diff --git a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/audit/chapter.sgml b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/audit/chapter.sgml
index 554599e83d..d51e1b1d08 100644
--- a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/audit/chapter.sgml
+++ b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/audit/chapter.sgml
@@ -1,682 +1,682 @@
 <!--
      The FreeBSD Mongolian Documentation Project
 
-     Original revision 1.31
+     Original revision 1.33
 
      $FreeBSD$
 -->
 
 <!-- Need more documentation on praudit, auditreduce, etc.  Plus more info
 on the triggers from the kernel (log rotation, out of space, etc).
 And the /dev/audit special file if we choose to support that.  Could use
 some coverage of integrating MAC with Event auditing and perhaps discussion
 on how some companies or organizations handle auditing and auditing
 requirements. -->
 
 <chapter id="audit">
   <chapterinfo>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Том</firstname>
 	<surname>Рөүдс</surname>
 	<contrib>Бичсэн </contrib>
       </author>
       <author>
 	<firstname>Роберт</firstname>
 	<surname>Ватсон</surname>
       </author>
     </authorgroup>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Цагаанхүүгийн</firstname>
 	<surname>Ганболд</surname>
 	<contrib>Орчуулсан  </contrib>
  	<!-- Nov 2006 -->
       </author>
     </authorgroup>
   </chapterinfo>
 
   <title>Аюулгүй байдлын үйл явцад аудит хийх нь </title>
 
   <sect1 id="audit-synopsis">
     <title>Ерөнхий агуулга</title>
 
     <indexterm><primary>АУДИТ</primary></indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Аюулгүй байдлын үйл явцад аудит хийх нь</primary>
       <see>MAC</see>
     </indexterm>
 
     <para>&os; 6.2 болон дараагийн хувилбарууд нь нягт-боловсруулсан
 	аюулгүй байдлын үйл явцад аудит хийх дэмжлэг оруулсан болно. Үйл явцад аудит хийх нь
 	нэвтрэн оролтууд, тохиргооны өөрчлөлтүүд, болон файл болон сүлжээний хандалт зэрэг
 	төрөл бүрийн аюулгүй байдлын холбогдолтой системийн үйл явцуудын хянаж бүртгэсэн бичлэгийг найдвартай, 
 	нягт-боловсруулсан, ба тохируулах боломжтойгоор хийх боломжийг бүрдүүлдэг.
 	Эдгээр хянаж бүртгэсэн бичлэгүүд нь системийг шууд хянах, халдлага илрүүлэх, болон халдлагын 
 	дараах анализ хийхэд үнэлж баршгүй байж болох юм. &os; &sun;-ий гаргасан 
 	<acronym>BSM</acronym> API болон файлын хэлбэрийг шийдлээ болгосон бөгөөд 
 	&sun;-ий Solaris болон &apple;-ийн &macos; X-ийн аудит шийдлүүдтэй харилцан  
 	ажиллах боломжтой.</para>
 
     <para>Энэ бүлэг нь үйл явцыг аудит хийхийг тохируулах болон суулгах тал дээр анхаарна.
 	Энд аудитийн бодлогуудын талаар тайлбарлах бөгөөд аудитийн тохиргооны жишээг бас 
 	харж болно.</para>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншсаны дараа, та дараах зүйлсийг мэдэх болно:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
         <para>Үйл явцыг аудит хийх гэж юу вэ болон яаж ажилладаг талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Хэрэглэгчид болон процессуудын үйл явцыг аудит хийхийг &os; дээр яаж 
                           тохируулах талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Аудитийн мөрийг аудит багасгах болон хянах хэрэгслүүдээр хэрхэн шалгах талаар.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншихаасаа өмнө, та дараах зүйлсийг мэдэх шаардлагатай:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>&unix; болон &os;-ийн үндсийг ойлгох
 	  (<xref linkend="basics">).</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Цөмийг тохируулах/хөрвүүлэх үндэстэй танилцах
 	  (<xref linkend="kernelconfig">).</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Аюулгүй байдлын талаар болон түүний &os; -тэй хэрхэн холбогддог талаар ойлголттой байх
           (<xref linkend="security">).</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <warning>
-      <para>Аудит хэрэгсэл нь &os; 6.2 дээр туршилтын байдлаар орсон бөгөөд 
+      <para>Аудит хэрэгсэл нь &os; 6.<replaceable>X</replaceable> дээр туршилтын байдлаар орсон бөгөөд 
 	туршилтын програм хангамж ашиглахад гарч болзошгүй аюулыг нарийн нягтлан 
 	үзсэний дараа ашиглалтад хэрэглэх ёстой юм. Зарим нэг хязгаарлалтуудыг дурдвал
 	бүх аюулгүй байдлын холбогдолтой системийн үйл явцуудыг аудит хийх боломжгүй,
 	X11 дээр үндэслэгдсэн дэлгэцийн менежерүүд болон гуравдагч дэмонууд зэрэг 
 	зарим нэвтрэх механизмууд хэрэглэгчийн нэвтрэх сессийг аудит хийх тохиргоог буруу
 	хийдэг зэрэг болно.</para>
     </warning>
 
     <warning>
       <para>Аюулгүй байдлын үйл явцыг аудит хийх хэрэгсэл нь системийн ажиллагааны маш 
 	дэлгэрэнгүй бичлэгүүдийг үүсгэх чадвартай: нарийвчилсан тохиргоо хийгдсэн завгүй системд 
 	мөр бичлэгийн файлын өгөгдөл тохиргооноос хамааран зарим тохиолдолд гигабайтаас ч илүү
 	асар их болох боломжтой. Администраторууд их хэмжээний аудит хийх тохиргоотой холбоотой
 	дискний хэмжээний шаардлагыг тооцох ёстой. Жишээ нь, аудит бичиж байгаа файлын систем
 	дүүрэх нөхцөлд өөр бусад файлын системүүдэд хамааралгүйгээр файлын системийг 
 	<filename>/var/audit</filename> модонд зориулах  нь	магадгүй зохимжтой байж 
 	болох юм.</para>
     </warning>
 
   </sect1>
 
   <sect1 id="audit-inline-glossary">
     <title>Энэ бүлгийн түлхүүр ухагдахуунууд</title>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншихаас өмнө аудиттай холбоотой цөөн түлхүүр ухагдахуунуудыг 
 	тайлбарлах шаардлагатай:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para><emphasis>үйл явц</emphasis>: Аудит хийх боломжтой үйл явц гэдэг нь
 	аудит дэд системийн тусламжтайгаар хянаж бүртгэх боломжтой дурын үйл явцыг хэлнэ.
 	Аюулгүй байдалтай холбоотой үйл явцуудын жишээнүүдэд файлын үүсгэлт,
 	сүлжээний холболтыг босгох, эсвэл хэрэглэгчийн нэвтрэлтийг дурдаж болно.
 	Үйл явцууд нь нэг бол жинхэнэ хэрэглэгч хүртэл мөрдөн гаргаж болох 
 	<quote>шинж чанарлаг</quote>, эсвэл тэгж болохооргүй 
 	<quote>шинж чанарлаг бус </quote> байна. 
 	<quote>Шинж чанарлаг бус</quote> үйл явцуудын жишээнүүд гэвэл
 	нууц үгийн буруу оролдлогууд гэх мэт нэвтрэн орох процессийн жинхэнэ эсэхийг шалгахаас 
 	өмнөх үеийн дурын үйл явцуудыг хэлж болно.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
         <para><emphasis>ангилал</emphasis>: Үйл явцын ангиллууд гэдэг нь
 	холбоотой үйл явцууд бүхий хэсэг бүлгүүдийн нэр  бөгөөд эдгээр нь сонголтын 
 	илэрхийллүүдэд хэрэглэгддэг. Энгийн ашиглагддаг үйл явцуудын ангиллуудад 
 	<quote>файл үүсгэлт</quote> (fc), <quote>ажиллуулах</quote> (ex) 
 	мөн <quote>нэвтрэх_гарах</quote> (lo) зэрэг орно.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><emphasis>бичлэг</emphasis>: Бичлэг гэдэг нь аюулгүй байдлын үйл явцыг 
 	тайлбарласан аудитийн хянан бүртгэсэн оруулга юм. Бичлэгүүд нь үйл явцын төрлийн бичлэг,
 	субьектийн (хэрэглэгч) үйлдэл хийж байгаа тухай мэдээлэл, огноо болон цагийн 
 	мэдээлэл, дурын нэмэлт өгөгдлүүд болон обьектуудын мэдээлэл, амжилт эсвэл уналтын
 	нөхцөлүүдийг агуулдаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><emphasis>мөр</emphasis>: Аудитийн мөр буюу хянан бүртгэлийн файл нь
 	аюулгүй байдлын үйл явцуудыг тайлбарласан аудит бичлэгүүдийн сериэс тогтоно.
 	Ерөнхийдөө мөрүүд нь үйл явцуудын биелж дууссан цагийн дагуу
 	он цагийн дарааллаар байрладаг. Зөвхөн жинхэнэ процессууд аудитийн 
 	мөрд бичлэг нэмэх эрхтэй байдаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><emphasis>сонголтын илэрхийлэл</emphasis>: Сонголтын илэрхийлэл нь
 	угтваруудын жагсаалт болон үйл явцтай тохирох аудитийн үйл явцын ангиллын нэрсээс
 	тогтох мөр юм.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><emphasis>урьдчилсан сонголт</emphasis>: Энэ нь 
 	администраторын сонирхох боломж бүхий үйл явцууд, сонирхлыг татахгүй байгаа
 	үйл явц зэргийг тайлбарласан аудитийн бичлэгүүдийг үүсгэхээс зайлсхийх зорилготойгоор
 	ялгасан системийн процесс юм. Урьдчилсан тохиргоо нь аль хэрэглэгчийн хувьд
 	үйл явцуудын аль ангиллуудыг таних болон жинхэнэ болон жинхэнэ биш процессуудад 
 	хамаарах глобал тохиргоонуудын сонголтын илэрхийллүүдийн серийг ашигладаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><emphasis>хураангуйлалт</emphasis>: Энэ нь байгаа аудитийн мөрнүүдээс 
 	аль бичлэгүүдийг хадгалалт, хэвлэлт болон анализ хийхээр сонгосон процесс юм. 
 	Үүний нэгэн адил аудит мөрөөс хэрэггүй аудит бичлэгүүдийг устгах процесс бас хамаарна.
 	Хураангуйлалтыг ашиглаад администраторууд аудит өгөгдлийн хадгалалтын бодлогуудыг
 	боловсруулах боломжтой юм. Жишээ нь, дэлгэрэнгүй аудитийн мөрнүүд нэг сарын хугацаанд
 	хадгалагдаад дараагаар нь тэдгээр мөрнүүдийг архивын зорилгоор зөвхөн нэвтрэлтийн мэдээллийг
 	үлдээн багасгаж болох юм.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
   </sect1>
 
   <sect1 id="audit-install">
     <title>Аудит хийх дэмжлэг суулгах нь</title>
 
     <para>Үйл явцыг Аудит хийх хэрэглэгчийн талбарын дэмжлэг үндсэн &os; 
-	үйлдлийн системд орсон байгаа. &os; 6.3 болон түүнээс шинэ хувилбаруудад
-	Үйл явцыг Аудит хийх дэмжлэг анхдагчаар эмхэтгэгдэн орсон. &os; 6.2 хувилбарын 
+	үйлдлийн системд орсон байгаа. &os; 7.0 болон түүнээс шинэ хувилбаруудад
+	Үйл явцыг Аудит хийх дэмжлэг анхдагчаар эмхэтгэгдэн орсон. &os; 6.<replaceable>X</replaceable> хувилбарын 
 	хувьд үйл явцыг аудит хийхийг дэмжих дараах мөрийг цөмд оруулан хөрвүүлсэн 
 	байх шаардлагатай:</para>
 
     <programlisting>options	AUDIT</programlisting>
 
     <para><xref linkend="kernelconfig"> -д тайлбарласан ердийн процессийн 
 	дагуу цөмийг дахин хөрвүүлж суулгана.</para>
 
     <para>Аудит идэвхжсэн цөм бүтээгдэж суулгагдаад систем дахин ачаалсны дараа 
 	дараах мөрийг &man.rc.conf.5; -д нэмж аудит дэмонг идэвхжүүлнэ:</para>
 
     <programlisting>auditd_enable="YES"</programlisting>
 
     <para>Тэгээд системийг дахин ачаалах замаар эсвэл гараар аудит дэмонг
 	ажиллуулах замаар аудит дэмжлэгийг эхлүүлэх ёстой:</para>
 
     <programlisting>/etc/rc.d/auditd start</programlisting>
   </sect1>
 
   <sect1 id="audit-config">
     <title>Аудитийн тохиргоо</title>
 
     <para>Аюулгүй байдлын аудитийн тохиргооны бүх файлуудыг 
 	<filename class="directory">/etc/security</filename> дотроос олж болно.
 	Дараах файлууд аудит дэмон эхлэхээс өмнө байх ёстой:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para><filename>audit_class</filename> - Аудитийн ангиллуудын
 	тодорхойлолтуудыг агуулна.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><filename>audit_control</filename> - Анхдагч аудитийн ангиллууд,
 	аудитийн хянан бүртгэлтийн эзлэхүүнд үлдээх хамгийн бага дискний зай, хамгийн их 
 	аудитийн мөрийн хэмжээ гэх зэрэг аудит дэд системийн шинж чанарыг хянана.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><filename>audit_event</filename> - Системийн аудит үйл явцуудын 
 	тайлбарууд ба нэрс болон үйл явц болгон аль ангилалд хамаарах жагсаалт.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><filename>audit_user</filename> - Нэвтрэн орох үеийн глобал анхдагчуудаас 
 	бүрдсэн зөвхөн хэрэглэгчид хамааралтай аудитийн шаардлагууд</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><filename>audit_warn</filename> - Аудитийн бичлэгүүдийн зай хангалтгүй 
 	болох эсвэл аудитийн мөрийн файл дахин эргэсэн зэрэг зайлшгүй шаардлагатай тохиолдолд 
 	анхааруулах мэдээллүүдийг үүсгэдэг өөрчлөх боломж бүхий <application>auditd</application>-ийн ашигладаг 
 	бүрхүүлийн скрипт.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <warning>
       <para>Тохиргоон дахь алдаанууд үйл явцуудын буруу хянан бүртгэлд хүргэж болзошгүй тул 
 	аудитийн тохиргооны файлуудыг засварлах болон ажиллагааг хангахдаа заавал 
 	болгоомжтой байх шаардлагатай.</para>
     </warning>
 
     <sect2>
       <title>Үйл явц сонголтын илэрхийллүүд</title>
 
       <para>Сонголтын илэрхийллүүд нь аль үйл явцуудыг аудит хийх ёстойг тодорхойлох
 	аудитийн тохиргооны хэд хэдэн газар ашиглагддаг. Илэрхийллүүд нь тохирох үйл 
 	явцын ангиллуудын жагсаалтаас бүрдэх ба эдгээр тус бүр нь тохирох бичлэгүүдийг 
 	хүлээн авах ёстой юу эсвэл орхих ёстой юу гэдгийг харуулсан угтвартайгаас 
 	гадна оруулга нь амжилттай эсвэл амжилтгүй үйлдлүүдтэй тохирох ёстойг харуулах
 	боломж бас байна. Сонголтын илэрхийллүүд нь зүүнээс баруун тийш биелэгддэг 
 	бөгөөд хоёр илэрхийллийг нэг дээр нь нөгөөг нь нэмж нийлүүлдэг.</para>
 
       <para>Дараах жагсаалт нь <filename>audit_class</filename>-д байгаа анхдагч 
 	үйл явцын ангиллуудаас тогтоно:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para><literal>all</literal> - <emphasis>all</emphasis> - Бүх үйл 
 		явцын ангиллуудыг тааруулах(match).</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>ad</literal> - <emphasis>administrative</emphasis>
 	    - Удирдлагын үйлдлүүд систем дээр бүхэлдээ гүйцэтгэгдэнэ.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>ap</literal> - <emphasis>application</emphasis> -
 	    Програмын тодорхойлсон үйлдэл.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>cl</literal> - <emphasis>file close</emphasis> -
 		<function>close</function> системийн дуудлагыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>ex</literal> - <emphasis>exec</emphasis> - Програмын 
 		ажиллагааг аудит хийх. Тушаалын мөрийн нэмэлт өгөгдлүүд болон орчны 
 		хувьсагчуудыг <literal>argv</literal> ба <literal>envv</literal>
 		параметрүүдийг ашиглан <literal>policy</literal> тохиргоонд
 		тохиргоо хийн &man.audit.control.5; -ийн тусламжтайгаар хянадаг.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fa</literal> - <emphasis>file attribute access</emphasis>
 	    - &man.stat.1;, &man.pathconf.2; болон бусад адил үйл явцуудын 
 		обьектийн шинж чанаруудад хандсан хандалтыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fc</literal> - <emphasis>file create</emphasis>
 	    - Үр дүнд нь файл үүсдэг үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fd</literal> - <emphasis>file delete</emphasis>
 	    - Файлыг устгадаг үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fm</literal> - <emphasis>file attribute modify</emphasis>
 	    - &man.chown.8;, &man.chflags.1;, &man.flock.2; зэрэг
 		файлын шинж чанарын өөрчлөлт гарч байгаа үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fr</literal> - <emphasis>file read</emphasis>
 	    - Өгөгдөл уншигдаж байгаа, мөн файлуудыг уншихаар нээсэн зэрэг үйл явцуудыг
 		аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>fw</literal> - <emphasis>file write</emphasis> -
 		Өгөгдөл бичигдэж байгаа, мөн файлд бичсэн эсвэл файл өөрчлөгдсөн зэрэг үйл
 		явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>io</literal> - <emphasis>ioctl</emphasis> - &man.ioctl.2;
 		системийн дуудлагын хэрэглээг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>ip</literal> - <emphasis>ipc</emphasis> - POSIX хоолойнууд
 		болон System V <acronym>IPC</acronym> үйлдлүүд зэрэг Процесс-Хоорондох 
 		Холбооны төрөл бүрийн хэлбэрүүдийг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>lo</literal> - <emphasis>login_logout</emphasis> -
 		Систем дээр болж байгаа &man.login.1; ба &man.logout.1; 
 		үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>na</literal> - <emphasis>non attributable</emphasis> -
 		Шинж чанаргүй үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>no</literal> - <emphasis>invalid class</emphasis> -
 		Аудит бус үйл явцуудыг тааруулах(match).</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>nt</literal> - <emphasis>network</emphasis> -
 		&man.connect.2; ба &man.accept.2; зэрэг сүлжээний үйлдлүүдтэй 
 		холбоотой үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>ot</literal> - <emphasis>other</emphasis> -
 	    Бусад үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>pc</literal> - <emphasis>process</emphasis> -
 		&man.exec.3; ба &man.exit.3; зэрэг процессийн үйлдлүүдийг 
 		аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
       </itemizedlist>
 
       <para>Эдгээр аудит үйл явцын ангиллуудыг <filename>audit_class</filename>
 	болон <filename>audit_event</filename> тохиргооны файлуудыг өөрчилснөөр
 	өөрчилж болно.</para>
 
       <para>Жагсаалтад байгаа аудитийн ангилал бүр амжилттай/амжилтгүй үйлдлүүдийг
 	таарсан эсэхийг болон ангилал ба төрлийн хувьд таарч байгааг нэмж
 	байгаа эсвэл устгаж байгааг харуулсан угтвартай байна.</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>(none) Үйл явцын амжилттай болон амжилтгүйг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>+</literal> Энэ ангилал дахь амжилттай үйл явцуудыг
 		аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>-</literal> Энэ ангилал дахь амжилтгүй үйл явцуудыг 
 		аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>^</literal> Энэ ангилал дахь амжилттай, амжилтгүй
 		аль нь ч биш үйл явцуудыг аудит хийх.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>^+</literal> Энэ ангилал дахь амжилттай үйл явцуудыг
 		аудит хийхгүй.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para><literal>^-</literal> Энэ ангилал дахь амжилтгүй үйл явцуудыг
 		аудит хийхгүй.</para>
 	</listitem>
 
       </itemizedlist>
 
       <para>Дараах сонголтын мөр амжилттай ба амжилтгүй нэвтрэлт/гаралтын үйл явцуудаас 
 	гадна зөвхөн амжилттай ажиллуулсныг сонгож байна:</para>
 
       <programlisting>lo,+ex</programlisting>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Тохиргооны файлууд</title>
 
       <para>Аудит системийг тохируулахдаа ихэнх тохиолдолд администраторууд зөвхөн хоёр 
 	файлыг өөрчлөх хэрэгтэй: <filename>audit_control</filename>
 	болон <filename>audit_user</filename>.  Эхнийх нь системийн дагуух
 	аудит өмчүүд болон бодлогуудыг хянадаг; хоёр дахь нь хэрэглэгчийн аудитийг нарийн 
 	тохируулахад ашиглагддаг.</para>
 
       <sect3 id="audit-auditcontrol">
         <title> <filename>audit_control</filename> файл</title>
 
 	<para> <filename>audit_control</filename> файл нь аудит дэд системийн хувьд 
 	анхдагч утгуудын тоог тодорхойлно. Энэ файлын дотор бид дараах зүйлсийг харна:</para>
 
 	<programlisting>dir:/var/audit
 flags:lo
 minfree:20
 naflags:lo
 policy:cnt
 filesz:0</programlisting>
 
 	<para> <option>dir</option> тохиргоо нь аудит бүртгэлүүдийг хадгалах нэг болон 
 	хэд хэдэн санг заахад хэрэглэгдэнэ. Хэрэв нэгээс их сан байгаа бол бичигдсэн
 	дарааллаараа ашиглагдана. Файлын систем дүүрсэн тохиолдолд аудит дэд систем болон 
 	бусад дэд системүүд бие биедээ нөлөөлж болзошгүй учир аудит бүртгэлүүдийг тусгайлан 
 	зориулсан файлын систем дээр хадгалахаар аудит системийг ихэвчлэн тохируулдаг.</para>
 
 	<para> <option>flags</option> талбар нь системийн дагуух шинж чанар бүхий үйл явцуудад 
 	зориулсан анхдагч урьдчилан сонголтын багийг тодорхойлдог. Дээрх жишээн дээр бүх хэрэглэгчийн
 	хувьд амжилттай болон амжилтгүй нэвтрэлт  болон гаралтын үйл явцууд аудит хийгдэж байна.</para>
 
 	<para> <option>minfree</option> тохиргоо нь аудит мөр хадгалагдах файлын системийн 
 	хувьд хамгийн бага чөлөөт зайны хувийг тодорхойлдог. Энэ тогтоосон хэмжээнээс илүү гарахад
 	анхааруулга үүсгэгддэг. Дээрх жишээ хамгийн бага чөлөөт зайг 20 хувиар тогтоожээ.</para>
 
 	<para> <option>naflags</option> тохиргоо нь нэвтрэн оролтын процесс
 	болон системийн дэмонууд зэрэг шинж чанаргүй үйл явцуудыг аудит хийх аудитийн ангиллуудыг 
 	тодорхойлдог.</para>
 
 	<para> <option>policy</option> тохиргоо нь таслалаар тусгаарлагдсан, аудитийн зан 
 	авирын төрөл бүрийн шинж чанарыг хянах бодлогын тугуудын жагсаалтыг тодорхойлдог. Анхдагч 
 	<literal>cnt</literal> туг нь аудит амжилтгүй болсон ч гэсэн систем ажиллагаагаа 
 	үргэлжлүүлэхийг заадаг (энэ туг зайлшгүй шаардлагатай). Өөр нэг байнга ашиглагддаг туг бол
 	<literal>argv</literal> бөгөөд энэ нь &man.execve.2; системийн дуудлагад орж байгаа
 	тушаалын мөрийн нэмэлт өгөгдлүүдийг тушаалын ажиллагааг аудит хийхийн хэсэг болох боломж 
 	олгодог.</para>
 
 	<para><option>filesz</option> тохиргоо нь мөрийн файл автоматаар төгсөх болон эргэхээс
 	өмнөх аудит мөрийн файлын хамгийн их хэмжээг байтаар  тодорхойлдог. Анхдагч утга нь 0 байх ба 
 	автоматаар эргүүлэхийг хориглосон байна. Хэрэв хүссэн файлын хэмжээ тэгээс ялгаатай ба 512k -аас
 	бага бол түүнийг орхиж бүртгэлийн мэдээлэл үүсгэнэ.</para>
       </sect3>
 
       <sect3 id="audit-audituser">
 	<title> <filename>audit_user</filename> файл</title>
 
 	<para> <filename>audit_user</filename> файл нь зарим нэг хэрэглэгчдэд
 	зориулсан аудитийн шаардлагуудыг администраторууд тодорхойлохыг зөвшөөрдөг.
 	Мөр болгон хэрэглэгчид зориулсан аудитийг хийхийг хоёр талбараар тохируулдаг: нэг дэх нь
 	хэрэглэгчийн хувьд  үргэлж аудит хийх шаардлагатай нэг хэсэг үйл явцуудыг тодорхойлдог 
 	<literal>alwaysaudit</literal> талбар ба хоёр дахь нь 
 	<literal>neveraudit</literal> талбар бөгөөд хэрэглэгчийн хувьд  хэзээ ч 
 	аудит хийх шаардлагагүй нэг хэсэг үйл явцуудыг тодорхойлдог.</para>
 
