолд хадгалах нь энэ боломжийг 
 	  багасгах боловч илүү сайн шийдэл нь системийг <acronym>DVD</acronym> эсвэл 
 	  нууцлаг хадгалсан гадаад <acronym>USB</acronym> дискийн төхөөрөмж зэрэг 
 	  нууцлаг дисктэй харьцуулах явдал юм.</para>
       </warning>
 
       <para>Систем нь одоо шалгагдах бөгөөд файлууд нь өөрсдийн 
 	&man.sha256.1; утгуудын хамт, хувилбар дахь мэдэгдэж байгаа сайн утгууд болон 
 	одоо суугдсан байгаа утгуудын хамт хэвлэгдэн харуулагдана. 
 	Энэ нь яагаад гаралт <filename>outfile.ids</filename> файл руу 
 	илгээгдсэн шалтгаан юм. Үүнийг нүдээр шалгахад хэтэрхий хурдан дээш 
 	гүйж удалгүй консолын буфферийг дүүргэх болно.</para>
 
       <para>Эдгээр мөрүүд нь бас хэтэрхий урт боловч гаралтын хэлбэрийг 
 	хялбараар задлан ялгаж болно. Жишээ нь хувилбарт байгаагаас ондоо 
 	бүх файлуудын жагсаалтыг авахын тулд дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>cat outfile.ids | awk '{ print $1 }' | more</userinput>
 /etc/master.passwd
 /etc/motd
 /etc/passwd
 /etc/pf.conf</screen>
 
       <para>Энэ гаралт нь тайрагдсан бөгөөд олон файл байгаа болно. 
 	Эдгээр файлуудын зарим нь төрөлхийн өөрчлөлтүүдтэй байна, жишээ нь 
 	<filename>/etc/passwd</filename> нь хэрэглэгч системд нэмэгдсэн 
 	болохоор өөрчлөгдсөн байна. Зарим тохиолдолд 
 	<command>freebsd-update</command> нь шинэчилсэн байж болзошгүй учир 
 	цөмийн модулиуд зэрэг бусад файлууд өөр байж болох юм. 
 	Тусгай файлууд болон сангуудыг хасахын тулд тэдгээрийг 
 	<filename>/etc/freebsd-update.conf</filename> файлын  
 	<literal>IDSIgnorePaths</literal> тохиргоонд нэмж өгнө.</para>
 
       <para>Өмнө хэлэлцсэн хувилбараас гадна нарийн нягт шинэчлэлтийн аргын 
 	хэсэг болгон энэ системийг ашиглаж болно.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="updating-upgrading-portsnap">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Том</firstname>
 	  <surname>Рөүдс</surname>
 	  <contrib>Бичсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Колин</firstname>
 	  <surname>Персивал</surname>
 	  <contrib>Тэмдэглэгээ бичсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
     </sect1info>
     <title>Portsnap: Портын цуглуулгыг шинэчлэх хэрэгсэл</title>
 
     <indexterm><primary>Updating and Upgrading</primary></indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Portsnap</primary>
       <see>updating-upgrading</see>
     </indexterm>
 
     <para>&os;-ийн үндсэн систем портын цуглуулгыг бас шинэчилдэг 
       &man.portsnap.8; хэрэгслийг агуулдаг. Ажиллуулсны дараа энэ нь 
       алсын сайт руу холбогдож нууц түлхүүрийг шалгаж портын цуглуулгын шинэ 
       хуулбарыг татан авдаг. Түлхүүр нь бүх татаж авсан файлууд татагдаж байхдаа 
       өөрчлөгдөөгүй эсэхийг хянан бүрэн бүтэн байдлыг шалгахад ашиглагддаг.
       Хамгийн сүүлийн үеийн портын цуглуулгыг татаж авахын тулд дараах 
       тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>portsnap fetch</userinput>
 Looking up portsnap.FreeBSD.org mirrors... 3 mirrors found.
 Fetching snapshot tag from portsnap1.FreeBSD.org... done.
 Fetching snapshot metadata... done.
 Updating from Wed Aug  6 18:00:22 EDT 2008 to Sat Aug 30 20:24:11 EDT 2008.
 Fetching 3 metadata patches.. done.
 Applying metadata patches... done.
 Fetching 3 metadata files... done.
 Fetching 90 patches.....10....20....30....40....50....60....70....80....90. done.
 Applying patches... done.
 Fetching 133 new ports or files... done.</screen>
 
     <para>Энэ жишээ нь юу үзүүлж байна вэ гэхээр &man.portsnap.8; 
       одоо байгаа портын өгөгдөлд хэд хэдэн засварууд байгааг олж шалгаж байна. 
       Энэ нь бас уг хэрэгсэл өмнө нь ажилласныг харуулж байгаа бөгөөд 
       хэрэв эхний удаа ажилласан бол цуглуулга татагдан авагдах байсан
       юм.</para>
 
     <para>&man.portsnap.8; нь <command>fetch</command> үйлдлийг хийж 
       дууссаны дараа локал систем дээр байгаа портын цуглуулга болон дараа дараагийн 
       засваруудыг шалгалтад дамжуулна. Шинэчлэгдсэн файлуудыг дараахийг 
       бичиж суулгаж болно:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>portsnap extract</userinput>
 /usr/ports/.cvsignore
 /usr/ports/CHANGES
 /usr/ports/COPYRIGHT
 /usr/ports/GIDs
 /usr/ports/KNOBS
 /usr/ports/LEGAL
 /usr/ports/MOVED
 /usr/ports/Makefile
 /usr/ports/Mk/bsd.apache.mk
 /usr/ports/Mk/bsd.autotools.mk
 /usr/ports/Mk/bsd.cmake.mk
 <replaceable>...</replaceable></screen>
 
     <para>Процесс одоо дууссан бөгөөд портын цуглуулыг ашиглан 
       програмуудыг суулгаж эсвэл шинэчилж болно.</para>
 
     <para>Хоёр процессийг дараалан цуг ажиллуулахын тулд дараах тушаалыг
       ажиллуулна:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>portsnap fetch update</userinput></screen>
   </sect1>
 
+  <sect1 id="updating-upgrading-documentation">
+    <title>Баримтын цуглуулгыг шинэчлэх нь</title>
+
+    <indexterm><primary>Updating and Upgrading</primary></indexterm>
+
+    <indexterm>
+      <primary>Documentation</primary>
+      <see>Updating and Upgrading</see>
+    </indexterm>
+
+    <para>Үндсэн систем болон портын цуглуулгаас гадна 
+      баримтууд нь &os; үйлдлийн системийн салшгүй хэсэг юм. Хэдийгээр 
+      &os;-ийн хамгийн сүүлийн үеийн баримтын цуглуулга <ulink
+	url="http://www.freebsd.org/doc/">&os; вэб сайт</ulink> дээр 
+      үргэлж байдаг боловч зарим хэрэглэгчид удаан сүлжээний холболттой эсвэл 
+      бүр тогтмол сүлжээний холболтгүй байж болох юм. Азаар &os;-ийн хамгийн 
+      сүүлийн үеийн баримтын цуглуулгын локал хуулбарыг арчлан хувилбар бүртэй цуг 
+      ирдэг баримтыг шинэчлэх хэд хэдэн арга байдаг.</para>
+
+    <sect2 id="csup-doc">
+      <title>Баримтыг шинэчлэхийн тулд CVSup-г ашиглах нь</title>
+
+      <para>Үндсэн системийг шинэчлэхтэй төстэй аргыг ашиглан 
+	<application>CVSup</application> хэрэглэн эх болон &os;-ийн 
+	баримтуудын суулгагдсан хуулбарыг шинэчилж болно 
+	(<xref linkend="makeworld">). Энэ хэсэг дараах зүйлсийг 
+	  тайлбарладаг:</para>
+
+      <itemizedlist>
+	<listitem>
+	  <para>&os;-ийн баримтуудыг эхээс нь бүтээхэд шаардлагатай 
+	    хэрэгслүүд, баримтын хэрэгслүүдийг хэрхэн суулгах
+	    талаар.</para>
+	</listitem>
+
+	<listitem>
+	  <para><application>CVSup</application> ашиглан 
+	    <filename class="directory">/usr/doc</filename> дахь 
+	    баримтын эхийн хуулбарыг хэрхэн татаж авах талаар.</para>
+	</listitem>
+
+	<listitem>
+	  <para>&os;-ийн баримтыг эхээс нь хэрхэн бүтээж 
+	    <filename class="directory">/usr/share/doc</filename> дотор 
+	    суулгах талаар.</para>
+	</listitem>
+
+	<listitem>
+	  <para>Баримтыг бүтээх системийн дэмждэг бүтээлтийн 
+	    зарим тохируулгууд, өөрөөр хэлбэл баримтын зарим нэг 
+	    хэл дээрх орчуулгыг зөвхөн бүтээдэг тохируулгууд эсвэл 
+	    тусгай гаралтын хэлбэржүүлэлтийг сонгодог тохируулгууд.</para>
+	</listitem>
+      </itemizedlist>
+    </sect2>
+
+    <sect2 id="installing-documentation-toolchain">
+      <title>CVSup болон баримтын хэрэгслүүдийг суулгах нь</title>
+
+      <para>&os;-ийн баримтыг эхээс нь бүтээхэд нэлээн олон 
+	тооны хэрэгслүүдийг шаарддаг. Эдгээр хэрэгслүүд нь 
+	&os;-ийн үндсэн системийн хэсэг биш байдаг. Учир нь эдгээр нь 
+	ихээхэн хэмжээний дискийн зай шаарддаг бөгөөд &os;-ийн бүх 
+	хэрэглэгчдэд хэрэгтэй байдаггүй. Тэдгээр нь &os;-д зориулж 
+	шинэ баримтууд идэвхтэй бичдэг эсвэл өөрсдийн баримтыг 
+	эхээс нь байнга шинэчилдэг хэрэглэгчдэд зөвхөн хэрэгтэй 
+	байдаг.</para>
+
+      <para>Бүх шаардлагатай хэрэгслүүд портын цуглуулгад байдаг. 
+	Эдгээр хэрэгслүүдийн эхний суулгалт болон хожмын шинэчлэлтүүдийг 
+	хялбаршуулах <filename
+	  role="package">textproc/docproj</filename> порт нь &os;-ийг 
+	баримтжуулах төслөөс хөгжүүлсэн мастер порт юм.</para>
+
+      <note>
+	<para>&postscript; эсвэл PDF баримт шаардлагагүй үед харин 
+	  <filename
+	    role="package">textproc/docproj-nojadetex</filename> портыг 
+	  суулгаж болох юм. Баримтын хэрэгслийн энэ хувилбар нь 
+	  <application>teTeX</application> тайпсет хөдөлгүүрээс бусад 
+	  бүгдийг багтаасан байдаг. <application>teTeX</application> нь 
+	  маш олон хэрэгслүүдийн цуглуулга учир PDF гаралт үнэхээр 
+	  шаардлагагүй тохиолдолд суулгахгүй байх нь зохимжтой 
+	  байдаг.</para>
+      </note>
+
+      <para><application>CVSup</application>-г суулгаж ашиглах талаарх 
+	дэлгэрэнгүй мэдээллийг <link
+	  linkend="cvsup">CVSup-г ашиглах</link> хэсгээс үзнэ үү.</para>
+    </sect2>
+
+    <sect2 id="updating-documentation-sources">
+      <title>Баримтын эхийг шинэчлэх нь</title>
+
+      <para><application>CVSup</application> нь 
+	<filename>/usr/share/examples/cvsup/doc-supfile</filename> файлыг 
+	тохиргооны загвар болгон ашиглаж баримтын эхийн цэвэр хуулбарыг татан 
+	авч чаддаг. Анхдагч шинэчлэлтийн хост нь <filename>doc-supfile</filename> 
+	файлд зааснаар байгаа боловч &man.cvsup.1; нь тушаалын мөрөөс хостын 
+	нэрийг авдаг бөгөөд баримтын эхийг аль нэг <application>CVSup</application> 
+	серверээс дараах тушаалыг бичин татан авч болно:</para>
+
+      <screen>&prompt.root; <userinput>cvsup -h <replaceable>cvsup.FreeBSD.org</replaceable> -g -L 2 <filename>/usr/share/examples/cvsup/doc-supfile</filename></userinput></screen>
+
+      <para><replaceable>cvsup.FreeBSD.org</replaceable>-г хамгийн ойр 
+	<application>CVSup</application> серверээр солих хэрэгтэй. Толин 
+	тусгал сайтуудын бүрэн жагсаалтыг <xref
+	  linkend="cvsup-mirrors">-с үзнэ үү.</para>
+
+      <para>Баримтын эхийн эхний таталт хугацаа шаардаж болох юм. Дуустал нь 
+	хүлээх хэрэгтэй.</para>
+
+      <para>Баримтын эхийн дараа дараагийн шинэчлэлтүүдийг дээрх тушаалыг 
+	ашиглан татан авч болно. <application>CVSup</application> хэрэгсэл нь 
+	хамгийн сүүлийн удаа ажилласнаашаа хойших шинэчлэлтүүдийг зөвхөн татан 
+	авч хуулдаг учир эхний удаа бүрэн ажилласнаас хойш дараа дараагийн 
+	удаа <application>CVSup</application>-г ажиллуулахад илүү хурдан 
+	байдаг.</para>
+
+      <para>Эхийг татан авсныхаа дараа баримтыг шинэчлэх өөр нэг арга нь 
+	<filename
+	  class="directory">/usr/doc</filename> сангийн 
+	<filename>Makefile</filename>-аар дэмжигдсэн байдаг. 
+	<filename>/etc/make.conf</filename> файлд 
+	<makevar>SUP_UPDATE</makevar>, <makevar>SUPHOST</makevar> болон 
+	<makevar>DOCSUPFILE</makevar>-ийг тохируулснаар доорхийг 
+	ажиллуулах боломжтой болно:</para>
+
+      <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/doc</userinput>
+&prompt.root; <userinput>make update</userinput></screen>
+
+      <para><filename>/etc/make.conf</filename>-д зориулсан 
+	&man.make.1;-ийн эдгээр тохируулгууд ийм байдаг:</para>
+
+      <programlisting>SUP_UPDATE= yes
+SUPHOST?= cvsup.freebsd.org
+DOCSUPFILE?= /usr/share/examples/cvsup/doc-supfile</programlisting>
+
+      <note>
+	<para><makevar>SUPHOST</makevar>
+	  болон <makevar>DOCSUPFILE</makevar> утгад <literal>?=</literal>-г 
+	  өгснөөр бүтээх тушаалын мөрөөс өөрчлөх боломжийг бүрдүүлдэг. 
+	  Энэ нь <filename>make.conf</filename>-д тохируулгууд нэмэх 
+	  зөвлөсөн арга юм. Ингэснээр өөр өөр тохируулгын утгыг тест хийх 
+	  болгонд файлыг засварлах шаардлагагүй болгодог.</para>
+      </note>
+    </sect2>
+
+    <sect2 id="updating-documentation-options">
+      <title>Баримтын эхийн тааруулж болох тохируулгууд</title>
+
+      <para>&os;-ийн баримтжуулалтыг бүтээж шинэчлэх систем нь баримтын 
+	зөвхөн тодорхой хэсгийг шинэчлэх эсвэл тусгай орчуулгыг бүтээх 
+	процессийг амарчлах хэдэн тохируулгыг дэмждэг. Эдгээр тохируулгуудыг 
+	<filename>/etc/make.conf</filename> файлд бүхэл системийн 
+	хувьд зааж өгөх юм уу эсвэл &man.make.1; хэрэгсэлд тушаалын 
+	мөрийн тохиргоо маягаар зааж өгч болно.</para>
+
+      <para>Дараах тохируулгууд нь эдгээрийн зарим нь юм:</para>
+
+      <variablelist>
+	<varlistentry>
+	  <term><makevar>DOC_LANG</makevar></term>
+
+	  <listitem>
+	    <para>Бүтээж суулгах хэл ба кодчилолын жагсаалт, жишээ нь 
+	      Англи баримтад зөвхөн зориулсан <literal>en_US.ISO8859-1</literal>
+	      байна.</para>
+	  </listitem>
+	</varlistentry>
+
+	<varlistentry>
+	  <term><makevar>FORMATS</makevar></term>
+
+	  <listitem>
+	    <para>Бүтээх ганц хэлбэржүүлэлт эсвэл гаралтын хэлбэржүүлэлтийн 
+	      жагсаалт. Одоогоор <literal>html</literal>,
+	      <literal>html-split</literal>, <literal>txt</literal>,
+	      <literal>ps</literal>, <literal>pdf</literal>,
+	      болон <literal>rtf</literal> дэмжигдсэн байгаа.</para>
+	  </listitem>
+	</varlistentry>
+
+	<varlistentry>
+	  <term><makevar>SUPHOST</makevar></term>
+
+	  <listitem>
+	    <para>Шинэчлэхэд ашиглах <application>CVSup</application> 
+	      серверийн хостын нэр.</para>
+	  </listitem>
+	</varlistentry>
+      </variablelist>
+
+      <para>&os; дээрх системийн тохируулга болон дэмжигдсэн бүтээлтийн 
+	хувьсагчуудын талаар дэлгэрэнгүйг &man.make.conf.5;-с үзнэ үү.</para>
+
+      <para>&os;-ийн баримтжуулалт бүтээх системийн дэмждэг бүтээлтийн 
+	хувьсагчуудын талаар дэлгэрэнгүйг 
+	<ulink url="&url.doc.langbase;/books/fdp-primer">Шинэ хувь нэмэр оруулагчдад 
+	  зориулсан &os; баримтжуулах төслийн гарын авлагаас</ulink> үзнэ үү.</para>
+    </sect2>
+
+    <sect2 id="updating-installed-documentation">
+      <title>&os;-ийн баримтуудыг эхээс суулгах нь</title>
+
+      <para>Баримтын эхийн хамгийн сүүлийн хормын хувилбарыг 
+	<filename class="directory">/usr/doc</filename> санд татаж авснаар 
+	суулгагдсан баримтын шинэчлэлтийг хийхэд бүх юм бэлэн болно.</para>
+
+      <para><makevar>DOC_LANG</makevar> makefile-ийн тохиргоонд заагдсан 
+	бүх хэлний бүрэн шинэчлэлтийг дараахийг бичин хийж болно:</para>
+
+      <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/doc</userinput>
+&prompt.root; <userinput>make install clean</userinput></screen>
+
+      <para>Хэрэв <filename>make.conf</filename> нь зөв 
+	<makevar>DOCSUPFILE</makevar>, <makevar>SUPHOST</makevar>
+	болон <makevar>SUP_UPDATE</makevar> тохиргоонуудтайгаар 
+	тохируулагдсан бол суулгах алхмыг баримтын шинэчлэлттэй цуг 
+	хамтатган ингэж хийж өгч болно:</para>
+
+      <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/doc</userinput>
+&prompt.root; <userinput>make update install clean</userinput></screen>
+
+      <para>Хэрэв зөвхөн тусгай хэлний шинэчлэлт хэрэгтэй бол 
+	<filename class="directory">/usr/doc</filename>-ийн тухайн хэлний 
+	тусгай дэд санд &man.make.1;-ийг ажиллуулж болно, жишээ нь:</para>
+
+      <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/doc/en_US.ISO8859-1</userinput>
+&prompt.root; <userinput>make update install clean</userinput></screen>
+
+      <para>Суулгах гаралтын хэлбэржүүлэлтийг <makevar>FORMATS</makevar> 
+	бүтээлтийн хувьсагчийг зааж өгөн хийж өгч болно, 
+	жишээ нь:</para>
+
+      <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/doc</userinput>
+&prompt.root; <userinput>make FORMATS='html html-split' install clean</userinput></screen>
+    </sect2>
+
+<!-- FIXME: Waiting for a working docsnap server... -->
+<![ IGNORE [
+    <sect2 id="docsnap">
+      <sect2info>
+	<authorgroup>
+	  <author>
+	    <firstname>Пав</firstname>
+	    <surname>Лукистник</surname>
+	    <contrib>Мэдээллээр хангасан </contrib>
+	  </author>
+	</authorgroup>
+      </sect2info>
+
+      <title>Docsnap-ийг ашиглах нь</title>
+
+      <indexterm><primary>Updating and Upgrading</primary></indexterm>
+
+      <indexterm>
+	<primary>Docsnap</primary>
+	<see>Updating and Upgrading</see>
+      </indexterm>
+
+      <para><application>Docsnap</application> нь &os;-ийн баримтуудыг 
+	хялбар, хурдан аргаар шинэчлэхэд зориулагдсан &man.rsync.1; 
+	репозитор юм. <quote><application>Docsnap</application> сервер</quote> 
+	нь баримтын эхүүдийг дагаж тэдгээрийг цаг бүр HTML хэлбэрт бүтээж 
+	байдаг. <filename role="package">textproc/docproj</filename> нь 
+	<application>Docsnap</application>-д хэрэггүй байдаг. Учир нь 
+	зөвхөн бүтээсэн баримтад зориулсан нөхөөсүүд байдаг болохоор тэр юм.</para>
+
+      <para>Энэ техникийг ашиглахад шаардлагатай цорын ганц зүйл нь 
+	<filename role="package">net/rsync</filename> порт юм уу эсвэл багц 
+	байдаг. Үүнийг нэмэхийн тулд дараах тушаалыг ашиглана:</para>
+
+      <screen>&prompt.root; <userinput>pkg_add -r rsync</userinput></screen>
+
+      <note>
+	<para><application>Docsnap</application> нь 
+	  <filename class="directory">/usr/share/doc</filename>-д суулгагдсан 
+	  баримтыг шинэчлэхэд зориулж анхлан хөгжүүлэгдсэн боловч дараах жишээнүүдийг 
+	  бусад сангуудын хувьд тохируулан ашиглаж болно. Хэрэглэгчийн сангуудын 
+	  хувьд энэ нь <username>root</username> эрхийг шаарддаггүй.</para>
+      </note>
+
+      <para>Баримтын цуглуулгыг шинэчлэхийн тулд дараах тушаалыг 
+	ажиллуулна:</para>
+
+      <screen>&prompt.root; <userinput>rsync -rltvz <replaceable>docsnap.sk.FreeBSD.org</replaceable>::docsnap <replaceable>/usr/share/doc</replaceable></userinput></screen>
+
+      <note>
+	<para>Одоогоор зөвхөн нэг <application>Docsnap</application> 
+	  сервер байгаа, <hostid>docsnap.sk.FreeBSD.org</hostid> дээр 
+	  харуулагдсан байгаа.</para>
+      </note>
+
+      <para>Энд <option>--delete</option> тохируулыг ашиглах хэрэггүй, 
+	учир нь <command>make installworld</command> тушаалын үеэр 
+	<filename class="directory">/usr/share/doc</filename> 
+	санд суулгагдсан зарим зүйлсийг санамсаргүйгээр устгаж болох юм. 
+	Цэвэрлэхийн тулд энэ тушаалыг ашиглана:</para>
+
+      <screen>&prompt.root; <userinput>rsync -rltvz --delete <replaceable>docsnap.sk.FreeBSD.org</replaceable>::docsnap/??_??\.\* <replaceable>/usr/share/doc</replaceable></userinput></screen>
+
+      <para>Хэрэв баримтын хэсгийг шинэчлэх шаардлагатай бол жишээ нь 
+	Англи баримтыг зөвхөн шинэчлэх бол дараах тушаалыг ашиглах 
+	шаардлагатай:</para>
+
+      <screen>&prompt.root; <userinput>rsync -rltvz <replaceable>docsnap.sk.FreeBSD.org</replaceable>::docsnap/en_US.ISO8859-1 <replaceable>/usr/share/doc</replaceable></userinput></screen>
+    </sect2>
+]]>
+  </sect1>
+
   <sect1 id="current-stable">
     <title>Хөгжүүлэлтийн салбарыг дагах нь</title>
     <indexterm><primary>-CURRENT</primary></indexterm>
     <indexterm><primary>-STABLE</primary></indexterm>
 
     <para>FreeBSD-ийн хоёр хөгжүүлэлтийн салбар байдаг: &os.current; болон 
       &os.stable;. Энэ хэсэгт эдгээр тус бүрийг тайлбарлаж өөрийн системийг тус 
 	тусын модны хувьд хамгийн шинэ хэлбэрт байнга байлгах талаар тайлбарлах болно. 
 	&os.current; эхлээд хэлэлцэгдэх бөгөөд дараа нь &os.stable;-ийн тухай
 	яригдах болно.</para>
 
     <sect2 id="current">
       <title>&os;-ийн одоо үеийн хэлбэрт байх нь</title>
 
       <para>Та үүнийг уншихдаа &os.current; нь &os;-ийн хөгжүүлэлтийн 
 	<quote>bleeding edge салбар буюу амжилт ололтын хамгийн тэргүүний 
 	салбар</quote> гэдгийг санаарай. &os.current; хэрэглэгчдийг техникийн өндөр 
 	чадавхитай бөгөөд системийн хүнд хэцүү асуудлуудыг өөрсдөө шийдвэрлэх 
 	чадвартай байна гэж тооцдог. Хэрэв та &os;-д анхлан суралцагч бол 
 	үүнийг суулгахаасаа өмнө дахин сайн бодоорой.</para>
 
       <sect3>
 	<title>&os.current; гэж юу вэ?</title>
 	<indexterm><primary>хормын агшны хувилбар</primary></indexterm>
 
 	<para>&os.current; нь &os;-ийн хамгийн сүүлийн үеийн ажлын эх юм. 
 	     Энэ нь хийгдэж байгаа ажлууд, туршилтын өөрчлөлтүүд болон програм хангамжийн 
 	     дараагийн албан ёсны хувилбарт байхгүй ч байж болох эсвэл байж ч болох 
 	     шилжилтийн аргуудыг багтаадаг. &os;-ийн олон хөгжүүлэгчид &os.current;-ийн 
 	     эх кодыг өдөр болгон эмхэтгэн хөрвүүлж байдаг боловч эхийг бүтээх боломжгүй үе бас 
 	     байдаг. Эдгээр асуудлууд нь боломжийн хэрээр хурдан шийдэгддэг боловч 
 	  &os.current; нь сүйрэл авчрах эсвэл тун их хүссэн ажиллагааг авчрах эсэх нь 
 	     та яг ямар агшинд эх кодыг татаж авснаас хамаарах юм!</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>&os.current; хэнд хэрэгтэй вэ?</title>
 