 	<para>Дараах жишээн дээр <filename>audit_user</filename> файл нь нэвтрэлт/гаралтын
 	үйл явцууд, <username>root</username> хэрэглэгчийн амжилттай тушаалын ажиллагаа, файл үүсгэлт ба <username>www</username>
 	хэрэглэгчийн амжилттай тушаалын ажиллагааг аудит хийж байна. Хэрэв дээрх жишээ 
 	<filename>audit_control</filename> файлтай цуг ашиглагдвал 
 	<username>root</username>-ийн <literal>lo</literal> оруулга нь давхардах бөгөөд
 	<username>www</username> хэрэглэгчийн нэвтрэлт/гаралтын үйл явцууд бас аудит хийгдэнэ.</para>
 
 	<programlisting>root:lo,+ex:no
 www:fc,+ex:no</programlisting>
 
       </sect3>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="audit-administration">
     <title>Аудит дэд системийг удирдах нь</title>
 
     <sect2>
       <title>Аудит мөрүүдийг харах нь</title>
 
       <para>Аудит мөрүүд нь BSM хоёртын хэлбэрээр хадгалагддаг бөгөөд өөрчлөх болон текст
 	уруу хөрвүүлэхэд тусгай хэрэгслүүд ашиглах шаардлагатай. &man.praudit.1;
 	тушаал нь мөрийн файлуудыг хялбар текст хэлбэрт хөрвүүлдэг; &man.auditreduce.1;
 	тушаал нь аудит мөрийн файлыг шинжлэх, архивлах эсвэл хэвлэх зорилгоор багасгахад
 	ашиглагддаг. <command>auditreduce</command> нь үйл явцын төрөл, үйл явцын 
 	ангилал, үйл явцын хэрэглэгч, огноо эсвэл цаг, файлын зам эсвэл обьектийн үйлдэл үзүүлсэн 
 	зэрэг төрөл бүрийн сонголтын параметрүүдийг дэмждэг.</para>
 
       <para>Жишээ нь <command>praudit</command> хэрэгсэл нь заасан аудит бүртгэлийн бүх агуулгыг
 	жирийн текстээр харуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>praudit /var/audit/AUDITFILE</userinput></screen>
 
       <para> <filename><replaceable>AUDITFILE</replaceable></filename> нь харуулах аудит бүртгэл юм.</para>
 
       <para>Аудит мөрүүд нь токенуудаас бүтэх аудит бичлэгүүдийн цувралаас тогтох бөгөөд 
 	<command>praudit</command> нь мөр болгонд нэгийг дараалуулан хэвлэнэ.
 	Токен бүр аудит бичлэгийн толгойг агуулсан <literal>header</literal>
 	эсвэл нэрийн хайлтаас гарсан файлын замыг агуулсан <literal>path</literal>
 	зэрэг тусгай төрлийн байна. Дараах жишээ нь <literal>execve</literal>
 	үйл явцыг харуулж байна:</para>
 
       <programlisting>header,133,10,execve(2),0,Mon Sep 25 15:58:03 2006, + 384 msec
 exec arg,finger,doug
 path,/usr/bin/finger
 attribute,555,root,wheel,90,24918,104944
 subject,robert,root,wheel,root,wheel,38439,38032,42086,128.232.9.100
 return,success,0
 trailer,133</programlisting>
 
       <para>Энэхүү аудит нь амжилттай <literal>execve</literal> дуудлагыг илэрхийлж
 	байгаа бөгөөд түүнд <literal>finger doug</literal> тушаал ажиллажээ. Нэмэлт өгөгдлийн токен нь
 	цөм уруу бүрхүүлээс гарч боловсруулагдсан тушаалын мөрийг агуулна. <literal>path</literal> буюу замын токен 
 	нь цөмийн хайсан ажиллах файлын замыг агуулна. <literal>attribute</literal> буюу шинж чанарын токен 
 	нь хоёртын файлыг тайлбарлах ба тухайлбал програм setuid эсэхийг тодорхойлоход 
 	ашиглагдах файлын горимыг агуулна. <literal>subject</literal> буюу субьект токен нь субьект процессийг 
 	тайлбарлах бөгөөд аудит хэрэглэгчийн ID, идэвхитэй хэрэглэгчийн ID ба бүлгийн ID, 
 	жинхэнэ хэрэглэгчийн ID ба бүлгийн ID, процессийн ID, сессийн ID, портын ID болон 
 	нэвтрэлтийн хаяг гэсэн дарааллаар хадгална. Аудит хэрэглэгчийн ID ба жинхэнэ хэрэглэгчийн 
 	ID нь ялгаатайг анхаарах хэрэгтэй:
 	<username>robert</username> гэдэг хэрэглэгч энэ тушаалыг ажиллуулахаасаа өмнө
 	<username>root</username> бүртгэл уруу шилжсэн бөгөөд энэ нь эхний шалгуулсан 
 	хэрэглэгчийг ашиглан аудит хийгдсэн байна. Төгсгөлд нь <literal>return</literal> буюу буцах токен нь 
 	амжилттай ажиллагааг харуулж <literal>trailer</literal> нь бичлэгийг төгсгөнө.</para>
 
       <para>&os; 6.3 болон түүнээс шинэ хувилбаруудад <command>praudit</command> нь бас 
 	XML гаралтын хэлбэрийг дэмждэг бөгөөд үүнийг <option>-x</option> нэмэлт өгөгдлийг 
 	ашиглан сонгож болдог.</para>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аудитийн мөрүүдийг багасгах нь</title>
 
       <para>Аудит бүртгэлүүд нь маш их байж болно, администратор зарим хэрэглэгчтэй холбоотой 
 	бичлэгүүд зэрэг хэсэг бичлэгүүдийг ашиглахын тулд шилж сонгохыг магадгүй хүснэ:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>auditreduce -u trhodes /var/audit/AUDITFILE | praudit</userinput></screen>
 
       <para>Энэ нь <filename><replaceable>AUDITFILE</replaceable></filename> файлд хадгалагдсан 
 	<username>trhodes</username> хэрэглэгчийн бүх аудитийн бичлэгүүдийг сонгож 
 	байна.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аудит хянах эрхүүдийг томилох нь</title>
 
       <para><groupname>audit</groupname> бүлгийн гишүүд <filename>/var/audit</filename>
 	дахь аудит мөрүүдийг унших эрхтэй; анхандаа энэ бүлэг нь хоосон байх бөгөөд тэгэхээр зөвхөн
 	<username>root</username> хэрэглэгч аудит мөрүүдийг уншиж чадна. Аудит хянах эрхүүдийг хэрэглэгчдэд
 	томилохын тулд хэрэглэгчдийг <groupname>audit</groupname> бүлэгт нэмж болно. Аудитийн 
 	бүртгэлийн агуулгыг хянах чадвар нь хэрэглэгчид болон процессуудын үйл хөдлөлийн дотоод уруу 
 	нэлээн гүнзгий ханддаг учир аудит хянах эрхүүдийг томилохдоо болгоомжтой хийхийг зөвлөж байна.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аудит хоолойнуудыг шууд монитор хийх нь</title>
 
       <para>Аудит хоолойнууд нь төхөөрөмжийн файлын систем дахь клон хийгдсэн псевдо төхөөрөмжүүд 
 	бөгөөд програмыг шууд явж байгаа аудит бичлэгийн урсгалд холбох боломж олгоно. Энэ нь голчлон
 	халдлага илрүүлэх болон систем монитор хийх програмуудын зохиогчдын сонирхлыг татдаг.
 	Гэхдээ администраторуудын хувьд аудитийн хоолойны төхөөрөмж нь аудитийн мөрийн файлын 
 	эзэмшил эсвэл үйл явцын урсгалыг зогсоох, бүртгэл эргүүлэх зэрэг асуудлуудтай холбогдолгүйгээр
 	шууд монитор хийх эвтэйхэн боломжийг бүрдүүлдэг. Шууд явж байгаа аудитийн үйл явцын урсгалыг 
 	хянахдаа дараах тушаалын мөрийг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>praudit /dev/auditpipe</userinput></screen>
 
       <para>Анхандаа аудитийн  хоолойны төхөөрөмжийн цэгүүдэд зөвхөн <username>root</username> хэрэглэгч хандах
 	эрхтэй байдаг. <groupname>audit</groupname> бүлгийн хэрэглэгчид хандах боломжтой
 	болгохын тулд <literal>devfs</literal> дүрмийг <filename>devfs.rules</filename> -д
 	нэмнэ:</para>
 
       <programlisting>add path 'auditpipe*' mode 0440 group audit</programlisting>
 
       <para>devfs файлын системийг тохируулах талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.devfs.rules.5; -ээс 
 	харна уу.</para>
 
       <warning>
 	<para>Аудитийн үйл явцын буцааж өгөх давталтуудыг үүсгэх нь хялбар бөгөөд 
 	аудит үйл явц бүрийн үзэлт нь олон аудитийн үйл явцуудыг үүсгэхэд хүргэнэ. Жишээ нь,
 	хэрэв сүлжээний бүх I/O аудит хийгдсэн бөгөөд &man.praudit.1; нь SSH сессээс ажилласан
 	бол үйл явц бүр хэвлэгдэхэд өөр үйл явцыг бас үүсгэх учраас үргэлжилсэн аудитийн үйл 
 	явцууд их хэмжээгээр үүсэх болно. Энэ асуудлыг бий болгохгүйн тулд нарийн тохируулаагүй 
 	I/O аудит хийх сессээс <command>praudit</command>-ийг аудитийн хоолойны төхөөрөмж дээр ажиллуулахыг
 	зөвлөж байна.</para>
       </warning>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аудит мөрийн файлуудыг эргүүлэх нь</title>
 
       <para>Аудит мөрүүд нь зөвхөн цөмөөр бичигдэх бөгөөд <application>auditd</application>
 	аудит дэмоноор удирдагддаг. Администраторууд аудит бүртгэлүүдийг шууд эргүүлэхдээ
 	&man.newsyslog.conf.5; эсвэл бусад хэрэгслүүдийг ашиглан хийх ёсгүй юм. Харин
 	<command>audit</command> удирдах хэрэгслийг ашиглан аудитийг унтраах, 
 	аудит системийг дахин тохируулах, болон бүртгэлийг эргүүлэх үйлдлүүдийг хийх боломжтой
 	байдаг. Дараах тушаал аудит дэмонг шинэ аудит бүртгэл үүсгэж цөмийг шинэ бүртгэл 
 	уруу шилжихийг дохино. Хуучин бүртгэл нь төгсөж нэр нь өөрчлөгдөх бөгөөд дараагаар түүнтэй
 	администратор ажиллах боломж бүрдэнэ.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>audit -n</userinput></screen>
 
       <warning>
 	<para>Хэрэв <application>auditd</application> дэмон ажиллахгүй байгаа бол энэ тушаал
 	нь амжилтгүй болох бөгөөд алдааны мэдээлэл үүсгэнэ.</para>
       </warning>
 
       <para>Дараах мөрийг <filename>/etc/crontab</filename> -д нэмснээр 
 	&man.cron.8; -оос арван хоёр цаг тутам эргүүлэх болно:</para>
 
       <programlisting>0     */12       *       *       *       root    /usr/sbin/audit -n</programlisting>
 
       <para>Шинэ <filename>/etc/crontab</filename> -ийг хадгалсны дараа өөрчлөлт
 	үйлчилж эхлэх болно.</para>
 
       <para>Файлын хэмжээн дээр тулгуурласан аудитийн мөрийн файлыг автоматаар эргүүлэх нь  
 	&man.audit.control.5; дахь <option>filesz</option> тохиргоогоор хийгдэх 
 	боломжтой бөгөөд гарын авлагын энэ бүлгийн тохиргооны файлуудын хэсэгт тайлбарласан болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аудит мөрүүдийг шахах нь</title>
 
       <para>Аудит мөрийн файлууд асар их болох тусам мөрүүдийг аудит дэмоноор хаалгасны
 	дараа шахах эсвэл архивлах нь зүйтэй юм. <filename>audit_warn</filename>
 	скрипт нь аудитийн мөрүүдийг эргүүлэх үеийн цэвэр төгсгөл зэрэг төрөл бүрийн аудиттай 
 	холбоотой үйл явцуудад зориулан өөрчилсөн үйлдлүүдийг гүйцэтгэхэд ашиглагдана.
 	Жишээ нь хаагдах үед аудит мөрүүдийг шахах дараах кодыг <filename>audit_warn</filename> 
 	скриптэд нэмж болно:</para>
 
       <programlisting>#
 # Compress audit trail files on close.
 #
 if [ "$1" = closefile ]; then
         gzip -9 $2
 fi</programlisting>
 
       <para>Бусад архивлах идэвхүүдэд мөрийн файлуудыг төв сервер уруу хуулах, хуучин мөрийн 
 	файлуудыг устгах эсвэл хэрэггүй бичлэгүүдийг хасч аудит мөрийг багасгах зэрэг орж болно.
 	Аудит мөрийн файлууд цэвэрхэн дууссан тохиолдолд скрипт ажиллана, тэгэхээр буруу унтраасны
 	дараа дуусаагүй мөрүүд дээр ажиллахгүй.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 </chapter>
diff --git a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/disks/chapter.sgml b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/disks/chapter.sgml
index 14c0a1df53..827ee9d761 100644
--- a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/disks/chapter.sgml
+++ b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/disks/chapter.sgml
@@ -1,4037 +1,4040 @@
 <!--
      The FreeBSD Mongolian Documentation Project
 
-     Original revision 1.279
+     Original revision 1.281
 
      $FreeBSD$
 -->
 
 <chapter id="disks">
   <chapterinfo>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Цагаанхүүгийн</firstname>
 	<surname>Ганболд</surname>
 	<contrib>Орчуулсан  </contrib>
       </author>
     </authorgroup>
   </chapterinfo>
   <title>Хадгалалт</title>
 
   <sect1 id="disks-synopsis">
     <title>Ерөнхий агуулга</title>
 
 
     <para>Энэ бүлэг нь FreeBSD дээр дискнүүдийг ашиглах талаар тайлбарлах болно. 
 	Эдгээрт санах ой дээр тулгуурласан дискнүүд, сүлжээнд залгагдсан дискнүүд, 
 	стандарт SCSI/IDE хадгалалтын төхөөрөмжүүд болон USB интерфэйс 
 	ашигладаг төхөөрөмжүүд багтах юм.</para>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншсаны дараа, та дараах зүйлсийг мэдэх болно:</para>
     <itemizedlist>
       <listitem><para>Физик диск (хуваалтууд болон зүсмэлүүд) дээрх өгөгдлийн зохион 
 	байгуулалтыг тайлбарладаг FreeBSD-ийн ашигладаг ухагдахуун.</para>
       </listitem>
       <listitem><para>Өөрийн систем дээр нэмэлт хатуу дискнүүдийг хэрхэн нэмэх талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>USB хадгалалтын төхөөрөмжүүдийг ашиглахын тулд  &os;-г хэрхэн тохируулах талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem><para>Санах ойн диск зэрэг виртуал файлын системүүдийг хэрхэн тохируулах талаар.</para></listitem>
       <listitem>
 	<para>Дискний зайн хэрэглээг хязгаарлахын тулд ноогдлыг хэрхэн ашиглах талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Дискийг халдагчдаас хамгаалж нууцлахын тулд хэрхэн шифрлэх талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>FreeBSD дээр CD болон DVD-г хэрхэн үүсгэж шарах талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
         <para>Нөөцлөлтөд зориулсан хадгалалтын төрөл бүрийн тохируулгууд.</para>
       </listitem>
       <listitem>
         <para>FreeBSD дээр байдаг нөөцлөлтийн програмуудыг хэрхэн ашиглах талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
         <para>Уян диск уруу хэрхэн нөөцлөх талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
         <para>Файлын системийн хормын хувилбар гэж юу болох түүнийг хэрхэн үр дүнтэйгээр ашиглах талаар.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншихаасаа өмнө та дараах зүйлсийг гүйцэтгэх хэрэгтэй:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
         <para>Шинэ FreeBSD цөмийг хэрхэн тохируулж суулгах талаар мэдэх
           (<xref linkend="kernelconfig">).</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
   </sect1>
 
   <sect1 id="disks-naming">
     <title>Төхөөрөмжийн нэрс</title>
 
     <para>Дараах нь FreeBSD-д дэмжигдсэн физик хадгалалтын төхөөрөмжүүд болон 
 	тэдгээртэй холбоотой төхөөрөмжийн нэрсийн жагсаалт юм.</para>
 
     <table id="disk-naming-physical-table" frame="none">
       <title>Физик диск нэрлэх заншил</title>
 
       <tgroup cols="2">
 	<thead>
 	  <row>
 	    <entry>Хөтчийн төрөл</entry>
 	    <entry>Хөтчийн төхөөрөмжийн нэр</entry>
 	  </row>
 	</thead>
 	<tbody>
 	  <row>
 	    <entry>IDE хатуу хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>ad</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>IDE CDROM хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>acd</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>SCSI хатуу хөтчүүд болон USB Mass хадгалалтын төхөөрөмжүүд</entry>
 	    <entry><literal>da</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>SCSI CDROM хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>cd</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>Төрөлжүүлсэн стандарт бус CDROM хөтчүүд</entry>
 	    <entry>Mitsumi CD-ROM-ийн хувьд <literal>mcd</literal> ба 
 	      Sony CD-ROM хөтчүүдийн хувьд <literal>scd</literal>
 	    </entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>Уян хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>fd</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>SCSI соронзон хальсны хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>sa</literal></entry>
             </row>
 	  <row>
 	    <entry>IDE соронзон хальсны хөтчүүд</entry>
 	    <entry><literal>ast</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>Flash хөтчүүд</entry>
 	    <entry>&diskonchip; Flash хөтчийн хувьд <literal>fla</literal></entry>
 	  </row>
 	  <row>
 	    <entry>RAID хөтчүүд</entry>
 	    <entry>&adaptec; AdvancedRAID-н хувьд <literal>aacd</literal>,
 	      &mylex;-ийн хувьд <literal>mlxd</literal> ба <literal>mlyd</literal>,
 	      AMI &megaraid;-ийн хувьд <literal>amrd</literal>,
 	      Compaq Smart RAID-ийн хувьд <literal>idad</literal>,
 	      &tm.3ware; RAID-ийн хувьд <literal>twed</literal>.</entry>
 	  </row>
 	</tbody>
       </tgroup>
     </table>
   </sect1>
 
   <sect1 id="disks-adding">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Дэйвид</firstname>
 	  <surname>О'Брайн</surname>
 	  <contrib>Анхлан хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 26 Apr 1998 -->
     </sect1info>
 
     <title>Диск нэмэх</title>
 
     <indexterm>
       <primary>дискнүүд</primary>
       <secondary>нэмэх нь</secondary>
     </indexterm>
 
     <para>Бид шинэ SCSI дискийг одоогоор зөвхөн нэг хөтөчтэй байгаа машин дээр 
 	нэмэхийг хүсэж байна гэж бодъё. Эхлээд компьютераа унтраагаад хөтчийг 
 	компьютер, хянагч болон хөтчийн үйлдвэрлэгчийн заавруудын дагуу суулгана. 
 	Үүнийг хийх маш олон төрлийн процедуруудаас болоод энэ тухай дэлгэрэнгүй 
 	мэдээлэл нь энэ баримтын хамрах хүрээнээс гадна юм.</para>
 
     <para><username>root</username> хэрэглэгчээр нэвтрэх хэрэгтэй. Та хөтчийг 
 	суулгасны дараа шинэ диск олдсон эсэхийг <filename>/var/run/dmesg.boot</filename>-с 
 	шалгаарай. Шинээр нэмсэн хөтөч нь <devicename>da1</devicename> байх 
 	бөгөөд бид үүнийг <filename>/1</filename> дээр холбохыг хүснэ (хэрэв та IDE хөтөч 
 	нэмж байгаа бол төхөөрөмжийн нэр нь <devicename>ad1</devicename> болно).</para>
 
     <indexterm><primary>хуваалтууд</primary></indexterm>
     <indexterm><primary>зүсмэлүүд</primary></indexterm>
     <indexterm>
       <primary><command>fdisk</command></primary>
     </indexterm>
 
     <para>FreeBSD нь IBM-PC-тэй нийцтэй компьютеруудтай ажилладаг учраас 
 	PC BIOS хуваалтуудыг бодолцох ёстой. Эдгээр нь уламжлалт BSD хуваалтуудаас 
 	өөр юм. PC диск нь дөрөв хүртэлх тооны BSD хуваалттай байдаг. Хэрэв диск 
 	нь жинхэнээрээ FreeBSD-д зориулагдах бол та <emphasis>dedicated буюу 
 	зориулагдсан</emphasis> горимыг ашиглаж болно. Үгүй бол FreeBSD нь 
 	PC BIOS хуваалтуудын аль нэгэн дээр байрлах болно. FreeBSD нь PC BIOS 
 	хуваалтуудыг уламжлалт BSD хуваалтуудтай эндүүрэхгүйн тулд 
 	<emphasis>зүсмэлүүд</emphasis> гэж нэрлэдэг. Та бас FreeBSD-д зориулагдсан 
 	боловч өөр үйлдлийн систем суулгагдсан компьютер дээр ашигласан диск дээрх 
 	зүсмэлүүдийг хэрэглэж болох юм. Энэ нь FreeBSD биш өөр үйлдлийн системийн 
 	<command>fdisk</command> хэрэгсэлтэй андуурахаас хамгаалах нэг сайн 
 	арга юм.</para>
 
     <para>Зүсмэлийн хувьд бол хөтөч нь <filename>/dev/da1s1e</filename> 
 	гэж нэмэгдэх болно. Үүнийг SCSI диск, нэгжийн дугаар 1 (хоёр дахь SCSI диск),
 	зүсмэл 1 (PC BIOS хуваалт 1) болон <filename>e</filename> BSD 
 	хуваалт гэж уншина. Зориулагдсан тохиолдолд хөтөч нь ердөө л <filename>/dev/da1e</filename> 
 	гэж нэмэгдэнэ.</para>
 
     <para>Секторуудын тоог хадгалахын тулд 32 битийн бүхэл тоог ашигладгаас болоод 
 	&man.bsdlabel.8; нь нэг дискний хувьд 2^32-1 сектор буюу ихэнх тохиолдолд 
 	2TB болж хязгаарлагддаг. &man.fdisk.8; хэлбэршүүлэлт нь 2^32-1-с 
 	ихгүй эхлэх сектор болон 2^32-1-с ихгүй уртыг зөвшөөрч хуваалтуудыг 2TB,  
 	дискнүүдийг ихэнх тохиолдолд 4TB болгож хязгаарладаг. &man.sunlabel.8; 
 	хэлбэршүүлэлт нь нэг хуваалтын хувьд 2^32-1 сектороор, нийтдээ 16TB-ийн 
 	8 хуваалтаар хязгаарлагддаг. Илүү том дискнүүдийн хувьд &man.gpt.8; 
 	хуваалтууд ашиглагдаж болох юм.</para>
 
     <sect2>
       <title>&man.sysinstall.8;-г ашиглах нь</title>
       <indexterm>
         <primary><application>sysinstall</application></primary>
         <secondary>дискнүүд нэмэх нь</secondary>
       </indexterm>
       <indexterm>
 	<primary>su</primary>
       </indexterm>
       <procedure>
 	<step>
 	  <title><application>Sysinstall</application>-г жолоодох нь</title>
 
 	  <para>Та <command>sysinstall</command>-н хялбар ашиглаж болох 
 		цэснүүдийн тусламжтайгаар шинэ дискийг хуваан хаяглаж болох юм. 
 		<username>root</username> хэрэгчээр нэвтрэх буюу эсвэл 
 		<command>su</command> тушаалыг ашиглаарай. 
 		<command>sysinstall</command>-г ажиллуулж 
 		<literal>Configure</literal> цэс уруу орно. 
 		<literal>FreeBSD Configuration Menu</literal> дотор 
 		доош шилжиж <literal>Fdisk</literal> тохируулгыг 
 		сонгоно.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title><application>fdisk</application> хуваалт засварлагч</title>
 	  <para><application>fdisk</application>-ийн дотор байхдаа 
 		<userinput>A</userinput> гэж бичвэл дискийг бүхэлд нь FreeBSD-д 
 		ашиглах болно. Асуух үед нь хэрэв та <quote>ирээдүйд суулгаж болзошгүй 
 		үйлдлийн системүүдтэй хамтран ажиллахаар үлдэхийг хүсвэл</quote> 
 		<literal>YES</literal> гэж хариулаарай. <userinput>W</userinput>-г 
 		ашиглан өөрчлөлтүүдийг диск уруу бичнэ. Одоо FDISK засварлагчаас 
 		<userinput>q</userinput> гэж бичин гараарай. Дараа нь танаас 
 		<quote>Master Boot Record буюу Мастер Ачаалагч Бичлэгийн</quote> 
 		талаар асуух болно. Та ажиллаж байгаа систем дээр диск нэмж байгаа болохоор 
 		<literal>None</literal>-г сонгох хэрэгтэй.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Дискний Шошго засварлагч</title>
 	  <indexterm><primary>BSD хуваалтууд</primary></indexterm>
 
 	  <para>Дараа нь <application>sysinstall</application>-с гарч дахин 
 		түүнийг эхлүүлэх хэрэгтэй. Дээрх заавруудыг дагаарай, гэхдээ 
 		энэ удаад <literal>Label</literal> тохируулгыг сонгоорой. 
 		Энэ нь <literal>Disk Label Editor буюу дискний шошго засварлагч</literal> 
 		уруу орно. Энд та уламжлалт BSD хуваалтуудыг үүсгэдэг. Диск нь 
 		<literal>a-h</literal> гэж хаяглагдсан найм хүртэлх хуваалтуудтай 
 		байж болно. Хуваалтын шошгонуудын цөөн хэд нь тусгай хэрэглээтэй байдаг. 
 		<literal>a</literal> хуваалт нь root хуваалтанд (<filename>/</filename>) 
 		ашиглагддаг. Тиймээс зөвхөн таны системийн диск (өөрөөр хэлбэл таны 
 		ачаалалт хийсэн диск) <literal>a</literal> хуваалттай байх 
 		ёстой. <literal>b</literal> хуваалт нь swap хуваалтуудад 
 		хэрэглэгддэг бөгөөд та swap хуваалттай олон дисктэй байж болох юм. 
 		<literal>c</literal> хуваалт нь зориулагдсан горимд  
 		бүх дискийг, зүсмэлийн горимд бүхэл FreeBSD зүсмэлийг эсвэл заадаг.
 		Бусад хуваалтууд нь ерөнхий хэрэглээнд зориулагдсан.</para>
 
 	  <para><application>sysinstall</application>-ийн шошго засварлагч нь 
 		root биш, swap биш хуваалтуудад зориулж <literal>e</literal> 
 		хуваалтыг илүүтэй үздэг. Шошго засварлагч дотор байхдаа <userinput>C</userinput> 
 		гэж бичин ганц файлын систем үүсгэх хэрэгтэй. Асуух үед, хэрэв энэ нь 
 		FS (файлын систем) эсвэл swap байх юм бол <literal>FS</literal>-г 
 		сонгож холбох цэгийг (өөрөөр хэлбэл <filename>/mnt</filename>) бичээрэй. 
 		Хэрэв дискийг суулгацын дараах горимд нэмж байгаа бол 
 		<application>sysinstall</application> нь танд зориулж оруулгуудыг 
 		<filename>/etc/fstab</filename> файлд үүсгэхгүй, тиймээс таны 
 		зааж өгсөн холбох цэг нь чухал биш юм.</para>
 
 	  <para>Та одоо шинэ шошгыг диск уруу бичиж түүн дээр файлын систем үүсгэхэд 
 		бэлэн боллоо. Үүнийг <userinput>W</userinput> гэж бичин хийнэ. 
 		<application>sysinstall</application>-ын шинэ хуваалтыг 
 		холбож чадахгүй байна гэсэн алдааг өнгөрүүлэх хэрэгтэй. Шошго засварлагч
 		болон <application>sysinstall</application>-с бүр мөсөн 
 		гараарай.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Төгсгөл</title>
 
 	  <para>Хамгийн сүүлийн алхам нь <filename>/etc/fstab</filename> файлыг 
 		засварлаж өөрийн шинэ дискний оруулгыг нэмэх явдал юм.</para>
 	</step>
       </procedure>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Тушаалын мөрийн хэрэгслүүдийг ашиглах нь</title>
 
       <sect3>
 	<title>Зүсмэлүүдийг ашиглах нь</title>
 
 	<para>Энэ тохиргоо нь таны дискийг өөрийн чинь компьютер дээр суулгагдсан 
 	байж болох бусад үйлдлийн системтэй зөв ажиллаж өөр бусад үйлдлийн системийн 
 	<command>fdisk</command> хэрэгслүүдтэй эндүүрэхгүй байх боломжийг 
 	бүрдүүлдэг. Шинэ дискийг суулгахад энэ аргыг ашиглахыг зөвлөдөг. 
 	Хэрэв танд үнэхээр тохирох шалтгаан байгаа тохиолдолд <literal>зориулагдсан</literal> 
 	горимыг ашиглаарай!</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=/dev/da1 bs=1k count=1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>fdisk -BI da1</userinput> #Initialize your new disk
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -B -w da1s1 auto</userinput> #Label it.
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -e da1s1</userinput> # Edit the bsdlabel just created and add any partitions.
 &prompt.root; <userinput>mkdir -p /1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs /dev/da1s1e</userinput> # Repeat this for every partition you created.
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/da1s1e /1</userinput> # Mount the partition(s)
 &prompt.root; <userinput>vi /etc/fstab</userinput> # Add the appropriate entry/entries to your <filename>/etc/fstab</filename>.</screen>
 
 	<para>Хэрэв танд IDE диск байвал <filename>da</filename>-г 
 	<filename>ad</filename> гэж солиорой.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Зориулагдсан</title>
 	<indexterm><primary>OS/2</primary></indexterm>
 
 	<para>Хэрэв та шинэ хөтчийг өөр үйлдлийн системтэй цуг хуваалцахгүй бол 
 	<literal>зориулагдсан</literal> горимыг ашиглаж болох юм. Энэ горим нь 
 	Microsoft үйлдлийн системийн толгойг эргүүлж болохыг санаарай; гэхдээ 
 	тэдгээр нь ямар ч эвдрэл гэмтэл үүсгэхгүй. IBM-ийн &os2; нь харин 
 	олсон бүх ойлгохгүй байгаа ямар ч хуваалтыг хувьдаа <quote>завших</quote> 
 	болно.</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=/dev/da1 bs=1k count=1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -Bw da1 auto</userinput>
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -e da1</userinput>				# create the `e' partition
 &prompt.root; <userinput>newfs -d0 /dev/da1e</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mkdir -p /1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>vi /etc/fstab</userinput>				# add an entry for /dev/da1e
 &prompt.root; <userinput>mount /1</userinput></screen>
 
 	<para>Өөр нэг арга нь:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=/dev/da1 count=2</userinput>
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel /dev/da1 | bsdlabel -BR da1 /dev/stdin</userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs /dev/da1e</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mkdir -p /1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>vi /etc/fstab</userinput>					# add an entry for /dev/da1e
 &prompt.root; <userinput>mount /1</userinput></screen>
 
       </sect3>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="raid">
     <title>RAID</title>
 
     <sect2 id="raid-soft">
       <title>Програм хангамжийн RAID</title>
 
       <sect3 id="ccd">
 	<sect3info>
 	  <authorgroup>
 	    <author>
 	      <firstname>Кристофер</firstname>
 	      <surname>Шамвэй</surname>
 	      <contrib>Анхлан ажилласан </contrib>
 	    </author>
 	  </authorgroup>
 	  <authorgroup>
 	    <author>
 	      <firstname>Жим</firstname>
 	      <surname>Браун</surname>
 	      <contrib>Хянан тохиолдуулсан </contrib>
 	    </author>
 	  </authorgroup>
 	</sect3info>
 
 <indexterm><primary>RAID</primary><secondary>програм хангамж</secondary></indexterm>
 <indexterm>
   <primary>RAID</primary><secondary>CCD</secondary>
 </indexterm>
 
 	<title>Нийлүүлэгдсэн Дискний Драйвер (Concatenated Disk Driver буюу CCD) тохиргоо</title>
 	<para>Бөөн хадгалалтын шийдлийг сонгохдоо бодолцох хамгийн чухал хүчин зүйлүүд нь 
 	хурд, найдвартай байдал болон өртөг юм. Энэ гурвыг гурвууланг нь тэнцүү байлгах нь 
 	ховор байдаг; ерөнхийдөө хурдан, найдвартай бөөн хадгалалтын төхөөрөмж нь үнэтэй 
 	бөгөөд үнийн хувьд хямдыг сонгох нь хурд эсвэл найдвартай байдлын аль нэгийг золиослох 
 	хэрэгтэй болдог.</para>
 
           <para>Доор тайлбарласан системийг дизайн хийхдээ өртгийг хамгийн чухал хүчин зүйл гэж 
 		сонгож авсан бөгөөд үүний дараа хурд, хурдын дараа найдвартай байдлыг 
 		сонгосон. Энэ системийн өгөгдөл дамжуулах хурд нь эцсийн эцэст сүлжээгээр 
 		шахагддаг. Найдвартай байдал нь маш чухал боловч доор тайлбарласан CCD 
 		хөтөч нь CD-R-ууд дээр аль хэдийн бүтнээрээ нөөцлөгдсөн, амархнаар 
 		солигдож болох өгөгдөлд шууд үйлчилдэг.</para>
 
           <para>Өөрийн шаардлагыг тодорхойлох нь бөөн хадгалалтын шийдлийг сонгох анхны 
 		алхам юм. Хэрэв таны шаардлага нь хурд эсвэл найдвартай байдлыг өртгөөс 
 		илүүтэй үзэж байгаа бол таны шийдэл энэ хэсэгт тайлбарласан шийдлээс 
 		өөр болох болно.</para>
 
 
 	<sect4 id="ccd-installhw">
 	  <title>Тоног төхөөрөмжийг суулгах нь</title>
 
 	  <para>IDE системийн дискнээс гадна гурван Western
             Digital 30GB, 5400 RPM IDE диск нь доор тайлбарласан 
 		CCD дискний гол цөм болж нийтдээ ойролцоогоор 90GB 
 		шууд хадгалалт болно. Туйлын хүслээр бол IDE диск бүр өөрийн IDE 
 		хянагч болон кабельтай байна, гэхдээ өртгийг багасгахын 
 		тулд нэмэлт IDE хянагчууд ашиглагдаагүй болно. Харин дискнүүд нь 
 		jumper буюу холбогчоор тохируулагдсан бөгөөд ингэснээр IDE хянагч 
 		бүр нэг мастер болон нэг боолтой байна.</para>
 
 	  <para>Дахин ачаалах үед системийн BIOS залгагдсан дискнүүдийг автоматаар олохоор 
 		тохируулагдсан байдаг. Илүү чухал зүйл нь FreeBSD тэдгээрийг дахин ачаалахад 
 		олсон явдал юм:</para>
 
 	  <programlisting>ad0: 19574MB &lt;WDC WD205BA&gt; [39770/16/63] at ata0-master UDMA33
 ad1: 29333MB &lt;WDC WD307AA&gt; [59598/16/63] at ata0-slave UDMA33
 ad2: 29333MB &lt;WDC WD307AA&gt; [59598/16/63] at ata1-master UDMA33
 ad3: 29333MB &lt;WDC WD307AA&gt; [59598/16/63] at ata1-slave UDMA33</programlisting>
 
  	  <note><para>Хэрэв FreeBSD дискнүүдийг бүгдийг нь олохгүй байгаа бол 
 		та тэдгээрийг зөвөөр холбосон эсэхээ шалгаарай. IDE хөтчүүдийн 
 		ихэнх нь бас <quote>Cable Select</quote> холбогчтой байдаг. 
 		Энэ нь мастер/боол харилцаанд зориулагдсан холбогч 
 		<emphasis>биш</emphasis> юм. Хөтчийн баримтаас зөв 
 		холбогчийг таних талаар лавлаарай.</para></note>
 
  	  <para>Дараа нь тэдгээрийг файлын системийн хэсэг болгон залгах талаар 
 		бодох хэрэгтэй. Та &man.vinum.8; (<xref
  	    linkend="vinum-vinum">) болон &man.ccd.4; хоёуланг 
 		судлах хэрэгтэй. Энэ тохиргооны хувьд &man.ccd.4;-г сонгосон.</para>
 	</sect4>
 
 	<sect4 id="ccd-setup">
 	  <title>CCD-г тохируулах нь</title>
 
  	  <para>&man.ccd.4; хөтөч нь хэд хэдэн адил дискнүүдийг авч тэдгээрийг 
 		нэг логик файл систем болгон нийлүүлэх боломжийг олгодог. 
 		&man.ccd.4;-г ашиглахын тулд танд &man.ccd.4; дэмжлэг 
 		цуг бүтээгдсэн цөм хэрэгтэй. Энэ мөрийг цөмийн тохиргооны файлдаа
 		нэмээд цөмөө дахин бүтээж суулгаарай:</para>
 
 	  <programlisting>device   ccd</programlisting>
 
 	  <para>&man.ccd.4; дэмжлэг цөмийн дуудагдах модуль хэлбэрээр 
 		бас дуудагдаж болно.</para>
 
  	  <para>&man.ccd.4;-г тохируулахын тулд та эхлээд дискнүүдийг 
 		хаяглах &man.bsdlabel.8;-г ашиглах ёстой:</para>
 
 	  <programlisting>bsdlabel -w ad1 auto
 bsdlabel -w ad2 auto
 bsdlabel -w ad3 auto</programlisting>
 
  	  <para>Энэ нь бүх дискний дагуух <devicename>ad1c</devicename>, <devicename>ad2c</devicename> болон <devicename>ad3c</devicename>-д зориулж  bsdlabel үүсгэдэг.</para>
 
  	  <para>Дараагийн алхам нь дискний шошгоны төрлийг өөрчлөх явдал юм. 
 		Та дискнүүдийг засварлахдаа &man.bsdlabel.8;-г ашиглаж 
 		болно:</para>
 
 	  <programlisting>bsdlabel -e ad1
 bsdlabel -e ad2
 bsdlabel -e ad3</programlisting>
 
  	  <para>Энэ нь диск бүр дэх тухайн дискний шошгыг <envar>EDITOR</envar> 
 		орчны хувьсагчид заасан засварлагчаар, ихэнхдээ &man.vi.1;-ээр 
 		онгойлгодог.</para>
 
 	  <para>Өөрчлөлт хийгдээгүй дискний шошго иймэрхүү харагдах болно:</para>
 
 	  <programlisting>8 partitions:
 #        size   offset    fstype   [fsize bsize bps/cpg]
   c: 60074784        0    unused        0     0     0   # (Cyl.    0 - 59597)</programlisting>
 
  	  <para>&man.ccd.4;-д зориулж ашиглахаар шинэ <literal>e</literal> 
 		хуваалтыг нэмнэ. Үүнийг ихэвчлэн <literal>c</literal> хуваалтаас хуулж 
 		болох боловч <option>fstype</option> нь <userinput>4.2BSD</userinput> 
 		байх <emphasis>ёстой</emphasis>. Дискний шошго одоо иймэрхүү харагдах 
 		ёстой:</para>
 
 	  <programlisting>8 partitions:
 #        size   offset    fstype   [fsize bsize bps/cpg]
   c: 60074784        0    unused        0     0     0   # (Cyl.    0 - 59597)
   e: 60074784        0    4.2BSD        0     0     0   # (Cyl.    0 - 59597)</programlisting>
 
 	</sect4>
 
 	<sect4 id="ccd-buildingfs">
 	  <title>Файлын системийг бүтээх нь</title>
 
 	  <para>Та бүх дискнүүдээ хаягласны дараа &man.ccd.4;-г бүтээх 
 		ёстой. Үүнийг хийхийн тулд дараах тохируулгуудтай адилаар
 		&man.ccdconfig.8;-г ашиглана:</para>
 
 	    <programlisting>ccdconfig ccd0<co id="co-ccd-dev"> 32<co id="co-ccd-interleave"> 0<co id="co-ccd-flags"> /dev/ad1e<co id="co-ccd-devs"> /dev/ad2e /dev/ad3e</programlisting>
 
 	  <para>Тохируулга бүрийн хэрэглээ болон утгыг доор харуулав:</para>
 
           <calloutlist>
             <callout arearefs="co-ccd-dev">
 	    <para>Эхний нэмэлт өгөгдөл нь тохируулах төхөөрөмж байх бөгөөд энэ 
 		тохиолдолд <filename>/dev/ccd0c</filename> байна. 
 		<filename>/dev/</filename> хэсэг байхгүй ч байж болно.</para>
             </callout>
 
             <callout arearefs="co-ccd-interleave">
 
 	    <para>Файлын системд зориулсан interleave.  interleave нь 
 		дискний блокууд дээрх судлын хэмжээг тодорхойлдог бөгөөд нэг бүр нь 
 		ихэвчлэн 512 байт байдаг. Тэгэхээр 32 interleave нь 16,384 байт 
 		байна.</para>
             </callout>
 
             <callout arearefs="co-ccd-flags">
 	    <para>&man.ccdconfig.8;-д зориулсан тугнууд. Хэрэв та хөтчийг 
 		толин тусгал үүсгэж идэвхжүүлэхийг хүсвэл тугийг энд зааж өгч 
 		болно. Энэ тохиргоо нь &man.ccd.4;-н хувьд толин тусгал 
 		үүсгэлтийг хангадаггүй учир энэ нь 0 (тэг) гэж тохируулагдсан.</para>
             </callout>
 
             <callout arearefs="co-ccd-devs">
 	    <para>&man.ccdconfig.8; уруу өгөгдөх сүүлийн нэмэлт өгөгдлүүд нь 
 		массивт оруулах төхөөрөмжүүд юм. Төхөөрөмж бүрийн хувьд бүрэн 
 		гүйцэд замын нэрийг ашиглах хэрэгтэй.</para>
             </callout>
           </calloutlist>
 
 
 	  <para>&man.ccdconfig.8;-г ажиллуулсны дараа &man.ccd.4; тохируулагдана.
 		Файлын систем суулгагдаж болно. Тохируулгуудын талаар &man.newfs.8;-с 
 		лавлана уу, эсвэл ердөө л ингэж ажиллуулна: </para>
 
 	  <programlisting>newfs /dev/ccd0c</programlisting>
 
 
 	</sect4>
 
 	<sect4 id="ccd-auto">
 	  <title>Бүгдийг автомат болгох нь</title>
 
 	  <para>Ерөнхийдөө та &man.ccd.4;-г дахин ачаалах бүртээ холбохыг хүснэ. 
 		Үүнийг хийхийн тулд та эхлээд тохируулах хэрэгтэй. Өөрийн одоогийн 
 		тохиргоогоо дараах тушаал ашиглаж <filename>/etc/ccd.conf</filename> 
 		уруу бичих хэрэгтэй:</para>
 
 	  <programlisting>ccdconfig -g &gt; /etc/ccd.conf</programlisting>
 
 	  <para>Дахин ачаалах үед скрипт <command>/etc/rc</command> нь 
 		хэрэв <filename>/etc/ccd.conf</filename> байвал 
 		<command>ccdconfig -C</command> тушаалыг ажиллуулна. 
 		Энэ нь &man.ccd.4;-г холбож болохоор болгож 
 		автоматаар тохируулна.</para>
 
 	  <note><para>Хэрэв та ганц хэрэглэгчийн горим уруу ачаалж байгаа бол 
 		&man.ccd.4;-г &man.mount.8; хийхээсээ өмнө массивыг 
 		тохируулахын тулд дараах тушаалыг ажиллуулах 
 		шаардлагатай:</para>
 
 	  <programlisting>ccdconfig -C</programlisting>
           </note>
 
 	  <para>&man.ccd.4;-г автоматаар холбохын тулд &man.ccd.4;-н оруулгыг 
 		<filename>/etc/fstab</filename> файлд байрлуулах хэрэгтэй. Ингэсэн 
 		тохиолдолд энэ нь ачаалах үед холбогдох болно:</para>
 
 	  <programlisting>/dev/ccd0c              /media       ufs     rw      2       2</programlisting>
 	</sect4>
       </sect3>
 
       <sect3 id="vinum">
 	<title>Vinum Эзлэхүүн Менежер</title>
 
 <indexterm><primary>RAID</primary><secondary>програм хангамж</secondary></indexterm>
 <indexterm>
   <primary>RAID</primary>
   <secondary>Vinum</secondary>
 </indexterm>
 
 	<para>Vinum Эзлэхүүн Менежер нь виртуал диск хөтчийг хийдэг блок төхөөрөмжийн драйвер 
 		юм. Энэ нь дискний тоног төхөөрөмжийг блок төхөөрөмжийн интерфэйсээс 
 		тусгаарлаж уян хатан байдал, ажиллагаа болон найдвартай байдлыг дискний 
 		хадгалалтын уламжлалт зүсмэлийн харагдалтаас илүүтэйгээр хангах тийм аргаар 
 		өгөгдлийг дүрсэлдэг. &man.vinum.8; нь RAID-0, RAID-1 болон RAID-5 
 		загваруудыг тус бүрт нь болон холбоотой байдлаар нь шийддэг.</para>
 
 	<para>&man.vinum.8;-ийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 		<xref linkend="vinum-vinum">-с үзнэ үү.</para>
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2 id="raid-hard">
       <title>Тоног төхөөрөмжийн RAID</title>
 
       <indexterm>
 	<primary>RAID</primary>
 	<secondary>тоног төхөөрөмж</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>FreeBSD нь бас төрөл бүрийн тоног төхөөрөмжийн <acronym>RAID</acronym> 
 	хянагчуудыг дэмждэг. Эдгээр төхөөрөмжүүд нь FreeBSD-д зориулсан тусгай програм 
 	хангамжаар массивыг удирдах шаардлагагүйгээр <acronym>RAID</acronym> дэд 
 	системийг хянадаг.</para>
 
       <para>Карт дээрх <acronym>BIOS</acronym>-г ашиглан карт нь дискний үйлдлүүдийн 
 	ихэнхийг өөрөө хянадаг. Дараах нь Promise <acronym>IDE</acronym> <acronym>RAID</acronym> 
 	хянагчийг ашиглах тохиргооны товч тайлбар юм. Энэ карт суулгагдаж систем эхлэх үед 
 	мэдээллийг хүсэх мөрийг харуулна. Картны тохиргооны дэлгэц уруу орохын тулд
 	заавруудыг дагана. Эндээс залгагдсан бүх хөтчүүдийг нэгтгэх боломж танд байх 
 	болно. Ингэж хийснийхээ дараа диск(нүүд) нь FreeBSD-д нэг хөтөч шиг харагдах 
 	болно. Бусад <acronym>RAID</acronym> түвшингүүдийг бас 
 	тохируулж болно.
       </para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>ATA RAID1 массивуудыг дахин бүтээх нь</title>
 
       <para>FreeBSD нь массив дахь гэмтсэн, ажиллагаагүй болсон дискийг шууд солих боломжийг 
 	олгодог. Энэ нь дахин ачаалахаасаа өмнө таныг ийм асуудлыг мэдэхийг шаарддаг.</para>
 
       <para>Та магадгүй доор дурдсантай адилыг <filename>/var/log/messages</filename> эсвэл 
 	&man.dmesg.8; гаралт дээр харж болох юм:</para>
 
       <programlisting>ad6 on monster1 suffered a hard error.
 ad6: READ command timeout tag=0 serv=0 - resetting
 ad6: trying fallback to PIO mode
 ata3: resetting devices .. done
 ad6: hard error reading fsbn 1116119 of 0-7 (ad6 bn 1116119; cn 1107 tn 4 sn 11)\\
 status=59 error=40
 ar0: WARNING - mirror lost</programlisting>
 
       <para>&man.atacontrol.8; ашиглан дэлгэрэнгүй мэдээллийг шалгана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>atacontrol list</userinput>
 ATA channel 0:
 	Master:      no device present
 	Slave:   acd0 &lt;HL-DT-ST CD-ROM GCR-8520B/1.00&gt; ATA/ATAPI rev 0
 
 ATA channel 1:
 	Master:      no device present
 	Slave:       no device present
 
 ATA channel 2:
 	Master:  ad4 &lt;MAXTOR 6L080J4/A93.0500&gt; ATA/ATAPI rev 5
 	Slave:       no device present
 
 ATA channel 3:
 	Master:  ad6 &lt;MAXTOR 6L080J4/A93.0500&gt; ATA/ATAPI rev 5
 	Slave:       no device present
 
 &prompt.root; <userinput>atacontrol status ar0</userinput>
 ar0: ATA RAID1 subdisks: ad4 ad6 status: DEGRADED</screen>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <para>Та дискийг аюулгүйгээр салган авахын тулд эхлээд ata сувгийг 
 		ажиллахгүй байгаа дисктэй цуг салгана:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>atacontrol detach ata3</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Дискийг сольно.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>ata сувгийг дахин залгана:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>atacontrol attach ata3</userinput>
 Master:  ad6 &lt;MAXTOR 6L080J4/A93.0500&gt; ATA/ATAPI rev 5
 Slave:   no device present</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Шинэ дискийг массивт нөөц маягаар нэмнэ:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>atacontrol addspare ar0 ad6</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Массивыг дахин бүтээнэ:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>atacontrol rebuild ar0</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Дараах тушаалыг ашиглаж үйл явцыг шалгаж болно:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dmesg | tail -10</userinput>
 [output removed]
 ad6: removed from configuration
 ad6: deleted from ar0 disk1
 ad6: inserted into ar0 disk1 as spare
 
 &prompt.root; <userinput>atacontrol status ar0</userinput>
 ar0: ATA RAID1 subdisks: ad4 ad6 status: REBUILDING 0% completed</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Энэ үйлдэл хийгдэж дуустал хүлээх хэрэгтэй.</para>
 	</step>
       </procedure>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="usb-disks">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Марк</firstname>
 	  <surname>Фонвил</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- Jul 2004 -->
     </sect1info>
 
     <title>USB хадгалалтын төхөөрөмжүүд</title>
     <indexterm>
       <primary>USB</primary>
       <secondary>дискнүүд</secondary>
     </indexterm>
 
     <para>Одоо үед маш олон гадаад хадгалалтын шийдлүүд байгаа бөгөөд 
 	Universal Serial Bus (USB): хатуу хөтчүүд, USB хуруун хөтчүүд, 
 	CD-R шарагчид зэргийг ашигладаг. &os; нь эдгээр төхөөрөмжүүдийн 
 	дэмжлэгийг хангадаг.</para>
 