 	<para>&os.current; нь үндсэн 3 сонирхлын бүлэгт зориулагдан
 		хийгдсэн:</para>
 
 	<orderedlist>
 	  <listitem>
 	    <para>Эх модны зарим хэсэг дээр идэвхтэйгээр ажиллаж байгаа &os;-ийн хүрээний 
 		гишүүд болон <quote>current буюу одоо үеийн хэлбэрт</quote> байлгах нь 
 		туйлын шаардлага болсон хүмүүст.</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>&os.current;-г аль болох ухаалаг байлгахыг хичээж асуудлуудыг шийдвэрлэхэд
 		цагаа зарах хүсэлтэй байдаг идэвхтэй тест хийгч &os;-ийн хүрээний гишүүд. 
 		Эдгээр хүмүүс нь өөрчлөлтүүд болон  &os;-ийн ерөнхий чиглэлд цаг үеийн 
 		саналуудыг тусгахыг хүсэж тэдгээрийг шийдэх засваруудыг илгээдэг бас хүмүүс 
 		юм..</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Юу болж байгааг зөвхөн харж мэдэж байхыг хүссэн эсвэл одоо үеийн эхийг 
 		лавлагааны зорилгоор ашиглахыг зөвхөн хүссэн хүмүүс (өөрөөр хэлбэл 
 		ажиллуулах биш <emphasis>унших</emphasis> зорилгоор).
 		Эдгээр хүмүүс нь хааяа бас санал гаргаж кодонд хувь нэмэр оруулдаг.</para>
 	  </listitem>
 	</orderedlist>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>&os.current; нь юу <emphasis>Биш</emphasis> вэ?</title>
 
 	<orderedlist>
 	  <listitem>
 	    <para>Та зарим нэг дажгүй шинэ боломж байгааг сонссон учраас бусдаас 
 		түрүүлж урьдчилсан хувилбарын тэдгээр битүүдийг авах таны нэн тэргүүний 
 		арга зам. Шинэ боломжийг авч эхэнд байна гэдэг нь та шинэ алдаанууд,
 		хорхойнуудыг бас авч эхэнд байна гэсэн үг юм.</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Алдааны засваруудыг хурдан авах арга зам. &os.current;-ийн 
 		өгөгдсөн дурын хувилбар нь илэрсэн алдаануудыг засахын хажуугаар бас 
 		магадгүй шинэ алдаанууд бас гаргаж байдаг.</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Аль ч үед <quote>албан ёсоор дэмжигдсэн</quote>. Бид өөрсдийн 
 		чадлын хирээр <quote>хууль ёсны</quote> 3 &os.current; бүлгийн 
 		аль нэгэнд хүмүүст бодитоор туслахыг хичээдэг, гэхдээ бидэнд ердөө л  
 		техникийн дэмжлэг үзүүлэх <emphasis>цаг байдаггүй</emphasis>.
 		Энэ нь бид хүмүүст туслах дургүй өөдгүй муухай хүмүүс учраас гэсэн үг 
 		биш юм (хэрэв бид байгаагүй бол бид &os;-г хийж байхгүй байх байсан).
 		Бид ердөө л өдрийн хэдэн зуун захидлуудад хариулахын  
 		<emphasis>хажуугаар</emphasis> FreeBSD дээр ажиллаж чаддаггүй! 
 		&os;-г сайжруулах болон туршилтын кодон дээр тавигдсан маш олон 
 		асуултуудад хариулах хоёр сонголтын эхнийхийг хөгжүүлэгчид сонгосон 
 		юм.</para>
 	  </listitem>
 	</orderedlist>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>&os.current; ашиглах нь</title>
       
 	<indexterm>
 	  <primary>-CURRENT</primary>
 	  <secondary>ашиглах нь</secondary>
 	</indexterm>
 	<orderedlist>
 	  <listitem>
 	    <para>&a.current.name; болон &a.svn-src-head.name; жагсаалтуудад элсэн орно уу. 
 		Энэ нь зөвхөн сайн санаанаас гадна бас <emphasis>чухал</emphasis> 
 		юм. Хэрэв та <emphasis>&a.current.name;</emphasis> жагсаалтад 
 		ороогүй бол системийн одоогийн төлвийн талаар хүмүүсийн  өгч байгаа санал 
 		хүсэлтүүдийг харахгүй учраас бусдын аль хэдийн олоод шийдсэн маш их асуудлууд 
 		дээр магадгүй та бүдрэн төөрөлдөж дуусах биз ээ. Бүр илүү чухал зүйл нь юу вэ гэвэл
 		таны системийн эрүүл мэндэд эгзэгтэй байж болох чухал мэдээнүүдээс та хоцрох 
 		болно.</para>
 
 	    <para>&a.svn-src-head.name; жагсаалт нь кодонд оруулсан өөрчлөлт бүрийн 
 		бүртгэл оруулгыг болзошгүй сөрөг нөлөөнүүдийн талаар тохирсон мэдээллийн 
 		хамтаар танд харах боломжийг олгодог.</para>
 
 	    <para>Эдгээр жагсаалтууд эсвэл байгаа бусдын аль нэгэнд элсэхийн тулд 
 		&a.mailman.lists.link; хаяг уруу орж элсэхийг хүссэн жагсаалтаа 
 		сонгоорой. Дарааллын үлдсэн зааврууд тэнд байгаа болно. Хэрэв та 
 	        бүх л эх модон дахь өөрчлөлтийг дагах сонирхолтой байгаа бол 
 	        &a.svn-src-all.name; жагсаалтад бүртгүүлэхийг бид зөвлөж байна.</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>&os;-ийн <link linkend="mirrors">толин тусгал</link>аас 
 		эхийг авна. Та үүнийг хоёр аргаар хийж болно:</para>
 
 	    <orderedlist>
               <indexterm>
                 <primary><command>cvsup</command></primary>
               </indexterm>
               <indexterm>
                 <primary><command>cron</command></primary>
               </indexterm>
               <indexterm>
 	        <primary>-CURRENT</primary>
 		<secondary><application>CVSup</application> ашиглан сүүлийн хэлбэрт аваачих</secondary>
 	      </indexterm>
 
 	      <listitem>
 		<para><filename>/usr/share/examples/cvsup</filename> санд байх 
 			<filename>standard-supfile</filename> гэж нэрлэгдсэн 
 			<filename>supfile</filename>-тай цуг 
 			<link linkend="cvsup">cvsup</link> програм ашигла. 
 			Энэ нь бүхэл цуглуулгыг нэг л удаа авч дараа нь зөвхөн өөрчлөгдсөнүүдийг
 			танд авах боломжийг олгодог хамгийн сайшаасан арга юм.
 			Олон хүмүүс <command>cvsup</command>-г <command>cron</command>-с 
 			ажиллуулж өөрсдийн эхийг хамгийн сүүлийн хэлбэрт автоматаар 
 			аваачдаг. Та дээр дурдсан жишээ <filename>supfile</filename>-г 
 			өөрчлөн <link linkend="cvsup">cvsup</link>-г өөрийн орчны хувьд 
 			тохируулах хэрэгтэй.</para>
 		<note>
 		  <para>Жишээ <filename>standard-supfile</filename> нь 
 		    &os.current;-ийн биш &os;-ийн аюулгүй байдлын тусгай 
 		    салбарыг дагахад хэрэглэгдэнэ. Танд энэ файлыг засварлаж дараах 
 		    мөрийг өөрчлөх хэрэгтэй болно:</para>
 
 		  <programlisting>*default release=cvs tag=RELENG_<replaceable>X</replaceable>_<replaceable>Y</replaceable></programlisting>
 
 		  <para>Дээрх мөрийг дараах мөрөөр сольно:</para>
 
 		  <programlisting>*default release=cvs tag=.</programlisting>
 
 		  <para>Хэрэгцээтэй хаяг/шошгонуудын дэлгэрэнгүй тайлбарыг 
 		    гарын авлагын <link
 		      linkend="cvs-tags">CVS хаяг/шошгонууд</link> хэсгээс үзнэ үү.</para>
 		</note>
 	      </listitem>
 
               <indexterm>
 	        <primary>-CURRENT</primary>
 		<secondary>CTM ашиглан сүүлийн хэлбэрт аваачих</secondary>
 	      </indexterm>
 	      <listitem>
 		<para><application><link
 		  linkend="ctm">CTM</link></application> хэрэгслийг ашигла.
 			Хэрэв та маш муу холболттой (өндөр үнэтэй холболтууд эсвэл 
 			зөвхөн цахим захидлын хандалт) бол <application>CTM</application>
 			нь сонголт болох юм. Гэхдээ энэ нь бөөн зовлон бөгөөд та эвдэрсэн 
 			файлуудтай үлдэж болох юм. Энэ нь үүнийг ховор ашиглахад хүргэдэг бөгөөд 
 			ингэснээр ажиллахгүй байх боломжийг нэлээн удаан хугацаагаар ихэсгэдэг.
 			Бид 9600&nbsp;bps модем болон түүнээс хурдан холболттой хүмүүст 
 			<application><link linkend="cvsup">CVSup</link></application>-г 
 			ашиглахыг зөвлөдөг.
 		</para>
 	      </listitem>
 	    </orderedlist>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Хэрэв та эхийг зөвхөн харахаар биш ажиллуулахаар татаж авч байгаа бол 
 		зөвхөн сонгосон хэсгүүдийг биш &os.current;-ийн <emphasis>бүх</emphasis>
 		эхийг татаж аваарай. Үүний шалтгаан нь эхийн төрөл бүрийн хэсгүүд нь бусад хаа нэгтээ байгаа 
 		шинэчлэлтүүдээс хамаардаг бөгөөд зөвхөн хэсэг бүлэг эхийг хөрвүүлэхийг оролдох нь 
 		таныг бараг л баталгаатайгаар асуудалтай учруулах болно.</para>
 
 	  <indexterm>
 	    <primary>-CURRENT</primary>
 	    <secondary>хөрвүүлэх</secondary>
 	  </indexterm>
 	    <para>&os.current;-ийг хөрвүүлэхээсээ өмнө <filename>/usr/src</filename> 
 		дахь <filename>Makefile</filename>-г анхааралтай уншина уу.
 		Эхний удаа та хамгийн багаар бодоход шинэчлэлтийн процессийн хэсэг болох <link
 	      linkend="makeworld">шинэ цөмийг суулгаж ертенцийг дахин бүтээх</link> хэсгээр 
 		дамжих хэрэгтэй. &a.current; болон <filename>/usr/src/UPDATING</filename> 
 		файлыг унших нь биднийг дараагийн хувилбар уруу шилжихэд заримдаа шаардлагатай 
 		болдог бусад эхлүүлэх процедуруудын хувьд хамгийн сүүлийн мэдээлэлтэй  байлгах 
 		боломжийг бидэнд олгодог.</para>
 	  </listitem>
 	      
 	  <listitem>
 	    <para>Идэвхтэй бай! Хэрэв та &os.current; ажиллуулж байгаа бол 
 		түүний талаар таныг юу хэлэхийг ялангуяа хэрэв танд өргөжүүлэлт эсвэл 
 		алдааны засваруудын талаар санал хүсэлт байвал түүнийг бид мэдэхийг 
 		хүсдэг юм. Хавсаргасан кодтой санал хүсэлтүүдийг хамгийн их урам зоригтойгоор 
 		хүлээн авдаг билээ!</para>
 	  </listitem>
 	</orderedlist>
       </sect3>
     </sect2>
   
     <sect2 id="stable">
       <title>&os;-ийн тогтвортой хэлбэрт байх нь</title>
 
       <sect3>
 	<title>&os.stable; гэж юу вэ?</title>
 	<indexterm><primary>-STABLE</primary></indexterm>
 
 	<para>&os.stable; нь үндсэн хувилбарууд гардаг бидний хөгжүүлэлтийн салбар юм.
 		Өөрчлөлтүүд нь эхлээд тест хийгдэх зорилгоор &os.current; уруу ордог гэсэн 
 		ерөнхий төсөөлөл/таамаглалтайгаар янз бүрийн зөвшөөрлөөр энэ салбар уруу 
 		ордог. Энэ нь <emphasis>одоо болтол</emphasis> хөгжүүлэлтийн салбар 
 		бөгөөд гэхдээ энэ нь ямар ч үед &os.stable;-д зориулагдсан эх нь ямар ч зорилгод 
 		тохирч эсвэл тохирохгүй байж болно гэсэн үг юм. Энэ нь эцсийн хэрэглэгчид 
 		зориулагдсан эх үүсвэр бус ердөө л өөр нэг инженерчлэлийн хөгжүүлэлтийн арга зам 
 		юм.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>&os.stable; хэнд хэрэгтэй вэ?</title>
 
 	<para>Хэрэв та FreeBSD-ийн хөгжүүлэлтийн процессод хувь нэмэр оруулах сонирхолтой,  
 		энэ нь ялангуяа FreeBSD-ийн дараагийн <quote>гарах</quote> хувилбартай холбоотой байдаг, 
 		эсвэл юу болж байгааг мэдэж байх сонирхолтой байгаа бол та дараах 
 		&os.stable;-г бодолцох хэрэгтэй.</para>
 
 	<para>Аюулгүй байдлын засварууд бас &os.stable; салбар уруу орж байдаг нь 
 		үнэн боловч та үүнийг хийхийн тулд &os.stable;-г заавал дагах 
 		<emphasis>хэрэггүй</emphasis>. FreeBSD-ийн аюулгүй байдлын 
 		зөвлөмжүүд нь тухайн хувилбарт хамааралтай асуудлыг хэрхэн засах тухай 
 		тайлбарладаг 
 	  <footnote><para>Энэ нь бүр яг үнэн биш юм. Бид FreeBSD-ийн хуучин хувилбаруудыг 
 		үргэлж дэмжиж чадахгүй, гэхдээ бид тэдгээрийг олон жилийн турш дэмжсээр 
 		ирсэн. FreeBSD-ийн хуучин хувилбаруудын одоогийн аюулгүй байдлын бодлогын 
 		бүрэн тайлбарыг <ulink
   	    url="&url.base;/security/">http://www.FreeBSD.org/security/</ulink>-с
 		үзнэ үү.</para>
 	  </footnote>
 		бөгөөд зөвхөн аюулгүй байдлын үүднээс бүхэл бүтэн хөгжүүлэлтийн салбарыг 
 		дагаж байна гэдэг бас зөндөө олон хүсээгүй өөрчлөлтүүдийг авчрах 
 		магадлалтай юм.</para>
 
 	<para>Бид &os.stable; салбар үргэлж хөрвүүлэгдэн эмхэтгэгдэж дандаа ажилладаг байлгахаар 
 		чармайж байдаг боловч энэ нь баталгаатай биш юм. Нэмж хэлэхэд код нь &os.stable;-д 
 		орохоосоо өмнө &os.current;-д хөгжүүлэгдэж байдаг боловч &os.current;-г 
 		ашиглан ажиллуулдгаас илүү &os.stable;-г хүмүүс ажиллуулдаг болохоор 
 		&os.current;-ийн хувьд илэрхий биш байсан алдаанууд болон булангийн тохиолдлууд 
 		&os.stable;-д  илрэх нь заримдаа зайлшгүй юм.</para>
 
 	<para>Эдгээр шалтгаануудаас болоод бид &os.stable;-г сохроор дагахыг танд 
 		<emphasis>зөвлөдөггүй</emphasis> бөгөөд энэ нь 
 		өөрийн хөгжүүлэлтийн орчиндоо кодыг эхлээд сайтар тест хийлгүйгээр 
 		үйлдвэрлэлд (production) ашиглаж байгаа серверүүдээ  &os.stable; 
 		уруу шинэчлэхгүй байхад танд ялангуяа чухал ач холбогдолтой юм.</para>
 
 	<para>Хэрэв танд үүнийг хийх эх үүсвэрүүд байхгүй бол бид FreeBSD-ийн хамгийн сүүлийн үеийн 
 		хувилбарыг ажиллуулж хоёртын шинэчлэлт хийх аргыг хувилбараас хувилбар уруу шилжихдээ 
 		ашиглахыг танд зөвлөж байна.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>&os.stable; ашиглах нь</title>
       
 	<indexterm>
 	  <primary>-STABLE</primary>
 	  <secondary>ашиглах нь</secondary>
 	</indexterm>
 	<orderedlist>
 	  <listitem>
 	    <para>&a.stable.name; жагсаалтад элсэн орно уу. Энэ нь  
 		&os.stable;-д илэрч болох бүтээлтийн хамаарлууд эсвэл 
 		тусгайлсан анхаарал шаардлагатай өөр бусад асуудлуудын талаар 
 		танд мэдээлж байх болно. Хөгжүүлэгчид нь зарим нэг маргаантай засвар 
 		эсвэл шинэчлэлийн талаар бодож байгаа талаараа бас энэ захидлын жагсаалтад 
 		мэдээлдэг бөгөөд ийнхүү санал болгож байгаа өөрчлөлтийн талаар хэрэглэгчдэд 
 		ямар нэг асуудал байвал тэдэнд эргээд хариу өгөх боломж олгодог юм.</para>
 
 	    <para>Өөрийн дагаж байгаа салбарын тохирох <application>SVN</application>
 	      жагсаалтад элсэн орох хэрэгтэй. Жишээ нь хэрэв та 7-STABLE салбарыг дагаж 
 	      байгаа бол &a.svn-src-stable-7.name; жагсаалтад элсэн ороорой. 
 	      Энэ нь кодонд оруулсан өөрчлөлт бүрийн 
 	      бүртгэл оруулгыг болзошгүй сөрөг нөлөөнүүдийн талаар тохирсон мэдээллийн 
 	      хамтаар танд харах боломжийг олгодог.</para>
 
 	    <para>Эдгээр жагсаалтууд эсвэл байгаа бусдын аль нэгэнд элсэхийн тулд 
 		&a.mailman.lists.link; хаяг уруу орж элсэхийг хүссэн жагсаалтаа 
 		сонгоорой. Дарааллын үлдсэн зааврууд тэнд байгаа болно. Хэрэв та 
 	        бүх л эх модон дахь өөрчлөлтийг дагах сонирхолтой байгаа бол 
 	        &a.svn-src-all.name; жагсаалтад бүртгүүлэхийг бид зөвлөж байна.</para>
 	  </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Хэрэв та шинэ систем суулгаж &os.stable;-ээс бүтээсэн сар бүрийн хормын 
 		агшны хувилбарыг түүн дээр ажиллуулахыг хүсэж байгаа бол дэлгэрэнгүй 
 		мэдээллийн талаар <ulink url="&url.base;/snapshots/">
 		Хормын агшны хувилбарууд</ulink> вэб хуудаснаас шалгана уу.
 		Үүнээс гадна хамгийн сүүлийн үеийн &os.stable; хувилбарыг  
 		<link linkend="mirrors">толин тусгалын хаягууд</link>аас 
 		татан авч суулгах боломжтой бөгөөд доор дурдсан заавруудыг дагаж 
 		өөрийн системийг хамгийн сүүлийн үеийн &os.stable; эх код уруу 
 		шинэчилж болох юм.</para>
 
 	    <para>Хэрэв та &os;-ийн урдны хувилбар аль хэдийн ажиллуулж байгаа бөгөөд 
 		эхээс шинэчлэхийг хүсэж байгаа бол &os;-ийн 
 		<link linkend="mirrors">толин тусгал хуудас</link>аас хялбараар 
 		хийж болно. Үүнийг хоёр аргаар хийж болно:</para>
 
 	    <orderedlist>
 	      <indexterm>
 		<primary><command>cvsup</command></primary>
 	      </indexterm>
 	      <indexterm>
 		<primary><command>cron</command></primary>
 	      </indexterm>
 	      <indexterm>
 	        <primary>-STABLE</primary>
 		<secondary><application>CVSup</application>  ашиглан сүүлийн хэлбэрт аваачих</secondary>
 	      </indexterm>
 	      <listitem>
 		<para><filename>/usr/share/examples/cvsup</filename> санд байх 
 			<filename>standard-supfile</filename> гэж нэрлэгдсэн 
 			<filename>supfile</filename>-тай цуг 
 			<link linkend="cvsup">cvsup</link> програм ашигла. 
 			Энэ нь бүхэл цуглуулгыг нэг л удаа авч дараа нь зөвхөн өөрчлөгдсөнүүдийг
 			танд авах боломжийг олгодог хамгийн сайшаасан арга юм.
 			Олон хүмүүс <command>cvsup</command>-г <command>cron</command>-с 
 			ажиллуулж өөрсдийн эхийг хамгийн сүүлийн хэлбэр автоматаар 
 			аваачдаг. Та дээр дурдсан жишээ <filename>supfile</filename>-г 
 			өөрчлөн <link linkend="cvsup">cvsup</link>-г өөрийн орчны хувьд 
 			тохируулах хэрэгтэй.</para>
 	      </listitem>
 
 	      <indexterm>
 	        <primary>-STABLE</primary>
 		<secondary>CTM ашиглан сүүлийн хэлбэрт аваачих</secondary>
 	      </indexterm>
 	      <listitem>
 		<para><application><link
 		  linkend="ctm">CTM</link></application> хэрэгслийг ашигла.
 			Хэрэв танд Интернэт уруу холбогдсон хурдан хямд холболт байхгүй бол 
 			энэ аргыг та ашиглах хэрэгтэй.
 		  </para>
 	      </listitem>
 	   </orderedlist>
 	 </listitem>
 
 	  <listitem>
 	    <para>Гол нь хэрэв та эхэд хурдан, шаардлагын улмаас хандах хэрэгтэй болоод 
 		холболтуудын зурвасын өргөн ач холбогдолгүй бол <command>cvsup</command> эсвэл 
 		<command>ftp</command> ашиглаарай. Бусад тохиолдолд 
 		<application>CTM</application>-г ашигла.</para>
 	  </listitem>
 
 	  <indexterm>
 	    <primary>-STABLE</primary>
 	    <secondary>хөрвүүлэх нь</secondary>
 	  </indexterm>
 	  <listitem>
 	    <para>&os.current;-ийг хөрвүүлэхээсээ өмнө <filename>/usr/src</filename> 
 		дахь <filename>Makefile</filename>-г анхааралтай уншина уу.
 		Эхний удаа та хамгийн багаар бодоход шинэчлэлтийн процессийн хэсэг болох <link
 	      linkend="makeworld">шинэ цөмийг суулгаж ертенцийг дахин бүтээх</link> хэсгээр 
 		дамжих хэрэгтэй. &a.current; болон <filename>/usr/src/UPDATING</filename> 
 		файлыг унших нь биднийг дараагийн хувилбар уруу шилжихэд заримдаа шаардлагатай 
 		болдог бусад эхлүүлэх процедуруудын хувьд хамгийн сүүлийн мэдээлэлтэй  байлгах 
 		боломжийг бидэнд олгодог.</para>
 	  </listitem>
 	</orderedlist>
       </sect3>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="synching">
     <title>Өөрийн эхийг хамгийн сүүлийн хэлбэрт аваачих нь</title>
     
     <para>Интернетийн (эсвэл цахим захидал) холболт ашиглан &os; төслийн эхүүдийн аль ч 
 	хэсгийн хувьд эсвэл таны юу сонирхож байгаагаас хамааран бүх хэсгүүдийг  
 	хамгийн шинэ байлгаж байх төрөл бүрийн аргууд байдаг. Бидний санал болгодог үндсэн 
 	үйлчилгээнүүд бол <link linkend="anoncvs">Anonymous буюу нэргүй 
       CVS</link>, <link linkend="cvsup">CVSup</link> болон <link
       linkend="ctm">CTM</link> юм.</para>
 
     <warning>
       <para>Өөрийн эх модны зөвхөн зарим хэсгийг шинэчлэх боломжтой боловч 
 	цорын ганц шинэчлэх арга бол модыг бүтнээр нь шинэчилж хэрэглэгчийн талбар 
 	(өөрөөр хэлбэл <filename>/bin</filename> болон 
         <filename>/sbin</filename> гэх мэт дэх хэрэглэгчийн талбарт ажилладаг 
 	бүх програмууд) болон цөмийн эхүүдийг дахин эмхэтгэх явдал юм. Өөрийн эх модны 
 	зөвхөн нэг хэсэг зөвхөн цөм эсвэл зөвхөн хэрэглэгчийн талбарыг шинэчлэх нь 
 	асуудлууд гарахад ихэвчлэн хүргэдэг. Эдгээр асуудлууд нь эмхэтгэлтийн үеийн 
 	алдаануудаас авахуулаад цөмийн сүйрлүүд эсвэл өгөгдлийн эвдрэлийг хүртэл 
 	хамардаг.</para>
     </warning>
 
     <indexterm>
       <primary>CVS</primary>
       <secondary>anonymous буюу нэргүй</secondary>
     </indexterm>
 
     <para><application>Нэргүй CVS</application> болон 
       <application>CVSup</application> нь эхийг шинэчлэхдээ 
 	<emphasis>татах</emphasis> загварыг хэрэглэдэг. 
 	<application>CVSup</application>-ийн хувьд хэрэглэгч (эсвэл 
 	<command>cron</command> скрипт) <command>cvsup</command>
 	програмыг эхлүүлэн хаа нэгтээ байгаа <command>cvsupd</command> 
 	серверт хандаж таны өөрийн файлуудыг хамгийн шинэ хэлбэрт авчирдаг. 
 	Таны хүлээн авах шинэчлэлтүүд нь хамгийн сүүлийн минут хүртэлх үеийнх 
 	байх бөгөөд та тэдгээрийг зөвхөн өөрийн хүссэн тэр үедээ авдаг. Та өөрийн 
 	шинэчлэлтүүдийг таны сонирхож байгаа тусгайлсан файлууд эсвэл сангуудаар 
 	хялбараар хязгаарлаж болно. Шинэчлэлтүүд нь таны юуг авахыг хүссэн болон танд 
 	юу байгаагаас хамааран серверээр тухайн үед үүсгэгддэг.
 	<application>Нэргүй CVS</application> нь алсын CVS repository 
 	буюу кодын архиваас өөрчлөлтүүдийг шууд татахыг түүнд зөвшөөрдөг 
 	<application>CVS</application>-ийн  ердөө л нэг өргөтгөл бөгөөд 
 	үүгээрээ <application>CVSup</application>-с арай илүү хялбар юм.
 	<application>CVSup</application> нь үүнийг хамаагүй илүү 
 	үр дүнтэйгээр хийж чаддаг боловч <application>Нэргүй CVS</application>-г 
 	ашиглахад илүү хялбар байдаг.</para>
 