     <sect2>
       <title>Тохиргоо</title>
 
       <para>USB бөөн хадгалалтын төхөөрөмжүүдийн драйвер &man.umass.4; нь 
 	USB хадгалалтын төхөөрөмжүүдийн дэмжлэгийг хангадаг. Хэрэв та 
 	<filename>GENERIC</filename> цөм ашиглавал өөрийн тохиргоондоо юу 
 	ч өөрчлөх шаардлагагүй. Хэрэв та өөрчлөн тохируулсан цөм ашиглах бол 
 	таны цөмийн тохиргооны файлд дараах мөрүүд байгаа эсэхийг 
 	шалгаарай:</para>
 
       <programlisting>device scbus
 device da
 device pass
 device uhci
 device ohci
 device usb
 device umass</programlisting>
 
       <para>&man.umass.4; драйвер нь USB хадгалалтын төхөөрөмжүүдэд хандахын 
 	тулд SCSI дэд системийг хэрэглэдэг бөгөөд таны USB төхөөрөмж системд 
 	SCSI төхөөрөмж маягаар харагдах болно. Таны эх хавтан дээрх USB бичил 
 	схемээс хамаарч танд зөвхөн <literal>device
 	uhci</literal> эсвэл <literal>device ohci</literal> хоёрын аль нэг 
 	хэрэгтэй болно, гэхдээ хоёуланг нь цөмийн тохиргоондоо байлгах нь гэмгүй юм. 
 	Хэрэв та ямар нэг мөр нэмсэн бол шинэ цөмөө эмхэтгэж суулгахаа битгий 
 	мартаарай.</para>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв таны USB төхөөрөмж чинь CD-R эсвэл DVD шарагч бол 
 	SCSI CD-ROM драйвер &man.cd.4;-г цөмд дараах мөрийн тусламжтай 
 	нэмэх ёстой:</para>
 
 	<programlisting>device cd</programlisting>
 
 	<para>Шарагч нь SCSI хөтөч гэж харагддаг учир &man.atapicam.4; 
 	драйверийг цөмийн тохиргоонд ашиглах ёсгүй.</para>
       </note>
 
       <para>USB 2.0 хянагчуудын дэмжлэг &os;-д байдаг; гэхдээ та дараах 
 	мөрийг:</para>
 
       <programlisting>device ehci</programlisting>
 
       <para>өөрийн тохиргооны файлдаа USB 2.0 дэмжлэгт зориулж нэмэх ёстой. 
 	Хэрэв танд USB 1.X дэмжлэг хэрэгтэй бол &man.uhci.4; болон &man.ohci.4; 
 	драйверууд нь  хэрэгтэй хэвээр болохыг санаарай.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Тохиргоог тест хийх нь</title>
 
       <para>Тохиргоог тест хийхэд бэлэн боллоо: өөрийн USB төхөөрөмжийг залгахад 
 	системийн мэдэгдлийн буферт (&man.dmesg.8;) хөтөч нь иймэрхүү 
 	харагдах ёстой:</para>
 
       <screen>umass0: USB Solid state disk, rev 1.10/1.00, addr 2
 GEOM: create disk da0 dp=0xc2d74850
 da0 at umass-sim0 bus 0 target 0 lun 0
 da0: &lt;Generic Traveling Disk 1.11&gt; Removable Direct Access SCSI-2 device
 da0: 1.000MB/s transfers
 da0: 126MB (258048 512 byte sectors: 64H 32S/T 126C)</screen>
 
       <para>Мэдээж хэрэг үйлдвэрлэгч, төхөөрөмжийн цэг (<devicename>da0</devicename>) 
 	болон бусад зүйлс таны тохиргооноос хамаараад өөр байж болно.</para>
 
       <para>USB төхөөрөмж нь SCSI төхөөрөмж гэж харагддаг болохоор 
 	<command>camcontrol</command> тушаалыг ашиглаж системд холбогдсон 
 	USB хадгалалтын төхөөрөмжүүдийн жагсаалтыг харуулж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>camcontrol devlist</userinput>
 &lt;Generic Traveling Disk 1.11&gt;      at scbus0 target 0 lun 0 (da0,pass0)</screen>
 
       <para>Хэрэв хөтөч нь файлын системтэй ирвэл та түүнийг холбож чадна. 
 	<xref linkend="disks-adding"> хэсэг нь хэрэв шаардлагатай бол 
 	USB хөтчийг хэлбэршүүлж түүн дээр хуваалт үүсгэхэд танд туслах 
 	болно.</para>
 
       <para>Энэ төхөөрөмжийг энгийн хэрэглэгч холбож чаддагаар болгохын тулд 
 	тодорхой алхмуудыг хийх хэрэгтэй. Эхлээд USB хадгалалтын төхөөрөмж 
 	холбогдсон үед үүссэн төхөөрөмжүүдэд хэрэглэгч хандаж болохоор байх 
 	хэрэгтэй. Үүний шийдэл нь эдгээр төхөөрөмжүүдийн бүх хэрэглэгчдийг 
 	<groupname>operator</groupname> бүлгийн гишүүн болгох явдал 
 	юм. Үүнийг &man.pw.8;-ээр хийнэ. Хоёрдугаарт төхөөрөмжүүд нь 
 	үүсэх үед <groupname>operator</groupname> бүлэг тэдгээрийг 
 	уншиж бичиж чадаж байх ёстой. Тохирох мөрүүдийг 
 	<filename>/etc/devfs.rules</filename> файлд 
 	нэмснээр үүнийг хийж болно:</para>
 
       <programlisting>[localrules=1]
 add path 'da*' mode 0660 group operator</programlisting>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв системд SCSI дискнүүд байгаа бол үүнийг арай өөрөөр хийх 
 	ёстой. Өөрөөр хэлбэл хэрэв систем нь аль хэдийн <devicename>da0</devicename>-ээс
 	  <devicename>da2</devicename> хүртэлх холбогдсон дискнүүдийг 
 	агуулж байвал хоёр дахь мөрийг дараах маягаар солих хэрэгтэй:</para>
 
 	<programlisting>add path 'da[3-9]*' mode 0660 group operator</programlisting>
 
 	<para>Энэ нь байгаа дискнүүдийг <groupname>operator</groupname> 
 	бүлэгт хамааруулахгүй болгоно.</para>
       </note>
 
        <para>Та бас өөрийн &man.devfs.rules.5; дүрмийн олонлогийг 
 		<filename>/etc/rc.conf</filename> файлд идэвхжүүлэх 
 		хэрэгтэй:</para>
 	 
        <programlisting>devfs_system_ruleset="localrules"</programlisting>
 
       <para>Дараа нь цөм нь ердийн хэрэглэгчдэд файлын системийг холбох боломжтойгоор 
 	тохируулагдах ёстой. Хамгийн хялбар арга бол <filename>/etc/sysctl.conf</filename>-д
 	мөр нэмэх явдал юм:</para>
 
       <programlisting>vfs.usermount=1</programlisting>
 
       <para>Дараагийн дахин ачаалалтын дараа энэ нь идэвхжихийг санаарай. 
 	Өөрөөр энэ хувьсагчийг тохируулахын тулд &man.sysctl.8;-г ашиглаж 
 	болох юм.</para>
 
       <para>Төгсгөлийн алхам нь файлын систем холбогдох санг үүсгэх явдал юм. 
 	Энэ санг файлын системийг холбох хэрэглэгч эзэмшсэн байх хэрэгтэй. 
 	Үүнийг хийх нэг арга нь <username>root</username>-ийн хувьд 
 	тэр хэрэглэгчийн эзэмшсэн дэд санг 
 	<filename>/mnt/<replaceable>$USER</replaceable></filename> 
 	(<replaceable>$USER</replaceable>-г тухайн хэрэглэгчийнхээ нэвтрэх 
 	нэрээр солиорой) гэж үүсгэх явдал юм:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /mnt/$USER</userinput>
 &prompt.root; <userinput>chown <replaceable>$USER</replaceable>:<replaceable>$USER</replaceable> /mnt/<replaceable>$USER</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>USB хуруун хөтөч залгагдаж  <filename>/dev/da0s1</filename> төхөөрөмж 
 	гарч иржээ гэж бодъё. Эдгээр төхөөрөмжүүд нь ихэвчлэн FAT файлын системээр 
 	хэлбэршүүлэгдсэн ирдэг бөгөөд эдгээрийг иймэрхүү маягаар холбож 
 	болно:</para>
 
       <screen>&prompt.user; <userinput>mount -t msdosfs -m 644 -M 755 /dev/da0s1 /mnt/
 <replaceable>$USER</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Хэрэв та төхөөрөмжийг залгаснаа салгавал (дискийг урьдаар салгах ёстой)
 	та системийн мэдэгдлийн буфераас доор дурдсантай төстэй мэдэгдлийг 
 	харах ёстой:</para>
 
       <screen>umass0: at uhub0 port 1 (addr 2) disconnected
 (da0:umass-sim0:0:0:0): lost device
 (da0:umass-sim0:0:0:0): removing device entry
 GEOM: destroy disk da0 dp=0xc2d74850
 umass0: detached</screen>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Нэмэлт унших материалууд</title>
 
       <para><link linkend="disks-adding">Диск нэмэх</link> болон 
 	<link linkend="mount-unmount">Файлын системүүдийг холбох болон салгах</link> 
 	хэсгүүдээс гадна төрөл бүрийн гарын авлагын хуудаснуудыг унших нь хэрэгтэй 
 	байж болох юм: &man.umass.4;, &man.camcontrol.8;, 
 	болон &man.usbdevs.8;.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="creating-cds">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Майк</firstname>
 	  <surname>Мэйэр</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  <!-- mwm@mired.org -->
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- Apr 2001 -->
     </sect1info>
 
     <title>Оптик зөөвөрлөгчийг (CD-үүд) үүсгэж ашиглах нь</title>
     <indexterm>
       <primary>CDROM-ууд</primary>
       <secondary>үүсгэх нь</secondary>
     </indexterm>
 
     <sect2>
       <title>Танилцуулга</title>
 
       <para>CD-үүд нь тэдгээрийг ердийн дискнүүдээс ялгах хэд хэдэн боломжуудтай 
 	байдаг. Эхлээд хэрэглэгч CD дээр бичих боломжгүй байсан. Тэдгээр нь 
 	замуудын хооронд толгойг шилжүүлэхдээ сааталгүйгээр үргэлжлэн уншдагаар 
 	хийгджээ. Тэр үед байсан адил хэмжээтэй зөөвөрлөгчийг зөөхөөс тэдгээрийг 
 	систем хооронд зөөх нь хамаагүй хялбар байдаг.</para>
 
       <para>CD-үүд нь замтай байдаг боловч энэ нь дискний физик хэсэг биш харин 
 	үргэлжлэн уншигдах өгөгдлийн хэсгийг хэлдэг. FreeBSD дээр CD үүсгэхдээ 
 	CD дээр замууд үүсгэх өгөгдлийн файлуудыг бэлдэж дараа нь замуудыг CD 
 	уруу бичнэ.</para>
 
       <indexterm><primary>ISO 9660</primary></indexterm>
       <indexterm>
         <primary>файлын системүүд</primary>
         <secondary>ISO 9660</secondary>
       </indexterm>
       <para>ISO 9660 файлын систем нь эдгээр ялгаануудтай ажиллахаар хийгдсэн. 
 	Энэ нь тэр үед нийтлэг байсан файлын системийн хязгааруудыг харамсалтай нь 
 	кодчилдог. Азаар энэ нь зөв бичигдсэн CD-үүдэд тэдгээр хязгааруудыг давж гарахыг 
 	зөвшөөрөх өргөтгөлөөр хангадаг бөгөөд тэдгээр өргөтгөлүүдийг дэмждэггүй системүүдтэй 
 	ажиллаж чадсан хэвээр байдаг.</para>
 
       <indexterm>
         <primary><filename role="package">sysutils/cdrtools</filename></primary>
       </indexterm>
       <para><filename role="package">sysutils/cdrtools</filename> 
 	портод ISO 9660 файлын системийг агуулах өгөгдлийн файлыг үүсгэдэг програм 
 	&man.mkisofs.8; байдаг. Энэ нь төрөл бүрийн өргөтгөлүүдийг дэмждэг 
 	тохируулгуудтай бөгөөд доор тайлбарлагдсан болно.</para>
 
       <indexterm>
         <primary>CD шарагч</primary>
         <secondary>ATAPI</secondary>
       </indexterm>
       <para>CD шарахдаа ямар хэрэгслийг ашиглах нь таны CD шарагч ATAPI юу аль эсвэл өөр үү 
 	гэдгээс шалтгаална. ATAPI CD шарагчид нь үндсэн системийн <command><link
 	linkend="burncd">burncd</link></command> програмыг ашигладаг. 
 	SCSI болон USB CD шарагчид нь <filename role="package">sysutils/cdrtools</filename> 
 	портын <command><link linkend="cdrecord">cdrecord</link></command>-г 
 	ашиглах ёстой. Мөн ATAPI тоног төхөөрөмж дээр SCSI хөтчүүдийн хувьд 
 	<link linkend="atapicam">ATAPI/CAM модул</link> ашиглан 
 	<command><link linkend="cdrecord">cdrecord</link></command>-г 
 	хэрэглэх боломжтой байдаг.</para>
 
       <para>Хэрэв та график хэрэглэгчийн интерфэйстэй CD шарагч програм хангамжийг 
 	хүсэж байгаа бол <application>X-CD-Roast</application> эсвэл 
 	<application>K3b</application>-г үзээрэй. Эдгээр хэрэгслүүд нь 
 	багц хэлбэрээр эсвэл <filename
 	role="package">sysutils/xcdroast</filename> болон <filename
 	role="package">sysutils/k3b</filename> портуудад байдаг. 
 	<application>X-CD-Roast</application> болон
 	<application>K3b</application> нь ATAPI тоног төхөөрөмж дээр 
 	<link linkend="atapicam">ATAPI/CAM модул</link>ийг шаарддаг.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="mkisofs">
       <title>mkisofs</title>
 
       <para><filename role="package">sysutils/cdrtools</filename> портын 
 	хэсэг &man.mkisofs.8; програм нь &unix;-ийн файлын системийн нэрийн талбар 
 	дахь сангийн модны дүрс болох ISO 9660 файлын системийг үүсгэдэг.
 	Хамгийн хялбар хэрэглээ нь:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mkisofs -o <replaceable>imagefile.iso</replaceable> <replaceable>/path/to/tree</replaceable></userinput></screen>
 
       <indexterm>
         <primary>файлын системүүд</primary>
         <secondary>ISO 9660</secondary>
       </indexterm>
       <para>Энэ тушаал нь <replaceable>/path/to/tree</replaceable> дахь 
 	модны хуулбар ISO 9660 файлын системийг агуулах 
 	<replaceable>imagefile.iso</replaceable> файлыг үүсгэх болно. 
 	Энэ процессод файлын нэрсийг ISO 9660 файлын системийн стандартын 
 	хязгаарлалтуудад багтах нэрсэд тааруулах бөгөөд ISO файлын системүүдэд 
 	байдаггүй нэрс бүхий файлуудыг оруулахгүй байх болно.</para>
 
       <indexterm>
         <primary>файлын системүүд</primary>
         <secondary>HFS</secondary>
       </indexterm>
       <indexterm>
         <primary>файлын системүүд</primary>
         <secondary>Joliet</secondary>
       </indexterm>
       <para>Тэдгээр хязгаарлалтуудыг давж гарах хэд хэдэн тохируулгууд байдаг. 
 	Ялангуяа <option>-R</option> тохируулга &unix; системүүдэд 
 	нийтлэг байдаг Rock Ridge өргөтгөлүүдийг идэвхжүүлдэг, <option>-J</option> 
 	нь Microsoft системүүдэд хэрэглэгддэг Joilet өргөтгөлүүдийг идэвхжүүлдэг 
 	бөгөөд <option>-hfs</option> нь &macos;-д хэрэглэгддэг HFS файлын 
 	системүүдийг үүсгэхэд ашиглагддаг.</para>
 
       <para>Зөвхөн FreeBSD системүүдэд ашиглагдах CD-үүдийн хувьд <option>-U</option> 
 	тохируулга бүх файлын нэрийн хязгаарлалтуудыг хаахад ашиглагдаж болно. 
 	<option>-R</option> тохируулгатай хэрэглэгдэх үед энэ нь таны эхэлсэн 
 	FreeBSD-ийн модтой ижил файлын системийн дүрсийг үүсгэдэг, гэхдээ энэ нь 
 	ISO 9660 стандартыг хэд хэдэн замаар зөрчиж болох юм.</para>
 
       <indexterm>
         <primary>CDROM-ууд</primary>
         <secondary>ачаалагддаг үүсгэх</secondary>
       </indexterm>
       <para>Ердийн хэрэглээний сүүлийн тохируулга нь <option>-b</option> юм. 
 	Энэ нь ачаалагдах <quote>El Torito</quote> CD-г үүсгэхэд хэрэглэгдэх 
 	ачаалагдах дүрсний байрлалыг заахад ашиглагддаг. Энэ тохируулга нь 
 	CD уруу бичигдэх модны дээд хэсгийн ачаалагдах дүрс хүрэх замыг заах 
 	нэмэлт өгөгдлийг авдаг. Анхдагчаар &man.mkisofs.8; нь 
 	<quote>floppy disk emulation буюу уян дискний эмуляц</quote> гэж 
 	нэрлэгддэг горимд ISO дүрсийг  үүсгэдэг бөгөөд ачаалагдах дүрсийг яг 
 	1200, 1440, эсвэл 2880&nbsp;KB хэмжээтэй байна гэж тооцдог. 
 	FreeBSD түгээлтийн дискнүүдэд хэрэглэгддэг ачаалагч дуудагч зэрэг зарим 
 	ачаалагч дуудагчид нь эмуляц горимыг ашигладаггүй; энэ тохиолдолд 
 	<option>-no-emul-boot</option> тохируулгыг ашиглах шаардлагатай. 
 	Тэгэхээр хэрэв <filename>/tmp/myboot</filename> нь ачаалагдах 
 	FreeBSD системийг <filename>/tmp/myboot/boot/cdboot</filename> 
 	дэх ачаалагдах дүрстэй цуг агуулж байвал та ISO 9660 файлын системийн 
 	дүрсийг  <filename>/tmp/bootable.iso</filename>-д иймэрхүү 
 	маягаар үүсгэж болох юм:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mkisofs -R -no-emul-boot -b boot/cdboot -o /tmp/bootable.iso /tmp/myboot</userinput></screen>
 
       <para>Үүнийг хийснийхээ дараа хэрэв та цөмдөө <devicename>md</devicename>-г 
 	тохируулсан бол файлын системийг ингэж холбож болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mdconfig -a -t vnode -f /tmp/bootable.iso -u 0</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mount -t cd9660 /dev/md0 /mnt</userinput></screen>
 
       <para>Энэ үед та <filename>/mnt</filename> болон 
 	<filename>/tmp/myboot</filename> нь ижил болохыг шалгаж болно.</para>
 
       <para>&man.mkisofs.8;-ийн ажиллагааг нарийн тааруулахын тулд та түүний 
 	бусад олон тохируулгуудыг ашиглаж болно. Ялангуяа ISO 9660-ийн байрлал 
 	болон Joilet ба HFS дискнүүдийн үүсгэлтэд өөрчлөлтүүд хийж болно. 
 	Дэлгэрэнгүйг &man.mkisofs.8;-ийн гарын авлагын хуудаснаас үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="burncd">
       <title>burncd</title>
       <indexterm>
         <primary>CDROM-ууд</primary>
         <secondary>шарах</secondary>
       </indexterm>
       <para>Хэрэв танд ATAPI CD шарагч байгаа бол та ISO дүрсийг CD уруу шарахдаа 
 	<command>burncd</command> тушаалыг ашиглаж болно. 
 	<command>burncd</command> нь үндсэн системийн хэсэг бөгөөд 
 	<filename>/usr/sbin/burncd</filename> гэж суулгагдсан байдаг. Энэ нь 
 	цөөн тохируулгуудтай болохоор хэрэглэхэд их хялбар байдаг:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>burncd -f <replaceable>cddevice</replaceable> data <replaceable>imagefile.iso</replaceable> fixate</userinput></screen>
 
       <para>Дээрх тушаал нь <replaceable>imagefile.iso</replaceable>-н 
 	хуулбарыг <replaceable>cddevice</replaceable> уруу шарах болно. 
 	Анхдагч төхөөрөмж нь <filename>/dev/acd0</filename> юм. 
 	Бичих хурд, шарсны дараа CD-г гаргах болон аудио өгөгдөл бичихийг заах 
 	тохируулгуудын талаар &man.burncd.8;-с үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="cdrecord">
       <title>cdrecord</title>
 
       <para>Хэрэв танд ATAPI CD шарагч байхгүй бол та өөрийн CD-үүдийг шарахын 
 	тулд <command>cdrecord</command>-г ашиглах шаардлагатай. 
 	<command>cdrecord</command> нь үндсэн системд байдаггүй; та үүнийг 
 	<filename role="package">sysutils/cdrtools</filename> дахь 
 	портоос эсвэл тохирох багцаас суулгах ёстой. Үндсэн системд хийгдсэн 
 	өөрчлөлт нь энэ програмын хоёртын хувилбарыг ажиллахгүй болгож, магадгүй 
 	<quote>асуудалд (coaster)</quote> хүргэж болох юм. 
 	Тийм болохоор та өөрийн системээ шинэчлэхдээ портоо бас шинэчлэх эсвэл хэрэв 
 	та <link linkend="stable">-STABLE салбарыг дагаж</link> байгаа бол 
 	портыг шинэ хувилбар гарахад нь шинэчлэх хэрэгтэй.</para>
 
       <para><command>cdrecord</command> нь олон тохируулгатай байдаг боловч 
 	үндсэн хэрэглээ нь <command>burncd</command>-с бүр илүү хялбар байдаг. 
 	ISO 9660 дүрсийг шарахдаа:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>cdrecord dev=<replaceable>device</replaceable> <replaceable>imagefile.iso</replaceable></userinput></screen>
 
       <para><command>cdrecord</command>-г хэрэглэхэд гардаг нэг заль нь 
 	<option>dev</option> тохируулгыг олох явдал юм. Зөв тохиргоог олохын 
 	тулд <command>cdrecord</command>-ийн <option>-scanbus</option> 
 	тугийг хэрэглэх хэрэгтэй бөгөөд энэ нь иймэрхүү үр дүнд хүргэж болох юм:</para>
       <indexterm>
         <primary>CDROM-ууд</primary>
         <secondary>шарах</secondary>
       </indexterm>
       <screen>&prompt.root; <userinput>cdrecord -scanbus</userinput>
 Cdrecord-Clone 2.01 (i386-unknown-freebsd7.0) Copyright (C) 1995-2004 J&ouml;rg Schilling
 Using libscg version 'schily-0.1'
 scsibus0:
         0,0,0     0) 'SEAGATE ' 'ST39236LW       ' '0004' Disk
         0,1,0     1) 'SEAGATE ' 'ST39173W        ' '5958' Disk
         0,2,0     2) *
         0,3,0     3) 'iomega  ' 'jaz 1GB         ' 'J.86' Removable Disk
         0,4,0     4) 'NEC     ' 'CD-ROM DRIVE:466' '1.26' Removable CD-ROM
         0,5,0     5) *
         0,6,0     6) *
         0,7,0     7) *
 scsibus1:
         1,0,0   100) *
         1,1,0   101) *
         1,2,0   102) *
         1,3,0   103) *
         1,4,0   104) *
         1,5,0   105) 'YAMAHA  ' 'CRW4260         ' '1.0q' Removable CD-ROM
         1,6,0   106) 'ARTEC   ' 'AM12S           ' '1.06' Scanner
         1,7,0   107) *</screen>
 
       <para>Энэ нь жагсаалтан дахь төхөөрөмжүүдийн хувьд тохирох <option>dev</option> утгыг 
 	жагсаадаг. Өөрийн CD шарагчийг олохын тулд <option>dev</option> тохируулгын 
 	утгад гурван дугаарыг таслалаар тусгаарлан хэрэглэнэ. Энэ тохиолдолд CRW төхөөрөмж 
 	нь 1,5,0, байх бөгөөд тохирох оролт нь <option>dev=1,5,0</option> болно. 
 	Энэ утгыг заах амархан аргууд байдаг; дэлгэрэнгүйг &man.cdrecord.1;-с үзнэ үү. 
 	Мөн тэндээс аудио замуудыг бичих, хурдыг хянах болон бусад зүйлүүдийн тухай 
 	мэдээллийг үзэж болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="duplicating-audiocds">
       <title>Аудио CD-үүдийг хувилах</title>
 
       <para>Та аудио өгөгдлийг CD-ээс файлуудын цуваа болгон задалж дараа нь эдгээр 
 	файлуудыг хоосон CD дээр бичин аудио CD-г хувилж болно. Энэ процесс нь ATAPI болон 
 	SCSI хөтчүүдийн хувьд нэлээн өөр байдаг.</para>
 
       <procedure>
 	<title>SCSI хөтчүүд</title>
 
 	<step>
 	  <para>Аудиог <command>cdda2wav</command> ашиглан задлана.</para>
 
 	  <screen>&prompt.user; <userinput>cdda2wav -v255 -D2,0 -B -Owav</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para><command>cdrecord</command> ашиглан <filename>.wav</filename> 
 		файлуудыг бичнэ.</para>
 
 	  <screen>&prompt.user; <userinput>cdrecord -v dev=<replaceable>2,0</replaceable> -dao -useinfo  *.wav</userinput></screen>
 
 	  <para><xref linkend="cdrecord"> хэсэгт тайлбарласны дагуу 
 		<replaceable>2,0</replaceable> гэж зөв заагдсан эсэхийг 
 		шалгаарай.</para>
 	</step>
       </procedure>
 
       <procedure>
 	<title>ATAPI хөтчүүд</title>
 
 	<step>
 	  <para>ATAPI CD драйвер нь зам бүрийг 
 		<filename>/dev/acd<replaceable>d</replaceable>t<replaceable>nn</replaceable></filename> 
 		маягаар болгодог бөгөөд <replaceable>d</replaceable> нь хөтчийн 
 		дугаар ба <replaceable>nn</replaceable> нь шаардлагатай бол урдаа 0 тавьж 
 		хоёр оронтой тоогоор бичигдсэн замын дугаар юм. Тэгэхээр эхний диск дээрх 
 		эхний зам нь <filename>/dev/acd0t01</filename>, хоёр дахь нь 
 		<filename>/dev/acd0t02</filename>, гурав дахь нь 
 		<filename>/dev/acd0t03</filename> гэх мэтчилэн байна.</para>
 
 	  <para>Тохирох файлууд <filename>/dev</filename> санд байгаа эсэхийг 
 		шалгаарай. Хэрэв оруулгууд байхгүй байгаа бол зөөвөрлөгчийг 
 		дахин үзэхээр системийг хүчлэх хэрэгтэй:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/acd0 of=/dev/null count=1</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Зам бүрийг &man.dd.1; ашиглан задална. Файлуудыг задлахдаа 
 		та тусгай блокийн хэмжээг бас ашиглах ёстой.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/acd0t01 of=track1.cdr bs=2352</userinput>
 &prompt.root; <userinput>dd if=/dev/acd0t02 of=track2.cdr bs=2352</userinput>
 ...
 </screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <para>Задалсан файлуудаа диск уруу <command>burncd</command> ашиглан 
 		шарна. Та эдгээрийг аудио файл гэж зааж өгөх хэрэгтэй бөгөөд 
 		<command>burncd</command> нь дуусахдаа дискийг бэхжүүлэх 
 		ёстой.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>burncd -f <replaceable>/dev/acd0</replaceable> audio track1.cdr track2.cdr <replaceable>...</replaceable> fixate</userinput></screen>
 	</step>
       </procedure>
     </sect2>
 
     <sect2 id="imaging-cd">
       <title>Өгөгдлийн CD-үүдийг хувилах</title>
 
       <para>Та өгөгдлийн CD-г &man.mkisofs.8;-р үүсгэсэн дүрс файлтай 
 	ажиллагааны хувьд адилхан дүрс файл уруу хуулж болох бөгөөд та үүнийг 
 	ямар ч өгөгдлийн CD хувилахад ашиглаж болно. Энд өгөгдсөн жишээ нь 
 	таны CDROM төхөөрөмжийг <devicename>acd0</devicename> гэж 
 	үзэх болно. Өөрийн зөв CDROM төхөөрөмжөөр солиорой.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/acd0 of=file.iso bs=2048</userinput></screen>
 
       <para>Одоо та нэгэнт дүрстэй болсон болохоор үүнийг CD уруу дээр тайлбарласны 
 	дагуу шарж болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="mounting-cd">
       <title>Өгөгдлийн CD-үүдийг ашиглах</title>
 
       <para>Одоо та стандарт өгөгдлийн CDROM үүсгэсэн болохоор түүнийг 
 	холбож түүн дээрх өгөгдлийг уншихыг хүсэх байх. Анхдагчаар 
 	&man.mount.8; нь файлын системийг <literal>ufs</literal> 
 	төрлийнх гэж үздэг. Хэрэв та доорх шиг оролдвол:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/cd0 /mnt</userinput></screen>
 
       <para><errorname>Incorrect super block</errorname> гэж 
 	гомдоллохыг та харах бөгөөд холболт хийгдэхгүй байх болно. CDROM нь 
 	<literal>UFS</literal> файлын систем биш, тэгэхээр ингэж 
 	холбохыг оролдох нь амжилтгүй болох болно. Та &man.mount.8;-д 
 	файлын системийн төрөл нь <literal>ISO9660</literal> гэж 
 	зааж өгөхөд л бүгд ажиллах болно. Та <option>-t cd9660</option> 
 	тохируулгыг &man.mount.8;-д өгч үүнийг хийнэ. Жишээ нь хэрэв та 
 	CDROM төхөөрөмж <filename>/dev/cd0</filename>-г 
 	<filename>/mnt</filename>-д холбохыг хүсвэл дараах тушаалыг 
 	ажиллуулах болно:</para>
 
           <screen>&prompt.root; <userinput>mount -t cd9660 /dev/cd0 /mnt</userinput></screen>
 
       <para>Таны төхөөрөмжийн нэр (энэ жишээн дээр <filename>/dev/cd0</filename>) 
 	таны CDROM ямар интерфэйс ашиглаж байгаагаас хамааран өөр байж болох юм.  
 	Мөн <option>-t cd9660</option> тохируулга нь ердөө л 
 	&man.mount.cd9660.8;-г ажиллуулдаг. Дээрх жишээг ингэж богиносгож 
 	болно:</para>
 
 <screen>&prompt.root; <userinput>mount_cd9660 /dev/cd0 /mnt</userinput></screen>
 
       <para>Та ерөнхийдөө энэ аргаар ямар ч үйлдвэрлэгчийн өгөгдлийн CDROM-уудыг 
 	ашиглаж болно. Гэхдээ зарим нэг ISO 9660 өргөтгөлүүдтэй дискнүүд хачин ажиллаж 
 	болох юм. Жишээ нь Joilet дискнүүд нь бүх файлын нэрсийг хоёр байт Юникод 
 	тэмдэгтээр хадгалдаг. FreeBSD цөм нь Юникодоор ярьдаггүй, гэхдээ 
 	&os;-ийн CD9660 драйвер Юникод тэмдэгтүүдийг шууд хувиргаж чаддаг. 
 	Хэрэв зарим нэг Англи бус тэмдэгтүүд асуултын тэмдэг хэлбэрээр харагдвал 
 	та ашиглаж байгаа локал тэмдэгтийн олонлогоо <option>-C</option> 
 	тохируулгаар зааж өгөх хэрэгтэй. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 	&man.mount.cd9660.8; гарын авлагын хуудаснаас лавлана уу.</para>
 	
       <note>
 	<para>Энэ тэмдэгтийн хувиргалтыг <option>-C</option> тохируулгын 
 	тусламжтай хийхийн тулд цөм <filename>cd9660_iconv.ko</filename> 
 	модулийг дуудсан байхыг шаардах болно. Энэ мөрийг 
 	<filename>loader.conf</filename> файлд нэмж үүнийг:</para>
 
 	<programlisting>cd9660_iconv_load="YES"</programlisting>
 
 	<para>гэж хийн машиныг дахин ачаалах буюу эсвэл модулийг &man.kldload.8;-н 
 	тусламжтай дуудан хийж болох юм.</para>
       </note>
 
       <para>Хааяа таныг CDROM-г холбохыг оролдох үед <errorname>Device not
 	configured</errorname> гэсэн алдаа гарч болох юм. Энэ нь ихэнхдээ 
 	CDROM хөтөч нь төхөөрөмжид диск байхгүй эсвэл хөтөч нь шугаманд (bus) 
 	харагдахгүй байна гэж үзэж байна гэсэн үг юм. CDROM хөтөч нь  
 	хоёр секундын дотор үүнийг мэддэг болохоор тэвчээртэй байгаарай.</para>
 
       <para>Шугамын дахин тогтоолтод хариу өгөх хангалттай хугацаа байхгүйн улмаас 
 	заримдаа SCSI CDROM-ийг олохгүй байж болох юм. Хэрэв та SCSI CDROM-той 
 	бол та дараах тохируулгыг цөмийн тохиргоондоо нэмж 
 	<link linkend="kernelconfig-building">өөрийн цөмийг дахин бүтээнэ үү</link>.</para>
 
       <programlisting>options SCSI_DELAY=15000</programlisting>
 
       <para>Энэ нь таны SCSI шугамд ачаалах үедээ 15 секунд түр саатахыг хэлж өгөх бөгөөд 
 	ингэснээр шугамын дахин тогтоолтод таны CDROM хөтчөөр хариу өгүүлэхийн тулд 
 	бүх байж болох боломжийг түүнд өгч байна гэсэн үг юм.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="rawdata-cd">
       <title>Түүхий өгөгдлийн CD-үүдийг шарах</title>
 
       <para>Та ISO 9660 файлын системийг үүсгэлгүйгээр файлыг CD уруу шууд 
 	шарахаар сонгож болно. Зарим хүмүүс үүнийг нөөцлөх зорилгоор хийдэг. 
 	Энэ нь стандарт CD-г шарахаас илүү хурдан ажилладаг:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>burncd -f /dev/acd1 -s 12 data archive.tar.gz fixate</userinput></screen>
 
       <para>Тийм CD-д шарагдсан өгөгдлийг авахын тулд та түүхий төхөөрөмжийн 
 		цэгээс өгөгдлийг унших ёстой:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tar xzvf /dev/acd1</userinput></screen>
 
       <para>Та энэ дискийг ердийн CDROM-ийг холбодог шиг холбож чадахгүй. 
 	Ийм CDROM нь FreeBSD-ээс өөр ямар ч үйлдлийн систем дээр уншигдахгүй. 
 	Хэрэв та CD-гээ холбохыг эсвэл өөр үйлдлийн системтэй өгөгдлөө 
 	хуваалцах хүсэлтэй байгаа бол дээр тайлбарласны дагуу &man.mkisofs.8;-г 
 	ашиглах ёстой.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="atapicam">
       <sect2info>
 	<authorgroup>
 	  <author>
 	    <firstname>Марк</firstname>
 	    <surname>Фонвил</surname>
 	    <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  </author>
 	</authorgroup>
       </sect2info>
 
       <indexterm>
 	<primary>CD шарагч</primary>
 	<secondary>ATAPI/CAM драйвер</secondary>
       </indexterm>
       <title>ATAPI/CAM драйверийг ашиглах</title>
 
       <para>Энэ драйвер нь ATAPI төхөөрөмжүүдэд (CD-ROM, CD-RW, DVD
 	хөтчүүд гэх мэт...) SCSI дэд системээр хандах боломжийг олгох 
 	бөгөөд ингэснээр <filename role="package">sysutils/cdrdao</filename> 
 	эсвэл &man.cdrecord.1; зэрэг програмуудыг ашиглах боломжийг 
 	олгодог.</para>
 
       <para>Энэ драйверыг ашиглахын тулд та дараах мөрийг 
 	<filename>/boot/loader.conf</filename> файл уруу нэмэх хэрэгтэй 
 	болно:</para>
 
       <programlisting>atapicam_load="YES"</programlisting>
 
       <para>тэгээд өөрийн машинаа дахин ачаална.</para>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв та өөрийн цөмдөө &man.atapicam.4; дэмжлэгийг статикаар 
 	эмхэтгэхийг хүсвэл энэ мөрийг өөрийн цөмийн тохиргооны файлдаа 
 	нэмэх хэрэгтэй болно:</para>
 
       <programlisting>device atapicam</programlisting>
 
       <para>Мөн та өөрийн цөмийн тохиргооны файлдаа дараах мөрүүдийг бас нэмэх 
 	хэрэгтэй болно:</para>
 
       <programlisting>device ata
 device scbus
 device cd
 device pass</programlisting>
 
 	<para>Эдгээр нь аль хэдийн байж байх ёстой. Дараа нь дахин бүтээгээд 
 	өөрийн цөмийг суулгаж машинаа дахин ачаалах хэрэгтэй.</para>
       </note>
 
       <para>Ачаалах процессийн үед таны шарагч иймэрхүү маягаар гарч 
 	ирэх ёстой:</para>
 
       <screen>acd0: CD-RW &lt;MATSHITA CD-RW/DVD-ROM UJDA740&gt; at ata1-master PIO4
 cd0 at ata1 bus 0 target 0 lun 0
 cd0: &lt;MATSHITA CDRW/DVD UJDA740 1.00&gt; Removable CD-ROM SCSI-0 device
 cd0: 16.000MB/s transfers
 cd0: Attempt to query device size failed: NOT READY, Medium not present - tray closed</screen>
 
       <para>Одоо хөтчид <filename>/dev/cd0</filename> төхөрөөмжийн нэрийг 
 	ашиглан хандаж болох бөгөөд жишээ нь CD-ROM-г <filename>/mnt</filename>-д холбохдоо 
 	дараах тушаалыг бичих хэрэгтэй:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mount -t cd9660 <replaceable>/dev/cd0</replaceable> /mnt</userinput></screen>
 
       <para><username>root</username> хэрэглэгчээр дараах тушаалыг ажиллуулж 
 	та шарагчийн SCSI хаягийг авч  болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>camcontrol devlist</userinput>
 &lt;MATSHITA CDRW/DVD UJDA740 1.00&gt;   at scbus1 target 0 lun 0 (pass0,cd0)</screen>
 
       <para>Тэгэхээр <literal>1,0,0</literal> нь &man.cdrecord.1; 
 	болон бусад SCSI програмтай ашиглах SCSI хаяг болох юм.</para>
 
       <para>ATAPI/CAM болон SCSI системийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 	&man.atapicam.4; болон &man.cam.4; гарын авлагын хуудаснуудаас 
 	лавлана уу.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="creating-dvds">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Марк</firstname>
 	  <surname>Фонвил</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Энди</firstname>
 	  <surname>Поляков</surname>
 	  <contrib>Зарим зүйл оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- Feb 2004 -->
     </sect1info>
 
     <title>Оптик зөөвөрлөгчийг (DVD-үүд) үүсгэж ашиглах нь</title>
     <indexterm>
       <primary>DVD</primary>
       <secondary>шарах нь</secondary>
     </indexterm>
 
     <sect2>
       <title>Танилцуулга</title>
 
       <para>CD-тэй харьцуулахад DVD нь оптик зөөвөрлөгч хадгалалтын технологийн 
 	дараачийн үе юм. DVD нь ямар ч CD-ээс илүү өгөгдлийг агуулдаг бөгөөд 
 	одоогийн видео хэвлэлтийн стандарт болжээ.</para>
 
       <para>Бичигддэг DVD гэж бидний нэрлэдэг DVD-үүдийн физик 5 бичигддэг 
 	хэлбэршүүлэлтийг тодорхойлж болно:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>DVD-R: Энэ нь бичигддэг DVD-ий анхны хэлбэршүүлэлт  юм. 
 		DVD-R стандарт нь <ulink
 	    url="http://www.dvdforum.com/forum.shtml">DVD хэлэлцүүлгээр</ulink> 
 		тодорхойлогдсон бөгөөд энэ нь зөвхөн нэг удаа 
 		бичих хэлбэршүүлэлт юм.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>DVD-RW: Энэ нь DVD-R стандартын дахин бичигдэх хувилбар юм. 
 		DVD-RW нь ойролцоогоор 1000 удаа бичигдэх боломжтой.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>DVD-RAM: Энэ нь DVD хэлэлцүүлгийн дэмждэг бас дахин бичигддэг 
 		хэлбэршүүлэлт юм. DVD-RAM нь зөөгдөж болох хатуу хөтөч маягаар 
 		харагддаг. Гэхдээ энэ зөөвөрлөгч нь ихэнх DVD-ROM хөтчүүд болон 
 		DVD-Видео тоглуулагчуудтай нийцтэй биш байдаг; цөөн DVD бичигчид 
 		DVD-RAM хэлбэршүүлэлтийг дэмждэг. DVD-RAM-ийн хэрэглээний талаар 
 		илүү дэлгэрэнгүйг <xref linkend="creating-dvd-ram">-с 
 		уншина уу.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>DVD+RW: Энэ нь <ulink url="http://www.dvdrw.com/">DVD+RW
 	    	холбооноос</ulink> тодорхойлсон дахин бичигдэх хэлбэршүүлэлт юм. 
 		DVD+RW нь ойролцоогоор 1000 удаа бичигдэх боломжтой.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>DVD+R: Энэ хэлбэршүүлэлт нь DVD+RW хэлбэршүүлэлтийн нэг удаа бичих 
 		хувилбар юм.</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Бичигддэг DVD-ий нэг давхарга нь 4,700,000,000&nbsp;байт буюу 
 	4.38&nbsp;GB эсвэл 4485&nbsp;MB (1 килобайт нь 1024 байт) 
 	хүртэлх мэдээлэл агуулж чадна.</para>
 
       <note>
 	<para>Физик зөөвөрлөгч болон програмыг ялгаж ойлгох ёстой. Жишээ нь 
 	DVD-Видео нь дурын бичигддэг DVD физик зөөвөрлөгч DVD-R, DVD+R, DVD-RW гэх зэрэг 
 	уруу бичигдэж болох тусгай байршлын зураглал юм. Зөөвөрлөгчийн төрлийг сонгохын өмнө 
 	шарагч болон DVD-Видео тоглуулагч (дан тоглуулагч эсвэл компьютер дээрх DVD-ROM хөтөч)
 	нь хэрэглэхээр төлөвлөж байгаа зөөвөрлөгчтэй нийцтэй эсэхийг шалгах хэрэгтэй.</para></note>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Тохиргоо</title>
 
       <para>DVD бичлэг хийхэд &man.growisofs.1; програм ашиглагдана. 
 	Энэ тушаал нь <application>dvd+rw-tools</application> хэрэгслүүдийн (<filename
 	role="package">sysutils/dvd+rw-tools</filename>) нэг хэсэг 
 	юм. <application>dvd+rw-tools</application> нь DVD зөөвөрлөгчийн 
 	бүх төрлийг дэмждэг.</para>
 
       <para>Эдгээр хэрэгслүүд нь төхөөрөмжүүд уруу хандахын тулд SCSI дэд системийг 
 	ашигладаг, тиймээс таны цөмд <link linkend="atapicam">ATAPI/CAM
 	дэмжлэг</link> нэмэгдсэн байх ёстой. Хэрэв таны шарагч USB интерфэйс ашигладаг 
 	бол энэ нэмэлт нь хэрэггүй бөгөөд та USB төхөөрөмжүүдийн тохиргооны талаар илүү 
 	дэлгэрэнгүйг  <xref linkend="usb-disks">-с унших шаардлагатай.</para>
 
       <para>Та мөн ATAPI төхөөрөмжүүдийн хувьд DMA хандалтыг идэвхжүүлэх ёстой бөгөөд 
 	дараах мөрийг <filename>/boot/loader.conf</filename> файлд 
 	нэмж үүнийг  хийнэ:</para>
 
       <programlisting>hw.ata.atapi_dma="1"</programlisting>
 
       <para><application>dvd+rw-tools</application>-г ашиглахаасаа өмнө 
 	өөрийн DVD шарагчтай холбоотой мэдээллийг <ulink
 	url="http://fy.chalmers.se/~appro/linux/DVD+RW/hcn.html">dvd+rw-tools'
 	тоног төхөөрөмжийн нийцтэй байдал</ulink> хаягаас лавлах хэрэгтэй.</para>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв та график хэрэглэгчийн интерфэйсийг хүсэж байвал 
 	&man.growisofs.1; болон бусад олон шарагч хэрэгслүүдийг 
 	хэрэглэгчид ашиглахад амар интерфэйсээр хангадаг 
 	<application>K3b</application> (<filename
 	  role="package">sysutils/k3b</filename>) програмыг 
 	үзэх хэрэгтэй.</para>
       </note>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Өгөгдлийн DVD-үүдийг шарах нь</title>
 
       <para>&man.growisofs.1; тушаал нь <link
 	linkend="mkisofs">mkisofs</link>-ийн нүүр хэсэг юм, энэ нь 
 	шинэ файлын системийн байршлыг үүсгэхийн тулд &man.mkisofs.8;-г 
 	дуудах бөгөөд DVD дээр бичих үйлдлийг гүйцэтгэнэ. Энэ нь та шарах 
 	процессоос өмнө өгөгдлийн дүрсийг үүсгэх хэрэггүй гэсэн үг юм.</para>
 
       <para>DVD+R эсвэл DVD-R уруу өгөгдлийг <filename
 	class="directory">/path/to/data</filename> сангаас шарахдаа 
 	дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -dvd-compat -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -J -R <replaceable>/path/to/data</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Файлын системийг үүсгэхдээ <option>-J -R</option> тохируулгуудыг 
 	&man.mkisofs.8;-д дамжуулдаг (энэ тохиолдолд Joilet болон Rock Ridge 
 	өргөтгөлүүдтэй ISO 9660 файлын систем). Дэлгэрэнгүйг &man.mkisofs.8; 
 	гарын авлагын хуудаснаас лавлана уу.</para>
 
       <para><option>-Z</option> тохируулгыг ямар ч тохиолдолд  
 	(олон сессүүд эсвэл ганц сесс) эхний сессийг бичихдээ хэрэглэдэг. DVD төхөөрөмж 
 	<replaceable>/dev/cd0</replaceable>-г өөрийн тохиргооны дагуу өөрчлөх 
 	хэрэгтэй. <option>-dvd-compat</option> параметр дискийг хаах бөгөөд 
 	бичилтийг нэмэх нь боломжгүй болох юм. Энэ нь DVD-ROM хөтчүүдтэй 
 	зөөвөрлөгчийн нийцтэй байдлыг илүүтэй хангах юм.</para>
 
       <para>Мөн урьдчилан урласан дүрсийг шарах бас боломжтой, жишээ нь 
 	<replaceable>imagefile.iso</replaceable> дүрсийг шарахын 
 	тулд бид дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -dvd-compat -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable>=<replaceable>imagefile.iso</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Бичих хурдыг олж зөөвөрлөгч ба ашиглагдаж байгаа хөтчөөс 
 	хамаарч автоматаар тохируулах болно. Хэрэв та бичих хурдыг өөрчлөх 
 	хүсэлтэй байгаа бол <option>-speed=</option> параметрийг ашиглах 
 	хэрэгтэй. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.growisofs.1; гарын авлагын 
 	хуудаснаас уншина уу.</para>
     </sect2>
 
     <indexterm>
       <primary>DVD</primary>
       <secondary>DVD-Video</secondary>
     </indexterm>
 
     <sect2>
       <title>DVD-Видео шарах нь</title>
 
       <para>DVD-Видео нь ISO 9660 болон микро-UDF (M-UDF тодорхойлолтууд 
 	дээр тулгуурласан тусгай файлын байршлын зураглал юм. DVD-Видео нь бас 
 	өгөгдлийн бүтцийн тусгай шатлалыг үзүүлдэг бөгөөд энэ нь DVD-г зохиохын тулд 
 	<filename role="package">multimedia/dvdauthor</filename> зэрэг тусгай 
 	програмыг та яагаад ашиглах хэрэгтэй болдгийн шалтгаан юм.</para>
 
       <para>Хэрэв танд DVD-Видео файлын системийн дүрс байгаа бол ямар ч дүрсний нэгэн 
 	адил аргаар шарах хэрэгтэй. Өмнөх хэсгийн жишээнээс үзнэ үү. Хэрэв та 
 	DVD зохиолт хийсэн бөгөөд үр дүн нь жишээ нь <filename class="directory">/path/to/video</filename> 
 	санд байгаа бол DVD-Видеог шарахын тулд дараах тушаалыг ашиглах хэрэгтэй:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -dvd-video <replaceable>/path/to/video</replaceable></userinput></screen>
 
       <para><option>-dvd-video</option> тохируулга &man.mkisofs.8;-д 
 	дамжуулагдах бөгөөд энэ  нь DVD-Видео файлын системийн байршлын зураглал 
 	үүсгэхийг тушаах болно. Үүнээс гадна <option>-dvd-video</option> 
 	тохируулга нь &man.growisofs.1;-ийн <option>-dvd-compat</option> 
 	тохируулгыг агуулдаг.</para>
     </sect2>
 
     <indexterm>
       <primary>DVD</primary>
       <secondary>DVD+RW</secondary>
     </indexterm>
 
     <sect2>
       <title>DVD+RW ашиглах нь</title>
 
       <para>CD-RW-с ялгаатай нь шинэ DVD+RW нь ашиглагдахаа өмнө хэлбэршүүлэгдсэн 
 	байх ёстой. &man.growisofs.1; нь шаардлагатай үед автоматаар үүнийг хийх 
 	бөгөөд энэ аргыг <emphasis>зөвлөдөг</emphasis> юм. Гэхдээ та 
 	<command>dvd+rw-format</command> тушаалыг ашиглан DVD+RW-г хэлбэршүүлж
 	болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dvd+rw-format <replaceable>/dev/cd0</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Та энэ үйлдлийг зөвхөн нэг удаа хийх хэрэгтэй бөгөөд зөвхөн шинэ DVD+RW 
 	зөөвөрлөгчдийн хувьд хэлбэршүүлэх ёстойг санаарай. Дараа нь та DVD+RW-г дээрх 
 	хэсгүүдэд дурдсаны адил шарж болно.</para>
 