     <indexterm>
       <primary><application>CTM</application></primary>
     </indexterm>
     <para>Нөгөө талаас <application>CTM</application> нь танд байгаа эхийг 
 	мастер архив дахь эхтэй лавлаж асуух зарчмаар харьцуулдаггүй бөгөөд өөрөөр хэлбэл 
 	тэдгээрийг татаж авдаггүй. Ингэхийн оронд харин өмнө нь ажиллуулснаас хойшх 
 	файл дахь өөрчлөлтүүдийг таньдаг скрипт өдөрт хэд хэдэн удаа мастер CTM машин 
 	дээр ажиллаж илэрсэн өөрчлөлтүүдийг шахаж дарааллын-дугаар тавин цахим 
 	захидлаар дамжуулахад зориулан кодчилдог (зөвхөн хэвлэгдэх боломжтой ASCII 
 	хэлбэрээр). Эдгээр <quote>CTM дельтануудыг</quote> авсаны дараа 
 	тэдгээрийг автоматаар декод хийж шалган хэрэгчид байгаа эхийн хуулбарт 
 	өөрчлөлтүүдийг хийх &man.ctm.rmail.1; хэрэгсэл уруу өгдөг. Энэ процесс 
 	нь <application>CVSup</application>-с хамаагүй илүү үр дүнтэй 
 	бөгөөд энэ нь <emphasis>татах</emphasis> биш харин 
 	<emphasis>түлхэх</emphasis> загвар учраас бидний серверийн эх үүсвэрт 
 	бага ачаалал учруулдаг юм.</para>
 
     <para>Мэдээж үүнээс гадна харилцан сул болон давуу талуудтай асуудлууд байдаг. 
 	Хэрэв та санамсаргүйгээр өөрийн архивын хэсгийг устгачих юм бол 
 	<application>CVSup</application> үүнийг илрүүлж эвдэрсэн хэсгүүдийг 
 	дахин бүтээж өгдөг. <application>CTM</application> ингэж 
 	хийдэггүй бөгөөд хэрэв та өөрийн эх модны зарим хэсгийг устгасан  
 	(бас нөөцлөн аваагүй) бол та дахин шинээр эхнээс нь (хамгийн сүүлийн үеийн 
 	CVS <quote>суурь дельтагаас</quote>) эхэлж 
 	<application>CTM</application>-ийн тусламжтайгаар бүгдийг дахин бүтээх
 	буюу эсвэл <application>Нэргүй CVS</application>-ийн тусламжтайгаар
 	муу битүүдийг ердөө л устгаж дахин сүүлийн хэлбэрт аваачих хэрэгтэй болно.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="makeworld">
     <title><quote>Ертөнц</quote>ийг дахин бүтээх нь</title>
 
     <indexterm>
       <primary><quote>Ертөнц</quote>ийг дахин бүтээх нь</primary>
     </indexterm>
     <para>Та өөрийн локал эх модоо &os;-ийн тухайн хувилбарын (&os.stable;, 
 	&os.current;, гэх зэрэг) хамгийн сүүлийн үеийн хэлбэрт аваачсаныхаа 
 	дараа та эх модоо ашиглан системийг дахин бүтээж болно.</para>
 
     <warning>
       <title>Нөөц хий</title>
 
       <para>Та дээрхийг хийхээсээ <emphasis>өмнө</emphasis> өөрийн системийг 
 	нөөцлөн авах нь ямар чухал болохыг энэ нь хангалттай хэлж өгч чаддаггүй.
 	Ертөнцийг дахин бүтээх нь (хэрэв та эдгээр заавруудыг дагасан тохиолдолд) 
 	хялбар боловч таныг алдаа гаргахад эсвэл бусдын эх модонд хийсэн алдаанууд 
 	нь таны системийг ачаалагдахгүй болгох нөхцөлд зайлшгүй хүргэдэг.</para>
 
       <para>Нөөц хийж авсан эсэхээ шалгаарай. Засварлах уян диск эсвэл ачаалагдах 
 	CD-г гарын дор байлгаарай. Магадгүй та үүнийг хэзээ ч хэрэглэхгүй байж болох 
 	юм, гэхдээ харамсахаасаа өмнө аюулгүй байж байх нь илүү дээр юм!</para>
     </warning>
 
     <warning>
       <title>Тохирох захидлын жагсаалтад бүртгүүл</title>
 
       <indexterm><primary>захидлын жагсаалт</primary></indexterm>
       <para>&os.stable; болон &os.current; салбарууд нь угаасаа 
 	<emphasis>хөгжүүлэлтэд байдаг</emphasis>. &os;-д хувь нэмэр 
 	оруулж байгаа хүмүүс нь хүн л учраас алдаанууд заримдаа гардаг.</para>
 
       <para>Заримдаа эдгээр алдаанууд нь нэг их хор хөнөөлгүй бөгөөд ердөө л таны 
 	системийг шинэ оношлогооны анхааруулга хэвлэхэд хүргэдэг. Эсвэл 
 	өөрчлөлт нь сүйрлийн байж болзошгүй байдаг бөгөөд таны системийг ачаалагдахгүй 
 	болгож эсвэл файлын системүүдийг чинь устгаж (эсвэл бүр муу юм болж) болох юм.</para>
 
       <para>Эдгээртэй адил асуудлууд гарвал асуудлын учир шалтгаан болон аль систем дээр 
 	энэ асуудал хамааралтайг тайлбарласан <quote>heads up буюу бүхний сонорт</quote>
 	хандсан зарлал тохирох захидлын жагсаалтад  илгээгддэг. Тэгээд 
 	<quote>all clear буюу бүгд цэвэр</quote> зарлал асуудал шийдэгдсэний дараа 
 	тавигддаг.</para>
 
       <para>Хэрэв та &os.stable; эсвэл &os.current;-ийг дагахыг оролдож &a.stable; 
 	эсвэл &a.current;-г харгалзуулан уншихгүй байгаа бол энэ нь та өөртөө гай төвөг асууж 
 	байна л гэсэн үг юм.</para>
     </warning>
 
     <warning>
       <title><command>make world</command> тушаалыг бүү ашигла</title>
 
       <para>Ихэнх хуучин баримтууд үүнд зориулан <command>make world</command>
 	тушаалыг ашиглахыг зөвлөдөг. Энэ тушаалыг ажиллуулснаар зарим нэг чухал алхмуудыг 
 	алгасах бөгөөд та юу хийж байгаагаа  мэдэж байгаа тохиолдолд үүнийг зөвхөн ашиглах 
 	хэрэгтэй. Бараг ихэнх тохиолдолд <command>make world</command> хийх нь  
 	буруу зүйл бөгөөд энд тайлбарласан процедурыг түүний оронд ашиглах ёстой юм.</para>
     </warning>
 
     <sect2>
       <title>Шалгагдсан аргаар өөрийн системийг шинэчлэх нь</title>
 
       <para>Өөрийн системийг шинэчлэхийн тулд өөрт чинь байгаа эхийн хувилбарт шаардлагатай байгаа 
 	бүтээхээс урьдах алхмууд та <filename>/usr/src/UPDATING</filename>
 	файлд байгаа эсэхийг шалгах хэрэгтэй бөгөөд үүний дараа доор дурдсан процедурыг 
 	ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/src</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make buildworld</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make buildkernel</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make installkernel</userinput>
 &prompt.root; <userinput>shutdown -r now</userinput></screen>
 
       <note>
 	<para><maketarget>buildworld</maketarget> алхмаас өмнө 
 	  <command>mergemaster -p</command> тушаалыг нэмж ажиллуулах 
 	    цөөн ховор тохиолдлууд байдаг. Эдгээрийн талаар <filename>UPDATING</filename>
 	    файлд тайлбарласан байдаг. Хэрэв та &os;-ийн нэг буюу олон голлох 
 	    хувилбаруудын дагуу шинэчлэл хийхгүй байгаа бол ерөнхийдөө энэ алхмыг 
 	    эмээлгүйгээр орхиж болох юм.</para>
       </note>
 
       <para><maketarget>installkernel</maketarget> амжилттай дууссаны 
 	дараа та ганц хэрэглэгчийн горим уруу ачаалах хэрэгтэй (өөрөөр хэлбэл&nbsp;
 	<command>boot -s</command> тушаалыг дуудагч мөрөөс ашиглана). 
 	Дараа нь доор дурдсан тушаалуудыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mount -a -t ufs</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mergemaster -p</userinput>
 &prompt.root; <userinput>cd /usr/src</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make installworld</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mergemaster</userinput>
 &prompt.root; <userinput>reboot</userinput></screen>
 
       <warning>
 	<title>Тайлбаруудыг цааш уншина уу</title>
 
 	<para>Дээр тайлбарласан дараалал нь зөвхөн таныг эхлэхэд туслах богино 
 	     сэргээлт болох юм. Гэхдээ хэрэв та ялангуяа өөрчлөн тохируулсан 
 	     цөмийн тохиргоо ашиглахыг хүсэж байгаа бол дараах хэсгүүдийг уншиж 
 	     алхам бүрийг сайтар ойлгох хэрэгтэй.</para>
       </warning>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><filename>/usr/src/UPDATING</filename> файлыг унш</title>
 
       <para>Өөр юм хийж эхлэхээсээ өмнө та <filename>/usr/src/UPDATING</filename>-г 
 	(эсвэл эх кодын хуулбар хаана байгаа тэндээс үүнтэй төстэй файлыг ) уншаарай. 
 	Энэ файл нь танд учирч болзошгүй асуудлуудын талаар  чухал мэдээлэл агуулдаг бөгөөд  
 	эсвэл таны ажиллуулах зарим нэг тушаалуудын дарааллын талаар заасан байдаг. 
 	Хэрэв <filename>UPDATING</filename> файл таны энд уншсантай зөрчилдөж 
 	байвал <filename>UPDATING</filename> файлд заасныг дагах хэрэгтэй.</para>
 
       <important>
 	<para><filename>UPDATING</filename> файлыг унших нь өмнө нь тайлбарласнаар 
 	     зөв захидлын жагсаалтад бүртгүүлэхтэй харьцуулах юм бол хүлээн зөвшөөрч болохуйц  
 	     орлогч байж чадахгүй юм. Энэ хоёр шаардлага нь нэмэлт бөгөөд заавал шаардлагатай 
 	     биш юм.</para>
       </important>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><filename>/etc/make.conf</filename> файлыг шалга</title>
       <indexterm>
         <primary><filename>make.conf</filename></primary>
       </indexterm>
 
       <para><filename>/usr/share/examples/etc/make.conf</filename> 
 	болон <filename>/etc/make.conf</filename> файлыг шалгаарай.
 	Эхнийх нь зарим нэг анхдагч тодорхойлолтуудыг агуулдаг &ndash; тэдгээрийн 
 	ихэнх нь тайлбар болон хаагдсан байдаг. Та системээ эхээс нь дахин бүтээх үедээ 
 	тэдгээрийг ашиглахын тулд <filename>/etc/make.conf</filename> 
 	файлд нэмэх хэрэгтэй. <filename>/etc/make.conf</filename> файлд 
 	нэмсэн болгон <command>make</command> тушаалыг ажиллуулах бүрд 
 	бас ашиглагддаг учир өөрийн системдээ зориулан тэдгээрийг боломжийн утгаар 
 	тохируулж өгөх нь зүйтэй юм.</para>
 
       <para>Ердийн хэрэглэгч <filename>/usr/share/examples/etc/make.conf</filename> 
 	файлд байдаг <makevar>CFLAGS</makevar> болон 
 	<makevar>NO_PROFILE</makevar> мөрүүдийг 
 	<filename>/etc/make.conf</filename> уруу хуулж 
 	тэдгээрийг тайлбар болгосныг болиулж нээхийг магадгүй хүсэж 
 	болох юм.</para>
 
       <para>Бусад тодорхойлолтуудыг (<makevar>COPTFLAGS</makevar>, 
 	<makevar>NOPORTDOCS</makevar> гэх зэрэг) шалгаж танд хамаатай 
 	эсэхээс хамаарч оруулах эсэхээ шийдээрэй.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><filename>/etc</filename> дэх файлуудыг шинэчил</title>
 
       <para><filename>/etc</filename> сан нь таны системийн тохиргооны мэдээллийн 
 	ихэнх хэсгийг агуулдгаас гадна системийг эхлүүлэхэд ажилладаг скриптүүд энд байдаг.
 	Эдгээр скриптүүдийн зарим нь FreeBSD-ийн хувилбараас хувилбарт өөрчлөгддөг.</para>
 
       <para>Тохиргооны файлуудын зарим нь бас системийг ажиллуулахад өдөр тутам хэрэглэгддэг.
 	Ялангуяа <filename>/etc/group</filename>-г дурдаж болно.</para>
 
       <para><command>make installworld</command> тушаалын суулгалт хийх хэсэг нь 
 	зарим нэг хэрэглэгчийн нэр эсвэл бүлгүүд байж байна гэж тооцдог тохиолдлууд байдаг.
 	Шинэчлэл хийж байх үед эдгээр хэрэглэгчид эсвэл бүлгүүд ихэнхдээ байхгүй байдаг. 
 	Энэ нь шинэчлэл хийхэд асуудал учруулдаг. Зарим тохиолдолд <command>make buildworld</command> 
 	нь эдгээр хэрэглэгчид эсвэл бүлгүүд байгаа эсэхийг шалгана.</para>
 
       <para>Үүний нэг жишээ нь <username>smmsp</username> хэрэглэгч нэмэгдсэн 
 	тохиолдол юм. &man.mtree.8; нь <filename>/var/spool/clientmqueue</filename>-г 
 	үүсгэхийг оролдох үед хэрэглэгчийн суулгалтын процесс энэ асуудлаас болж амжилтгүй
 	болж байсан.</para>
 
       <para>Үүний шийдэл нь &man.mergemaster.8;-г ертөнцийг бүтээхээс урд <option>-p</option> 
 	тохируулгатай ажиллуулах явдал юм. Энэ нь <maketarget>buildworld</maketarget> 
 	эсвэл <maketarget>installworld</maketarget> тушаалыг амжилттай болгоход 
 	зөвхөн шаардлагатай файлуудыг харьцуулдаг. Хэрэв таны хуучин <command>mergemaster</command> 
 	хувилбар <option>-p</option> тохируулгыг дэмждэггүй бол эх модон дахь шинэ хувилбарыг 
 	эхний удаа ажиллуулахдаа ашиглаарай:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/src/usr.sbin/mergemaster</userinput>
 &prompt.root; <userinput>./mergemaster.sh -p</userinput></screen>
 
       <tip>
 	<para>Хэрэв та ялангуяа хэтэрхий санаа зовж байгаа бол тухайн бүлэгт харьяалагдаж байгаа
 	нэрийг нь өөрчилж байгаа эсвэл устгаж байгаа ямар файлууд байгааг өөрийн системээс 
 	шалгаарай:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>find / -group <replaceable>GID</replaceable> -print</userinput></screen>
 
 	<para>дээрх нь <replaceable>GID</replaceable> (энэ бүлгийн нэр байж болно эсвэл
 	бүлгийн тоон ID байж болно) бүлгийн эзэмшдэг файлуудыг харуулна.</para>
       </tip>
     </sect2>
 
     <sect2 id="makeworld-singleuser">
       <title>Ганц хэрэглэгчийн горимд шилж</title>
       <indexterm><primary>ганц хэрэглэгчийн горим</primary></indexterm>
 
       <para>Та системийг ганц хэрэглэгчийн горимд эмхэтгэхийг хүсэж болох юм. 
 	Энэ нь шинэчлэлтийг арай илүү хурдасгах илэрхий ашиг тустайгаас гадна 
 	системийг дахин суулгах нь системийн стандарт хоёртын файлууд, 
 	libraries буюу туслах сангууд, оруулгын файлууд гэх зэрэг системийн 
 	маш олон чухал файлуудыг хөнддөг. Ажиллаж байгаа систем дээр эдгээрийг 
 	өөрчлөх нь (ялангуяа хэрэв тухайн үед таны систем дээр идэвхтэй хэрэглэгчид 
 	байвал) гай төвгийг өөрөө эрж байна гэсэн үг юм.</para>
 
       <indexterm><primary>олон хэрэглэгчийн горим</primary></indexterm>
       <para>Өөр нэг арга бол системийг олон хэрэглэгчийн горимд эмхэтгэж дараа нь 
 	суулгахдаа ганц хэрэглэгчийн горимд шилжин хийх явдал юм. Хэрэв та энэ замаар 
 	хийхийг хүсэж байвал бүтээлт дуустал дараах алхмууд дээр хүлээж байгаарай.
 	Та <maketarget>installkernel</maketarget> эсвэл 
 	<maketarget>installworld</maketarget> хийх хүртлээ ганц хэрэглэгчийн горимд 
 	оролгүйгээр хүлээж байж болно.</para>
 
       <para>Супер хэрэглэгч болоод та доор дурдсаныг:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>shutdown now</userinput></screen>
 
       <para>ажиллаж байгаа системээс ганц хэрэглэгчийн горим уруу оруулахдаа 
 	ажиллуулж болно.</para>
 
       <para>Өөр нэг арга нь системийг дахин ачаалаад ачаалалтын тушаал хүлээх мөрөн дээр 
 	<quote>single user буюу ганц хэрэглэгч</quote> тохируулгыг сонгоорой. 
 	Ингэхэд систем ганц хэрэглэгчийг ачаална. Бүрхүүлийн тушаал хүлээх мөрөнд та 
 	доор дурдсан тушаалуудыг ажиллуулах шаардлагатай:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>fsck -p</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mount -u /</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mount -a -t ufs</userinput>
 &prompt.root; <userinput>swapon -a</userinput></screen>
 
       <para>Энэ нь файлын системүүдийг шалгаж <filename>/</filename>-г 
 	дахин унших/бичихээр дахин холбож бусад бүх UFS файлын системүүдийг 
 	<filename>/etc/fstab</filename>-д заасны дагуу холбон дараа нь 
 	swap-ийг идэмвхжүүлэх болно.</para>
 
 
         <note>
           <para>Хэрэв таны CMOS цаг нь GMT биш локал хугацаагаар тохируулагдсан бол 
 		(хэрэв &man.date.1; тушаалын гаралт зөв цаг болон бүсийг харуулахгүй 
 		бол энэ нь үнэн) та дараах тушаалыг бас ажиллуулах хэрэгтэй болж 
 		болох юм:</para>
 <screen>&prompt.root; <userinput>adjkerntz -i</userinput></screen>
 
           <para>Энэ нь таны локал цагийн бүсийн тохируулгуудыг зөвөөр тохируулж өгдөг &mdash; 
 		үүнийг хийхгүй бол та дараа нь зарим асуудлуудтай тулгарч магадгүй.
           </para>
         </note>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><filename>/usr/obj</filename>-г устга</title>
 
       <para>Системийн хэсгүүд дахин бүтээгдсэнийхээ дараа (анхдагчаар) 
 	<filename>/usr/obj</filename> дахь сангуудад байршдаг. Эдгээр сангууд нь 
 	<filename>/usr/src</filename> дотор байгааг халхалдаг.</para>
 
       <para>Та <command>make buildworld</command> процессийг хурдасгаж болох бөгөөд 
 	энэ санг бас устгаснаар хамаарлын зовлонгуудаас өөрийгөө магадгүй аврах болно.</para>
 
       <para><filename>/usr/obj</filename> доторх зарим файлуудад immutable 
 	буюу хувиршгүй туг тавигдсан (дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.chflags.1;-с үзнэ үү ) 
 	байж болох бөгөөд түүнийг эхлээд арилгах хэрэгтэй.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/obj</userinput>
 &prompt.root; <userinput>chflags -R noschg *</userinput>
 &prompt.root; <userinput>rm -rf *</userinput></screen>
     </sect2>
 
     <sect2 id="updating-upgrading-compilebase">
       <title>Үндсэн системийг дахин эмхэтгэ</title>
 
       <sect3>
 	<title>Гаралтыг хадгалах нь</title>
 
 	<para>&man.make.1;-г ажиллуулахдаа гарах үр дүнг өөр файл уруу хадгалах нь 
 	зүйтэй юм. Хэрэв ямар нэг юм болохоо боливол та алдааны мэдэгдлийн хуулбартай 
 	байх болно. Энэ нь танд юу буруутсаныг шинжлэхэд чинь тус болохгүй байж болох боловч 
 	та өөрийн энэ асуудлаа &os;-ийн аль нэг захидлын жагсаалт уруу илгээсэн тохиолдолд 
 	бусдад тус болж болох юм.</para>
 
 	<para>Үүнийг хамгийн амраар хийхийн тулд &man.script.1; тушаалыг бүх гаралтыг хадгалах 
 	файлын нэрийг заасан параметрийн хамтаар ашиглана. Та үүнийг ертөнцийг дахин бүтээхээс 
 	өмнөхөн нэн даруй хийж дараа нь процесс дууссаны дараа <userinput>exit</userinput> 
 	гэж бичиж гарна.</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>script /var/tmp/mw.out</userinput>
 Script started, output file is /var/tmp/mw.out	 
 &prompt.root; <userinput>make TARGET</userinput>
 <emphasis>&hellip; compile, compile, compile &hellip;</emphasis>	  
 &prompt.root; <userinput>exit</userinput>
 Script done, &hellip;</screen>
 
 	<para>Хэрэв та үүнийг хийх бол гаралтыг <filename>/tmp</filename> дотор 
 	<emphasis>битгий </emphasis> хадгалаарай. Энэ сан нь таныг дахин ачаалсны 
 	дараа цэвэрлэгдэж болох юм. Энэ файлыг хадгалах арай илүү боломжийн газар нь 
 	<filename>/var/tmp</filename> (өмнөх жишээн дээрх шиг) эсвэл 
 	<username>root</username> хэрэглэгчийн гэр сан байж болох юм.</para>
       </sect3>
 
       <sect3 id="make-buildworld">
 	<title>Үндсэн системийг эмхэтгэ</title>
 
 	<para>Та <filename>/usr/src</filename> сан дотор байх 
 	шаардлагатай:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/src</userinput></screen>
 
 	<para>(гэхдээ мэдээж таны код өөр газар байгаа тохиолдолд тэр сан уруугаа орох 
 	     хэрэгтэй).</para>
 	<indexterm><primary><command>make</command></primary></indexterm>
 
 	<para>Ертөнцийг дахин бүтээхдээ та &man.make.1; тушаалыг ашиглана. Энэ 
 	тушаал нь &os;-ийн агуулсан програмууд ямар дарааллаар дахин хэрхэн бүтээгдэх зэргийг 
 	тайлбарласан <filename>Makefile</filename> файлаас заавруудыг уншдаг.</para>
 
 	<para>Таны бичих тушаалын мөрийн ерөнхий хэлбэр нь дараах байдлаар байна:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>make -<replaceable>x</replaceable> -D<replaceable>VARIABLE</replaceable> <replaceable>target</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para>Энэ жишээн дээр <option>-<replaceable>x</replaceable></option> нь 
 	&man.make.1; уруу таны дамжуулах тохируулга юм. &man.make.1;-н гарын авлагын хуудаснаас 
 	та дамжуулж болох тохируулгуудын жишээг үзнэ үү.</para>
 
 	<para><option>-D<replaceable>VARIABLE</replaceable></option>
 	  тохируулга нь <filename>Makefile</filename> уруу хувьсагч дамжуулж байна. 
 	<filename>Makefile</filename>-ийн ажиллагаа эдгээр хувьсагчуудаар 
 	хянагдана. Эдгээр нь <filename>/etc/make.conf</filename> дотор 
 	зааж өгсөн хувьсагчуудтай адил бөгөөд энэ нь тэдгээрийг тохируулах бас нэг өөр 
 	арга юм.</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>make -DNO_PROFILE <replaceable>target</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para>тушаал нь профиль хийгдсэн сангууд бүтээгдэх ёсгүйг заах өөр нэг арга бөгөөд
 	энэ нь <filename>/etc/make.conf</filename> дахь дараах</para>
 
 	<programlisting>NO_PROFILE=    true 	#    Avoid compiling profiled libraries</programlisting>
 
 	<para>мөрд харгалзах юм.</para>
 
 	<para><replaceable>target</replaceable> нь &man.make.1;-д 
 	таны юу хийхийг хэлж өгдөг. <filename>Makefile</filename> болгон 
 	өөр өөр <quote>targets буюу даалгаврын төрлүүдийг</quote> тодорхойлдог 
 	бөгөөд таны сонгосон төрөл юу болохыг тодорхойлдог.</para>
 
 	<para>Зарим төрлүүд <filename>Makefile</filename>-д жагсаагдсан байх 
 	бөгөөд гэхдээ эдгээр нь таныг ажиллуулахад зориулагдаагүй. Харин тэдгээр нь 
 	системийг дахин бүтээхэд шаардлагатай алхмуудыг хэд хэдэн дэд алхмуудад хуваахын 
 	тулд бүтээх процессод хэрэглэгддэг.</para>
 
 	<para>Ихэнх тохиолдолд та &man.make.1; уруу ямар ч параметр дамжуулах 
 	хэрэггүй бөгөөд тэгэхээр таны тушаал дараахтай ижил байж болно:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>make <replaceable>target</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para>дээрх <replaceable>target</replaceable> нь олон бүтээх тохируулгуудын 
 	нэг болно. Эхний төрөл нь үргэлж <makevar>buildworld</makevar> 
 	байх ёстой.</para>
 
 	<para>Нэртэйгээ адилаар <maketarget>buildworld</maketarget> нь 
 	<filename>/usr/obj</filename> дотор бүрэн гүйцэд шинэ модыг бүтээх бөгөөд 
 	өөр нэг төрөл болох <maketarget>installworld</maketarget> нь 
 	энэ модыг тухайн машин дээр суулгадаг.</para>
 
 	<para>Тусдаа тохируулгуудтай байх нь хоёр шалтгаанаар маш ач холбогдолтой юм. 
 	Нэгдүгээрт энэ нь бүтээлтийг таны ажиллаж байгаа системийн ямар ч хэсэгт нөлөөлөхгүйгээр 
 	аюулгүйгээр хийхийг танд зөвшөөрдөг. Бүтээлт нь <quote>өөр дээрээ хийгдэнэ (self hosted)</quote>.
 	Ийм болохоор та <maketarget>buildworld</maketarget> тушаалыг олон 
 	хэрэглэгчийн горимд ажиллаж байгаа машин дээр буруу нөлөөллөөс айлгүйгээр аюулгүйгээр 
 	хийж болно. Гэхдээ <maketarget>installworld</maketarget> хэсгийн хувьд ганц 
 	хэрэглэгчийн горимд хийхийг танд зөвлөдөг.</para>
 
 	<para>Хоёрдугаарт энэ нь сүлжээн дэх олон машинуудыг шинэчлэхэд 
 	NFS холболтуудыг ашиглахыг танд зөвшөөрдөг. Хэрэв танд гурван машин байгаа бөгөөд 
 	<hostid>A</hostid>, <hostid>B</hostid> болон <hostid>C</hostid> 
 	машинуудыг шинэчлэхийг хүсвэл <command>make
 	  buildworld</command> болон <command>make installworld</command> 
 	тушаалыг <hostid>A</hostid> дээр ажиллуулна.  Дараа нь <hostid>B</hostid> болон <hostid>C</hostid> 
 	 машинууд <hostid>A</hostid> дээрх <filename>/usr/src</filename>
 	  болон <filename>/usr/obj</filename> сангуудыг NFS холболт хийн 
 	<command>make installworld</command>-г ажиллуулж 
 	бүтээлтийн үр дүнг <hostid>B</hostid> болон <hostid>C</hostid> дээр 
 	суулгаж болох юм.</para>
 
 	<para><maketarget>world</maketarget> төрөл байсаар байгаа хэдий ч 
 	танд түүнийг ашиглахгүй байхыг зөвлөж байна.</para>
 
 	<para>Дараах тушаалыг ажиллуул</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>make buildworld</userinput></screen>
  
         <para>Хэд хэдэн зэрэгцээ процессуудыг үүсгэх <option>-j</option> тохируулгыг 
 	<command>make</command> тушаалд зааж өгөх боломжтой. Энэ нь олон CPU-тэй 
 	машинууд дээр хамгийн их ашигтай. Гэхдээ эмхэтгэх процессийн ихэнх нь CPU дээр биш  
 	IO дээр ажилладаг болохоор энэ нь бас нэг CPU-тэй машинууд дээр ашигтай юм.</para>
 
 	<para>Ердийн нэг CPU-тэй  машин дээр та доор дурдсаныг ажиллуулж болох юм:</para>
 	  
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>make -j4 buildworld</userinput></screen>
 
 	<para>&man.make.1; нь 4 хүртэлх процессийг нэгэн зэрэг ажиллуулах юм. Захидлын 
 	жагсаалтуудад илгээгдсэн туршлагаас харахад энэ нь ерөнхийдөө ажиллагааг хамгийн сайн
 	хангаж хурдасгадаг байна.</para>
 
 	<para>Хэрэв та олон CPU машинтай бөгөөд SMP тохируулагдсан цөм ашиглаж байвал 
 	утгыг 6-аас 10 хүртэл болгож хэр хурдсаж байгааг хараарай.</para>
       </sect3>
       
       <sect3>
 	<title>Хугацаа</title>
 	<indexterm>
 	  <primary><quote>ертөнцийг</quote> дахин бүтээх нь</primary>
 	  <secondary>хугацаа</secondary>
 	</indexterm>
 
         <para>Бүтээхэд шаардагдах хугацаанд олон хүчин зүйлс нөлөөлдөг, гэхдээ 
 	нэлээн сүүлийн үеийн машинуудын хувьд &os.stable; модыг процессийн явцад ямар нэгэн 
 	заль мэх эсвэл дөт зам ашиглалгүйгээр бүтээхэд зөвхөн нэг юм уу эсвэл хоёр цаг л 
 	шаардагдах болох юм.  &os.current; модны хувьд арай удах болов уу.</para>
       </sect3>
     </sect2>
     
     <sect2>
       <title>Шинэ цөмийг эмхэтгэж суулга</title>
       <indexterm>
         <primary>цөм</primary>
 	<secondary>суулгах нь</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>Та өөрийн шинэ системийн давуу талыг бүгдийг нь авахын тулд цөмөө дахин эмхэтгэх 
 	хэрэгтэй. Зарим нэг санах ойн бүтцүүд өөрчлөгдсөн байх талтай бөгөөд 
 	&man.ps.1; болон &man.top.1; зэрэг програмууд нь цөм болон эх кодын хувилбарууд 
 	адил болтол ажилладаггүй болохоор эмхэтгэх нь үнэндээ чухал хэрэгцээтэй юм.</para>
 
       <para>Үүнийг хамгийн хялбараар аюулгүйгээр хийхийн тулд <filename>GENERIC</filename> 
 	дээр тулгуурласан цөмийг бүтээж суулгах явдал юм. <filename>GENERIC</filename> нь 
 	таны системийн хувьд хэрэгцээтэй төхөөрөмжүүдийг агуулаагүй байж болох боловч 
 	таны системийг ядаж ганц хэрэглэгчийн горимд ачаалахад шаардлагатай бүгдийг агуулсан 
 	байх ёстой. Шинэ систем зөв ажиллуулахад энэ сайн тест болж өгдөг. 
 	<filename>GENERIC</filename>-с ачаалж таны систем ажиллаж байгааг шалгасны 
 	дараа та өөрийн ердийн цөмийн тохиргооны файл дээр тулгуурлан шинэ цөмөө бүтээж 
 	болох юм.</para>
 
       <para>&os; дээр шинэ цөм бүтээхээсээ өмнө <link
         linkend="make-buildworld">ертөнцийг бүтээх</link> нь чухал юм.</para>
 
       <note><para>Хэрэв та өөрчлөн тохируулсан цөмийг бүтээхийг хүсэж тохиргооны файлаа аль 
 	хэдийн үүсгэсэн бол доор дурдсантай адилаар 
 	<literal>KERNCONF=<replaceable>MYKERNEL</replaceable></literal> 
 	гэж ашиглаарай:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/src</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make buildkernel KERNCONF=<replaceable>MYKERNEL</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>make installkernel KERNCONF=<replaceable>MYKERNEL</replaceable></userinput></screen>
       </note>
 
       <para>Хэрэв та <literal>kern.securelevel</literal> хувьсагчийг 
 	1-ээс дээш болгон ихэсгэсэн <emphasis>бөгөөд</emphasis> 
 	<literal>noschg</literal> эсвэл түүнтэй адил тугуудыг өөрийн цөмийн хоёртын 
 	файлд тавьсан бол <maketarget>installkernel</maketarget> хийхийн тулд 
 	та ганц хэрэглэгчийн горимд шилжин орох шаардлагатай байж болох юм. Үгүй бол 
 	та энэ хоёр тушаалыг олон хэрэглэгчийн горимоос ямар ч асуудалгүйгээр 
 	ажиллуулах ёстой. <literal>kern.securelevel</literal>-ийн талаар 
 	дэлгэрэнгүйг &man.init.8; болон төрөл бүрийн файлын тугуудын талаар дэлгэрэнгүйг 
 	&man.chflags.1; гарын авлагын хуудаснуудаас үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Ганц хэрэглэгчийн горим уруу дахин ачаалан ор</title>
       <indexterm><primary>ганц хэрэглэгчийн горим</primary></indexterm>
 
       <para>Та шинэ цөмийн ажиллагааг шалгахын тулд ганц хэрэглэгчийн горимд дахин 
 	ачаалан орох хэрэгтэй. Үүнийг <xref linkend="makeworld-singleuser"> 
 	дахь заавруудын дагуу хийнэ.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="make-installworld">
       <title>Шинэ системийн хоёртын файлуудыг суулга</title>
 
       <para>Хэрэв та <command>make buildworld</command> тушаалыг ашигласан 
 	саяхны &os;-ийн хувилбарыг бүтээж байгаа бол одоо шинэ системийн хоёртын 
 	файлуудыг суулгахын тулд <maketarget>installworld</maketarget> 
 	тушаалыг ашиглах шаардлагатай.</para>
 
       <para>Доор дурдсаныг ажиллуулна</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/src</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make installworld</userinput></screen>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв та <command>make buildworld</command> тушаалын мөрөнд 
 	хувьсагчуудыг зааж өгсөн бол тэдгээр хувьсагчуудыг 
 	<command>make installworld</command> тушаалын мөрөнд бас адилаар 
 	зааж өгөх хэрэгтэй. Энэ бусад тохируулгуудын хувьд заавал шаардлагатай биш 
 	байж болох юм; жишээ нь <option>-j</option> тохируулга 
 	<maketarget>installworld</maketarget>-той цуг хэзээ ч хэрэглэгдэх 
 	ёсгүй.</para>
 	
 	<para>Жишээ нь хэрэв та доор дурдсаныг ажиллуулсан бол:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>make -DNO_PROFILE buildworld</userinput></screen>
 
 	<para>хоёртын файлуудыг дараах тушаалаар суулгана:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>make -DNO_PROFILE installworld</userinput></screen>
 
 	<para>ингэхгүй бол <command>make buildworld</command> тушаалын ажиллах 
 	явцад бүтээгдээгүй профиль хийгдсэн сангуудыг (libraries) суулгахыг оролдох болно.</para>
       </note>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><command>make installworld</command> тушаалаар шинэчлэгдээгүй файлуудыг шинэчил</title>
       
       <para>Ертөнцийг дахин бүтээх нь зарим нэг сангуудыг (ялангуяа <filename>/etc</filename>, 
 	<filename>/var</filename> болон <filename>/usr</filename>) шинэ болон 
 	өөрчлөгдсөн тохиргооны файлуудаар шинэчилдэггүй.</para>
 
       <para>Эдгээр файлуудыг хамгийн амархнаар шинэчлэх арга нь &man.mergemaster.8;-г 
 	ашиглах явдал юм, гэхдээ та хэрэв хүсвэл үүнийг гараар ажиллуулах боломжтой юм.
 	Аль ч аргыг сонголоо гэсэн  ямар нэгэн зүйл буруутсан тохиолдолд сэргээх боломжтойгоор 
 	<filename>/etc</filename>-г нөөцөлж авах нь зүйтэй юм.</para>
 
     <sect3 id="mergemaster">
       <sect3info>
 	<authorgroup>
 	  <author>
 	    <firstname>Том</firstname>
 	    <surname>Рөүдс</surname>
 	    <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  </author>
 	</authorgroup>
       </sect3info>
       <title><command>mergemaster</command></title>
         <indexterm><primary><command>mergemaster</command></primary></indexterm>
 
       <para>&man.mergemaster.8; хэрэгсэл нь <filename>/etc</filename> дэх 
 	таны тохиргооны файлууд  болон <filename>/usr/src/etc</filename> эх модон дахь 
 	тохиргооны файлуудын ялгааг тодорхойлоход танд тусалдаг Bourne скрипт юм. 
 	Энэ нь системийн тохиргооны файлуудыг эх модон дахь тохиргооны файлуудаар шинэчлэх 
 	зориулалттай бидний зөвлөдөг шийдэл юм.</para>
 
       <para>Эхлэхийн тулд өөрийн тушаал оруулах мөрөнд ердөө л <command>mergemaster</command>-г 
 	бичиж түүний эхлэхийг нь хараарай. <command>mergemaster</command> нь түр зуурын 
 	root орчныг <filename>/</filename>-с доошлуулан бүтээж төрөл бүрийн системийн тохиргооны 
 	файлуудаар дамждаг. Тэдгээр файлууд нь таны системд суулгагдсан файлуудтай харьцуулагддаг. 
 	Энэ үед хоорондоо ялгаатай файлууд &man.diff.1; хэлбэрээр үзүүлэгддэг бөгөөд 
 	<option>+</option> тэмдэгтээр нэмэгдсэн эсвэл өөрчлөгдсөн мөрүүдийг 
 	<option>-</option> тэмдэгтээр устгагдсан эсвэл шинэ мөрөөр солигдсон мөрүүдийг 
 	харуулдаг. &man.diff.1;-н синтакс болон файлын өөрчлөлтүүдийг хэрхэн үзүүлдэг талаар 
 	дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.diff.1; гарын авлагын хуудаснаас үзнэ үү.</para>
 
       <para>&man.mergemaster.8; нь зөрчилдөөнүүдийг үзүүлсэн файл болгоныг харуулдаг бөгөөд 
 	энэ үед танд шинэ файлыг устгах (түр зуурын файл гэгддэг), түр зуурын файлыг өөрчлөлгүйгээр 
 	суулгах, суусан байгаа файлтай түр зуурын файлыг нийлүүлэх эсвэл &man.diff.1;-н 
 	гаралтыг дахин харах сонголтыг үзүүлэх болно.</para>
 
       <para>Түр зуурын файлыг устгахыг сонгосноор бид одоо байгаа файлаа хэвээр өөрчлөлгүй үлдээж 
 	шинэ хувилбарыг устгахыг хүсэж байгаагаа &man.mergemaster.8;-д хэлж байна гэсэн үг юм. 
 	Хэрэв та одоо байгаа файлаа өөрчлөх шалтгааныг олж харахгүй байгаагаас бусад тохиолдолд 
 	энэ сонголтыг хийхийг зөвлөдөггүй. Та ямар ч үед &man.mergemaster.8; тушаал хүлээх 
 	мөрөн дээр <keycap>?</keycap> гэж бичин тусламж авч болох юм. Хэрэв хэрэглэгч 
 	файлыг орхихоор сонгосон бол энэ нь бусад бүх файлуудтай ажилсны дараа дахин үзүүлэгдэн 
 	хэрэглэгчээс тушаал хүлээх болно.</para>
 
       <para>Өөрчлөгдөөгүй түр зуурын файлыг суулгахыг сонгосноор одоо байгаа файлыг шинээр 
 	сольдог. Ихэнх өөрчлөгдөөгүй файлуудын хувьд энэ нь хамгийн шилдэг сонголт юм.</para>
 
       <para>Файлыг нийлүүлэхийг сонгосноор текст засварлагч болон хоёр файлын агуулгыг танд 
 	харуулах болно. Та дэлгэцийн хоёр талд байрласан тэдгээр хоёр файлыг хоёуланг нь 
 	шалган аль аль талаас нь хэрэгтэй хэсгүүдийг сонгон эцсийн бүтээгдэхүүн гаргаж аван 
 	нийлүүлж болно. Файлууд нь дэлгэцийн хоёр талд байрлан харьцуулагдах явцад 
 	<keycap>l</keycap> түлхүүр таны зүүн талын агуулгыг сонгодог бол 
 	<keycap>r</keycap> түлхүүр нь таны баруун тал дахь агуулгыг сонгох юм. 
 	Гарах эцсийн үр дүн нь хоёр файлын хоёулангийн хэсгүүдийг агуулсан файл болох бөгөөд 
 	түүнийг дараа нь суулгах боломжтой болох юм. Энэ сонголтыг хэрэглэгчийн тохиргоонуудад 
 	хийгдсэн өөрчлөлтүүдтэй файлуудын хувьд хэрэглэх нь зуршил болжээ.</para>
 
       <para>&man.diff.1;-ээс гарах үр дүнг дахин харахыг сонгосноор өмнө нь 
 	&man.mergemaster.8; файлын өөрчлөлтүүдийг харуулан таны сонголтыг хүлээсний 
 	нэгэн адилыг дахин харуулдаг.</para>
 
       <para>&man.mergemaster.8; системийн файлуудтай ажиллаж дууссаны дараа 
 	танаас бусад сонголтуудыг хийхийг хүлээдэг. &man.mergemaster.8; тушаал 
 	нууц үгийн файлыг дахин бүтээхийг хүсэж байгаа эсэхийг танаас асууж үлдсэн 
 	түр зуурын файлуудыг устгах сонголтыг үзүүлэн дуусдаг.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Гараар шинэчлэх</title>
 
       <para>Хэрэв та гараар шинэчлэхийг хүсвэл гэхдээ та <filename>/usr/src/etc</filename> 
 	сангаас <filename>/etc</filename> сан уруу файлуудыг зүгээр л дарж хуулж ажиллуулж 
 	чадахгүй. Зарим файлуудыг эхлээд <quote>суулгах</quote> хэрэгтэй. Учир нь 
 	<filename>/usr/src/etc</filename> сан таны <filename>/etc</filename> 
 	сангийн хуулбар шиг байхаар <emphasis>харагддагүй</emphasis>. Мөн 
 	<filename>/usr/src/etc</filename> санд байдаггүй хэрнээ  
 	<filename>/etc</filename> сан дотор байх шаардлагатай зарим файлууд 
 	байдаг.</para>
 
       <para>Хэрэв та &man.mergemaster.8; (зөвлөсний дагуу) ашиглаж байвал та 
 	<link linkend="updating-upgrading-rebooting">дагаагийн хэсэг</link> уруу 
 	орж болно.</para>
 
       <para>Үүнийг гараар хамгийн хялбар аргаар хийхийн тулд файлуудыг шинэ сан уруу 
 	суулгаж нэг бүрчлэн өөрчлөлтүүдийг хайн ажиллах хэрэгтэй.</para>
     
       <warning>
 	<title>Өөрт байгаа <filename>/etc</filename>-г нөөцөл</title>
 
 	<para>Онолоор бол автоматаар энэ санд юу ч хүрдэггүй ч үүнд үргэлж итгэлтэй 
 	байх хэрэгтэй. Тэгэхээр өөрийн байгаа <filename>/etc</filename> санг 
 	хаа нэг аюулгүй газар хуулах хэрэгтэй. Доорхтой адилаар:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>cp -Rp /etc /etc.old</userinput></screen>
 
 	<para><option>-R</option> нь рекурсив хуулбар хийх бөгөөд 
 	<option>-p</option> нь файлуудын хугацаа, эзэмшигч гэх мэтийг 
 	хадгалдаг.</para>
       </warning>
       
       <para>Та шинэ <filename>/etc</filename> болон бусад файлуудыг суулгахын тулд 
 	хоосон сангууд бүтээх хэрэгтэй. <filename>/var/tmp/root</filename> нь 
 	боломжийн сонголт болох бөгөөд энэ сангийн доор хэд хэдэн дэд сангууд бас
 	шаардлагатай болно.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /var/tmp/root</userinput>
 &prompt.root; <userinput>cd /usr/src/etc</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make DESTDIR=/var/tmp/root distrib-dirs distribution</userinput></screen>
 
       <para>Энэ нь шаардлагатай сангийн бүтцийг бүтээж файлуудыг суулгадаг. 
 	<filename>/var/tmp/root</filename> дотор үүсгэгдсэн олон дэд сангууд 
 	хоосон бөгөөд тэдгээрийг устгах шаардлагатай байдаг. Үүнийг хамгийн хялбараар 
 	хийхийн тулд:</para>
       
       <screen>&prompt.root; <userinput>cd /var/tmp/root</userinput>
 &prompt.root; <userinput>find -d . -type d | xargs rmdir 2&gt;/dev/null</userinput></screen>
       
       <para>Энэ нь бүх хоосон сангуудыг устгана. (Хоосон биш сангуудын тухай анхааруулгуудыг 
 	гаргахгүйн тулд стандарт алдаа нь <filename>/dev/null</filename> 
 	уруу илгээгддэг.)</para>
 
       <para>Одоо <filename>/var/tmp/root</filename> нь <filename>/</filename>-с 
 	доор байрлах тохирох байрлалуудад байршуулах ёстой бүх файлуудыг агуулсан байх болно.
 	Та одоо эдгээр файл бүрийг шалгаж танд байгаа файлуудаас хэрхэн ялгаатай болохыг 
 	тогтоох хэрэгтэй.</para>
     
       <para><filename>/var/tmp/root</filename> дотор суулгагдсан зарим файлуудын нэр 
 	урдаа <quote>.</quote> тэмдэгттэй байдгийг анхаарна уу. Энэ баримтыг бичиж байх үед 
 	ийм файлуудтай адил файлууд <filename>/var/tmp/root/</filename> болон 
 	<filename>/var/tmp/root/root/</filename> сан дахь бүрхүүлийн эхлүүлэх файлууд 
 	байсан, гэхдээ (таны хэзээ үүнийг уншиж байгаагаас хамаарч) өөр бусад файлууд байхыг 
 	үгүйсгэхгүй. Тэдгээрийг олж харахын тулд <command>ls -a</command> тушаалыг 
 	заавал ашиглаарай.</para>
     
       <para>Үүнийг хамгийн хялбар аргаар хийж хоёр файлыг харьцуулахын тулд &man.diff.1; 
 	тушаалыг ашиглах явдал юм:</para>
     
       <screen>&prompt.root; <userinput>diff /etc/shells /var/tmp/root/etc/shells</userinput></screen>
       
       <para>Энэ нь таны <filename>/etc/shells</filename> файл болон 
 	шинэ <filename>/var/tmp/root/etc/shells</filename> файлын хоорондын 
 	ялгааг харуулна. Эдгээрийг ашиглаж өөрийн хийсэн өөрчлөлтүүдийг нийлүүлэх эсвэл 
 	өөрийн хуучин файл дээрээс хуулах эсэхээ шийдээрэй.</para>
     
       <tip>
 	<title>Хувилбаруудын Хоорондох Ялгаануудыг Хялбараар Харьцуулахын Тулд Та 
 	Шинэ Root Сангаа Тухайн Үеийн Хугацаагаар Нэрлээрэй</title>
 
 	<para>Ертөнцийг байнга дахин бүтээнэ гэдэг нь <filename>/etc</filename>-г 
 	та бас байнга шинэчилнэ гэсэн үг бөгөөд энэ нь ердөө л жижиг хэвшмэл ажил юм.</para>
 
 	<para>Та энэ процессийг <filename>/etc</filename> уруу нийлүүлсэн 
 	өөрийн хамгийн сүүлийн өөрчлөгдсөн файлуудыг хадгалснаар хурдасгаж болох юм. 
 	Дараах процедур үүнийг хэрхэн хийж болох нэг санааг өгч байна.</para>
 
 	<procedure>
 	  <step>
 	    <para>Ертөнцийг жирийнээр бүтээ. <filename>/etc</filename> болон 
 		бусад сангуудыг шинэчлэхийг хүсэхдээ тухайн цаг дээр тулгуурласан нэр бүхий 
 		санг өг. Хэрэв та үүнийг 1998 оны 2 сарын 14-нд хийж байгаа бол дараах 
 		байдлаар хийнэ:</para>
 	  
 	    <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /var/tmp/root-19980214</userinput>
 &prompt.root; <userinput>cd /usr/src/etc</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make DESTDIR=/var/tmp/root-19980214 \
     distrib-dirs distribution</userinput></screen>
 	  </step>
 	  
 	  <step>
 	    <para>Энэ сангийн өөрчлөлтүүдийг дээр дурдсаны дагуу нийлүүл.</para>
 	    
 	    <para>Та дууссаныхаа дараа <filename>/var/tmp/root-19980214</filename> 
 		санг <emphasis>битгий</emphasis> устгаарай.</para>
 	  </step>
 	  
 	  <step>
 	    <para>Та эхийн хамгийн сүүлийн хувилбарыг татан авч дахин бүтээхдээ 1-р алхмыг дага. 
 		Энэ нь танд шинэ сан өгөх бөгөөд <filename>/var/tmp/root-19980221</filename> 
 		гэж нэрлэгдсэн байж болох юм (хэрэв та шинэчлэлтүүдийг хийхдээ долоо хоног 
 		хүлээсэн бол).</para>
 	  </step>
 	  
 	  <step>
 	    <para>Та одоо &man.diff.1; ашиглан хоёр сангийн хооронд рекурсив diff үүсгэж 
 		долоо хоногийн хооронд хийгдсэн өөрчлөлтүүдийг харж болно:</para>
 	      
 	    <screen>&prompt.root; <userinput>cd /var/tmp</userinput>
 &prompt.root; <userinput>diff -r root-19980214 root-19980221</userinput></screen>
 	  
 	    <para>Ихэнхдээ энэ нь <filename>/var/tmp/root-19980221/etc</filename> болон 
 		<filename>/etc</filename> хоёрын хоорондох өөрчлөлтүүдийг бодох юм бол 
 		харьцангуй бага өөрчлөлтүүд байдаг. Өөрчлөлтүүд нь арай бага болохоор тэдгээр 
 		өөрчлөлтүүдийг өөрийн <filename>/etc</filename> сан уруу шилжүүлэх нь 
 		илүү хялбар байдаг.</para>
 	  </step>
 	  
 	  <step>
 	    <para>Та одоо хоёр <filename>/var/tmp/root-*</filename> сангуудын аль хуучныг 
 		устгаж болно:</para>
 	      
 	    <screen>&prompt.root; <userinput>rm -rf /var/tmp/root-19980214</userinput></screen>
 	  </step>
 	  
 	  <step>
 	    <para><filename>/etc</filename> уруу өөрчлөлтүүдийг 
 		нийлүүлэх болгондоо энэ процессийг давтах хэрэгтэй.</para>
 	  </step>
 	</procedure>
 
 	<para>Та &man.date.1;-г ашиглан сангийн нэрсийг автоматаар үүсгэж 
 		болно:</para>
 	  
 	<screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /var/tmp/root-`date "+%Y%m%d"`</userinput></screen>
       </tip>
       </sect3>
     </sect2>
     
     <sect2 id="updating-upgrading-rebooting">
       <title>Дахин ачаалах нь</title>
       
       <para>Та ерөнхийдөө ингээд хийгээд дуусч байна. Та бүх зүйл байх ёстой байрандаа байгаа эсэхийг шалгасныхаа 
 	дараа системийг дахин ачаалж болно. Энгийн &man.shutdown.8; үүнийг 
 	хийх болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>shutdown -r now</userinput></screen>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Дууслаа</title>
       
       <para>Одоо та өөрийн &os; системийг амжилттайгаар шинэчлээд дууссан байх 
 		ёстой. Баяр хүргэе.</para>
       
       <para>Хэрэв юмс шал буруугаар эргэвэл системийн тухайн хэсгийг дахин бүтээхэд амархан 
 	байдаг. Жишээ нь хэрэв та шинэчлэлтийн явцад эсвэл <filename>/etc</filename>-г 
 	нийлүүлэх явцад санамсаргүйгээр <filename>/etc/magic</filename> файлыг 
 	устгасан бол &man.file.1; тушаал ажиллахаа больно. Ийм тохиолдолд дараах 
 	засварыг ажиллуулж болох юм:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/src/usr.bin/file</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make all install</userinput></screen>
     </sect2>    
     
     <sect2>
       <title>Асуултууд</title>
 
       <qandaset>
 	<qandaentry>
 	  <question>
 	    <para>Өөрчлөлт бүрт зориулан ертөнцийг дахин бүтээх хэрэгтэй юу?</para>
 	  </question>
 
 	  <answer>
             <para>Үүнд хялбар хариулт байхгүй, учир нь өөрчлөлтийн цаад утга чанараас 
 		хамаарна. Жишээ нь хэрэв та <application>CVSup</application>-г 
 		дөнгөж ажиллуулахад дараах файлууд шинэчлэгдэж байгааг үзүүлж байгаа бол:</para>
       
 	    <screen><filename>src/games/cribbage/instr.c</filename>
 <filename>src/games/sail/pl_main.c</filename>
 <filename>src/release/sysinstall/config.c</filename>
 <filename>src/release/sysinstall/media.c</filename>
 <filename>src/share/mk/bsd.port.mk</filename></screen>
 