       <para>Хэрэв та шинэ өгөгдлийг (зарим өгөгдлийг нэмэх биш 
 	бүр мөсөн шинэ файлын систем шарах) DVD+RW уруу шарахыг хүсэж байгаа бол 
 	түүнийг хоосон болгох шаардлагагүй юм, иймэрхүүгээр өмнөх бичилтэн дээрээ 
 	(шинэ сесс үүсгээд) дараад л бичих хэрэгтэй юм:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -J -R <replaceable>/path/to/newdata</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>DVD+RW хэлбэршүүлэлт нь өмнөх бичилтэд өгөгдлийг хялбараар нэмэх 
 	боломжийг олгодог. Энэ үйлдэл нь шинэ сессийг хуучин байгаатай нь нийлүүлэх 
 	бөгөөд энэ нь олон сесс бүхий бичилт биш юм. &man.growisofs.1; нь зөөвөрлөгч дээр 
 	байгаа ISO 9660 файлын системийг <emphasis>өсгөх (сунгах)</emphasis> 
 	болно.</para>
 
       <para>Жишээ нь хэрэв бид өөрсдийн урьдны DVD+RW уруу өгөгдөл нэмэхийг 
 	хүсвэл доор дурдсаныг ашиглах хэрэгтэй болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -M <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -J -R <replaceable>/path/to/nextdata</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Эхний сессийг шарахдаа бидний хэрэглэдэг  &man.mkisofs.8;-ийн 
 	адил тохируулгууд дараагийн бичилтүүдийн үеэр хэрэглэгдэх ёстой.</para>
 
       <note>
 	<para>Хэрэв та DVD-ROM хөтчүүдтэй зөөвөрлөгчийн хувьд илүүтэй нийцтэй байхыг 
 	хүсвэл <option>-dvd-compat</option> тохируулгыг хэрэглэхийг 
 	хүсэж болох юм. DVD+RW тохиолдлын хувьд энэ нь таныг өгөгдөл нэмэхийг болиулж 
 	чадахгүй юм.</para>
       </note>
 
       <para>Хэрэв та ямар нэг шалтгаанаар зөөвөрлөгчийг хоосон болгохыг хүсвэл 
 	доор дурдсаныг хийх хэрэгтэй:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable>=<replaceable>/dev/zero</replaceable></userinput></screen>
     </sect2>
 
     <indexterm>
       <primary>DVD</primary>
       <secondary>DVD-RW</secondary>
     </indexterm>
 
     <sect2>
       <title>DVD-RW ашиглах нь</title>
 
       <para>DVD-RW нь дискний хоёр хэлбэршүүлэлтийг авдаг: нэмэгдсэн дараалсан 
 	хэлбэршүүлэлт болон хязгаарлагдмал дарж бичих хэлбэршүүлэлт юм. Анхдагчаар 
 	DVD-RW дискнүүд нь дараалсан хэлбэршүүлэлтэд байдаг.</para>
 
       <para>Шинэ DVD-RW нь хэлбэршүүлэлт хийгдэлгүйгээр шууд бичигдэж болдог, 
 	гэхдээ шинэ биш дараалсан хэлбэршүүлэлтэд байх DVD-RW нь шинэ эхний сесс 
 	бичигдэхээс өмнө хоосон болгогдсон байх шаардлагатай байдаг.</para>
 
       <para>Дараалсан горим дахь DVD-RW-г хоослохдоо дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dvd+rw-format -blank=full <replaceable>/dev/cd0</replaceable></userinput></screen>
 
       <note>
 	<para>Бүр мөсөн хоослолт (<option>-blank=full</option>) 1x зөөвөрлөгч 
 	дээр нэг цаг орчим болно. Хэрэв DVD-RW нь Disk-At-Once (DAO) горимоор 
 	бичигдэх бол хурдан хоослолтыг <option>-blank</option> тохируулга ашиглан 
 	хийж болно. DVD-RW-г DAO горимд шарахын тулд дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -use-the-force-luke=dao -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable>=<replaceable>imagefile.iso</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para><option>-use-the-force-luke=dao</option> тохируулгыг 
 	шаардах ёсгүй, учир нь &man.growisofs.1; нь (хурдан хоосолсон) 
 	зөөвөрлөгчийг илрүүлэхийг бага оролдож DAO бичилтийг захиалах 
 	болно.</para>
 
 	<para>Яг үнэндээ дурын DVD-RW-ийн хувьд хязгаарлагдмал дарж бичих горимыг 
 	ашиглах хэрэгтэй бөгөөд энэ хэлбэршүүлэлт нь анхдагч нэмэгдсэн дараалсан 
 	хэлбэршүүлэлтээс илүү уян хатан байдаг.</para>
       </note>
 
       <para>Дараалсан DVD-RW дээр өгөгдлийг бичихдээ бусад DVD хэлбэршүүлэлтийн 
 	нэгэн адил заавруудыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -Z <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -J -R <replaceable>/path/to/data</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Хэрэв та зарим өгөгдлийг өөрийн урьдны бичлэгт нэмэхийг хүсвэл 
 	&man.growisofs.1;-ийн <option>-M</option> тохируулгыг ашиглах 
 	хэрэгтэй болно. Гэхдээ хэрэв та нэмэгдсэн дараалсан горимд байгаа DVD-RW 
 	уруу өгөгдлийг нэмэх үйлдлийг хийвэл диск дээр шинэ сесс үүсгэгдэх бөгөөд 
 	үүний үр дүн нь олон сесс бүхий диск болох юм.</para>
 
       <para>DVD-RW нь хязгаарлагдмал дарж бичих хэлбэршүүлэлтэд шинэ эхний 
 	сессээс өмнө хоосон болгогдох шаардлагагүй, та ердөө л дискийг 
 	<option>-&nbsp;Z</option> тохируулгатай дарж бичих хэрэгтэй бөгөөд энэ нь 
 	DVD+RW тохиолдолтой төстэй юм. Мөн диск дээр бичигдсэн байгаа ISO 
 	9660 файлын системийг DVD+RW-тэй адил аргаар <option>-M</option> 
 	тохируулгын тусламжтай өсгөж (сунгаж) бас болно. Үр дүн нь нэг сесс 
 	бүхий DVD болох юм.</para>
 
       <para>DVD-RW-г хязгаарлагдмал дарж бичих хэлбэршүүлэлтэд оруулахдаа 
 	дараах тушаалыг ашиглах ёстой:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dvd+rw-format <replaceable>/dev/cd0</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Дараалсан хэлбэршүүлэлт уруу буцааж өөрчлөхдөө дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dvd+rw-format -blank=full <replaceable>/dev/cd0</replaceable></userinput></screen>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Олон сесс</title>
 
       <para>Маш цөөн DVD-ROM хөтчүүд олон сесс бүхий DVD-үүдийг дэмждэг бөгөөд 
 	тэдгээр нь ихэнхдээ зөвхөн эхний сессийг уншдаг. DVD+R, DVD-R болон DVD-RW нь 
 	дараалсан хэлбэршүүлэлтдээ олон сессийг хүлээн авч чаддаг бөгөөд DVD+RW болон 
 	DVD-RW хязгаарлагдмал дарж бичих хэлбэршүүлэлтүүдийн хувьд олон сесс гэсэн ойлголт 
 	байдаггүй.</para>
 
       <para>Дараалсан хэлбэршүүлэлтэд DVD+R, DVD-R эсвэл DVD-RW дээрх эхний 
 	(хаагдаагүй) сессийн дараа дараах тушаалыг ашиглаж дискэнд шинэ 
 	сесс үүсгэнэ:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>growisofs -M <replaceable>/dev/cd0</replaceable> -J -R <replaceable>/path/to/nextdata</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Энэ тушаалын мөрийг DVD+RW эсвэл DVD-RW-тэй цуг ашиглан хязгаарлагдмал дарж бичих 
 	горим дээр шинэ сессийг хуучин байгаатай нийлүүлэн өгөгдлийг нэмэх болно. Үр дүн нь 
 	нэг сесс бүхий диск болох юм. Энэ нь эдгээр зөөвөрлөгчүүд дээр эхний бичилтийн дараа 
 	өгөгдөл нэмэх арга юм.</para>
 
       <note>
 	<para>Зөөвөрлөгч дээрх зарим зай нь сесс бүрийн хооронд сессийн төгсгөл болон 
 	эхлэлд хэрэглэгддэг. Тиймээс зөөвөрлөгчийн зайг оновчтой ашиглахын тулд 
 	их өгөгдөлтэй сессүүдийг нэмэх ёстой юм. Сессийн тоо DVD+R-ийн хувьд 154, 
 	DVD-R-ийн хувьд 2000 орчим, DVD+R хос давхаргын хувьд 127-оор 
 	хязгаарлагдана.</para>
       </note>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Дэлгэрэнгүй мэдээллийг</title>
 
       <para>DVD-ийн талаар илүү мэдээллийг авахын тулд 
 	<command>dvd+rw-mediainfo
 	<replaceable>/dev/cd0</replaceable></command> тушаалыг хөтөч 
 	дотор диск байхад ажиллуулж болно.</para>
 
       <para><application>dvd+rw-tools</application>-н тухай дэлгэрэнгүй 
 	мэдээлэл нь &man.growisofs.1; гарын авлагын хуудас, <ulink
 	url="http://fy.chalmers.se/~appro/linux/DVD+RW/">dvd+rw-tools
 	вэб сайт</ulink> болон <ulink
 	url="http://lists.debian.org/cdwrite/">cdwrite захидлын жагсаалт</ulink>ын 
 	архивуудаас олдож болно.</para>
 
       <note>
 	<para>Бичигдсэн үр дүн эсвэл асуудалтай зөөвөрлөгчийн <command>dvd+rw-mediainfo</command> 
 	гаралт нь ямар ч асуудлын тайлангийн чухал хэсэг юм. Энэ гаралтгүйгээр танд туслах 
 	бараг л боломжгүй юм.</para>
       </note>
     </sect2>
 
     <sect2 id="creating-dvd-ram">
       <title>DVD-RAM ашиглах нь</title>
       <indexterm>
 	<primary>DVD</primary>
 	<secondary>DVD-RAM</secondary>
       </indexterm>
 
       <sect3>
 	<title>Тохиргоо</title>
 
 	<para>DVD-RAM бичигчид нь SCSI аль эсвэл ATAPI интерфэйстэй цуг ирдэг.
  	ATAPI төхөөрөмжүүдийн хувьд DMA хандалт идэвхтэй болсон байх ёстой, 
 	дараах мөрийг <filename>/boot/loader.conf</filename> 
 	файлд нэмж үүнийг хийнэ:</para>
 
 	<programlisting>hw.ata.atapi_dma="1"</programlisting>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Зөөвөрлөгчийг бэлдэх нь</title>
 
 	<para>Өмнө нь бүлгийн танилцуулгад дурдсанаар DVD-RAM нь зөөврийн хатуу 
 	хөтөч маягаар харагддаг. Бусад хатуу дискнүүдийн адил DVD-&nbsp;RAM нь ашиглагдаж 
 	эхлэхээсээ өмнө <quote>бэлдэгдсэн</quote> байх ёстой. Жишээн дээр дискний 
 	бүх зай стандарт UFS2 файлын системтэй ашиглагдана:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=<replaceable>/dev/acd0</replaceable> count=2</userinput>
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -Bw <replaceable>acd0</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs <replaceable>/dev/acd0</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para>DVD төхөөрөмж <devicename>acd0</devicename>-ийг өөрийн тохиргооны 
 	дагуу өөрчлөн ашиглах ёстой.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Зөөвөрлөгчийг ашиглах нь</title>
 
 	<para>Дээрх үйлдлүүд DVD-RAM дээр хийгдсэний дараа үүнийг энгийн 
 	хатуу хөтчийн нэгэн адил холбож болно:</para>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>mount <replaceable>/dev/acd0</replaceable> <replaceable>/mnt</replaceable></userinput></screen>
 
 	<para>Үүний дараа DVD-RAM нь уншигдах бичигдэх боломжтой болно.</para>
       </sect3>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="floppies">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Жулио</firstname>
 	  <surname>Мерино</surname>
 	  <contrib>Анхлан хийсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 24 Dec 2001 -->
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Мартин</firstname>
 	  <surname>Карлсон</surname>
 	  <contrib>Дахин бичсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 27 Apr 2003 -->
     </sect1info>
 
     <title>Уян дискнүүдийг үүсгэж ашиглах нь</title>
 
     <para>Өгөгдлийг уян дискнүүд уруу хадгалах нь заримдаа ашигтай байдаг. Жишээ нь 
 	хэн нэгэнд нь шилжүүлж болдог ямар ч хадгалалтын зөөвөрлөгч байхгүй тохиолдолд 
 	эсвэл бага хэмжээний өгөгдлийг өөр компьютер уруу зөөх хэрэгцээ гарсан үед уян 
 	диск нь хэрэг болдог.</para>
 
     <para>Энэ хэсэг нь FreeBSD дээр уян дискийг хэрхэн ашиглах талаар тайлбарлах болно. 
 	Энд 3.5 инчийн DOS уян дискнүүдийг хэлбэршүүлж ашиглах талаар үндсэндээ 
 	тайлбарлах бөгөөд гэхдээ энэ ойлголт нь бусад уян дискний хэлбэршүүлэлттэй 
 	төстэй юм.</para>
 
     <sect2>
       <title>Уян дискнүүдийг хэлбэршүүлэх нь</title>
 
       <sect3>
 	<title>Төхөөрөмж</title>
 
 	<para>Уян дискнүүдэд бусад төхөөрөмжүүдийн адил <filename>/dev</filename> 
 	сан дахь оруулгуудаар ханддаг. Түүхий уян дискэнд хандахын тулд 
 	<filename>/dev/fd<replaceable>N</replaceable></filename>-г 
 	ердөө л ашиглах хэрэгтэй.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Хэлбэршүүлэх нь</title>
 
 	<para>Уян дискийг ашиглахаасаа өмнө доод түвшний хэлбэршүүүлэлт 
 	хийсэн байх хэрэгтэй. Үүнийг ихэвчлэн үйлдвэрлэгч хийдэг боловч 
 	хэлбэршүүлэлт нь зөөвөрлөгчийн бүрэн бүтэн байдлыг шалгах нэг сайн 
 	арга юм. Илүү том (эсвэл жижиг) дискний хэмжээг хүчлэн ашиглах 
 	боломжтой байдаг боловч 1440kB хэмжээнд зориулагдан ихэнх уян 
 	диск хийгдсэн байдаг.</para>
 
 	<para>Уян дискэнд доод түвшний хэлбэршүүлэлт хийхийн тулд та 
 	&man.fdformat.1;-г ашиглах хэрэгтэй. Энэ хэрэгсэл нь төхөөрөмжийн 
 	нэрийг нэмэлт өгөгдөл маягаар оруулахыг хүлээж байдаг.</para>
 
 	  <para>Алдааны мэдэгдлийг тэмдэглэж аваарай, учир нь эдгээр нь 
 		дискийг сайн эсвэл муу эсэхийг тодорхойлоход туслах болно.</para>
 
 	<sect4>
 	  <title>Уян дискнүүдийг хэлбэршүүлэх нь</title>
 
 	  <para><filename>/dev/fd<replaceable>N</replaceable></filename> 
 		төхөөрөмжүүдийг ашиглан уян дискийг хэлбэршүүлэх хэрэгтэй. Шинэ 3.5 инч 
 		диск өөрийн хөтөч уруугаа хийгээд дараах тушаалыг ажиллуул:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>/usr/sbin/fdformat -f 1440 /dev/fd0</userinput></screen>
 
 	</sect4>
       </sect3>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Дискний шошго</title>
 
       <para>Дискэнд доод түвшний хэлбэршүүлэлт хийсний дараа танд диск дээр шошго 
 	тавих хэрэгтэй болно. Энэ дискний шошго нь дараа нь устгагдах боловч 
 	дискний хэмжээ болон геометрийг дараа нь тодорхойлоход системд 
 	хэрэг болдог.</para>
 
       <para>Шинэ дискний шошго нь бүхэл дискийг хамарч уян дискний геометрийн тухай 
 	бүх л зөв мэдээллийг агуулах болно. Дискний шошгоны геометрийн утгууд нь 
 	<filename>/etc/disktab</filename> файлд жагсаагдсан 
 	байдаг.</para>
 
       <para>Та одоо ингэж &man.bsdlabel.8;-г ажиллуулж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>/sbin/bsdlabel -B -w /dev/fd0 fd1440</userinput></screen>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Файлын систем</title>
 
       <para>Одоо уян дискэнд дээд түвшний хэлбэршүүлэлт хийхэд бэлэн боллоо. Энэ нь 
 	дискийг FreeBSD унших болон түүнд бичих боломжийг олгох шинэ файлын системийг 
 	диск дээр байрлуулах болно. Шинэ файлын системийг үүсгэсний дараа дискний 
 	шошго устгагдах бөгөөд хэрэв та дискийг дахин хэлбэршүүлэхийг хүсвэл дискний 
 	шошгыг дахин үүсгэх шаардлагатай болно.</para>
 
       <para>Уян дискний файлын систем нь UFS эсвэл FAT хоёрын аль нэг нь байна.
 	FAT нь ерөнхийдөө уян дискнүүдийн хувьд илүү дээр сонголт байдаг.</para>
 
       <para>Уян диск дээр шинэ файлын системийг байрлуулахын талд дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>/sbin/newfs_msdos /dev/fd0</userinput></screen>
 
       <para>Диск одоо ашиглахад бэлэн боллоо.</para>
     </sect2>
 
 
     <sect2>
       <title>Уян дискийг ашиглах нь</title>
 
       <para>Уян дискийг ашиглахын тулд &man.mount.msdosfs.8; тушаалаар холбох хэрэгтэй. Мөн 
 	портын цуглуулгаас <filename role="package">emulators/mtools</filename>-г 
 	ашиглаж бас болох юм.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="backups-tapebackups">
     <title>Өгөгдлийн соронзон хальснууд үүсгэж ашиглах нь</title>
 
     <indexterm><primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary></indexterm>
     <para>Гол соронзон хальс зөөвөрлөгчүүд нь 4мм, 8мм, QIC, мини-хайрцаг болон DLT 
 	юм.</para>
 
     <sect2 id="backups-tapebackups-4mm">
       <title>4мм (DDS: Digital Data Storage)</title>
 
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>DDS (4mm) соронзон хальснууд</secondary>
       </indexterm>
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>QIC соронзон хальснууд</secondary>
       </indexterm>
       <para>4мм соронзон хальснууд нь QIC-г халж ажлын станцын нөөц зөөвөрлөгч болон сонгогдож 
 	байна. Conner компани нь QIC хөтчүүдийн тэргүүлэх үйлдвэрлэгч Archive-г 
 	худалдаж авч дараа нь QIC хөтчүүдийг үйлдвэрлэхээ зогсоосноор энэ чиг хандлага нь 
 	илүү хурдассан юм. 4мм хөтчүүд нь жижиг, чимээгүй боловч 8мм хөтчүүд шиг 
 	найдвартай ажиллагаагаараа алдартай биш юм. Хайрцагнууд нь үнэтэй биш бөгөөд 
 	8мм-ийн хайрцагнуудаас бага (3 x 2 x 0.5 инч, 76 x 51 x 12 мм) юм. 
 	4мм соронзон хальс нь 8мм-ийн нэгэн адил шалтгаанаар толгой нь богино настай бөгөөд 
 	хоёулаа мушгиа сканыг ашигладаг.</para>
 
       <para>Эдгээр хөтчүүд дээрх өгөгдлийн дамжуулах чадвар нь ~150&nbsp;kB/s-с 
 	эхэлж ~500&nbsp;kB/s хүрнэ. Өгөгдлийн багтаамж 1.3&nbsp;GB-с эхэлж 
 	2.0&nbsp;GB хүрнэ. Тоног төхөөрөмжийн шахалт энэ хөтчүүдийн ихэнхэд байх 
 	бөгөөд энэ нь багтаамжийг ойролцоогоор хоёр дахин нэмэгдүүлдэг. Олон хөтөч бүхий 
 	соронзон хальсны сан (library) автомат соронзон хальс солигчтой нэг кабинетийн хувьд 6 хөтөчтэй 
 	байж болно. Сангийн багтаамж нь 240&nbsp;GB хүрнэ.</para>
 
       <para>DDS-3 стандарт нь одоогоор 12&nbsp;GB (эсвэл 24&nbsp;GB шахагдсан) 
 	багтаамжтай соронзон хальсыг дэмждэг.</para>
 
       <para>4мм хөтчүүд нь 8мм-ийн хөтчүүдийн нэгэн адил мушгиа хайлтыг хэрэглэдэг. 
 	Мушгиа хайлт хийхийн бүх ашигтай тал болон сул талууд нь 4мм болон 8мм-ийн хөтчүүдийн 
 	аль алинд нь хамаардаг.</para>
 
       <para>Соронзон хальснууд нь 2000 удаагийн ашиглалт эсвэл 100 бүрэн нөөцлөлтийн дараа 
 	хэрэглээнээс гарах ёстой.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="backups-tapebackups-8mm">
       <title>8мм (Exabyte)</title>
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>Exabyte (8мм) соронзон хальснууд</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>8мм соронзон хальснууд нь хамгийн нийтлэг SCSI соронзон хальсны хөтчүүд юм; тэдгээр нь соронзон хальснууд 
 	солих хамгийн сайн сонголт болдог. Бараг сайт бүр Exabyte 2&nbsp;GB 8мм-ийн 
 	соронзон хальсны хөтөчтэй байдаг. 8мм-ийн хөтчүүд нь найдвартай, хэрэглэхэд амар, чимээгүй 
 	байдаг. Хайрцагнууд нь хямд, жижиг (4.8 x 3.3 x 0.6 инч; 122 x 84 x 15 мм) 
 	байдаг. 8мм-ийн соронзон хальсны нэг сул тал нь толгойнуудын дагуух соронзон хальсны харьцангуй хөдөлгөөний
 	өндөр хувиас болоод харьцангуй богино толгой ба соронзон хальсны амьдрах хугацаатай байдаг явдал юм.</para>
 
       <para>Өгөгдөл дамжуулах чадвар нь ~250&nbsp;kB/s-аас ~500&nbsp;kB/s хүртэл байна. 
 	Өгөгдлийн хэмжээ нь 300&nbsp;MB-аас эхэлж 7&nbsp;GB хүрнэ. Тоног төхөөрөмжийн шахалт 
 	энэ хөтчүүдийн ихэнхэд байх бөгөөд энэ нь багтаамжийг ойролцоогоор хоёр дахин нэмэгдүүлдэг.
 	Эдгээр хөтчүүд нь нэг буюу эсвэл нэг кабинетдаа 6 хөтөч болон 120 соронзон хальстай олон хөтөч 
 	бүхий соронзон хальсны сан (library) хэлбэрээр байдаг. соронзон хальснууд нь автоматаар солигддог. 
 	Сангийн багтаамж 840+&nbsp;GB хүрнэ.</para>
 
       <para>Exabyte <quote>Mammoth</quote> загвар нь нэг соронзон хальс дээр 12&nbsp;GB 
 	((24&nbsp;GB шахалттайгаар) дэмждэг бөгөөд ердийн соронзон хальсны хөтчөөс ойролцоогоор 
 	хоёр дахин үнэтэй байдаг.</para>
 
       <para>Өгөгдөл нь соронзон хальс уруу мушгиа скан ашиглагдан бичигддэг, толгойнууд нь зөөвөрлөгч уруу
 	өнцгөөр байрладаг (ойролцоогоор 6 градус). Соронзон хальс нь толгойнуудыг барьж байдаг дамрын 
 	270 градус орчим ороодог. Соронзон хальс дамар дээгүүр гулгаж байхад дамар нь эргэж байдаг. 
 	Үр дүнд нь өгөгдлийн өндөр нягтрал болон соронзон хальсны дагуу нэг ирмэгээс нөгөө уруу өнцөгдсөн ойрхон 
 	багцалсан замууд үүсэх болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="backups-tapebackups-qic">
       <title>QIC</title>
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>QIC-150</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>QIC-150 соронзон хальснууд болон хөтчүүд нь магадгүй хамгийн нийтлэг соронзон хальсны хөтөч, зөөвөрлөгч
 	юм. QIC соронзон хальсны хөтчүүд нь хамгийн хямд <quote>нухацтай</quote> нөөцлөлтийн хөтчүүд 
 	юм. Сул тал нь зөөвөрлөгчийн үнэ байдаг. QIC соронзон хальснууд нь 8мм болон 4мм соронзон хальснуудтай 
 	харьцуулахад GB өгөгдлийн хадгалалтын хувьд 5 дахин үнэтэй байдаг. Гэхдээ таны 
 	хэрэглээнд цөөн (half-dozen) соронзон хальснууд хангалттай бол QIC нь магадгүй зөв сонголт 
 	болж болох юм. QIC нь <emphasis>хамгийн</emphasis> нийтлэг соронзон хальсны хөтөч юм. 
 	Сайт бүр ямар нэг хэмжээний QIC хөтөчтэй байдаг. QIC нь физикийн хувьд төстэй (заримдаа адил) 
 	соронзон хальснуудад их хэмжээний нягтралтай байдаг. QIC хөтчүүд нь чимээгүй биш юм. 
 	Эдгээр хөтчүүд нь өгөгдлийг бичиж эхлэхээсээ өмнө дуутайгаар хайдаг бөгөөд 
 	унших, бичих эсвэл хайхдаа мэдэгдэхүйц дуутай байдаг. QIC соронзон хальснууд нь 
 	6&nbsp;x 4&nbsp;x 0.7 инч (152 x 102 x 17 мм) хэмжээтэй байдаг.</para>
 