 	    <para>магадгүй бүхэл ертөнцийг дахин бүтээх хэрэггүй байж болох юм.
 		Та тохирох дэд сангууд уруу орж <command>make all install</command> 
 		гэж тушаалыг өгөөд л болох юм. Хэрэв зарим нэг гол чухал зүйл жишээ нь 
 		<filename>src/lib/libc/stdlib</filename> өөрчлөгдсөн бол 
 		та ертөнцийг эсвэл хамгийн багаар бодоход статикаар холбогдсон (statically linked) 
 		түүний тэдгээр хэсгүүдийг дахин бүтээх шаардлагатай болно.</para>
       
 	    <para>Эцсийн эцэст энэ нь танаас л хамаарна. Та жишээ нь хоёр долоо хоног тутам 
 		ертөнцийг дахин бүтээж тэр хоёр долоо хоногийн хугацаанд өөрчлөлтүүдийг 
 		хуримтлуулж байгаадаа сэтгэл хангалуун байж болно. Эсвэл та зөвхөн өөрчлөгдсөн 
 		зүйлсүүдийг дахин бүтээхийг хүсэж магадгүй бөгөөд бүх хамаарлуудыг шийднэ 
 		гэдэгтээ итгэлтэй байх хэрэгтэй.</para>
       
 	    <para>Тэгээд мэдээж энэ бүхэн таны ямар давтамжтайгаар шинэчлэхийг хүсдэг болон 
 		&os.stable; эсвэл &os.current;-ийн алийг дагаж байгаагаас хамаарах 
 		болно.</para>
 	  </answer>
 	</qandaentry>
 
 	<qandaentry>
 	  <question>
 	    <para>Миний эмхэтгэл маш олон дохио 11 (эсвэл бусад дохионы дугаар) 
 		алдаагаар амжилтгүй болсон. Юу болсон юм бол?</para>
 	  </question>
     <indexterm><primary>дохио 11</primary></indexterm>
 
 	  <answer>
 
 	    <para>Энэ нь ихэвчлэн тоног төхөөрөмжийн асуудлыг илэрхийлдэг. 
 		Ертөнцийг (дахин) бүтээх нь өөрийн тоног төхөөрөмжийг ачаалах тест 
 		хийх үр дүнтэй арга бөгөөд удаа дараа санах ойн асуудлууд байвал
 		тэдгээрийг илрүүлдэг. Эмхэтгэгч нь сонин/хачин дохионуудыг хүлээн авч 
 		ид шидийн байдлаар амжилтгүй болсноор тэдгээр асуудлууд нь өөрсдийгөө 
 		зарлан тунхагладаг.</para>
       
 	    <para>Хэрэв та бүтээлтийг дахин эхлүүлээд тэр нь процессийн өөр өөр хэсэгт 
 		амжилтгүй болж байвал энэ нь үүнийг тодоор зааж байна 
 		гэсэн үг юм.</para>
       
 	    <para>Энэ тохиолдолд та өөрийн машин дахь бүрэлдэхүүн хэсгүүдээ өөрчлөн 
 		нэгээс нөгөөд сольж тавин аль нь ажиллахгүй байгааг олохоос өөр зүйл 
 		хийж чадахгүй л болов уу.</para>
 	  </answer>
 	</qandaentry>
 
 	<qandaentry>
 	  <question>
 	    <para>Би дууссаныхаа дараа <filename>/usr/obj</filename>-г устгаж болох уу?</para>
 	  </question>
 	  
 	  <answer>
 	    <para>Товчхондоо бол болно.</para>
       
 	    <para><filename>/usr/obj</filename> нь эмхэтгэх үед бүтээгдсэн бүх 
 		обьект файлуудыг агуулдаг. Жирийн үед <command>make buildworld</command> 
 		процессийн эхний алхмуудын нэг нь энэ санг устгаад цоо шинээр эхлэх явдал 
 		юм. Энэ тохиолдолд <filename>/usr/obj</filename>-г дууссаныхаа 
 		дараа байлгаад байх нь ухаалаг биш бөгөөд үүнийг устгаснаар ихээхэн хэмжээний дискний зайг 
 		суллах болно (одоогоор 340&nbsp;MB орчим).</para>
       
 	    <para>Гэхдээ хэрэв та юу хийж байгаагаа мэдэж байгаа бол <command>make buildworld</command> 
 		хийхдээ энэ алхмыг алгасаж болно. Энэ нь дараа дараагийн бүтээлтийг илүү хурдасгадаг 
 		бөгөөд учир нь ихэнх эхүүд дахин эмхэтгэх шаардлагагүй байдаг. Үүний сул тал нь 
 		баригдашгүй хамаарлын асуудлууд илэрч таны бүтээлтийг хачин байдлаар амжилтгүй 
 		болгодог. Хэн нэгэн илүү дөтлөх гэснээсээ болоод амжилтгүй болсныг мэдэлгүй өөрийн 
 		бүтээлтийг амжилтгүй болсныг гомдоллосноор &os;-ийн захидлын жагсаалтуудад 
 		хий дэмий шуугианыг удаа дараа  үүсгэдэг билээ.</para>
 	  </answer>
 	</qandaentry>
 
 	<qandaentry>
 	  <question>
 	    <para>Тасалдсан бүтээлтүүдийг үргэлжлүүлж болох уу?</para>
 	  </question>
 
 	  <answer>
 	    <para>Энэ нь асуудлыг олох хүртлээ та хэр хол явснаас хамаарна.</para>
 	    <para><emphasis>Ерөнхийдөө</emphasis> (энэ нь хэцүү бас хурдан дүрэм биш)  
 		<command>make buildworld</command> процесс нь үндсэн 
 		багажуудын (&man.gcc.1;, болон &man.make.1; зэрэг) болон системийн 
 		сангуудын шинэ хуулбаруудыг бүтээдэг. Тэдгээр багажууд болон сангууд нь 
 		дараа нь суулгагддаг. Шинэ багажууд болон сангууд дараа нь 
 		өөрсдийгөө дахин бүтээхэд ашиглагддаг бөгөөд дахин суулгагддаг. Бүхэл бүтэн 
 		систем (одоо &man.ls.1; эсвэл &man.grep.1; зэрэг ердийн хэрэглэгчийн програмууд) 
 		дараа нь шинэ системийн файлуудтайгаар дахин бүтээгддэг.</para>
 
 	    <para>Хэрэв та сүүлийн шатанд байгаа бөгөөд та үүнийг мэдэж байгаа бол (та 
 		хадгалж байгаа гаралтаас харсан болохоор) та дараах тушаалыг ажиллуулж 
 		(бараг л аюулгүйгээр) болно:</para>
 
 	    <screen><emphasis>&hellip; fix the problem &hellip;</emphasis>
 &prompt.root; <userinput>cd /usr/src</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make -DNO_CLEAN all</userinput></screen>
 
 	    <para>Энэ нь өмнөх <command>make buildworld</command> тушаалын 
 		хийснийг буцаахгүй.</para>
 
 	    <para>Хэрэв та доорх мэдэгдлийг :</para>
 
 	      <screen>--------------------------------------------------------------
 Building everything..
 --------------------------------------------------------------</screen>
 
 	    <para><command>make buildworld</command> тушаалын гаралт дээр харсан 
 		бол магадгүй тэгж хийх нь аюулгүй байж болох юм.</para>
 	    
 	    <para>Хэрэв та тийм мэдэгдэл харахгүй байгаа бол эсвэл та итгэлтэй биш байгаа бол 
 		харамсахаасаа өмнө аюулгүй байдлыг бодож бүтээлтийг бүр эхнээс нь дахин эхлүүлсэн нь 
 		дээр юм.</para>
 	  </answer>
 	</qandaentry>
 
 	<qandaentry>
 	  <question>
 	    <para>Би ертөнцийг бүтээхийг хэрхэн хурдасгах вэ?</para>
           </question>
 
           <answer>
 	    <itemizedlist>
 	      <listitem>
 		<para>Ганц хэрэглэгчийн горимд ажиллуул.</para>
 	      </listitem>
 	      
 	      <listitem>
 		<para><filename>/usr/src</filename> болон
 		  <filename>/usr/obj</filename> сангуудыг тус тусдаа байх дискнүүд 
 		дээр тус тусдаа байх файлын системүүд дээр байрлуул. Хэрэв боломжтой бол 
 		эдгээр дискнүүдийг тус тусад нь дискний хянагчууд дээр байрлуул.</para>
 	      </listitem>
 	      
 	      <listitem>
 		<para>&man.ccd.4; (нийлүүлсэн дискний драйвер) төхөөрөмж ашиглан 
 		эдгээр файлын системүүдийг олон дискнүүдийн дагуу байрлуулах нь бас  
 		арай илүү хурдасгах юм.</para>
 	      </listitem>
 	      
 	      <listitem>
 		<para>Профиль хийгдэхийг (<filename>/etc/make.conf</filename> файлд 
 		<quote>NO_PROFILE=true</quote> гэж зааж өг) болиул. Танд энэ бараг 
 		гарцаагүй хэрэггүй.</para>
 	      </listitem>
 	      
 	      <listitem>
 		<para><filename>/etc/make.conf</filename> файлд бас 
 		<makevar>CFLAGS</makevar>-г <option>-O -pipe</option> гэдэгтэй 
 		адилаар заа. <option>-O2</option> оновчлол нь илүү удаан байдаг бөгөөд 
 		<option>-O</option> болон <option>-O2</option> оновчлолын 
 		ялгаа ихэвчлэн өчүүхэн байдаг. <option>-pipe</option> нь эмхэтгэгчид 
 		холбооны зориулалтаар түр зуурын файлуудыг биш хоолойнуудыг ашиглахыг 
 		зөвшөөрдөг бөгөөд энэ нь дискэнд хандах хандалтыг (санах ойг илүүтэй хэрэглэж) 
 		багасгадаг.</para>
 	      </listitem>
 	      
 	      <listitem>
 		<para><option>-j<replaceable>n</replaceable></option> тохируулгыг 
 		&man.make.1;-д дамжуулж олон процессийг зэрэгцээгээр ажиллуул. Энэ нь  
 		танд ганц эсвэл олон процессортой машин аль нь ч байсан ялгаагүйгээр ихэвчлэн тусалдаг.</para>
 	      </listitem>
 	      
 	      <listitem><para><filename>/usr/src</filename>-г агуулж байгаа файлын 
 		систем <option>noatime</option> тохируулгаар холболт хийгдэж (эсвэл салгагдаж) 
 		болно. Энэ нь файлын систем файл уруу хандах хандалтын хугацааг бүртгэхийг 
 		болиулдаг. Танд магадгүй энэ мэдээлэл бараг л хэрэггүй биз ээ.</para>
 		  
 		  <screen>&prompt.root; <userinput>mount -u -o noatime /usr/src</userinput></screen>
 		  
 		  <warning>
 		    <para>Энэ жишээ <filename>/usr/src</filename> нь өөрийн файлын 
 			систем дээр байгаа гэж тооцож байгаа болно. Хэрэв энэ нь тийм биш бол 
 			(хэрэв энэ сан жишээ нь <filename>/usr</filename>-ийн хэсэг маягаар 
 			байгаа бол) та <filename>/usr/src</filename>-г биш харин тэр 
 			файлын системээ холболтын цэг болгон ашиглах хэрэгтэй.</para>
 		  </warning>
 	      </listitem>
 	      
 	      <listitem>
 		<para><filename>/usr/obj</filename>-г агуулж байгаа файлын систем 
 		<option>async</option> тохируулгатай холболт хийгдэж (эсвэл салгагдаж) 
 		болно. Энэ нь диск уруу хийх бичилтийг асинхроноор буюу зэрэг биш хийлгэдэг. 
 		Өөрөөр хэлбэл бичилт нэн даруй хийгдээд өгөгдөл диск уруу цөөн секундын дараа 
 		бичигддэг. Энэ нь бичилтүүдийг бүлэглэхийг зөвшөөрч маш их үр дүнтэйгээр 
 		ажиллагааг хурдасгаж болох юм.</para>
 
 		<warning>
 		  <para>Энэ тохируулга нь таны файлын системийг илүү 
 			эмзэг болгохыг санаарай. Тэжээл тасалдаж машин дахин ачаалах үед 
 			файлын систем сэргээж болшгүй төлөвт орох магадлал энэ тохируулгатай 
 			байхад илүү байдаг.</para>
 	   
 		  <para>Хэрэв <filename>/usr/obj</filename> нь энэ файлын систем 
 			дээрх цорын ганц зүйл бол энэ асуудал биш юм. Хэрэв танд уг файлын 
 			систем дээр өөр, үнэтэй өгөгдөл байгаа бол энэ тохируулгыг 
 			идэвхжүүлэхээсээ өмнө өөрийн нөөц чинь шинэ эсэхийг шалгаарай.</para>
 		</warning>
 		
 		<screen>&prompt.root; <userinput>mount -u -o async /usr/obj</userinput></screen>
 		
 		<warning>
 		  <para>Дээр дурдсан шиг хэрэв <filename>/usr/obj</filename> нь 
 			өөрийн файлын систем дээр биш байх юм бол жишээн дээрхийг 
 			тохирох холболт хийх цэгийн нэрээр солиорой.</para>
 		</warning>
 	      </listitem>
 	    </itemizedlist>
 	  </answer>
 	</qandaentry>
 
         <qandaentry>
           <question>
             <para>Хэрэв ямар нэг юм буруутвал би юу хийх вэ?</para>
           </question>
 
           <answer>
             <para>Таны орчинд өмнөх бүтээлтүүдийн үеийн илүү үлдэгдлүүд   
 		байхгүйд үнэхээр итгэлтэй байх хэрэгтэй. Энэ нь их амархан 
 		юм.</para>
 
             <screen>&prompt.root; <userinput>chflags -R noschg /usr/obj/usr</userinput>
 &prompt.root; <userinput>rm -rf /usr/obj/usr</userinput>
 &prompt.root; <userinput>cd /usr/src</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make cleandir</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make cleandir</userinput></screen>
 
             <para>Тиймээ, <command>make cleandir</command> тушаалыг үнэндээ 
 		хоёр удаа ажиллуулах шаардлагатай.</para>
 
             <para>Тэгээд <command>make buildworld</command> 
 		тушаалыг эхлүүлж бүх процессийг дахин эхлүүл.</para>
 
             <para>Хэрэв та асуудалтай хэвээр байгаа бол алдаа болон 
 		<command>uname -a</command> тушаалын дүнг &a.questions; 
 		уруу явуулаарай. Өөрийн тохиргооныхоо талаар бусад асуултанд 
 		хариулахад бэлэн байгаарай!</para>
           </answer>
         </qandaentry>
       </qandaset>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="small-lan">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Майк</firstname>
 	  <surname>Мэйэр</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
     </sect1info>
     <title>Олон машины хувьд дагах нь</title>
     <indexterm>
       <primary>NFS</primary>
       <secondary>олон машин суулгах нь</secondary>
     </indexterm>
     
     <para>Хэрэв та олон машинуудын хувьд ижил эх модыг дагахыг хүсэж бүгдийн хувьд 
 	эхийг татан авахуулж бүгдийг дахин бүтээхийг хүсэж байгаа бол энэ нь дискний зай, 
 	сүлжээний зурвасын өргөн болон 
 	CPU циклүүд зэрэг эх үүсвэрүүдийг үр ашиггүйгээр ашиглахад хүргэхээр санагдаж 
 	болох юм. Тиймээ, үүний шийдэл нь нэг машинаар ихэнх ажлыг хийлгэж 
 	бусад машинууд нь тэр ажлыг NFS-ээр дамжуулан холбох явдал юм. Энэ хэсэгт 
 	ингэж хийх аргыг тайлбарсан.</para>
 
     <sect2 id="small-lan-preliminaries">
       <title>Бэлтгэл ажлууд</title>
 
       <para>Эхлээд хоёртын адил файлуудыг ажиллуулах <emphasis>build set буюу 
 	бүтээх олонлог</emphasis> гэж бидний нэрлэх машинуудыг олох хэрэгтэй. 
 	Машин бүр өөрчлөн тохируулсан цөмтэй байж болох бөгөөд гэхдээ тэд ижил хэрэглэгчийн 
 	талбарын хоёртын файлуудыг ажиллуулж байх ёстой. Тэр олонлогоос 
 	<emphasis>бүтээх машин</emphasis>ыг сонгох хэрэгтэй. Энэ нь 
 	ертөнц болон цөм бүтээгдэх машин байх юм. Туйлын хүслээр бол энэ 
 	нь <command>make buildworld</command> болон 
 	<command>make buildkernel</command> тушаалуудыг ажиллуулахад 
 	хангалттай нөөц CPU бүхий хурдан машин байх хэрэгтэй. Та мөн 
 	үйлдвэрлэлд ашиглахаас өмнө програм хангамжуудыг тест хийдэг 
 	<emphasis>тест машин</emphasis> сонгохыг бас хүсэж болох юм. 
 	Энэ нь удаан хугацаагаар унтраастай эсвэл зогссон байж болох машин <emphasis>байх 
 	ёстой</emphasis>. Энэ нь бүтээх машин байж болох юм, гэхдээ заавал 
 	биш юм.</para>
 
       <para>Энэ бүтээх олонлог дахь бүх машинууд нь өөр өөрийн машин дээрээсээ ижил цэг дээр
 	<filename>/usr/obj</filename> болон <filename>/usr/src</filename>-г  
 	холболт хийх хэрэгтэй. Туйлын хүслээр бол энэ нь бүтээх машин дээрх хоёр өөр дискнүүд 
 	байж болох бөгөөд гэхдээ эдгээр нь уг машин дээр  NFS холболт бас хийгдэж болохоор 
 	байж болох юм. Хэрэв танд олон бүтээх олонлогууд байгаа бол 
 	<filename>/usr/src</filename> сан нь нэг бүтээх машин дээр байрлаж 
 	бусад дээр нь NFS холболт хийгдсэн байх юм.</para>
 	  
       <para>Төгсгөлд нь бүтээх олонлогийн бүх машинууд дээрх <filename>/etc/make.conf</filename> 
 	болон <filename>/etc/src.conf</filename> файлууд бүтээх машиныхтай тохирч байгаа эсэхийг шалгаарай. Энэ нь бүтээх олонлогийн 
 	машин бүрийн суулгах үндсэн системийн бүх хэсгүүдийг бүтээх машин хийх ёстой гэсэн 
 	үг юм. Мөн бүтээх машин бүр өөрийн цөмийн нэрийг <filename>/etc/make.conf</filename> 
 	файлд <makevar>KERNCONF</makevar> хувьсагчид заан өгөх ёстой бөгөөд бүтээх 
 	машин бүр <makevar>KERNCONF</makevar> хувьсагчдаа өөрийн цөмийг эхэнд
 	оруулан дараа нь тэдгээрийг жагсаах ёстой байдаг. Бүтээх машин нь машин бүрийн 
 	цөмийг бүтээхээр болох юм бол тэдгээрийн тохиргооны файлыг 
 	<filename>/usr/src/sys/<replaceable>arch</replaceable>/conf</filename> 
 	санд агуулсан байх шаардлагатай.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Үндсэн систем</title>
 
       <para>Одоо бүх юм ингэж хийгдсэний дараа та бүгдийг бүтээхэд бэлэн боллоо. 
 	Бүтээх машин дээр <xref linkend="make-buildworld">-д тайлбарласны 
 	дагуу цөм болон ертөнцийг бүтээ, гэхдээ юуг ч битгий суулгаарай. Бүтээлт 
 	дууссаны дараа тест машин дээр дөнгөж саяхан бүтээсэн цөмөө суулга. 
 	Хэрэв энэ машин нь <filename>/usr/src</filename>
 	болон <filename>/usr/obj</filename> сангуудыг NFS-ээр холболт хийх 
 	гэж байгаа бол та ганц хэрэглэгчийн горимд дахин ачаалахдаа сүлжээг нээж 
 	тэдгээрийг холбож өгөх хэрэгтэй. Үүнийг хамгийн хялбараар хийхийн тулд 
 	олон хэрэглэгчийн горимд ачаалан <command>shutdown now</command> 
 	тушаалыг ажиллуулж ганц хэрэглэгчийн горимд орох явдал юм. Тэгэж орсныхоо 
 	дараа та шинэ цөм болон ертөнцийг суулгаж жирийн үедээ хийдэг 
 	<command>mergemaster</command> тушаалыг ажиллуулж болно. 
 	Ингэж дууссаныхаа дараа энэ машины хувьд ердийн олон хэрэглэгчийн 
 	үйлдлүүдэд дахин ачаалж орно.</para>
 
       <para>Тест машин дээрх бүх зүйлс зөв ажиллаж байгааг мэдсэнийхээ дараа та 
 	бүтээх олонлогийн бусад машин бүр дээр шинэ програм хангамж суулгахдаа 
 	ижил процедурыг ашиглаарай.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Портууд</title>
 
       <para>Үүнтэй адил санааг бас портуудын модонд ашиглаж болно. Эхний чухал 
 	алхам бол нөгөө машин дээрх <filename>/usr/ports</filename> санг  
 	бүтээх олонлогийн бусад машинууд дээр холбож өгөх явдал юм. Дараа нь та 
 	<filename>/etc/make.conf</filename> файлыг distfiles 
 	буюу түгээлтийн файлуудыг хуваалцахаар зөв тохируулж өгч болно. 
 	Та <makevar>DISTDIR</makevar> хувьсагчийг таны NFS холболтуудад заагдсан 
 	аль ч <username>root</username> хэрэглэгчийн хувьд бичигдэх боломжтой байх 
 	нийтлэг хуваалцсан сангаар тохируулах шаардлагатай.
 	Машин бүр <makevar>WRKDIRPREFIX</makevar> хувьсагчийг локал 
 	бүтээх сангаар зааж өгөх хэрэгтэй. Эцэст нь хэрэв та багцуудыг бүтээж түгээх 
 	гэж байгаа бол <makevar>PACKAGES</makevar> хувьсагчийг 
 	<makevar>DISTDIR</makevar> хувьсагчийн нэгэн адил сангаар зааж өгөх 
 	хэрэгтэй.</para> 
     </sect2>
   </sect1>
 </chapter>
 <!-- 
      Local Variables:
      mode: sgml
      sgml-declaration: "../chapter.decl"
      sgml-indent-data: t
      sgml-omittag: nil
      sgml-always-quote-attributes: t
      sgml-parent-document: ("../book.sgml" "part" "chapter")
      End:
 -->
 
diff --git a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/ports/chapter.sgml b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/ports/chapter.sgml
index cb62a17f88..b28a18ef37 100644
--- a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/ports/chapter.sgml
+++ b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/ports/chapter.sgml
@@ -1,1487 +1,1467 @@
 <!--
      The FreeBSD Mongolian Documentation Project
 
-     Original revision 1.286
+     Original revision 1.287
 
      $FreeBSD$
 -->
 
 <chapter id="ports">
   <chapterinfo>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Шагдарын</firstname>
 	<surname>Нацагдорж</surname>
 	<contrib>Орчуулсан </contrib>
       </author>
     </authorgroup>
   </chapterinfo>
 
   <title>Програм суулгах: Багцууд болон портууд</title>
 
   <sect1 id="ports-synopsis">
     <title>Ерөнхий агуулга</title>
 
     <indexterm><primary>портууд</primary></indexterm>
     <indexterm><primary>багцууд</primary></indexterm>
     <para>Маш олон системийн хэрэгслүүд FreeBSD-н үндсэн системтэй нь хамт суугддаг. Гэхдээ зарим хүмүүст ажлаа гүйцээхийн тулд маш олон гуравдагчдын бэлтгэсэн програмыг суулгах шаардлага гардаг билээ. Таны систем дээр гуравдагчийн бүтээсэн програмуудыг суулгах хоёр үндсэн маш сайн аргыг FreeBSD хангаж өгдөг нь: FreeBSD-н портын цуглуулга (эх бичлэгээс нь суулгахад зориулагдсан), ба багцууд (урьдчилан хөрвүүлсэн хоёртын хэлбэрийн файлаас суулгахад зориулагдсан) юм.
       Энэ хоёр арга нь хоёулаа таны суулгахыг хүссэн програмын хамгийн сүүлийн хувилбарыг сүлжээ юм уу дотоод төхөөрөмжөөс суулгахад хэрэглэгдэнэ.</para>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншсаны дараа, та дараах зүйлсийг мэдэх болно:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>Гуравдагчдын бүтээсэн програмын багцыг хэрхэн суулгах.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Портын цуглуулга ашиглаж гуравдагчдын програмыг эх бичлэгээс нь хэрхэн бүтээх.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Өмнө суугдсан багц юм уу эсвэл портуудыг хэрхэн устгах.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Портын цуглуулгын хэрэглэдэг анхдагч утгуудыг хэрхэн дарж бичих.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Шаардлагатай програмын багцаа хэрхэн хайж олох.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Програмаа хэрхэн шинэчилсэн түвшинд авчрах.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
   </sect1>
 
   <sect1 id="ports-overview">
     <title>Програм суулгацын ерөнхий ойлголт</title>
 
     <para>Хэрэв та урьд нь &unix; системийг хэрэглэж байсан бол, гуравдагчдын бүтээсэн програмыг суулгах явц дараах маягаар явагддаг билээ:</para>
 
     <procedure>
       <step>
 	<para>Програмыг татаж авах. Энэ нь голдуу эх бичлэг хэлбэрээрээ юм уу эсвэл хөрвүүлэгдсэн хоёрт файлын хэлбэрээр байдаг.</para>
       </step>
 
       <step>
 	<para>Авсан програмаа задлах
 	  (ихэнх нь &man.compress.1;,
 	  &man.gzip.1;, эсвэл &man.bzip2.1; нараар шахагдсан байдаг).</para>
       </step>
 
       <step>
 	<para>Бичиг баримт нь хаана байгааг олоод (голдуу
 	  <filename>INSTALL</filename> юм уу <filename>README</filename>
 	  файлууд байдаг ба, эсвэл  <filename>doc/</filename>
 	  гэсэн дэд санд буй бичиг баримтууд) хэрхэн суулгах зааврыг нь унших.</para>
       </step>
 
       <step>
 	<para>Хэрэв програм нь эх бичлэг хэлбэрээрээ байгаа бол, түүнийг хөрвүүлэх.
 	  Ингэхийн тулд магадгүй
 	  <filename>Makefile</filename> файлыг засварлах, эсвэл 
 	  <command>configure</command> скриптийг ажиллуулах зэрэг ажлууд байдаг.</para>
       </step>
 
       <step>
 	<para>Програмыг шалгаад, дараа нь суулгах.</para>
       </step>
     </procedure>
 
     <para>Хэрэв бүх зүйл сайхан бүтсэн үед л ийм явц үйлдэгддэг. Хэрэв та тусад нь  FreeBSD-д зориулж порт болгоогүй програмыг суулгахыг хүсвэл, магадгүй та уг програмыг ажиллуулахын тулд тухайн програмын эх кодыг засварлах хэрэг гарна.</para>
 
     <para>Хэрэв та хүсэж байгаа бол, иймэрхүү 
       <quote>уламжлалт</quote> аргаар програмыг FreeBSD дээр суулгаж болно. Гэхдээ FreeBSD дээр таны нөр их хөдөлмөрийг хөнгөлөх хоёр арга байдаг нь:
       багцууд болон портууд юм. Энэ баримтжуулалтыг бэлтгэж байх үед  &os.numports; гаран гуравдагчийн бэлтгэсэн програмууд ийм аргаар бэлэн болсон байгаа.</para>
 
     <para>Ямар ч програм байсан, FreeBSD дээрх уг програмын багц гэж ердөө нэг л файлыг та татаж авах ёстой байдаг. Уг багц дотор тухайн програмын урьдчилан хөрвүүлсэн хувилбар, бичиг баримт болон тохируулга хийх скриптүүд зэрэг нь багтсан байгаа. Татаж авагдсан багц файлыг &man.pkg.add.1;, &man.pkg.delete.1;, &man.pkg.info.1; зэрэг FreeBSD-н багц зохицуулагч програмаар өөрчилж болдог. Шинэ програм суулгах явцыг нэг л тушаалаар гүйцэтгэхийг эрмэлзсэн байдаг билээ. 
      </para>
 
     <para>Програмуудын FreeBSD порт гэдэг нь, тухайн програмуудыг эх бичлэгээс хөрвүүлж автоматаар суулгах зориулалттай бүлэглэгдсэн файлуудыг хэлдэг.</para>
 
     <para>Програмыг эх бичлэгээс нь хөрвүүлж суулгахад хэд хэдэн үйлдэл (татаж авах, задлах, нөхөх, хөрвүүлэх, суулгах) хийдгийг та санаж байгаа байх. Портын агуулж буй файлууд нь яг энэ явцыг танд зориулж автоматжуулахад зориулагдсан мэдээлэл агуулсан байдаг. Та энгийн хэдэн тушаалыг гарнаас оруулахад л, уг програм татагдаж авагдаад, задлагдан, нөхөгдөж, хөрвүүлэгдээд суугдах болно.</para>
 
     <para>Яг үнэн хэрэгтээ, портлох арга нь тухайн програмыг дараа нь <command>pkg_add</command> болон бусад багц зохицуулагч програмуудад хэрэглэгдэж болохоор багц үүсгэж хэрэглэгдэж бас болдог.</para>
 
     <para>Багц болон портлох энэ хоёр арга нь хоёулаа, тухайн програмын  <emphasis>dependencies буюу хамаатан</emphasis> програмуудыг мэдэж байдаг. Та нэг програм суулгах шаардлагатай байгаа бөгөөд уг програм нь бас нэг програмын сан файлыг суугдсан байхыг шаарддаг байна хэмээн авч үзье. Уг хоёр програм хоёулаа 
       FreeBSD-н порт ба багц хэлбэрээр танд байгаа гэж бодъё. Хэрэв та
       <command>pkg_add</command> тушаалыг хэрэглэх юм уу эсвэл портын аргыг хэрэглэж уг програмыг суулганэ гэвэл, энэ хоёр арга нь хоёулаа уг програмыг суулгахад шаардагдах сан файл суугдаагүй байвал суугдаагүй байна гэж мэдээлээд, тэр сан файлыг эхлээд суулгадаг. </para>
 
     <para>Энэ хоёр аргыг харах юм бол хоорондоо тун ижилхэн үйлдэл хийдгийг та ажиглаж магадгүй юм. Тэгээд яагаад FreeBSD гуай энэ хоёр аргатай хоёулантай нь зууралдаад байгаа юм бол гэж гайхаж мададгүй. Багц болон порт хоёр нь таны суулгах нөхцлөөс шалтгаалан өөрсдийн гэсэн хүчирхэг давуу талтай. </para>
 
     <itemizedlist>
       <title>Багцын давуу тал</title>
       
       <listitem>
 	<para>Програмын шахсан багц файл нь уг програмын эх бичлэгийг агуулдаггүй болохоор хэмжээний хувьд бага байдаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Багцууд нэмэлт хөрвүүлэх үйлдэл шаарддаггүй. 
 	  <application>Mozilla</application>,
 	  <application>KDE</application>, эсвэл
 	  <application>GNOME</application> зэрэг том програмуудыг удаавтар систем дээр суулгахаар бол, энэ арга нь тун их давуу талтай юм.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Багцууд нь FreeBSD дээрх ямар нэгэн хөрвүүлэх явцын тухай мэдээлэл шаарддаггүй.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <itemizedlist>
       <title>Портын давуу талууд</title>
       
       <listitem>
 	<para>Багцыг аль болох олон систем дээр тохирогдон суулгах гэж хичээсэн болохоор, ийм багц нь маш өргөн дэлгэр сонголттойгоор хөрвүүлэгдэж бэлтгэгдсэн байдаг. Порт хэрэглэн програм суулгахаар бол, (жишээ нь) Pentium
 	  4 эсвэл Athlon процессордоо зориулж програмын тохируулгыг өөрчилж болдог.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Зарим програмууд өөрийнхөө чадах болон чадахгүй зэрэг нөхцлөөсөө хамаараад хөрвүүлэгдэх явцад өөрчлөлт хийгдэх тохиолдлууд байдаг. Жишээ нь,
 	  <application>Apache</application> програм нь маш олон төрлийн өөртөө агуулсан тохиргоотой ирдэг. Ийм програмыг та портоос бүтээх үедээ анхдагч тохиргоонуудыг нь өөрчилж өөртөө тохируулж болно.</para>
 
 	<para>Заримдаа, ижил төрлийн програмууд өөрсдийнхөө онцгой тохиргооноос хамаараад хэдэн хэдэн янзаар хөрвүүлэгдэж багцлагдсан байдаг. Жишээ нь, Х11 сервер суусан эсэхээс хамаараад
 	  <application>Ghostscript</application> програм нь
 	  <filename>ghostscript</filename> гэсэн нэртэй багцлагдсан байдаг ба бас
 	  <filename>ghostscript-nox11</filename> гэсэн нэрээр мөн багц хэлбэртэй байдаг. Багцлах аргад иймэрхүү явцуу тохируулгаас хамаарсан арга байдаг боловч, хэрэв хөрвүүлэх үеийн тохиргоо нь ихсэх болбол энэ арга нь тун явуургүй болдог билээ. </para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Зарим програмын лицензэнд, уг програмыг хөрвүүлэгдсэн хэлбэрээр түгээхийг хорьсон байдаг. Тийм програмуудыг эх бичлэг хэлбэрээр нь түгээх ёстой болдог билээ. </para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Зарим хүмүүс хөрвүүлэгдсэн хоёртын файлын түгээлтэнд дургүй байдаг. Ядаж эх бичлэг нь байвал,  та  (онолын хувьд) эх бичлэгийг уншиж болзошгүй аюулыг илрүүлж болох юм.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Хэрэв танд нөхөлт бичлэг (засвар) байгаа бол, та уг нөхөлтийг зөвхөн эх бичлэг дээр л хийж чадна.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Зарим хүмүүс эх бичлэгээр наадах дуртай байдаг. Тэд нар эх бичлэгийг уншаад залхуу нь хүрээд ирэхээрээ уг бичлэгийг өөрчилж эвдэх, эсвэл зээлдэж өөрчлөх ( мэдээж лицензийн дагуу ) гэх мэтээр оролддог.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Портын шинэчлэлийн тухай мэдээлэл авч байхыг хүсвэл 
       &a.ports; болон &a.ports-bugs; зэрэг захианы жагсаалтад бүртгүүлэх хэрэгтэй.</para>
 
     <warning>
       <para>Ямар нэгэн програм суулгахаасаа өмнө  <ulink
 	url="http://vuxml.freebsd.org/"></ulink>-с програмын нууцлалын тухай мэдээллийг харах нь зүйтэй. </para>
 
       <para>Та мөн <filename
 	role="package">ports-mgmt/portaudit</filename>-г суулгаж болох бөгөөд энэ нь, програмыг суулгахын өмнө уг програмын хуучралт болон аюулгүй байдалтай хамаатай шаардлагатай шалгалтуудыг хийж өгдөг. Иймэрхүү шалгалтыг зарим багц суулгасны дараа та  <command>portaudit
 	-F -a</command> гэсэн тушаал хэрэглэн үйлдэж болно.</para>
     </warning>
 
     <para>Энэ бүлгийн үлдсэн хэсэгт 
       FreeBSD дээр порт юм уу багц ашиглан хэрхэн програм суулгах талаар өгүүлэх болно.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="ports-finding-applications">
     <title>Програмаа олох нь</title>
 
     <para>Ямар нэгэн програм суулгахаасаа өмнө та ямар програм суулгахыг хүсэж
 	байгаа болон ямар нэртэй гэдгийг нь мэдсэн байх хэрэгтэй. </para>
 
     <para>FreeBSD-н програмын жагсаалт нь цаг тутамд нэмэгдэж байдаг. 
 	Аз болж таны хүссэн програмыг олох хэд хэдэн арга бий:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>FreeBSD-н вэб хуудас нь <ulink
 	  url="&url.base;/ports/index.html">http://www.FreeBSD.org/ports/</ulink> хаяг дээр бүх байгаа програмын шинэчлэгдсэн хувилбаруудыг нь хайж болох хэлбэрээр арчилж байдаг. 
 	  Портууд нь төрөлжиж хуваагдсан байдаг бөгөөд та хүссэн програмаа хайж олох
 	(хэрэв та нэрийг нь мэдэж байвал) эсвэл тухайн төрөлд байгаа бүх програмуудын нэрсийн жагсаалтыг харж болно.</para>
       </listitem>
 
       <indexterm><primary>FreshPorts буюу шинэхэн портууд</primary></indexterm>
 
       <listitem>
 	<para>Dan Langille гэгч нь FreshPorts хуудсыг <ulink
 	  url="http://www.FreshPorts.org/"></ulink> хаяг дээр арчлан эрхэлдэг.  FreshPorts нь порт дээр гарсан өөрчлөлтүүдийг хянаж байдаг бөгөөд хэрэв таныг хүсвэл 
 	таны сонгосон хэд хэдэн портуудыг <quote>ажиглаж</quote> байгаад өөрчлөлт 
 	гарангуут танд захиагаар мэдэгддэг.</para>
       </listitem>
 
       <indexterm><primary>FreshMeat</primary></indexterm>
 
       <listitem>
 	<para>Хэрэв та програмынхаа нэрийг нь мэдэхгүй байгаа бол FreshMeat (<ulink
 	  url="http://www.freshmeat.net/"></ulink>) хуудсан дээр хайж үзэх хэрэгтэй. 
 	Хэрэв уг хуудсан дээр шинэ програм олдсон бол буцаад FreeBSD хуудсанд очиж
 	уг хуудсыг порт болсон эсэхийг магадлах нь зүйтэй.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Хэрэв та портынхоо нэрийг яг мэддэг боловч ямар төрөлд багтдагийг нь
 	мэдэх хэрэгтэй бол 
         &man.whereis.1; тушаалыг ашиглаарай.
 	Ердөө л <command>whereis
         <replaceable>файлын_нэр</replaceable></command> гэж бичих бөгөөд 
         <replaceable>файлын_нэр</replaceable> нь суулгахыг хүссэн програмын нэр билээ. Хэрэв уг програм нь олдвол, танд хаана байгааг нь дараах маягаар харуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>whereis lsof</userinput>
 lsof: /usr/ports/sysutils/lsof</screen>
 
       <para>Энэ нь бидэнд <command>lsof</command> (системийн нэгэн
 	хэрэгсэл) програмыг 
 	<filename>/usr/ports/sysutils/lsof</filename>
 	санд буй гэж мэдэгдэж байна.</para></listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Мөн портын модонд тухайн порт хаана байгааг 
 	  олохын тулд ердийн &man.echo.1; тушаалыг ашиглаж 
 	  болно. Жишээ нь:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>echo /usr/ports/*/*lsof*</userinput>
 /usr/ports/sysutils/lsof</screen>
 
 	<para>Энэ нь 
 	  <filename class="directory">/usr/ports/distfiles</filename>
 	  сан уруу татаж авагдсан таарсан файлуудыг харуулах болно 
 	  гэдгийг анхаараарай.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Хүссэн портоо олох бас нэг арга бол портын цуглуулга дотор нь байдаг 
 	өөрийнх нь хайгчийг нь ашиглах билээ. Уг хайгчийг нь хэрэглэхийн тулд
 	та <filename>/usr/ports</filename> сан дотор байх шаардлагатай.  Уг сан
 	дотроос  <command>make <maketarget>search</maketarget> 
         name=<replaceable>програмын-нэр</replaceable></command> гэж бичих бөгөөд
 		<replaceable>програмын-нэр</replaceable> нь таны олохыг хүссэн програмын 
 		нэр байх ёстой. Жишээлбэл 
          <command>lsof</command> програмыг олохын тулд:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/ports</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make search name=lsof</userinput>
 Port:   lsof-4.56.4
 Path:   /usr/ports/sysutils/lsof
 Info:   Lists information about open files (similar to fstat(1))
 Maint:  obrien@FreeBSD.org
 Index:  sysutils
 B-deps: 
 R-deps: </screen>
 
       <para>Уг хайлтын үр дүнд та  <quote>Path:</quote> гэсэн мөрөнд
 	анхаарлаа хандуулах хэрэгтэй бөгөөд энэ нь хаана байгааг  илэрхийлж байдаг.
 	Бусад харуулж байгаа мэдээллүүд нь програм суулгахад хэрэглэгддэггүй болохоор
 	энд дэлгэн ярихгүй. </para>
 
       <para>Бүр нарийвчилан хайхыг хүсвэл <command>make
        <maketarget>search</maketarget> key=<replaceable>хайх-мөр</replaceable></command> гэх бөгөөд 
        <replaceable>хайх-мөр</replaceable> нь тухайн програмтай холбоотой мөр
 		байдаг. 
        Энэ нь портын нэр, тайлбар, тодорхойлолт болон хамааралтай програм зэргүүдэд
 	хайлт хийдэг болохоор тухайн програмынхаа талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл байхгүй 
 	хүнд хайхад тун тохиромжтой.</para>
 
       <para>Дээрх хоёр тохиолдолд хайх мөр тань жижиг болон том бичсэнээс хамаардаггүй. <quote>LSOF</quote> гэж хайх нь 
         <quote>lsof</quote> гэж хайсантай ижилхэн үр дүнд хүргэнэ.</para>
       </listitem>
 
     </itemizedlist>
   </sect1>
 
   <sect1 id="packages-using">
     <sect1info>    
       <authorgroup>
         <author>
           <firstname>Chern</firstname>
 	  <surname>Lee</surname>
 	  <contrib>Хамтран бичсэн </contrib>
         </author>
       </authorgroup>
     <!-- 30 Mar 2001 -->
     </sect1info>
 
     <title>Багцалсан системийг хэрэглэх нь</title>
 
     <para>FreeBSD дээр багцуудыг удирдах хэд хэдэн төрлийн хэрэгслүүд 
       байдаг:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem><para>Ажиллаж байгаа систем дээр боломжтой байгаа болон 
 	  суулгагдсан багцуудыг харах, устгах, суулгахын тулд 
 	  <command>sysinstall</command>-ийг ажиллуулж болно. 
 	  Дэлгэрэнгүй мэдээллийг <xref
         linkend="install-post"> Суулгацын дараах тохиргооноос 
 	үзнэ үү.</para></listitem>
       <listitem><para>Багцын удирдлагын тушаалын мөрийн хэрэгслүүдийг энэ 
 	  хэсгийн үлдсэн хэсэгт хэлэлцэх болно.</para></listitem>
     </itemizedlist>
 
     <sect2>
       <title>Багц суулгах</title>
       <indexterm>
         <primary>багц</primary>
         <secondary>суулгах</secondary>
       </indexterm>
     
       <indexterm>
         <primary><command>pkg_add</command></primary>
       </indexterm>
       <para>Та &man.pkg.add.1; хэрэгслийг ашиглан өөртөө хадгалагдсан юм уу
 	эсвэл сүлжээнд буй серверээс 
 	FreeBSD-н програмын багц суулгаж болдог. </para>
 
       <example>
         <title>Багц татаж аваад суулгах явц</title>
 
         <screen>&prompt.root; <userinput>ftp -a <replaceable>ftp2.FreeBSD.org</replaceable></userinput>
 Connected to ftp2.FreeBSD.org.
 220 ftp2.FreeBSD.org FTP server (Version 6.00LS) ready.
 331 Guest login ok, send your email address as password.
 230-
 230-     This machine is in Vienna, VA, USA, hosted by Verio.
 230-         Questions? E-mail freebsd@vienna.verio.net.
 230-
 230-
 230 Guest login ok, access restrictions apply.
 Remote system type is UNIX.
 Using binary mode to transfer files.
 <prompt>ftp></prompt> <userinput>cd /pub/FreeBSD/ports/packages/sysutils/</userinput>
 250 CWD command successful.
 <prompt>ftp></prompt> <userinput>get lsof-4.56.4.tgz</userinput>
 local: lsof-4.56.4.tgz remote: lsof-4.56.4.tgz
 200 PORT command successful.
 150 Opening BINARY mode data connection for 'lsof-4.56.4.tgz' (92375 bytes).
 100% |**************************************************| 92375       00:00 ETA
 226 Transfer complete.
 92375 bytes received in 5.60 seconds (16.11 KB/s)
 <prompt>ftp></prompt> <userinput>exit</userinput>
 &prompt.root; <userinput>pkg_add <replaceable>lsof-4.56.4.tgz</replaceable></userinput></screen>
       </example>
 
       <para>Хэрэв танд багц суулгах дотоод эх үүсвэр (
         FreeBSD CD-ROM гэх мэт) байхгүй бол 
           &man.pkg.add.1; хэрэгслийг <option>-r</option> сонголттой хамт
 		хэрэглэх нь зүйтэй. Энэ нь тухайн програмыг төрөл болон хувилбар зэрэг
 		мэдээллийг нь автоматаар таньж мэдээд  FTP хуудаснаас татан авч
 		суулгадаг.
       </para>
 
       <indexterm>
         <primary><command>pkg_add</command></primary></indexterm>
       <screen>&prompt.root; <userinput>pkg_add -r <replaceable>lsof</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Дээрх жишээн дээр уг хэрэгсэл нь хэрэглэгчийн оролцоогүйгээр
 	татаж аваад суулгаж буйг харуулж байна.
 	Хэрэв та татаж авах алс хаягийг нь адилхан толин тусгал болох өөр нэг
 	&os; багцын хаягаар солихыг хүсвэл 
 	<envar>PACKAGESITE</envar> орчны хувьсагчийн утгад анхных нь утгыг нь дарж өөр хаяг өгөх хэрэгтэй. 	 
 	&man.pkg.add.1; нь &man.fetch.3;-г ашиглаж файл татаж авдаг бөгөөд янз бүрийн орчны хувьсагчийн
 	утга хэрэглэдэг. Тэд нар нь 
 	<envar>FTP_PASSIVE_MODE</envar>, <envar>FTP_PROXY</envar>, мөн
 	<envar>FTP_PASSWORD</envar> гэх мэт хувьсагчид байдаг.  
 	Хэрэв та галт хананы цаана байгаа юм уу эсвэл 
 	FTP/HTTP прокси хэрэглэж байгаа бол уг хувьсагчдыг өөрчлөх ёстой.  
 	Хувьсагчдын бүрэн жагсаалтыг  &man.fetch.3; хуудаснаас харна уу.
 	Дээрх жишээн дээр 
 	<literal>lsof</literal> нь
 	<literal>lsof-4.56.4</literal> оронд хэрэглэгдэв. Хэрэв та алсаас автоматаар
 	татаж авах үйлдэл хийж байгаа бол багцны хувилбарын дугаарыг оруулалгүй бичих
 	хэрэгтэй.  &man.pkg.add.1; нь тухайн програмын сүүлийн хувилбарыг автоматаар
 	таньж суулгадаг. </para>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв та  &os.current; эсвэл
 	  &os.stable; хувилбарыг хэрэглэж байгаа бол &man.pkg.add.1; нь 
 	програмын хамгийн сүүлийн хувилбарыг татаж авч суулгадаг. Хэрэв 
 	та  -RELEASE хувилбар хэрэглэж байгаа бол таны хэрэглэж байгаа
 	тухайн хувилбарт тохирсон хувилбарыг нь татаж авч суулгадаг. Гэхдээ 
 	иймэрхүү үйлдлийг нь өөрчлөхийг хүсвэл  <envar>PACKAGESITE</envar>-г өөрчлөөрэй. 
 	Жишээлбэл та  &os;&nbsp;5.4-RELEASE
 	  систем дээр &man.pkg.add.1; хэрэгслийг ажиллуулбал анхдагч хаяг нь 
 	 
 	  <literal>ftp://ftp.freebsd.org/pub/FreeBSD/ports/i386/packages-5.4-release/Latest/</literal> байх болно.
 	 Хэрэв та &man.pkg.add.1;-г 
 	  &os;&nbsp;5-STABLE багц суулгахаар тохируулахыг хүсвэл  <envar>PACKAGESITE</envar>
 	 хувьсагчийг 
 	  <literal>ftp://ftp.freebsd.org/pub/FreeBSD/ports/i386/packages-5-stable/Latest/</literal> гэж зааж өгөх хэрэгтэй.
 	</para>
       </note>
 
       <para>Багц файлууд нь <filename>.tgz</filename>
           болон <filename>.tbz</filename> гэсэн хэлбэртэй байдаг. 
 	Та тэдгээрийг  <ulink
           url="ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/ports/packages/"></ulink>
 	хаягнаас олж болох бөгөөд эсвэл  FreeBSD CD-ROM дээр бас буй. 
 	FreeBSD-н 4 ширхэг CD тус бүрийн <filename>/packages</filename> сан дотор
 	багц байрлаж байгаа. Багц байрлуулалт нь 
           <filename>/usr/ports</filename>-н загвартай ижил модлог байдаг. 
 	Төрөл болгон өөрийн гэсэн сантай ба багц болгон бас 
           <filename>All буюу бүгд</filename> гэсэн сангаас олддог.
       </para>
 
       <para>Багцны сангийн бүтэц нь портын бүтэцтэй таарч багц портын системийг
 	бүрэлдүүлдэг юм. 
       </para>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Багц зохицуулалт</title>
 
       <indexterm>
         <primary>багц</primary>
         <secondary>зохицуулах</secondary>
       </indexterm>
       <para>&man.pkg.info.1; хэрэгсэл нь суугдсан багцтай холбоотой
 	мэдээллүүдийг харуулдаг.
       </para>
 
       <indexterm>
         <primary><command>pkg_info</command></primary>
       </indexterm>
       <screen>&prompt.root; <userinput>pkg_info</userinput>
 cvsup-16.1          A general network file distribution system optimized for CV
 docbook-1.2         Meta-port for the different versions of the DocBook DTD
 ...</screen>
       <para>&man.pkg.version.1; хэрэгсэл нь суугдсан бүх багцны ерөнхий мэдээллийг
 	харуулж байдаг. Энэ нь багцны хувилбарыг портын санд буй програмын хувилбартай
 	жишиж харьцуулдаг. 
       </para> 
       <indexterm>
         <primary><command>pkg_version</command></primary>
       </indexterm>
         <screen>&prompt.root; <userinput>pkg_version</userinput>
 cvsup                       =
 docbook                     =
 ...</screen>
 
       <para>Хоёр дахь баганад буй тэмдэгт нь порт доторх програмын хувилбартай харьцуулсан харьцуулалт юм.</para>
 
       <informaltable frame="none" pgwide="1">
         <tgroup cols="2">
 	  <thead>
             <row>
               <entry>Тэмдэг</entry>
               <entry>Утга</entry>
             </row>
           </thead>
 
  	  <tbody>
   	    <row>
 	    <entry>=</entry> <entry>Суугдсан багцны хувилбар нь портын хувилбартай
 	адилхан байна.</entry>
   	    </row>
  
         <row><entry>&lt;</entry>
 	<entry>Суугдсан хувилбар нь портын хувилбараас хуучин байна.</entry>
 	</row>
 
         <row><entry>&gt;</entry><entry>Суугдсан хувилбар нь портын хувилбараас
 	шинэ байна. (Дотоод порт тань хуучирсан байж болзошгүй)</entry></row>
 
         <row><entry>?</entry><entry>Суугдсан багц нь портын жагсаалтад 
 	олдсонгүй. (Энэ тохиолдож болох юм. Жишээлбэл суугдсан порт нь устгагдах юм уу нэр нь өөрчлөгдсөн байж болзошгүй.)</entry></row>
 
         <row><entry>*</entry><entry>Багц олон хувилбартай байна.</entry></row>
 
         <row><entry>!</entry><entry>Суулгагдсан багц жагсаалтад байгаа боловч 
 	 ямар нэг шалтгааны улмаас <command>pkg_version</command> тушаал нь 
 	 суулгагдсан багцын хувилбарын дугаарыг жагсаалт дахь харгалзах оруулгатай 
 	 харьцуулж чадахгүй байна.</entry></row>
 
 	</tbody>
 	</tgroup>
     </informaltable>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Багц устгах</title>
       <indexterm>
         <primary><command>pkg_delete</command></primary>
       </indexterm>
       <indexterm>
         <primary>багц</primary>
         <secondary>устгах</secondary>
       </indexterm>
       <para>Өмнө суугдсан байгаа багцыг устгахдаа 
 	&man.pkg.delete.1; хэрэгслийг ашиглана.
       </para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>pkg_delete <replaceable>xchat-1.7.1</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>&man.pkg.delete.1; нь багцын бүрэн нэр болон дугаарыг шаарддагийг 
 	тэмдэглэе; <replaceable>xchat-1.7.1</replaceable>-ийн 
 	оронд <replaceable>xchat</replaceable> өгөгдсөн бол дээр дурдсан тушаал 
 	ажиллахгүй. Гэхдээ суулгагдсан багцын хувилбарыг олохын тулд 
 	&man.pkg.version.1;-ийг ашиглах хялбар байдаг. Ингэхийн оронд та 
 	бүгдийг орлуулах тэмдэгт ашиглаж болох юм:</para>
 