       <para>Өгөгдлийн дамжуулах чадвар ~150&nbsp;kB/s-с ~500&nbsp;kB/s хүртэл байна. 
 	Өгөгдлийн багтаамж 40&nbsp;MB-с 15&nbsp;GB хүртэл байна. Шинэ QIC хөтчүүдийн 
 	ихэнхэд тоног төхөөрөмжийн шахалт байдаг. QIC хөтчүүд нь бага суулгагддаг; тэдгээр нь 
 	DAT хөтчүүдээр шахагдсан юм.</para>
 
       <para>Өгөгдөл нь соронзон хальс уруу замаар бичигддэг. Замууд нь соронзон хальсны зөөвөрлөгчийн нэг төгсгөлөөс 
 	нөгөө уруу урт тэнхлэгийн дагуу байдаг. Замуудын тоо болон замын өргөн соронзон хальсны багтаамжаас 
 	хамаарч өөр өөр байдаг. Бүх шинэ хөтчүүдийн ихэнх нь хамгийн багадаа бодоход уншилтын 
 	(ихэнхдээ бас бичилтийн хувьд) хуучинтайгаа нийцтэй байдаг. QIC нь өгөгдлийн аюулгүй 
 	байдлын хувьд нэлээн нэр хүндтэй байдаг (механизм нь хөтчүүдийг мушгиа скан хийснээс 
 	илүү хялбар бөгөөд хүчирхэг байдаг).</para>
 
       <para>5,000 нөөцлөлтийн дараа соронзон хальснуудыг ашиглахаа болих шаардлагатай.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="backups-tapebackups-dlt">
       <title>DLT</title>
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>DLT</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>DLT нь энд жагсаагдсан бүх хөтчийн төрлүүдээс хамгийн хурдан өгөгдөл дамжуулах 
 	чадвартай байдаг. 1/2" (12.5мм) соронзон хальс нь ганц дамартай хайрцагт 
 	(4 x 4 x 1 инч; 100 x 100 x 25 мм) байдаг. Хайрцаг нь нэг талаараа 
 	ганхах хаалгатай байдаг. Хөтчийн механизм соронзон хальсны тэргүүнийг гаргаж авахын тулд 
 	энэ хаалгыг онгойлгодог. Соронзон хальсны тэргүүн нь зууван нүхтэй байх бөгөөд 
 	хөтөч соронзон хальсыг <quote>дэгээдэхдээ</quote> үүнийг  ашигладаг. Авах (take-up) 
 	дамар нь соронзон хальсны хөтчийн дотор байрладаг. Энд жагсаагдсан 
 	бусад соронзон хальсны хайрцагнууд (9 замтай соронзон хальснууд нь жич юм) нь соронзон хальсны хайрцган дотор 
 	байрлах хангах болон take-up дамруудтай  байдаг.</para>
 
       <para>Өгөгдөл дамжуулах чадвар нь ойролцоогоор 1.5&nbsp;MB/s бөгөөд 4мм, 8м,  QIC 
 	соронзон хальсны хөтчүүдийн дамжуулах чадвараас 3 дахин их байдаг. Өгөгдлийн багтаамж нь 
 	нэг хөтчийн хувьд 10&nbsp;GB-аас 20&nbsp;GB хүрдэг. Хөтчүүд нь олон соронзон хальс 
 	солигчид болон олон соронзон хальс хэлбэрээр байдаг, олон хөтөч бүхий соронзон хальсны сангууд нь 
 	нийтдээ 50&nbsp;GB-с 9&nbsp;TB хүртэл хадгалалт бүхий 5-аас 900 хүртэл соронзон хальснуудыг  
 	1-ээс 20 хүртэлх хөтчүүд дээр агуулдаг.</para>
 
       <para>Шахалттай бол DLT Төрөл 4 хэлбэршүүлэлт нь 70&nbsp;GB багтаамжийг 
 	дэмждэг.</para>
 
       <para>Өгөгдөл нь соронзон хальсны замууд дээр аялалын чиглэлийн дагуу (QIC соронзон хальснуудын адил) 
 	зэрэгцээгээр бичигддэг. Хоёр зам нэг удаа бичигддэг. Унших/бичих толгойны амьдрах хугацаа 
 	харьцангуй урт байдаг; соронзон хальс хөдлөхөө болиход толгой болон соронзон хальсны хоорондын 
 	хамаатай хөдөлгөөн байхгүй болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title id="backups-tapebackups-ait">AIT</title>
       <indexterm>
         <primary>соронзон хальс зөөвөрлөгч</primary>
 	<secondary>AIT</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>AIT нь Sony-гоос гаргасан шинэ хэлбэршүүлэлт бөгөөд нэг соронзон хальсны хувьд 50&nbsp;
 	GB хүртэл (шахалттайгаар) мэдээллийг агуулж чадна. Соронзон хальснууд нь санах ойн бичил 
 	схемүүдийг агуулдаг бөгөөд эдгээр нь соронзон хальсны агуулгын индексийг хадгалдаг. Бусад 
 	соронзон хальснуудын хувьд хэд хэдэн минут шаардагддаг бол харин энэ индексийг соронзон хальсны хөтөч 
 	соронзон хальс дээрх файлуудын байрлалыг тодорхойлохын тулд  маш хурдан уншдаг. 
 	<application>SAMS:Alexandria</application> зэрэг програм нь 
 	соронзон хальсны санах ойн бичил схемтэй шууд холбогдон агуулгыг дэлгэцэд гаргаж, ямар файлууд аль 
 	соронзон хальс уруу нөөцлөгдсөнийг тодорхойлж, зөв соронзон хальсыг олон ачаалж соронзон хальснаас өгөгдлийг 
 	сэргээн дөч болон түүнээс дээш AIT соронзон хальсны сангуудыг ажиллуулж чаддаг.</para>
 
       <para>Үүнтэй адил сангууд $20,000 хавьцаа үнэ хүрч тэдгээрийг сонирхогчдын зах зээлээс 
 	бага зэрэг шахдаг байна.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Шинэ соронзон хальсыг анх удаа ашиглах нь</title>
 
       <para>Анхны удаа шинэ, хов хоосон соронзон хальсыг уншихыг оролдвол амжилтгүй болно. 
 	Консолын мэдэгдлүүд үүнтэй төстэй байна:</para>
 
       <screen>sa0(ncr1:4:0): NOT READY asc:4,1
 sa0(ncr1:4:0):  Logical unit is in process of becoming ready</screen>
 
       <para>Соронзон хальс нь Identifier Block буюу Танигч Блокийг (block number 0) 
 	агуулаагүй байна. Бүх QIC соронзон хальснууд нь QIC-525 стандартыг хэрэглэж эхэлснээс 
 	хойш Танигч Блокийг соронзон хальсанд бичдэг. Хоёр шийдэл байдаг:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para><command>mt fsf 1</command> тушаал нь Танигч Блокийг соронзон хальс уруу 
 		бичихийг соронзон хальсны хөтчид хэлнэ.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Нүүрний товчлуурыг ашиглан соронзон хальсыг гаргаж авна.</para>
 
 	  <para>Соронзон хальсыг дахин хийгээд түүн уруу өгөгдлийг 
 		<command>dump</command> хийнэ.</para>
 
 	  <para><command>dump</command> тушаал нь <errorname>DUMP: End of tape
 	    detected</errorname> гэж мэдэгдэх бөгөөд консол <errorname>HARDWARE
 	    FAILURE info:280 asc:80,96</errorname> гэж харуулна.</para>
 
 	  <para><command>mt rewind</command> тушаал ашиглан соронзон хальсыг буцаана.</para>
 
 	  <para>Дараа дараачийн соронзон хальсны үйлдлүүд амжилттай болно.</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="backups-floppybackups">
     <title>Уян диск уруу нөөцлөх</title>
 
     <sect2 id="floppies-using">
       <title>Өөрийн өгөгдлийг нөөцлөхийн тулд би уян дискнүүдийг ашиглаж болох уу?</title>
       <indexterm><primary>нөөц уян дискнүүд</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>уян дискнүүд</primary></indexterm>
 
       <para>Уян дискнүүд нь нөөц хийхэд тийм ч тохиромжтой зөөвөрлөгч биш юм, учир нь:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>Энэ зөөвөрлөгч нь найдваргүй, ялангуяа урт хугацааны туршид найдваргүй 
 		байдаг.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Нөөцлөх болон буцааж сэргээх нь их удаан байдаг.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Тэдгээр нь маш хязгаарлагдмал багтаамжтай (бүхэл бүтэн хатуу дискийг хэдэн арван 
 		уян дискэнд нөөцлөх нь их олон өдөр шаардана).</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Гэхдээ хэрэв танд өөрийн өгөгдлийг нөөцлөх өөр ямар ч арга байхгүй бол 
 	уян дискнүүдэд нөөцлөх нь нөөц хийхгүй байснаас хамаагүй дээр юм.</para>
 
       <para>Хэрэв та уян дискнүүд ашиглах шаардлагатай болсон бол сайн чанарынхыг 
 	ашигласан эсэхээ шалгах хэрэгтэй. Оффис дээр чинь хоёр жил хэвтсэн уян дискнүүд
 	муу сонголт болох юм. Нэр хүндтэй үйлдвэрлэгчээс гаргасан шинэ дискнүүдийг 
 	ашиглах нь зүйтэй юм.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="floppies-creating">
       <title>Тэгэхээр би өөрийн өгөгдлийг уян диск уруу хэрхэн нөөцлөх вэ?</title>
 
       <para>Уян диск уруу нөөцлөх хамгийн шилдэг арга нь &man.tar.1; тушаалыг 
 	<option>-M</option> (олон эзлэхүүн) тохируулгатайгаар ашиглах 
 	явдал юм. Энэ нь олон уян дискнүүдэд нөөцлөх боломжийг олгодог.</para>
 
       <para>Тухайн сан болон дэд сан доторх бүх файлуудыг нөөцлөхийн тулд үүнийг 
 	ашиглах хэрэгтэй (<username>root</username> хэрэглэгчээр):</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tar Mcvf /dev/fd0 *</userinput></screen>
 
       <para>Эхний уян диск дүүрсний дараа &man.tar.1; нь дараагийн эзлэхүүнийг 
 	оруулахыг хүсэх болно (учир нь &man.tar.1; нь зөөвөрлөгчөөс хамааралгүй бөгөөд 
 	эзлэхүүнүүдэд ханддаг; энд уян дискийг хэлж байна).</para>
 
       <screen>Prepare volume #2 for /dev/fd0 and hit return:</screen>
 
       <para>Энэ нь заагдсан файлууд архивлагдах хүртэл (эзлэхүүний дугаар нэмэгдэн) 
 	давтагдах болно.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="floppies-compress">
       <title>Би өөрийнхөө нөөцүүдийг шахаж болох уу?</title>
       <indexterm>
         <primary><command>tar</command></primary>
       </indexterm>
       <indexterm>
         <primary><command>gzip</command></primary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary>шахалт</primary></indexterm>
 
       <para>Харамсалтай нь &man.tar.1; нь олон эзлэхүүн бүхий архивуудын хувьд 
 	<option>-z</option> тохируулгыг ашиглахыг зөвшөөрдөггүй. Мэдээж та 
 	бүх файлуудыг &man.gzip.1; хийж тэдгээрийг уян диск уруу &man.tar.1; 
 	хийж дараа нь файлуудыг дахин &man.gunzip.1; хийж болно!</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="floppies-restoring">
       <title>Би өөрийн нөөцүүдийг хэрхэн сэргээх вэ?</title>
 
       <para>Бүхэл архивыг сэргээхдээ дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tar Mxvf /dev/fd0</userinput></screen>
 
       <para>Зөвхөн заагдсан файлуудыг сэргээх хоёр арга байдаг бөгөөд та 
 	тэдгээрийг ашиглаж болно. Эхлээд та эхний дискнээс эхлээд дараах тушаалыг 
 	ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tar Mxvf /dev/fd0 <replaceable>filename</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>&man.tar.1; хэрэгсэл нь шаардлагатай файлыг олох хүртлээ дараа дараагийн уян дискнүүдийг 
 	хийхийг танаас хүсэх болно.</para>
 
       <para>Өөрөөр, хэрэв та файл нь яг аль уян диск дээр байгааг мэдэж байвал 
 	ердөө л тэр уян дискийг оруулж дээрхтэй адил тушаалыг ашиглах хэрэгтэй.
 	Хэрэв уян диск дээрх эхний файл нь өмнөх диск дээрхийн үргэлжлэл бол 
 	таныг асуугаагүй байсан ч гэсэн &man.tar.1; үүнийг сэргээж чадахгүй 
 	гэж танд анхааруулах болно!</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="backup-strategies">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Лоуэл</firstname>
 	  <surname>Жилбэрт</surname>
 	  <contrib>Анхлан хийсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 3 Dec 2005 -->
     </sect1info>
 
     <title>Нөөцлөх стратегууд</title>
 
     <para>Нөөцлөх төлөвлөгөөг боловсруулах эхний шаардлага нь дараах бүх асуудлуудыг 
 	хамарсан эсэхийг шалгах явдал юм:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>Дискний гэмтэл</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Санамсаргүй файл устгалт</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Санамсаргүй файлын эвдрэл</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Газар дээрх нөөцүүд байвал тэдгээрийг оруулаад машины 
 	бүрэн сүйрэл (өөрөө хэлбэл гал).</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Эдгээр асуудал бүрийг шал өөр техникээр шийдэснээр зарим системүүдийг 
 	илүүтэй ажиллуулах төгс боломж байж болох юм. Маш бага үнэ цэнэтэй 
 	өгөгдөл бүхий чанга хувийн системүүдийг тооцохгүй юм бол нэг техник нь 
 	бүх асуудлуудыг хамрах нь бараг боломжгүй юм.</para>
 
     <para>Хэрэгслийн хайрцаг дахь зарим нэг техникүүдийг дурдвал:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>Бүх системийн архивууд нь сайтаас гадна байнгын зөөвөрлөгчид 
 	нөөцлөгдөнө. Энэ нь дээр дурдсан бүх асуудлуудаас хамгаалах боловч 
 	сэргээх нь тохиромжгүй удаан байдаг. Та нөөцүүдийн хуулбаруудыг 
 	газар дээр нь ба/эсвэл шууд авч болохоор хадгалж болох боловч 
 	файлуудыг сэргээх нь ялангуяа зөвшөөрөгдөөгүй хэрэглэгчдэд 
 	бас л тохиромжгүй хэвээр байдаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Файлын системийн хормын хувилбарууд. Энэ нь яг үнэндээ зөвхөн 
 	санамсаргүйгээр файлыг устгасан тохиолдолд тустай, гэхдээ 
 	энэ нь тийм тохиолдолд <emphasis>маш</emphasis> тус болохуйц 
 	байдаг бөгөөд хурдан, ажиллахад хялбар байдаг.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Бүх файлын систем ба/эсвэл дискнүүдийн хуулбарууд (бүхэл машины үе үе давтагдах 
 	&man.rsync.1;). Энэ нь ерөнхийдөө онцгой шаардлага бүхий сүлжээнүүдэд хамгийн 
 	ашигтай байдаг. Дискний эвдрэл, гэмтлийн эсрэг ерөнхий хамгаалалтын хувьд 
 	энэ нь ихэвчлэн <acronym>RAID</acronym>-с чанарын хувьд муу байдаг. Санамсаргүйгээр 
 	устгасан файлуудыг сэргээхэд энэ нь <acronym>UFS</acronym> хормын хувилбартай 
 	дүйцэхээр боловч та алийг дээдэлдгээс хамаарах юм.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para><acronym>RAID</acronym>.  Диск эвдрэх, гэмтэх үед зогсох хугацааг 
 	багасгаж зайлсхийдэг. Маш бага шаардлагатай хэдий ч дискний эвдрэлүүдтэй илүүтэй 
 	зууралдах (учир нь та олон дисктэй) хэрэгтэй болдог.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Файлуудын байрлалыг (хурууны хээ) шалгах. Үүнд &man.mtree.8; хэрэгсэл их 
 	ашигтай байдаг. Энэ нь нөөцлөх техник биш боловч танд өөрийн нөөцүүддээ хандахаар 
 	болох үед та хэрэг болох болно. Энэ нь сайтаас гаднах шууд 
 	бус нөөцүүдийн хувьд ялангуяа чухал бөгөөд үе үе шалгагдаж байх ёстой.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Үүнээс илүү олон техникийг бодож олох нь амархан бөгөөд тэдгээрийн 
 	ихэнх нь дээр дурдсан техникүүдийн өөр хувилбарууд юм. Тусгайлсан шаардлагууд нь 
 	ихэвчлэн тусгайлсан техникт хүргэдэг (жишээ нь шууд ажиллаж байгаа мэдээллийн 
 	баазыг нөөцлөх нь зөвхөн мэдээллийн санд зориулагдсан аргыг дундын шат 
 	болгон ихэвчлэн ашиглахыг шаарддаг). Ямар аюулуудаас та хамгаалахыг хүсэж байгаа болон 
 	тэдгээр тус бүртэй хэрхэн ажиллахаа мэдэх нь чухал юм.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="backup-basics">
     <title>Нөөцлөлтийн үндсүүд</title>
 
     <para>Гурван гол нөөцлөх програм бол &man.dump.8;, &man.tar.1; болон 
 	&man.cpio.1; юм.</para>
 
     <sect2>
       <title>Dump ба Restore</title>
       <indexterm>
         <primary>нөөцлөх програм хангамж</primary>
 	<secondary>dump / restore</secondary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary><command>dump</command></primary></indexterm>
       <indexterm><primary><command>restore</command></primary></indexterm>
 
       <para>Уламжлалт &unix; нөөцлөх програмууд нь <command>dump</command> ба 
 	<command>restore</command> юм. Тэдгээр нь файлын системүүдээр үүсгэгдсэн 
 	файлууд, холбоосууд болон сангуудын хийсвэр ойлголтуудын доор хөтчүүд дээр дискний 
 	блокуудын цуглуулга хэлбэрээр ажилладаг. <command>dump</command> нь 
 	төхөөрөмж дээрх бүхэл файлын системийг нөөцөлдөг. Файлын системийн зөвхөн 
 	хэсгийг эсвэл нэгээс илүү файлын систем дагуу байрлах сангийн модыг энэ нь нөөцөлж 
 	чаддаггүй. <command>dump</command> нь файлууд болон сангуудыг соронзон хальс уруу 
 	бичдэггүй, харин файлууд болон сангуудаас тогтох түүхий өгөгдлийн блокуудыг 
 	бичдэг.</para>
 
       <note><para>Хэрэв та өөрийн root сандаа <command>dump</command>-г 
 	хэрэглэвэл та <filename>/home</filename>,
         <filename>/usr</filename> эсвэл бусад олон сангуудыг нөөцлөхгүй бөгөөд 
 	үүний учир бол эдгээр нь ихэвчлэн бусад файлын системүүдийн холбох цэгүүд буюу 
 	эсвэл тэдгээр файлын системүүд уруу заасан симболын холбоосууд байдаг.</para></note>
 
       <para><command>dump</command> нь өөрийн хөгжлийн эхний өдрүүд болох 
 	AT&amp;T UNIX-ийн 6-р хувилбараас (1975 он орчим) үлдсэн кодтой 
 	байдаг. Анхдагч параметрүүд нь өнөөдөр байгаа өндөр нягтралтай (62,182 ftpi хүртэл) 
 	зөөвөрлөгчид биш 9 зам (6250 bpi) бүхий соронзон хальсанд тохирдог. Одоогийн соронзон хальсны 
 	хөтчүүдийн багтаамжийг хэрэглэхийн тулд эдгээр анхдагчуудыг тушаалын мөрөөс дарж 
 	өөрчлөх ёстой.</para>
 
       <indexterm><primary><filename>.rhosts</filename></primary></indexterm>
       <para>Мөн сүлжээгээр өөр компьютерт холбогдсон соронзон хальсны хөтөч уруу өгөгдлийг 
 	<command>rdump</command> болон <command>rrestore</command> 
 	тушаал ашиглан нөөцлөх боломжтой байдаг. Энэ хоёр програм нь алсын соронзон хальсны 
 	хөтчид хандахдаа &man.rcmd.3; болон &man.ruserok.3;-д тулгуурладаг. 
 	Тиймээс нөөцлөлтийг хийж байгаа хэрэглэгч алсын компьютерийн 
 	<filename>.rhosts</filename> файл дотор жагсаагдсан байх ёстой. 
 	<command>rdump</command> болон <command>rrestore</command> 
 	тушаалуудад өгөх нэмэлт өгөгдлүүд нь алсын компьютер дээр ашиглаж болохоор 
 	байх ёстой. <hostid>komodo</hostid> гэж нэрлэгдсэн Sun уруу холбогдсон 
 	Exabyte соронзон хальсны хөтөч уруу FreeBSD компьютераас <command>rdump</command> 
 	хийхдээ дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>/sbin/rdump 0dsbfu 54000 13000 126 komodo:/dev/nsa8 /dev/da0a 2>&amp;1</userinput></screen>
 
       <para>Болгоомжлоорой: <filename>.rhosts</filename> танин нэвтрэлтийг 
 	зөвшөөрөх нь аюулгүй байдлын асуудлууд үүсгэдэг. Өөрийн нөхцөл байдлыг 
 	анхааралтай үнэлэх хэрэгтэй.</para>
 
       <para>Мөн <command>dump</command> болон <command>restore</command> 
 	тушаалыг илүү аюулгүй загвараар <command>ssh</command> дээгүүр ашиглах 
 	бас боломжтой байдаг.</para>
 
       <example>
 	<title><application>ssh</application>-ээр <command>dump</command>-г ашиглах нь</title>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>/sbin/dump -0uan -f - /usr | gzip -2 | ssh -c blowfish \
           targetuser@targetmachine.example.com dd of=/mybigfiles/dump-usr-l0.gz</userinput></screen>
 
       </example>
 
       <para>Эсвэл <command>dump</command>-ийн дотор байдаг нэг арга болох <envar>RSH</envar> орчны хувьсагчийг 
 	тохируулан ашиглаж болно:</para>
 
       <example>
 	<title><application>ssh</application>-ээр <envar>RSH</envar> тохируулан <command>dump</command>-г 
 		ашиглах нь</title>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>RSH=/usr/bin/ssh /sbin/dump -0uan -f targetuser@targetmachine.example.com:/dev/sa0 /usr</userinput></screen>
 
       </example>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><command>tar</command></title>
       <indexterm>
         <primary>нөөцлөх програм хангамж</primary>
         <secondary><command>tar</command></secondary>
       </indexterm>
 
       <para>&man.tar.1; нь бас AT&amp;T UNIX-ийн 6-р хувилбараас (1975 он орчим) 
 	эхтэй. <command>tar</command> нь файлын системтэй хамт ажилладаг; 
 	энэ нь файлууд болон сангуудыг соронзон хальс уруу бичдэг. <command>tar</command> 
 	нь &man.cpio.1;-д байдаг бүрэн хэмжээний тохируулгуудыг дэмждэггүй боловч 
 	энэ нь <command>cpio</command>-ийн хэрэглэдэг ховор тушаалын дамжуулах 
 	хоолойг шаарддаггүй.</para>
 
       <indexterm><primary><command>tar</command></primary></indexterm>
 
       <para>FreeBSD 5.3 болон түүнээс хойшх хувилбарт GNU <command>tar</command> 
 	болон анхдагч <command>bsdtar</command> тушаалууд байдаг. GNU хувилбарыг 
 	<command>gtar</command> гэж ажиллуулж болдог. Энэ нь <command>rdump</command>-тай 
 	адил дүрмийг ашиглаж алсын төхөөрөмжүүдийг дэмждэг. 
 	<hostid>komodo</hostid> гэж нэрлэгдсэн Sun уруу холбогдсон 
 	Exabyte соронзон хальсны хөтөч уруу <command>tar</command> 
 	хийхдээ дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>/usr/bin/gtar cf komodo:/dev/nsa8 . 2>&amp;1</userinput></screen>
 
       <para>Алсын соронзон хальсны хөтөч уруу өгөгдлийг илгээхдээ <command>rsh</command> болон 
 	дамжуулах хоолой ашиглан <command>bsdtar</command> тушаалаар үүнийг бас 
 	хийж болно.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tar cf - . | rsh <replaceable>hostname</replaceable> dd of=<replaceable>tape-device</replaceable> obs=20b</userinput></screen>
 
       <para>Хэрэв та сүлжээгээр нөөцлөхийн аюулгүй байдалд санаа зовж байгаа бол 
 	<command>rsh</command>-ийн оронд <command>ssh</command> тушаалыг 
 	ашиглах хэрэгтэй.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><command>cpio</command></title>
       <indexterm>
         <primary>нөөцлөх програм хангамж</primary>
         <secondary><command>cpio</command></secondary>
       </indexterm>
 