        <screen>&prompt.root; <userinput>pkg_delete <replaceable>xchat\*</replaceable></userinput></screen>
 
        <para>Энэ тохиолдолд <literal>xchat</literal>-аар эхэлсэн нэртэй бүх 
 	багцуудыг устгах болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Бусад мэдүүштэй зүйлс</title>
       <para>Бүх багцтай холбоотой мэдээллүүд 
         <filename>/var/db/pkg</filename> сан дотор хадгалагдаж байдаг. Суугдсан багцны жагсаалт болон холбогдох тодорхойлолтууд нь уг санд буй файл дотроос уншигдах 
 	боломжтой.
       </para>
     </sect2>
   </sect1>
   
   <sect1 id="ports-using">
     <title>Портын цуглуулгыг хэрэглэх нь</title>
 
     <para>Дараах хэсэгт системдээ портын цуглуулгыг ашиглан хэрхэн програм
 	суулгах болон устгах талаар өгүүлэх болно. <command>make</command> 
 	хөрвүүлэгчийн байршил болон орчны хувьсагчийн тухай нэмэлт тодорхой мэдээллийг
 	&man.ports.7; хуудаснаас харна уу.</para>
 
     <sect2 id="ports-tree">
       <title>Портын цуглуулгыг суулгах нь</title>
 
       <para>Порт суулгахаасаа өмнө нь  <filename>/usr/ports</filename> сан 
 	дотор <filename>Makefiles</filename>, patches буюу нөхөгч файл, мөн
 	тодорхойлолт файлуудыг агуулсан портын цуглуулгыг суулгах хэрэгтэй.
       </para>
 
       <para>FreeBSD-г суулгах үед 
 	<application>sysinstall</application> програм танаас портын цуглуулгыг 
 	суулгах эсэхийг тань асуудаг. Хэрэв та тэр үед үгүй гэж хариулсан бол
 	энэ хэсэгт хэрхэн суулгах талаар тайлбарлана:</para>
 
       <procedure>
 	<title>CVSup арга</title>
 
 	<para>Энэ арга нь <application>CVSup</application> протоколыг ашиглан 
 	портын цуглуулгаа суулгаж мөн байнга шинэчилж болох хамгийн түргэн арга юм.
 	  Хэрэв та <application>CVSup</application>-н талаар дэлгэрэнгүй мэдэхийг
 	хүсэж байвал  <link linkend="cvsup">CVSup-г хэрэглэх нь</link> хэсгээс хараарай.</para>
 
 	<note>
 	  <para>&os; системд орсон <application>CVSup</application> протоколын 
 	    шийдэл нь <application>csup</application> гэж нэрлэгддэг. 
 	    Энэ нь &os; 6.2-т анх удаа орсон. Хуучин &os; хувилбарын хэрэглэгчид 
 	    үүнийг <filename role="package">net/csup</filename> порт/багцын 
 	    тусламжтайгаар суулгаж болно.</para>
 	</note>
 
 	<para><application>csup</application>-г анх удаагаа ажиллуулахынхаа өмнө
 	  <filename class="directory">/usr/ports</filename> санг хоосон байлгах хэрэгтэй.
 	  Хэрэв уг сан дотор өөр эх сурвалжаас суулгасан портын цуглуулга байвал,
 	  <application>csup</application> нь уг файлуудыг шинэчилж нөхдөггүй билээ.
 	  </para>
 
 	<step>
 	  <para><command>csup</command> тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
 <screen>&prompt.root; <userinput>csup -L 2 -h <replaceable>cvsup.FreeBSD.org</replaceable> /usr/share/examples/cvsup/ports-supfile</userinput></screen>
 
 	  <para>
 	    <replaceable>cvsup.FreeBSD.org</replaceable> гэдгийг
 		өөртэйгээ ойрхон орших 
 	    <application>CVSup</application> серверийн нэрээр
 		солих хэрэгтэй. 
 	    <link linkend="cvsup-mirrors">CVSup толин тусгалууд</link> (<xref
 	    linkend="cvsup-mirrors">) хэсгээс толин тусгал хуудаснуудын бүрэн
 		жагсаалтыг хараарай. </para>
 
 	  <note>
 	    <para>Зарим нэг нь өөрийнхөө бэлтгэсэн
 	      <filename>ports-supfile</filename> файлыг хэрэглэхийг хүсэж болох юм. 
 		  Ингэсэн үед тушаал бичих мөрөнд  <application>CVSup</application>
 	      серверийн нэрийг бичих шаардлага гардаггүй.</para>
 
 	    <procedure>
 	      <step>
 		<para>Ингэхийг хүссэн үед <username>root</username> эрхээр ороод
 		  <filename>/usr/share/examples/cvsup/ports-supfile</filename> файлыг
 		  шинэ сан уруу хуулах хэрэгтэй. Жишээлбэл 
 		  <filename>/root</filename> юм уу эсвэл өөрийнхөө эхлэл санд хуулж болно.
 		  </para>
 	      </step>
 
 	      <step>
 		<para><filename>ports-supfile</filename> файлыг засварлана.</para>
 	      </step>
 
 	      <step>
 		<para>
 		  <replaceable>CHANGE_THIS.FreeBSD.org</replaceable> мөрийг
 		  өөртэйгөө ойрхон буй  <application>CVSup</application> серверийн нэрээр
 		  сольно.  <link linkend="cvsup-mirrors">CVSup
 		  Толин тусгалууд</link> (<xref linkend="cvsup-mirrors">) хэсэгт толин тусгалуудын бүрэн жагсаалтыг харж болно.</para>
 	      </step>
 
 	      <step>
 		<para>Одоо <command>csup</command>-г ажиллуулахын тулд дараах алхмыг хийх хэрэгтэй:</para>
 
 		<screen>&prompt.root; <userinput>csup -L 2 <replaceable>/root/ports-supfile</replaceable></userinput></screen>
 	      </step>
 	    </procedure>
 	  </note>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Дараа нь &man.csup.1; тушаалыг ажиллуулснаар тухайн үед хөрвүүлж байгаа
 		портуудыг эс оруулаад бүх портын цуглуулгыг татаж аван сүүлд орсон өөрчлөлтүүдийг мөн шинэчилдэг.</para>
 	</step>
       </procedure>
 
       <procedure>
 	<title>Portsnap арга</title>
 
 	<para><application>Portsnap</application> нь портын цуглуулгыг шинэчлэх бас нэг арга
-	  билээ. Энэ програм нь анх &os;&nbsp;6.0 хувилбарт эхлэн хэрэглэгдсэн. Хуучин
-	  хувилбаруудад үүнийг <filename
-	  role="package">ports-mgmt/portsnap</filename> гэсэн багцыг суулгаж ашиглана:</para>
-
-	<screen>&prompt.root; <userinput>pkg_add -r portsnap</userinput></screen>
-
-	<para><link linkend="updating-upgrading-portsnap">Portsnap-г хэрэглэх нь</link> хэсгээс
+	  билээ. <link linkend="updating-upgrading-portsnap">Portsnap-г хэрэглэх нь</link> хэсгээс
 	  <application>Portsnap</application>-тай холбоотой бүх мэдээллийг харна уу.</para>
 
-	<step>
-	  <para>&os;&nbsp;6.1-RELEASE хувилбар болон 
-	    <application>Portsnap</application> порт юм уу багцын сүүлийн 
-		хувилбартай бол энэ хэсгийг та алгасаж болно. <filename
-	    class="directory">/usr/ports</filename> сан нь 
-	    &man.portsnap.8; тушаалыг анх удаагаа хэрэглэх үед автоматаар үүсгэгддэг.
-	    <application>Portsnap</application>-н өмнөх хувилбаруудтай бөгөөд
-	    <filename
-	    class="directory">/usr/ports</filename> сан байхгүй бол хоосон ийм
-		сан үүсгэх хэрэгтэй:</para>
-
-	  <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /usr/ports</userinput></screen>
-	</step>
-
 	<step>
 	  <para>Шахсан хэлбэртэй портын цуглуулгыг 
 	    <filename class="directory">/var/db/portsnap</filename> сан дотор
 		татаж авах хэрэгтэй. Хэрэв та хүсвэл энэ алхмын дараа интернэтээс
 		салгаатай ажиллаж болдог. </para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>portsnap fetch</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Хэрэв та <application>Portsnap</application>-г анх удаагаа
 		ажиллуулж байгаа бол шахагдсан уг цуглуулгыг <filename
 	    class="directory">/usr/ports</filename> сан дотор задална:
 	  </para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>portsnap extract</userinput></screen>
 
 	  <para>Хэрэв та өмнө нь <filename
 	    class="directory">/usr/ports</filename> сан дотор цуглуулгыг суулгасан бөгөөд
 		энэ үед зөвхөн шинэчлэхийг хүсэж байгаа бол дараах тушаалыг өгөх хэрэгтэй:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>portsnap update</userinput></screen>
 	</step>
 
       </procedure>
 
       <procedure>
 	<title>Sysinstall арга</title>
 
 	<para>Энэ арга нь суулгацын төхөөрөмжөөс <application>sysinstall</application>-г
 	  ашиглан портын цуглуулгыг суулгах арга юм. Гэхдээ тухайн төхөөрөмж дээр байгаа
 	  цуглуулга нь тухайн хувилбарыг гаргасан өдрийн хувилбартай байдгийг анзаарах
 	  хэрэгтэй. Хэрэв танд интернэт холболт байдаг бол дээр өгүүлсэн хоёр аргыг урьтал
 	  болгох нь зүйтэй. </para>
 
 	<step>
 	  <para><username>root</username> эрхээр ороод 
 	    <command>sysinstall</command> гэсэн тушаал өгөх хэрэгтэй
 	    (<command>/stand/sysinstall</command> гэж  &os;
 	    -н 5.2-с хуучин хувилбаруудад бичих ёстой):</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>sysinstall</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para><guimenuitem>Configure</guimenuitem> гэдгийг сонгоод
 	    <keycap>Enter</keycap> товч дарна.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>
 	    <guimenuitem>Distributions</guimenuitem> цэсийг сонгоод
 	    <keycap>Enter</keycap> дээр дарна.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para><guimenuitem>ports</guimenuitem> гэж сонгон 
 	    <keycap>Space</keycap> товч дээр дарах хэрэгтэй.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Дээр буй <guimenuitem>Exit</guimenuitem> гэдгийг олж сонгон 
 	    <keycap>Enter</keycap> дээр дарна.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>CDROM юм уу FTP гэх мэт суулгах төхөөрөмжөө сонгоно.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Дээр буй <guimenuitem>Exit</guimenuitem> цэсийг сонгоод 
 	    <keycap>Enter</keycap> дээр дарна.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para><keycap>X</keycap> дээр дарж
 	    <application>sysinstall</application>-с гарах болно.</para>
 	</step>
       </procedure>
     </sect2>
 
     <sect2 id="ports-skeleton">
       <title>Порт суулгах нь</title>
 
       <indexterm>
         <primary>портууд</primary>
         <secondary>суулгах</secondary>
       </indexterm>
       <para>Портын цуглуулгын талаар яриа хийхийн өмнө портын
         <quote>skeleton буюу араг яс</quote>ны талаар ойлголт авах хэрэгтэй.  
 		Хамгийн энгийн ойлголтоор бол энэ нь FreeBSD системд програмыг
 		цэвэрхэн хөрвүүлээд суулгахыг зааварласан товч заавар байдаг. 
 		Порт болгоны араг яс дараах зүйлсийг агуулж байдаг:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para><filename>Makefile</filename>.  
 	    <filename>Makefile</filename> нь янз бүрийн заавар бичлэгүүд 
 		агуулж байдаг бөгөөд энэ нь програм хэрхэн хөрвүүлэгдэх, 
 		бас хаана суугдах зэрэг үйлдлүүдийг тодорхойлсон байгаа. </para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><filename>distinfo</filename> файл.  Энэ файл нь 
 		хөрвүүлж бүтээгдэх ёстой
 		файлуудын татаж авалт болон тэдгээрийн алдаагүй 
 		татагдсан эсэхийг  (&man.md5.1; болон &man.sha256.1; хэрэгслүүдийг ашиглан) шалгах
 		зэрэг мэдээллүүдийг агуулж байдаг. </para>
 	</listitem>
 	
 	<listitem>
 	  <para><filename>files</filename> нэртэй сан.  Энэ санд таны
 	    FreeBSD систем дээр суугдах програмуудын хөрвүүлэгдэхэд
 		хэрэглэгддэг patches буюу нөхөөс файлуудыг агуулна. 
 		Нөхөөс файлууд нь жижигхэн хэмжээний файл бөгөөд тодорхой 
 		зарим файлд гарсан өөрчлөлтүүдийг агуулдаг. 
 	    Нөхөөсүүд текст хэлбэрээр оршдог ба голдуу
 	    <quote>10 дугаар мөрийг устга</quote> эсвэл <quote>26 дугаар 
 		мөрийг үүгээр соль ...</quote> гэсэн зааврууд байдаг.  
 		Нөхөөсүүдийг мөн 
 	    <quote>diffs буюу ялгааны</quote> төрлийн файл гэж ярьцгаадаг. Ийм
 		ялгааг нь илэрхийлсэн файлыг үүсгэхдээ 
 	    &man.diff.1; програмыг хэрэглэдэг юм.</para>
 
 	  <para>Энэ санд портыг бүтээхэд шаардагдах өөр төрлийн файлууд бас байж 
 	  болох юм.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para> <filename>pkg-descr</filename> файл. Энэ файл дотор тухайн 
 		програмын тухай нэлээн дэлгэрэнгүй тодорхойлолт агуулагдаж байдаг.
 		</para>
 	</listitem>
 	
 	<listitem>
 	  <para><filename>pkg-plist</filename> файл.  Энэ файл дотор порт
 	    суугдах явцад хуулагдаж суугдах файлуудын жагсаалт байдаг. Энэ нь 
 		мөн портыг устгах үед портын системд мэдэгдэх файлуудын 
 		жагсаалт билээ.</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Зарим портууд 
         <filename>pkg-message</filename> гэх мэтийн өөр файлууд агуулж байдаг.
 		Портын систем нь онцгой тохиолдолд уг файлуудтай хандаж тухайн 
 		портод харгалзах үйлдлүүдийг хийх болно. Хэрэв та ийм файлуудын 
 		тухай дэлгэрэнгүй мэдээлэл мөн портын тухай үндсэн ойлголт
 		авахыг хүсвэл <ulink
         url="&url.books.porters-handbook;/index.html">FreeBSD порт бүтээгчийн
 		гарын авлага</ulink> хуудаснаас харна уу.</para>
 
       <para>Порт дотор програмын эх бичлэгийг хэрхэн хөрвүүлж бүтээх 
 	    тухай заавар байдаг болохоос уг програмын эх бичлэг нь байдаггүй. 
 		Та уг програмын эх бичлэгийг  CD-ROM эсвэл интернэтээс 
 		уг зохиогчийнх нь гаргасан хэлбэрээр татаж авч болно. Голдуу 
 		эх бичлэгүүд нь tar болон gzip шахалтаар шахаж бэлдсэн байдаг боловч
 		заримдаа өөр төрлийн хэрэгсэл ашиглан шахсан тохиолдол тулгарч
 		магадгүй. Ямар ч хэлбэрээр програмын эх бичлэгийг авсан байг, түүнийг
 		<quote>distfile</quote> гэж нэрийддэг. Доор &os; порт суулгах
 		хоёр аргыг танилцуулж байна.</para>
 
       <note>
         <para>Порт суулгахын тулд та  <username>root</username> эрхэнд
 		сэлгэсэн байх ёстой.</para>
       </note>
 
       <warning>
 	<para>Ямар нэгэн портыг суулгахаасаа өмнө портынхоо цуглуулгыг та
 	  шинэчилсэн байх хэрэгтэй бөгөөд <ulink
 	  url="http://vuxml.freebsd.org/"></ulink> хуудсанд тухайн 
 	  порттой холбоотой аюул нууцлалын тухай сэдэв хөндөгдсөн эсэхийг
 	  шалгах хэрэгтэй.</para>
 
 	<para>Ямар ч порт суулгахаасаа өмнө аюулгүйн нууцлалын хувьд
 	  сул тал буй эсэхийг <application>portaudit</application>-р 
 	  автоматаар шалгаж болно. Энэ хэрэгслийг портын цуглуулга дотор
 	  олох боломжтой (<filename
 	  role="package">ports-mgmt/portaudit</filename>).  Шинэ портыг суулгахаасаа
 	  өмнө <command>portaudit -F</command> гэж ажиллуулснаар 
 	  аюулгүйн нууцлалд гарсан сул тал нүхнүүдийн тухай мэдээллийн 
 	  өгөгдлийн баазаас мэдээллүүдийг авч нөхөлт хийдэг. Аюулгүйн нууцлалын
 	  мэдээллийн өгөгдлийн баазын шинэчлэх явц өдөр болгон давтагдаж хийгдэх 
 	  болно. Нэмэлт дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.portaudit.1; болон 
 	  &man.periodic.8; хуудаснаас харна уу.</para>
       </warning>
 
       <para>Портын цуглуулга таныг интернэт холболттой гэж авч үздэг. 
 	  Хэрэв танд интернэт холболт байхгүй бол 
 	distfile файлуудыг <filename>/usr/ports/distfiles</filename>
 	санд хуулах хэрэгтэй.</para>
 
 	<para>Эхлэхийн өмнө суулгах гэж буй портын санд орох хэрэгтэй:</para>
 
         <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/ports/sysutils/lsof</userinput></screen>
 
         <para>Тэгээд  <filename>lsof</filename> санд орсон хойноо уг сан дотор
 		та тухайн портын араг ясыг харах болно. Дараагийн алхам бол
 		портыг хөрвүүлэх буюу 
 	  <quote>бүтээх</quote> билээ. Ингэхийн тулд тушаал бичих мөрөнд
 	 <command>make</command> гэж бичнэ. Ингэж гүйцэтгэсний дараа
 	 дараах маягийн явцын мэдээллийг та харах болно:</para>
 
         <screen>&prompt.root; <userinput>make</userinput>
 &gt;&gt; lsof_4.57D.freebsd.tar.gz doesn't seem to exist in /usr/ports/distfiles/.
 &gt;&gt; Attempting to fetch from ftp://lsof.itap.purdue.edu/pub/tools/unix/lsof/.
 ===&gt;  Extracting for lsof-4.57
 ...
 [extraction output snipped]
 ...
 &gt;&gt; Checksum OK for lsof_4.57D.freebsd.tar.gz.
 ===&gt;  Patching for lsof-4.57
 ===&gt;  Applying FreeBSD patches for lsof-4.57
 ===&gt;  Configuring for lsof-4.57
 ...
 [configure output snipped]
 ...
 ===&gt;  Building for lsof-4.57
 ...
 [compilation output snipped]
 ...
 &prompt.root;</screen>
 
         <para>Хөрвүүлэлт дуусаад та буцаад тушаал бичих мөрөнд ирэнгүүт
 	  хийх ёстой дараагийн алхам бол портыг суулгах билээ. Ингэхийн тулд
 	  таны хийх ёстой зүйл бол <command>make</command> тушаалыг 
 	  өөр нэг үгтэй хамт бичих ёстой бөгөөд тэр үг нь 
 	  <maketarget>install</maketarget> юм:</para>
 
         <screen>&prompt.root; <userinput>make install</userinput>
 ===&gt;  Installing for lsof-4.57
 ...
 [installation output snipped]
 ...
 ===&gt;   Generating temporary packing list
 ===&gt;   Compressing manual pages for lsof-4.57
 ===&gt;   Registering installation for lsof-4.57
 ===&gt;  SECURITY NOTE: 
       This port has installed the following binaries which execute with
       increased privileges.
 &prompt.root;</screen>
 
         <para>Ингээд тушаал бичих мөр боломжтой болонгуут суулгасан портоо
 		ажиллуулах боломжтой болдог. Бид нарын жишээ авч суулгасан 
 		<command>lsof</command> програм нь нууцлалын давуу эрх 
 		шаарддаг болохоор аюулгүйн нууцлалын анхааруулга харуулагддаг.
 		Порт суулгах үед хэрэв анхааруулга харуулагдваас түүнийг тун 
 		анхааралтай уншиж ойлгох хэрэгтэй.</para>
 
 	<para>Програмыг хөрвүүлж бүтээхэд хэрэглэгдсэн түр файлуудыг 
 	  хадгалсан дэд сангуудыг устгах нь зүйтэй. Энэ нь дискний зайг
 	  хэмнэхээс гадна тухайн портыг шинэчлэх үед алдаа гаргуулахгүй
 	  маш сайн зуршил юм.</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>make clean</userinput>
 ===&gt;  Cleaning for lsof-4.57
 &prompt.root;</screen>
 
         <note>
           <para>Та  <command>make</command>,
 	    <command>make <maketarget>install</maketarget></command> мөн 
 	    <command>make <maketarget>clean</maketarget></command> гэсэн дамжлагуудыг 
 	    <command>make <maketarget>install clean</maketarget></command> гэж товчилж бичиж болно.</para>
 	</note>
 
 	<note>
 	  <para>Зарим shells буюу бүрхүүлийн орчнууд нь <envar>PATH</envar>
 	    орчны хувьсагч дотор буй сангууд доторх ачаалагдаж болдог 
 		програмуудын тушаалын хайлтыг түргэвчлэх зорилгоор түр хадгалагчид
 		хадгалсан байдаг. Та хэрэв ийм төрлийн бүрхүүлийн орчин 
 		ашиглаж байгаа бол порт суулгасны дараа <command>rehash</command> 
 		тушаалыг хэрэглэн портын ачаалагдах файлыг бүрхүүлийн таних 
 		сан дотор нэмдэг. Энэ тушаал нь 
 	    <command>tcsh</command> маягийн бүрхүүлд ажилладаг.  
 		<command>sh</command> төрлийн бүрхүүлд  <command>hash -r</command>
 		гэж ашигладаг. Тухайн бүрхүүлд хамаатай нэмэлт мэдээллийг нь харна уу.</para>
 	</note>
 
 	<para><ulink url="http://www.freebsdmall.com/">FreeBSD
 	  Mall</ulink> зэрэг зарим гуравдагчдын гаргасан DVD-ROM дээр distfiles
 	  файлууд агуулагдсан байдаг. Тэдгээрийг портын цуглуулганд хэрэглэж 
 	  болно. DVD-ROM-г  <filename>/cdrom</filename> санд таниулж холбоно. 
 	  Хэрэв та өөр санд холбосон бол уг сангийн нэрийг 
 	  <makevar>CD_MOUNTPTS</makevar> орчны хувьсагчид зааж өгөөрэй. 
 	  Шаардлагатай  distfiles файлууд нь дискнээс автоматаар хэрэглэгддэг. 
 	  </para>
 
 	<note>
 	  <para>Зарим нэг цөөн тооны портуудын лицензийг нь анхаарах 
 	    хэрэгтэй. Ийм төрлийн портуудын эх бичлэг нь CD-ROM дээр 
 		байдаггүй. Тэдгээрийг татаж авах юм уу цааш нь 
 		түгээхийн тулд ямар нэгэн гэрээ бөглөх илгээх ёстой болдог.
 		Хэрэв таны суулгах порт CD-ROM дээр байхгүй байгаа бол интернэт рүү
 		орон хэлсний дагуу гүйцэтгэх хэрэгтэй.</para>
 	</note>
 
 	<para>Портын систем нь &man.fetch.1; хэрэгслийг ашиглан файлуудыг 
 	  татаж авдаг. Уг хэрэгсэл нь 
 	  <envar>FTP_PASSIVE_MODE</envar>, <envar>FTP_PROXY</envar>,
 	  мөн <envar>FTP_PASSWORD</envar> гэх мэтчилэн төрөл бүрийн орчны 
 	  хувьсагчдыг ашиглаж ажилладаг. Хэрэв та галт хана юм уу 
 	  FTP/HTTP прокси хэрэглэдэг бол эдгээр хувьсагчдад тохирох утгыг нь 
 	  зааж өгөх хэрэгтэй. &man.fetch.3; хуудаснаас хувьсагчдын бүрэн жагсаалтыг
 	  харна уу.</para>
 
 	<para>Интернэтэд байнга холбогддоггүй хэрэглэгчдэд зориулж 
 	  <command>make <maketarget>fetch</maketarget></command> тушаал 
 	  байдаг. Уг тушаалыг портын дээд сан
 	  (<filename>/usr/ports</filename>) дотор гүйцэтгэхэд шаардагдах 
 	  бүх файлуудыг татаж авдаг. Уг тушаалыг мөн
 	  <filename>/usr/ports/net</filename> гэх зэргийн дэд сан дотор гүйцэтгэж 
 	  болно.
 	  Хэрэв тухайн порт өөр сан юм уу портоос хамаардаг бол fetch гүйцэтгэл 
 	  нь тэдгээр хамаарлыг нь
 	  <emphasis>нөхөж татдаггүй</emphasis>г анхаараарай.
 	  Харин  <maketarget>fetch</maketarget> гэдгийг
 	  <maketarget>fetch-recursive</maketarget> гэж орлуулснаар
 	  тухайн портын хамааралтай порт болон сангуудыг давхар татаж авдаг.</para>
 
 	<note><para>Та бүх портуудыг хөрвүүлж бүтээнэ гэвэл <command>make</command>
 	  тушаалыг <command>make
 	  <maketarget>fetch</maketarget></command> тушаалыг тайлбарласан шиг дээд санд
 	  гүйцэтгэж болдог. Гэвч зарим порт байхгүй тохиолдолд ийм үйлдэл бол аюултай. Мөн зарим портууд хоёр өөр файлыг нэг нэрээр суулгах хүндрэл гаргаж болзошгүй.</para></note>
 
 	<para>Мөш цөөхөн тохиолдолд хэрэглэгчид 
 	  <makevar>MASTER_SITES</makevar> (татаж авах файлуудын байршил) хаягнаас
 	  өөр байршил ашиглан эх файлуудыг татаж авах шаардлага гарч болох юм. 
 	  Ийм үед
 	  <makevar>MASTER_SITES</makevar> хувьсагчийн утгыг дараах тушаалаар 
 	  өөрчилдөг:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/ports/<replaceable>directory</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>make MASTER_SITE_OVERRIDE= \
 ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/ports/distfiles/ fetch</userinput></screen>
 
 	<para>Энэ жишээн дээр бид 
 	  <makevar>MASTER_SITES</makevar>-н утгыг  <hostid
 	  role="fqdn">ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/ports/distfiles/</hostid>
 	  гэж өөрчиллөө.</para>
 
 	<note><para>Зарим порт нь өөрийнхөө зарим хэсгийг 
 	  шаардлагагүй гэж үзэх тохиолдолд, эсвэл аюулгүйн нууцлалын 
 	  шалтгаанаар ч юм уу өөрчлөлт хийх боломж (эсвэл шаарддаг)
 	  өгдөг. 
 	  <filename role="package">www/mozilla</filename>, <filename
 	  role="package">security/gpgme</filename>, мөн <filename
 	  role="package">mail/sylpheed-claws</filename> зэргүүдийг жишээ
 	  болгож болох юм. Иймэрхүү мэдэгдлүүд байвал тухайн үед танд 
 	  харуулагдах болно.</para></note>
 
       <sect3>
         <title>Портын анхдагч санг дарж бичих</title>
 
 	<para>Заримдаа портыг хөрвүүлэх болон суулгах өөр санг хэрэглэх 
 	  нь хэрэгтэй (онц шаардлагатай) байдаг. 
 	  <makevar>WRKDIRPREFIX</makevar> болон <makevar>PREFIX</makevar>
 	  хувьсагчдын утгыг өөрчилж анхдагч сангийн байршлыг сольдог. 
 	  Жишээ нь:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>make WRKDIRPREFIX=/usr/home/example/ports install</userinput></screen>
 
 	<para>гэсэн тушаал нь портыг
 	    <filename>/usr/home/example/ports</filename> сан дотор хөрвүүлээд 
 		хөрвүүлэгдэж бүтээгдсэн файлуудыг <filename>/usr/local</filename>
 		санд суулгадаг.</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>make PREFIX=/usr/home/example/local install</userinput></screen>
 
 	<para>гэсэн тушаал нь портыг <filename>/usr/ports</filename> санд хөрвүүлж 
 	  бэлдээд  <filename>/usr/home/example/local</filename> санд суулгана.</para>
 
 	<para>Мэдээж </para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>make WRKDIRPREFIX=../ports PREFIX=../local install</userinput></screen>
 
 	<para>гэж хоёр хувьсагчийг хослуулан хэрэглэж бас болно
 	(танд зөвхөн ерөнхий ойлголт өгөх зорилгоор урт мөрийг товчилж харуулсан 
 	билээ).</para>
 
 	<para>Мөн та уг хувьсагчдыг өөрийнхөө орчны хувьсагч болгож
 	  зарлаж болно. Тухайн бүрхүүлийнхээ орчны тухай зааврыг эхлээд
 	  уншиж танилцах нь зүйтэй.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title><command>imake</command>-г хэрэглэх</title>
 
 	<para>Зарим порт <command>imake</command>-г хэрэглэдэг ( X 
 	  цонхот системийн хэсэг) бөгөөд 
 	  <makevar>PREFIX</makevar> хувьсагч ашиглалгүй 
 	  <filename>/usr/X11R6</filename> санд суулгадаг. Үүнтэй ижил 
 	  зарим Perl портууд <makevar>PREFIX</makevar> хувьсагч хэрэглэлгүй 
 	  Perl-н санд суулгадаг. Эдгээр портуудыг 
 	  <makevar>PREFIX</makevar> хувьсагчтай хамтран ажиллуулж
 	  энэ хувьсагчийг ойлгож хүндэтгэдэг болгоно гэдэг бол тун хэцүү бөгөөд 
 	  бараг боломжгүй ажил юм.</para>
 
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Портуудыг дахин тохируулах нь</title>
 
 	<para>Тухайн портуудыг бүтээж байхад чинь танд бүтээх тохируулгуудаас 
 	  сонгож болох ncurses дээр тулгуурласан цэс харуулагддаг. 
 	  Портыг нэгэнт бүтээсний дараа тэдгээр тохируулгуудыг нэмэх, хасах, эсвэл 
 	  өөрчлөхийн тулд энэ цэсэнд дахин орохыг хүсэх нь хэрэглэгчдийн 
 	  хувьд тийм ч нийтлэг биш юм. Үүнийг хийх олон аргууд байдаг. 
 	  Нэг арга нь портыг агуулж байгаа сан уруу ороод урьдын адил тохируулгуудыг 
 	  сонгосон хэвээр байгаа цэсийг дахин харуулах <command>make 
 	  <maketarget>config</maketarget></command> гэж тушаалыг ажиллуулах явдал юм. 
 	  Өөр нэг арга нь портын хувьд бүх тохиргооны сонголтуудыг харуулах 
 	  <command>make <maketarget>showconfig</maketarget></command> тушаалыг 
 	  ашиглах явдал юм. Бас нэг өөр арга нь бүх сонгогдсон тохируулгуудыг 
 	  арилгаад танд дахин эхлэх боломж олгох <command>make 
 	  <maketarget>rmconfig</maketarget></command> тушаалыг ажиллуулах явдал юм. 
 	  Эдгээр бүх аргууд болон бусдын талаар &man.ports.7; гарын авлагын 
 	  хуудсанд илүү дэлгэрэнгүй тайлбарласан байгаа.</para>
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2 id="ports-removing">
       <title>Суугдсан портыг устгах нь</title>
 
       <indexterm>
         <primary>портууд</primary>
         <secondary>устгах</secondary>
       </indexterm>
       <para>Та одоо портыг хэрхэн суулгах талаар мэдсэн юм чинь 
 	  хэрэв буруу портоо суулгасан бол түүнийг 
 	  хэрхэн утсгадаг талаар мэдэхийг хүсэж байгаа байх.  
       Өмнөх жишээнд суулгасан портоо бид устгацгаая  (анхааралгүй 
 	  уншсан нэгэнд нь <command>lsof</command> програм гэж сануулъя).  
 	  Портууд багцтай ижилхэн 
 	&man.pkg.delete.1; тушаалаар устгагдаж болно (
 	  <link
 	linkend="packages-using">Багц сонголт</link> хэсэгт тайлбарласан буй):</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>pkg_delete lsof-4.57</userinput></screen>
 
     </sect2>
 
     <sect2 id="ports-upgrading">
       <title>Порт шинэчлэх</title>
 
       <indexterm>
 	<primary>порт</primary>
 	<secondary>шинэчлэх</secondary>
       </indexterm>
       <para>Хамгийн түрүүнд &man.pkg.version.1; тушаал ашиглан 
 	  портын цуглуулгаас шинэ хувилбар агуулсан портуудыг жагсаах хэрэгтэй:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>pkg_version -v</userinput></screen>
 
       <sect3 id="ports-file-updating">
 	<title><filename>/usr/ports/UPDATING</filename></title>
 
 	<para>Портыг шинэчлэхээсээ өмнө портын цуглуулгаа шинэчлээд 
 	  <filename>/usr/ports/UPDATING</filename> файлыг шалгана. 
 	  Энэ файл дотор портыг шинэчлэхэд шаардагдах үйлдлүүд болох 
 	  өөрчлөгдсөн төрөл, тохируулгын өөрчлөлт, эсвэл өмнөх хувилбартайгаа
 	  зөрчилдөх хэсгүүд гэх мэтийн чухал мэдээллүүд агуулагдаж байдаг.
 	  </para>
 
 	<para>Хэрэв <filename>UPDATING</filename> файлд саяны таны уншсан 
 	  зүйлүүдээс өөр юм агуулагдаж байвал уг файлд буй зааврыг дагах нь 
 	  зүйтэй.</para>
       </sect3>
 
       <sect3 id="portupgrade">
 	<title>Portupgrade ашиглан порт шинэчлэх нь</title>
 
 	<indexterm>
 	  <primary>portupgrade</primary>
 	</indexterm>
 
       <para> <application>portupgrade</application> хэрэгсэл нь портыг 
 	  амархан шинэчлэхэд зориулагдсан. Үүнийг <filename
 	role="package">ports-mgmt/portupgrade</filename> портоос суулгаж болно.
 	Бусад портын нэгэн адил порт суулгадаг журмаар <command>make <maketarget>install
 	clean</maketarget></command> гэсэн тушаалаар суулгадаг:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>cd /usr/ports/ports-mgmt/portupgrade</userinput>
 &prompt.root; <userinput>make install clean</userinput></screen>
 
       <para>Суугдсан портын жагсаалтыг  <command>pkgdb
 	-F</command> тушаал ашиглан шалгаад үр дүнгийн мэдээлэлд байгаа 
 	зөрчлүүдийг нь залруулж засах хэрэгтэй. Шинэчлэл хийхээсээ өмнө ингэж 
 	зөрчлүүдийг арилгах нь тун сайн санаа билээ.</para>
 
       <para>Хэрэв та <command>portupgrade -a</command> гэж ажиллуулбал 
 	  таны системд суугдсан бүх хуучирсан портуудыг 
 	<application>portupgrade</application> шинэчилж эхэлдэг. 
 	Хэрэв та суугдах шинэчлэл болгонд лавлаж асуух үйлдэл хийлгэхийг хүсвэл 
 	<option>-i</option> сонголт нэмээрэй.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>portupgrade -ai</userinput></screen>
 
       <para>Хэрэв та бүх шинэчлэгдэх порт биш харин зөвхөн тодорхой нэгэн 
 	  портыг шинэчлэх хүсэлтэй бол <command>portupgrade
 	<replaceable>багцны-нэр</replaceable></command> гэж бичнэ. 
 	<option>-R</option> сонголт нэмснээр тухайн програмд шаардагдах 
 	портуудыг <application>portupgrade</application> эхлээд нь шинэчлэдэг.
 	</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>portupgrade -R firefox</userinput></screen>
 
       <para>Портын оронд багц хэрэглэж суулгахыг хүсвэл 
 	<option>-P</option> сонголт хэрэглэнэ. Энэ сонголттой үед 
 	<application>portupgrade</application> нь 
 	<envar>PKG_PATH</envar> хувьсагчид зааж өгсөн жагсаалтад буй сан дотроос
 	багцуудыг хайх ба хэрэв уг санд байхгүй байгаа бол сүлжээнээс татаж нөхдөг.
 	Хэрэв дотоод сан болон сүлжээнээс багц олдоогүй тохиолдолд 
 	<application>portupgrade</application> нь портоор суулгахыг оролдох болно. 
 	Порт хэлбэрээр суулгах үйлдлийг зогсоохын тулд
 	<option>-PP</option> сонголтыг нэмж өгдөг.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>portupgrade -PP gnome2</userinput></screen>
 
       <para>Хэрэв хөрвүүлж суулгалгүйгээр зөвхөн distfiles файлыг татаж авах (хэрэв 
 	  <option>-P</option> сонголттой бол багц файлыг ) шаардлагатай бол 
 	  <option>-F</option> сонголтыг ашиглаарай.
 	  Дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.portupgrade.1; хэсэгт харна уу.</para>
       </sect3>
 
       <sect3 id="portmanager">
 	<title>Portmanager ашиглан портыг шинэчлэх нь</title>
 
 	<indexterm>
 	  <primary>portmanager</primary>
 	</indexterm>
 
 	<para><application>Portmanager</application> бол портыг суулгаж 
 	шинэчлэхийг амарчилсан өөр нэг хэрэгсэл билээ. Үүнийг
 	  <filename role="package">ports-mgmt/portmanager</filename> портноос
 	  суулгаж болно:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>cd <filename class="directory">/usr/ports/ports-mgmt/portmanager</filename></userinput>
 &prompt.root; <userinput>make install clean</userinput></screen>
 
 	<para>Бүх суугдсан портууд дараах энгийн тушаалаар шинэчлэгдэж болдог:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>portmanager -u</userinput></screen>
 
 	<para>Та мөн <option>-ui</option> сонголт нэмснээр 
 	<application>Portmanager</application>-н гүйцэтгэх алхам бүрийг лавлах асуух	хэлбэрт оруулан хянаж болдог.
 	<application>Portmanager</application>-г ашиглан системд шинэ портыг суулгаж болно. 
 	 <command>make <maketarget>install clean</maketarget></command> гэсэн ердийн тушаалаас ялгаатай нь 
 	 тухайн сонгосон портыг суулгахаасаа өмнө түүнд хамааралтай бүх портуудыг 
 	 шинэчлэдэг.</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>portmanager <replaceable>x11/gnome2</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para>Хэрэв сонгосон портын хамааралтай портод ямар нэгэн 
 	  хүндрэл гарвал  <application>Portmanager</application>-г тэр хүндрэл
 	  гарсан портоос эхлэн дахин шинээр хөрвүүлж бэлд гэж зааж өгч болдог. 
 	  Ингэсэн үед хүндрэл гаргасан портыг эхлэж хөрвүүлээд дараа нь 
 	  портоо шинэчлэх явцаа цааш нь үргэлжлүүлдэг.</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>portmanager <replaceable>graphics/gimp</replaceable> -f</userinput></screen>
 
 	<para>Дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 	  &man.portmanager.1;-с харна уу.</para>
       </sect3>
 
       <sect3 id="portmaster">
 	<title>Portmaster ашиглан портыг шинэчлэх нь</title>
 
 	<indexterm>
 	  <primary>portmaster</primary>
 	</indexterm>
 
 	<para><application>Portmaster</application> нь <quote>үндсэн</quote>
 	  системд  байдаг (бусад портуудаас хамаардаггүй) хэрэгслүүдийг ашиглахаар 
 	  хийгдсэн бөгөөд аль портыг шинэчлэхээ тогтоохын тулд 
 	  <filename class="directory">/var/db/pkg/</filename> сан доторхийг 
 	  ашигладаг.  Тэрээр <filename role="package">ports-mgmt/portmaster</filename> 
 	  порт хэлбэрээр байдаг:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>cd <filename class="directory">/usr/ports/ports-mgmt/portmaster</filename></userinput>
 &prompt.root; <userinput>make install clean</userinput></screen>
 
 	<para><application>Portmaster</application> нь портуудыг дөрвөн 
 	  төрөлд бүлэглэдэг:</para>
 
 	<itemizedlist>
 	  <listitem>
 	    <para>Root буюу язгуур портууд (хамаарсан портууд байхгүй, бусдаас хамаардаггүй)</para>
 	    </listitem>
 	  <listitem>
 	    <para>Trunk буюу гол портууд (хамаарсан портууд байхгүй, бусдууд хамаардаг)</para>
 	    </listitem>
 	  <listitem>
 	    <para>Салбар портууд (хамаарсан портуудтай, бусдууд хамаардаг)</para>
 	    </listitem>
 	  <listitem>
 	    <para>Навч портууд (хамаарсан портуудтай, бусдаас хамаардаггүй)</para>
 	    </listitem>
 	</itemizedlist>
 
 	<para>Та суулгагдсан бүх портуудыг жагсааж болох бөгөөд 
 	  <option>-L</option> тохируулга ашиглан шинэчлэлт байгаа 
 	  эсэхийг хайж болно:</para>
 
 <screen>&prompt.root; <userinput>portmaster -L</userinput>
 ===>>> Root ports (No dependencies, not depended on)
 ===>>> ispell-3.2.06_18
 ===>>> screen-4.0.3
         ===>>> New version available: screen-4.0.3_1
 ===>>> tcpflow-0.21_1
 ===>>> 7 root ports
 ...
 ===>>> Branch ports (Have dependencies, are depended on)
 ===>>> apache-2.2.3
         ===>>> New version available: apache-2.2.8
 ...
 ===>>> Leaf ports (Have dependencies, not depended on)
 ===>>> automake-1.9.6_2
 ===>>> bash-3.1.17
         ===>>> New version available: bash-3.2.33
 ...
 ===>>> 32 leaf ports
 
 ===>>> 137 total installed ports
         ===>>> 83 have new versions available
 </screen>
 
 	<para>Бүх суулгагдсан портуудыг энэ хялбар тушаал ашиглан 
 	  шинэчилж болно:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>portmaster -a</userinput></screen>
 
 	<note><para>Анхдагчаар <application>Portmaster</application> нь 
 	  байгаа портыг устгахаасаа өмнө нөөц багц үүсгэдэг. Хэрэв шинэ 
 	  хувилбар суулгалт амжилттай болсон бол <application>Portmaster</application> 
 	  нөөц багцыг устгана. <option>-b</option> сонголтыг ашиглаж 
 	  <application>Portmaster</application>-т нөөцийг автоматаар 
 	  устгахгүй байхыг тушаана. <option>-i</option> сонголтыг ашигласнаар 
 	  порт бүрийг шинэчлэхээс өмнө асууж лавлан  
 	  <application>Portmaster</application>-ийг интерактив горимд 
 	  эхлүүлнэ.</para></note>
 
 	<para>Хэрэв шинэчлэх процессийн явцад алдаа гарвал та бүх портыг шинэчлэх 
 	  буюу дахин бүтээхийн тулд <option>-f</option>-г ашиглаж болно:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>portmaster -af</userinput></screen>
 
 	<para>Шинэ порт бүтээж суулгахаасаа өмнө бүх хамааралтай портуудыг шинэчилж 
 	  <application>Portmaster</application>-ийг системд шинэ порт суулгахдаа 
 	  та бас ашиглаж болно:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>portmaster <replaceable>shells/bash</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para>Дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.portmaster.8;-с үзнэ үү.</para>
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2 id="ports-disk-space">
       <title>Порт ба дискний хэмжээ</title>
 
       <indexterm>
 	<primary>порт</primary>
 	<secondary>дискний хэмжээ</secondary>
       </indexterm>
       <para>Портын цуглуулга нь дискний хэмжээг байнга идэж байдаг. Портоос
 	  програмыг хөрвүүлж суулгасны дараа бэлдэж байсан 
 	<filename class="directory">work</filename> санг 
 	<command>make <maketarget>clean</maketarget></command> тушаалаар цэвэрлэхээ үргэлж санах 
 	хэрэгтэй. Та портын цуглуулгыг бүхлээр нь дараах тушаалаар цэвэрлэж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>portsclean -C</userinput></screen>
 
       <para>Маш олон эх файлууд
 	<filename class="directory">distfiles</filename> санд явцын үр дүнд 
 	хадгалагдаж байдаг. Та тэдгээрийг гар аргаар устгаж болох ба дараах 
 	тушаал хэрэглэн ямар нэгэн порттой холбоогүй болсон бүх distfiles 
 	устгаж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>portsclean -D</userinput></screen>
 
       <para>Эсвэл таны системд одоо суугдсан байгаа порттой хамаагүй 
 	  бүх distfiles-уудыг дараах тушаалаар устгана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>portsclean -DD</userinput></screen>
 
       <note>
 	<para> <command>portsclean</command> хэрэгсэл нь 
 	  <application>portupgrade</application> програмын нэг бүрдэл хэсэг.</para>
       </note>
 
       <para>Суулгасан портоо хэрэглэхгүй болсон үедээ устгахаа мартаж болохгүй. 
 	  Иймэрхүү автоматжуулалтыг гүйцэтгэдэг эвтэйхэн програм бол 
 	<filename role="package">ports-mgmt/pkg_cutleaves</filename> порт билээ.</para>
     </sect2>
 
   </sect1>
 
   <sect1 id="ports-nextsteps">
     <title>Порт суулгасны дараах үйлдлүүд</title>
 
     <para>Ердийн програмыг суулгасны дараа тухайн програмтай холбоотой
 	  бичиг баримтыг унших, ямар нэгэн тохиргооны файл засварлах, эсвэл 
 	  уг програм компьютер ачаалагдах үед эхлэх (хэрэв энэ нь далд чөтгөр бол)
 	  эсэхийг нь шалгах шаардлага гарч болзошгүй.</para>
 
     <para>Суулгасан програм болгоныг тохируулах зарчим өөр өөр. Гэхдээ 
 	  та шинэ програм суулгачихаад  <quote>Одоо яах вэ?</quote> 
 	  гэсэн асуулттай тулгарах үед дараах зүйлс тусалж магадгүй:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>&man.pkg.info.1; тушаалыг ашиглан ямар файл хаана яаж суугдсаныг 
 	харна. Жишээ нь та саяхан FooPackage version 1.0.0, програмыг суулгасан 
 	бол </para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>pkg_info -L foopackage-1.0.0 | less</userinput></screen>
 
 	<para>гэсэн тушаал нь уг програмыг суулгах явцад хуулсан бүх файлуудыг 
 	харуулдаг. <filename>man/</filename> санд хуулсан файл байвал тун 
 	анхааралтай харах хэрэгтэй. Энэ нь гарын авлага файлууд байдаг. 
 	Мөн  <filename>etc/</filename> санд хуулсан файлууд нь тохируулгын 
 	файлууд байдаг бөгөөд  <filename>doc/</filename> санд бол дэлгэрэнгүй
 	бичиг баримтуудыг хадгалсан байдаг.</para>
 
 	<para>Хэрэв та програмынхаа хувилбарын талаар сайн мэдэхгүй байгаа бол
 	</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>pkg_info | grep -i <replaceable>foopackage</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para>гэсэн тушаал нь бүх суугдсан програм дотор 
 	  <replaceable>foopackage</replaceable> гэсэн нэртэй програм байвал 
 	  харуулдаг. <replaceable>foopackage</replaceable>-н оронд хүссэн програмынхаа нэрийг бичээрэй.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Програмын гарын авлага хаана суугдсаныг мэдсэн үедээ 
 	  &man.man.1;-г ашиглан харах хэрэгтэй. Мөн түүнчлэн ийм аргаар
 	  тохируулга болон нэмэлт мэдээллийн файлуудыг нь тухай бүрд 
 	  нь харах хэрэгтэй.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Хэрэв уг програм өөрийн гэсэн вэб хуудастай бол түүнд нь зорчин 
 	  нэмэлт мэдээлэл авах, байнгын асуулт хариултыг нь үзэх гэх мэтчилэн 
 	  оролдоорой. Уг програмын вэб хуудасны хаяг нь </para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>pkg_info <replaceable>foopackage-1.0.0</replaceable></userinput></screen>
 	
 	<para>тушаалын гаралт дээр  <literal>WWW:</literal> гэсэн хэсэгт 
 	байдаг. </para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Эхлэн ачаалагдах үед эхлэх ёстой портууд (Интернэт сервер гэх мэт)
 	 голдуу 
 	  <filename>/usr/local/etc/rc.d</filename> сан дотор эхлүүлэх 
 	  файлаа хуулдаг. Та уг файлыг шаардлагатай бол засварлах юм уу өөрчилж болно.  
 	  <link
 	  linkend="configtuning-starting-services">Үйлчилгээг эхлүүлэх</link> хэсгээс дэлгэрэнгүй мэдэээллийг харна уу.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
   </sect1>
 
   <sect1 id="ports-broken">
     <title>Эвдрэлтэй портыг засах нь</title>
 
       <para>Хэрэв та портыг ажиллуулж чадаагүй тохиолдолд хийж болох 
 	  хэд хэдэн алхам бий:</para>
 
       <orderedlist>
 	<listitem>
 	  <para><ulink url="&url.base;/support.html#gnats">Problem Report
 	    database</ulink> хуудсанд уг портын засварлах заавар бий эсэхийг 
 		шалгах. Хэрэв байвал уг зааврын дагуу засварлах хэрэгтэй.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Уг портыг арчилж сайжруулдаг хүнээс тусламж авах. 
 	    <command>make <maketarget>maintainer</maketarget></command> тушаал ашиглаад юм уу эсвэл 
 		<filename>Makefile</filename> файл дотроос тухайн 
 		арчлагчийн захианы хаягийг нь олох хэрэгтэй. Захиандаа
 		портынхоо нэр болон хувилбарыг оруулан 
 		(<filename>Makefile</filename> файлд буй 
 		<literal>&dollar;FreeBSD:</literal>
 	    мөрийг илгээх хэрэгтэй ) хэрэв боломжтой бол алдаа заасан 
 		явцын мэдээллүүдийг явуулах хэрэгтэй.</para>
 
 	  <note>
 	    <para>Зарим порт нь хувь хүнээр биш харин  <ulink
 	      url="&url.articles.mailing-list-faq;/article.html">захианы 
 		  жагсаалтаар</ulink> арчлагдаж байдаг. Энэ жагсаалтад бүгд биш ч гэсэн ихэнх хүмүүс нь 
 	      <email role="nolink">freebsd-listname@FreeBSD.org</email> маягийн 
 		  захианы хаягтай байдаг. Ийм хүмүүс рүү захиагаа явуулах хэрэгтэй.</para>
 
 	    <para>Голдуу 
 	      <email role="nolink">freebsd-ports@FreeBSD.org</email>-р арчлагдаж 
 		  байгаа гэсэн портууд нэг тодорхой хүнээр арчлагдаагүй байдаг. 
 		  Завсарлалт болон тусламж зэргүүд нь ихэнхдээ захианы жагсаалтад буй 
 		  хүмүүсээс ирдэг. Туслан дэмжих хүмүүс бидэнд үргэлж хэрэгтэй байгаа!</para>
 	  </note>
 
 	  <para>Хэрэв та ямар нэгэн хариулт аваагүй бол 
 	     &man.send-pr.1;-г ашиглан алдааны мэдэгдэл  ( <ulink
 	    url="&url.articles.problem-reports;/article.html">
 	    FreeBSD-н алдааг мэдээлэх</ulink> хэсгийг харна уу) хийж болно.</para>
 	</listitem>
 
         <listitem>
 	  <para>Өөрөө засаад үз!   <ulink
 	    url="&url.books.porters-handbook;/index.html">Порт хийгчдийн гарын авлага</ulink> дотор 
 	    <quote>портын</quote> ажиллах зарчим болон бүтэц заавар, засах дараалал, тэр байтугай өөрөө порт зохиох талаар дурдсан байгаа!</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Ойрхон байгаа FTP хуудаснаас багцыг татаж авах хэрэгтэй. 
 	    <quote>Үндсэн</quote> багцны цуглуулга <hostid
 	    role="fqdn">ftp.FreeBSD.org</hostid> хуудасны  <ulink
 	    url="ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/ports/packages/">багцны санд</ulink> байдаг бөгөөд  <ulink
 	    url="http://mirrorlist.FreeBSD.org/">орон нутгийн толин тусгал</ulink>уудыг <emphasis>эхлээд</emphasis> турш!  Ингэсэн нь эх бичлэгийг хөрвүүлэхээс 
 		түргэн бэлэн болсон багцыг татаж аван цаг хэмнэж байдаг.  &man.pkg.add.1; програмыг ашиглан өөртөө хадгалсан багцаа систем дээрээ суулгана. </para>
 	</listitem>
       </orderedlist>
   </sect1>
 
 </chapter>
 
 <!--
      Local Variables:
      mode: sgml
      sgml-declaration: "../chapter.decl"
      sgml-indent-data: t
      sgml-omittag: nil
      sgml-always-quote-attributes: t
      sgml-parent-document: ("../book.sgml" "part" "chapter")
      End:
 -->