       <para>&man.cpio.1; нь соронзон зөөвөрлөгчид зориулагдсан &unix;-ийн 
 	анхны файл солилцох соронзон хальсны програм юм. <command>cpio</command> нь 
 	(бусад олон тохируулгуудын дотроос) байт солилцохыг хийх, хэд хэдэн төрлийн 
 	архивын хэлбэршүүлэлтүүдийг бичих болон өгөгдлийг өөр програм уруу хоолойгоор 
 	гаргах зэрэг тохируулгуудтай байдаг. Сүүлийн боломж нь <command>cpio</command>-г 
 	суулгацын зөөвөрлөгчийн хувьд сайн сонголт болгодог. <command>cpio</command> нь 
 	сангийн модоор хэрхэн явахаа мэддэггүй бөгөөд файлуудын жагсаалтыг 
 	<filename>stdin</filename>-ээс хангаж өгөх ёстой.</para>
       <indexterm><primary><command>cpio</command></primary></indexterm>
 
       <para><command>cpio</command> нь сүлжээгээр нөөцлөхийг дэмждэггүй. 
 	Та дамжуулах хоолой болон <command>rsh</command>-ийг ашиглаж өгөгдлийг 
 	алсын соронзон хальсны хөтөч уруу илгээж болно.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>for f in <replaceable>directory_list; do</replaceable></userinput>
 <userinput>find $f &gt;&gt; backup.list</userinput>
 <userinput>done</userinput>
 &prompt.root; <userinput>cpio -v -o --format=newc &lt; backup.list | ssh <replaceable>user</replaceable>@<replaceable>host</replaceable> "cat &gt; <replaceable>backup_device</replaceable>"</userinput></screen>
 
       <para><replaceable>directory_list</replaceable> нь таны нөөцлөхийг хүссэн 
 	сангуудын жагсаалт бол
 	<replaceable>user</replaceable>@<replaceable>host</replaceable> нь 
 	нөөцлөлтийг хийж байгаа хэрэглэгч/хостын нэрийн хослол бөгөөд 
 	<replaceable>backup_device</replaceable> нь нөөцлөлт хийгдэх төхөөрөмж 
 	(өөрөөр хэлбэл <filename>/dev/nsa0</filename>) юм.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title><command>pax</command></title>
       <indexterm>
         <primary>нөөцлөх програм хангамж</primary>
         <secondary><command>pax</command></secondary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary><command>pax</command></primary></indexterm>
       <indexterm><primary>POSIX</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>IEEE</primary></indexterm>
 
       <para>&man.pax.1; нь <command>tar</command> болон <command>cpio</command> 
 	тушаалын IEEE/&posix;-ийн хариулт юм. Жил ирэх тутам <command>tar</command> болон 
 	<command>cpio</command> тушаалуудын төрөл бүрийн хувилбарууд нь хоорондоо мэдэгдэхүйц 
 	нийцгүй болж ирсэн юм. Тэдгээртэй тэмцэж бүр мөсөн стандартчилахын оронд 
 	&posix; нь архивын шинэ хэрэгсэл үүсгэсэн юм. <command>pax</command> нь 
 	өөрийн шинэ хэлбэршүүлэлтээс гадна <command>cpio</command> болон <command>tar</command> 
 	тушаалуудын төрөл бүрийн хэлбэршүүлэлтийн ихэнхийг уншиж бичихийг оролддог. 
 	Энэ тушаалын олонлог нь  <command>tar</command> тушаалынхтай биш харин 
 	<command>cpio</command> тушаалынхтай илүү төстэй байдаг.</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="backups-programs-amanda">
       <title><application>Amanda</application></title>
       <indexterm>
         <primary>нөөцлөх програм хангамж</primary>
         <secondary><application>Amanda</application></secondary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary><application>Amanda</application></primary></indexterm>
 
       <!-- Remove link until <port> tag is available -->
       <para><application>Amanda</application> (Advanced Maryland
         Network Disk Archiver) нь нэг програм биш клиент/сервер програм юм. 
 	<application>Amanda</application> сервер нь ганц соронзон хальсны хөтөч уруу 
 	<application>Amanda</application> клиенттэй, <application>Amanda</application> 
 	сервер уруу сүлжээгээр холбогдсон дурын тооны компьютерийг нөөцлөх болно. 
 	Хэд хэдэн том дискнүүд бүхий сайтууд дээр байдаг нийтлэг асуудлууд нь өгөгдлийг 
 	соронзон хальс уруу нөөцлөхөд шаардагдах хугацаа  нь уг үйлдлийн хувьд зориулагдсан 
 	хугацаанаас илүү гарах явдал юм. <application>Amanda</application> нь 
 	энэ асуудлыг шийддэг. <application>Amanda</application> нь 
 	хэд хэдэн файлын системүүдийг нэг зэрэг нөөцлөхдөө <quote>holding disk буюу хүлээгдэх диск</quote>ийг
 	ашигладаг. <application>Amanda</application> нь 
 	<quote>архивын олонлогууд</quote> буюу <application>Amanda</application>-ийн 
 	тохиргооны файлд жагсаагдсан бүх файлын системүүдийн бүрэн нөөцлөлтүүдийг үүсгэхэд хэсэг хугацаанд 
 	хэрэглэгдсэн бүлэг соронзон хальснуудыг үүсгэдэг. <quote>Архивын олонлогууд</quote> нь бас 
 	файлын системүүдийн шөнө болгоны нэмэгдсэн (эсвэл ялгаатай) нөөцлөлтүүдийг агуулдаг. 
 	Эвдэрсэн файлын системийг сэргээх нь хамгийн сүүлийн бүрэн нөөцлөлт болон нэмэгдсэн 
 	нөөцлөлтүүдийг шаарддаг.</para>
 
       <para>Тохиргооны файл нь нөөцлөлтүүд болон <application>Amanda</application>-ийн 
 	үүсгэдэг сүлжээний урсгалыг нарийн хянах боломжийг хангадаг. <application>Amanda</application>
 	нь өгөгдлийг соронзон хальс уруу бичихийн тулд дээр дурдсан нөөцлөлтийн програмуудыг 
 	ашиглана. <application>Amanda</application> нь порт эсвэл багц хэлбэрээр 
 	байдаг бөгөөд анхдагчаар суулгагдаагүй байдаг.</para>
       </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Юу ч хийхгүй байх</title>
 
       <para><quote>Юу ч хийхгүй байх</quote> нь компьютерийн програм биш боловч энэ нь 
 	хамгийн их ашиглагддаг нөөцлөлтийн стратеги юм. Ямар ч эхний зардал байхгүй. 
 	Мөрдөх нөөцлөлтийн төлөвлөгөө байхгүй. Зүгээр л үгүй гэх хэрэгтэй. Хэрэв таны 
 	өгөгдөлд ямар нэг асуудал тохиолдвол шүд зуугаад л тэвчих хэрэгтэй!</para>
 
       <para>Хэрэв таны цаг болон өгөгдөл нь тийм ч чухал биш эсвэл юу ч биш бол 
 	<quote>Do nothing буюу юу ч хийхгүй байх</quote> нь таны компьютерийн 
 	хувьд хамгийн тохиромжтой нөөцлөлтийн програм болох юм. Гэхдээ &unix; 
 	нь ашигтай хэрэгсэл юм, та зургаан сарын дотор үнэтэй файлуудын цуглуулгатай  болж 
 	үүнийг мэдрэх болно.</para>
 
       <para><quote>Юу ч хийхгүй байх</quote> нь <filename>/usr/obj</filename> 
 	болон таны компьютераар яг үүсгэгдэж болох бусад сангийн моднуудын хувьд зөв 
 	нөөцлөх арга болдог. Үүний жишээ нь энэ гарын авлагын  HTML эсвэл &postscript;-с
 	тогтох хувилбарын файлууд байж болох юм. Эдгээр баримтын хэлбэршүүлэлтүүд нь 
 	SGML оролтын файлуудаас үүсгэгддэг. HTML эсвэл &postscript; файлуудын 
 	нөөцлөлтийг үүсгэх нь шаардлагагүй юм. SGML файлууд нь байнга нөөцлөгддөг.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Аль нөөцлөлтийн програм хамгийн шилдэг нь вэ?</title>
       <indexterm>
         <primary>LISA</primary>
       </indexterm>
 
       <para>&man.dump.8; <emphasis>Үе.</emphasis> Элизабет Д. Звики
 	энд дурдагдсан бүх нөөцлөлтийн програмуудыг зовоосон тест хийсэн. Өөрийн бүх өгөгдөл 
 	болон &unix; файлын системүүдийн онцлогуудыг хадгалах цэвэр сонголт бол 
 	<command>dump</command> болсон байна. Элизабет маш их төрөл бүрийн ховор 
 	нөхцөлүүдийг  (зарим нь тийм ч ховор биш) агуулсан файлын системүүдийг үүсгэж 
 	тэдгээр файлын системүүдийг нөөцлөн дараа нь сэргээж програм бүрийг тест хийсэн 
 	байна. Онцгой зүйлүүдэд цоорхойтой файлууд, хоосон блоктой болон цоорхойтой 
 	файлууд, сонин тэмдэгт бүхий нэрээс тогтсон файлууд, бичигдэх боломжгүй уншигдах 
 	боломжгүй файлууд, төхөөрөмжүүд, нөөцлөлтийн үед хэмжээгээ өөрчлөх файлууд, 
 	нөөцлөлтийн үед үүсгэгдэж/устгагдсан файлууд зэргийг дурдаж болох юм. 
 	Тэрээр үр дүнгээ 1991 оны 10 сард LISA дээр үзүүлсэн байна. 
 	<ulink url="http://berdmann.dyndns.org/zwicky/testdump.doc.html">Нөөцлөлт 
 	болон Архивын програмуудыг зовоох тест</ulink> холбоосыг үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Яаралтай сэргээх процедур</title>
 
       <sect3>
 	<title>Гамшгийн өмнө</title>
 
 	<para>Учирч болзошгүй гамшигт бэлтгэхийн тулд таны хийх ёстой дөрвөн 
 	үе шат байдаг.</para>
 	<indexterm>
     <primary><command>bsdlabel</command></primary>
   </indexterm>
 
 	<para>Эхлээд өөрийн диск бүрийн bsdlabel
 	(өөрөөр хэлбэл <command>bsdlabel da0 | lpr</command>), өөрийн 
 	файлын системийн хүснэгт (<filename>/etc/fstab</filename>) болон 
 	бүх ачаалалтын мэдэгдлүүдийг тус бүр хоёр хувь хэвлэх хэрэгтэй.</para>
 
 	<indexterm><primary>fix-it уян дискнүүд</primary></indexterm>
 	<para>Дараа нь ачаалах болон уян дискнүүд 
 	(<filename>boot.flp</filename> болон <filename>fixit.flp</filename>) 
 	таны бүх төхөөрөмжүүдийг агуулсан эсэхийг тодорхойлно. Хамгийн хялбараар 
 	шалгах арга нь уян дискний хөтөчдөө ачаалах уян дискийг хийж дахин ачаалж ачаалалтын 
 	мэдэгдлүүдийг шалгах явдал юм. Хэрэв таны бүх төхөөрөмжүүд байгаад ажиллаж 
 	байвал гуравдугаар алхам уруу алгасаарай.</para>
 
 	<para>Эсрэг тохиолдолд та өөрийн бүх дискийг холбож таны соронзон хальсны хөтчид хандаж чадах 
 	цөм бүхий тусгайлсан хоёр ачаалагдах уян диск бэлдэх хэрэгтэй. Эдгээр уян дискнүүд нь 
 	<command>fdisk</command>, <command>bsdlabel</command>,
 	  <command>newfs</command>, <command>mount</command> болон 
 	таны ашигладаг програмуудыг агуулсан байх ёстой. Эдгээр програмууд нь 
 	статикаар холбогдсон байх ёстой. Хэрэв та <command>dump</command>-г 
 	ашигласан бол уян диск нь <command>restore</command>-г агуулсан байх 
 	ёстой.</para>
 
 	<para>Гуравдугаарт нөөц соронзон хальснуудыг байнга үүсгэж байх хэрэгтэй. Таны сүүлийн нөөцлөлтөөс 
 	хойш хийгдсэн өөрчлөлтүүд буцааж авагдах боломжгүйгээр алга болж болох юм. Нөөц 
 	соронзон хальснууд уруу хийж болзошгүй бичилтийг хамгаалах хэрэгтэй.</para>
 
 	<para>Дөрөвдүгээрт уян дискнүүд (<filename>boot.flp</filename> болон 
 	  <filename>fixit.flp</filename> аль эсвэл хоёрдугаар үе дээр таны хийсэн 
  	тусгайлсан хоёр ачаалагдах уян дискнүүд.) болон нөөц соронзон хальснуудыг тест хийнэ. 
 	Процедурынхаа талаар тэмдэглэгээ хийх хэрэгтэй. Эдгээр тэмдэглэгээнүүдээ 
 	ачаалагдах уян дискнүүд, хэвлэсэн зүйл болон нөөц соронзон хальснуудтайгаа цуг хадгалах 
 	хэрэгтэй. Сэргээж байх үед таны анхаарал их сарнисан байж болох бөгөөд тэдгээр 
 	тэмдэглэгээнүүд чинь таныг өөрийн нөөц соронзон хальснуудаа устгахаас сэргийлэх болно 
 	(Яаж? <command>tar xvf /dev/sa0</command> тушаалын оронд та 
 	санамсаргүйгээр <command>tar cvf /dev/sa0</command> гэж бичээд өөрийн 
 	нөөц соронзон хальсыг дарж бичиж болох юм).</para>
 
 	<para>Аюулгүй байдлын нэмэгдэл арга хэмжээ болгож тухайг бүрт нь ачаалагдах уян 
 	дискнүүд болон нөөц соронзон хальс хоёрыг бэлдэж байх хэрэгтэй. Тус бүрийг нь тусад нь алсад 
 	өөр газар хадгалах хэрэгтэй. Тэр өөр газар нь яг тэр оффисийн байрны подвал байх 
 	ЁСГҮЙ. Дэлхийн Худалдааны Төвийн хэд хэдэн фирм үүнийг хэцүү замаар мэдэрсэн 
 	юм. Тэр өөр газар нь таны компьютерууд болон дискний хөтчүүдээс тусгаарлагдсан 
 	физикийн хувьд нэлээд зайтай газар байх ёстой.</para>
 
 	<example>
 	  <title>Ачаалагдах уян диск үүсгэх скрипт</title>
 
 	<programlisting><![ CDATA [#!/bin/sh
 #
 # create a restore floppy
 #
 # format the floppy
 #
 PATH=/bin:/sbin:/usr/sbin:/usr/bin
 
 fdformat -q fd0
 if [ $? -ne 0 ]
 then
 	 echo "Bad floppy, please use a new one"
 	 exit 1
 fi
 
 # place boot blocks on the floppy
 #
 bsdlabel -w -B /dev/fd0c fd1440
 
 #
 # newfs the one and only partition
 #
 newfs -t 2 -u 18 -l 1 -c 40 -i 5120 -m 5 -o space /dev/fd0a
 
 #
 # mount the new floppy
 #
 mount /dev/fd0a /mnt
 
 #
 # create required directories
 #
 mkdir /mnt/dev
 mkdir /mnt/bin
 mkdir /mnt/sbin
 mkdir /mnt/etc
 mkdir /mnt/root
 mkdir /mnt/mnt			# for the root partition
 mkdir /mnt/tmp
 mkdir /mnt/var
 
 #
 # populate the directories
 #
 if [ ! -x /sys/compile/MINI/kernel ]
 then
 	 cat << EOM
 The MINI kernel does not exist, please create one.
 Here is an example config file:
 #
 # MINI -- A kernel to get FreeBSD onto a disk.
 #
 machine         "i386"
 cpu             "I486_CPU"
 ident           MINI
 maxusers        5
 
 options         INET                    # needed for _tcp _icmpstat _ipstat
                                         #            _udpstat _tcpstat _udb
 options         FFS                     #Berkeley Fast File System
 options         FAT_CURSOR              #block cursor in syscons or pccons
 options         SCSI_DELAY=15           #Be pessimistic about Joe SCSI device
 options         NCONS=2                 #1 virtual consoles
 options         USERCONFIG              #Allow user configuration with -c XXX
 
 config          kernel	root on da0 swap on da0 and da1 dumps on da0
 
 device          isa0
 device          pci0
 
 device          fdc0	at isa? port "IO_FD1" bio irq 6 drq 2 vector fdintr
 device          fd0	at fdc0 drive 0
 
 device          ncr0
 
 device          scbus0
 
 device          sc0	at isa? port "IO_KBD" tty irq 1 vector scintr
 device          npx0	at isa? port "IO_NPX" irq 13 vector npxintr
 
 device          da0
 device          da1
 device          da2
 
 device          sa0
 
 pseudo-device   loop            # required by INET
 pseudo-device   gzip            # Exec gzipped a.out's
 EOM
 	 exit 1
 fi
 
 cp -f /sys/compile/MINI/kernel /mnt
 
 gzip -c -best /sbin/init > /mnt/sbin/init
 gzip -c -best /sbin/fsck > /mnt/sbin/fsck
 gzip -c -best /sbin/mount > /mnt/sbin/mount
 gzip -c -best /sbin/halt > /mnt/sbin/halt
 gzip -c -best /sbin/restore > /mnt/sbin/restore
 
 gzip -c -best /bin/sh > /mnt/bin/sh
 gzip -c -best /bin/sync > /mnt/bin/sync
 
 cp /root/.profile /mnt/root
 
 chmod 500 /mnt/sbin/init
 chmod 555 /mnt/sbin/fsck /mnt/sbin/mount /mnt/sbin/halt
 chmod 555 /mnt/bin/sh /mnt/bin/sync
 chmod 6555 /mnt/sbin/restore
 
 #
 # create minimum file system table
 #
 cat > /mnt/etc/fstab <<EOM
 /dev/fd0a    /    ufs    rw  1  1
 EOM
 
 #
 # create minimum passwd file
 #
 cat > /mnt/etc/passwd <<EOM
 root:*:0:0:Charlie &:/root:/bin/sh
 EOM
 
 cat > /mnt/etc/master.passwd <<EOM
 root::0:0::0:0:Charlie &:/root:/bin/sh
 EOM
 
 chmod 600 /mnt/etc/master.passwd
 chmod 644 /mnt/etc/passwd
 /usr/sbin/pwd_mkdb -d/mnt/etc /mnt/etc/master.passwd
 
 #
 # umount the floppy and inform the user
 #
 /sbin/umount /mnt
 echo "The floppy has been unmounted and is now ready."]]></programlisting>
 
         </example>
 
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Гамшгийн дараа</title>
 
 	<para>Түлхүүр асуулт бол: таны тоног төхөөрөмж амьд гарч чадсан уу? Байнгын 
 	нөөцлөлт хийж байсан болохоор програм хангамжийн талаар та санаа зовох хэрэггүй 
 	юм.</para>
 
 	<para>Хэрэв тоног төхөөрөмж эвдэрсэн бол компьютерийг ашиглахаасаа өмнө 
 	эвдэрсэн хэсгүүдийг солих шаардлагатай.</para>
 
 	<para>Хэрэв таны тоног төхөөрөмж зүгээр байгаа бол уян дискнүүдээ шалгаарай. 
 	Хэрэв та тусгайлан өөрчилсөн ачаалах уян диск ашиглаж байгаа бол ганц хэрэглэгчийн 
 	горим уруу ачаалах хэрэгтэй (<prompt>boot:</prompt> хүлээх мөрөн дээр 
 	<literal>-s</literal> гэж бичнэ). Дараагийн хэсгийг алгасаарай.</para>
 
 	<para>Хэрэв та <filename>boot.flp</filename> болон 
 	<filename>fixit.flp</filename> уян дискнүүдийг ашиглаж байгаа бол 
 	цааш нь уншаарай. <filename>boot.flp</filename> уян дискээ эхний уян дискний 
 	хөтөчдөө хийгээд компьютераа ачаалах хэрэгтэй. Эхний суулгах цэс дэлгэц дээр гарах 
 	болно. <literal>Fixit--Repair mode with CDROM or floppy.</literal> 
 	тохируулгыг сонгоно. <filename>fixit.flp</filename>-г асуухад нь хийнэ. 
 	Танд хэрэгтэй <command>restore</command> болон бусад програмууд 
 	<filename class="directory">/mnt2/rescue</filename> санд байрлана
 	(5.2 хувилбараас хуучин &os;-ийн хувьд 
 	<filename class="directory">/mnt2/stand</filename>).</para>
 
 	<para>Файлын систем бүрийг тус тусад нь сэргээнэ.</para>
 
 	<indexterm>
     <primary><command>mount</command></primary>
   </indexterm>
 	<indexterm><primary>root хуваалт</primary></indexterm>
 	<indexterm>
     <primary><command>bsdlabel</command></primary>
   </indexterm>
 	<indexterm>
     <primary><command>newfs</command></primary>
   </indexterm>
 	<para>Өөрийн эхний дискний root хуваалтыг <command>mount</command> (өөрөөр хэлбэл 
 	<command>mount /dev/da0a /mnt</command>) хийхийг оролдоорой. Хэрэв bsdlabel 
 	эвдэрсэн бол <command>bsdlabel</command> тушаалыг ашиглан дискийг дахин 
 	хувааж таны хэвлэж хадгалсан шошготой адил тааруулж хаяглах хэрэгтэй. 
 	<command>newfs</command> тушаал ашиглан файлын системүүдийг дахин үүсгэнэ. 
 	Уян дискний root хуваалтыг унших-бичихээр дахин холбох хэрэгтэй (<command>mount -u -o rw
 	    /mnt</command>). Энэ файлын системийн хувьд өгөгдлийг сэргээхийн тулд
 	өөрийн нөөцлөх програм болон соронзон хальснуудыг ашиглана (өөрөөр хэлбэл <command>restore vrf
 	    /dev/sa0</command>). Файлын системийг салгана (өөрөөр хэлбэл <command>umount
 	    /mnt</command>). Эвдэрсэн файлын систем бүрийн хувьд давтана.</para>
 
 	<para>Таны систем ажилласны дараа өөрийн өгөгдлийг шинэ соронзон хальс уруу нөөцлөх хэрэгтэй. 
 	Сүйрэл эсвэл өгөгдлийн алдагдалд хүргэсэн тэр явдал дахин болж болох юм. Одоо зарцуулсан 
 	нэг цаг таныг зовлонд учрахаас хожим аварч болох юм.</para>
       </sect3>
 
 <![ %not.published; [
 
       <sect3>
 	<title>* I Did Not Prepare for the Disaster, What Now?</title>
 
 	<para></para>
       </sect3>
 ]]>
 
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="disks-virtual">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Марк</firstname>
 	  <surname>Фонвил</surname>
 	  <contrib>Дахин зохион байгуулж өргөжүүлсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
     </sect1info>
     <title>Сүлжээ, санах ой болон файл дээр тулгуурласан файлын системүүд</title>
     <indexterm><primary>виртуал дискнүүд</primary></indexterm>
     <indexterm>
       <primary>дискнүүд</primary>
       <secondary>виртуал</secondary>
     </indexterm>
 
     <para>Өөрийн компьютер уруу физикээр хийж болдог уян диск, CD-үүд, хатуу хөтчүүд гэх зэрэг 
 	дискнүүдээс гадна бусад хэлбэрийн дискнүүд буюу  <firstterm>виртуал дискнүүд</firstterm>ийг 
 	FreeBSD ойлгодог.</para>
 
     <indexterm><primary>NFS</primary></indexterm>
     <indexterm><primary>Coda</primary></indexterm>
     <indexterm>
       <primary>дискнүүд</primary>
       <secondary>санах ой</secondary>
     </indexterm>
     <para>Эдгээрт <link linkend="network-nfs">Network File System буюу сүлжээний файлын систем</link> 
 	болон Coda зэрэг сүлжээний файлын системүүд, санах ой дээр тулгуурласан файлын 
 	системүүд болон файл дээр тулгуурласан файлын системүүд орно.</para>
 
     <para>FreeBSD-ийн ямар хувилбарыг ажиллуулж байгаагаас хамаарч та 
 	файл дээр болон санах ой дээр тулгуурласан файлын системүүдийг үүсгэж 
 	ашиглахдаа өөр өөр хэрэгслүүдийг хэрэглэх шаардлагатай болно.</para>
 
     <note>
       <para>Хэрэглэгчийн хувьд мэдэгдэлгүйгээр төхөөрөмжийн цэгүүдийг хуваарилахын тулд 
 	&man.devfs.5;-г ашиглана.</para>
     </note>
 
     <sect2 id="disks-mdconfig">
       <title>Файл дээр тулгуурласан файлын систем</title>
       <indexterm>
         <primary>дискнүүд</primary>
         <secondary>файл дээр тулгуурласан</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>&man.mdconfig.8; хэрэгсэл нь FreeBSD дээр санах ой дээр тулгуурласан 
 	дискнүүд, &man.md.4;-г тохируулж идэвхжүүлэхэд хэрэглэгддэг.
 	&man.mdconfig.8;-г ашиглахын тулд та &man.md.4; модулийг ачаалах 
 	хэрэгтэй, эсвэл өөрийн цөмийн тохиргооны файлдаа дэмжлэгийг нэмэх 
 	хэрэгтэй болно:</para>
 
       <programlisting>device md</programlisting>
 
       <para>&man.mdconfig.8; тушаал нь гурван төрлийн санах ой дээр тулгуурласан 
 	виртуал дискийг дэмждэг: эдгээр нь &man.malloc.9;-р хуваарилагдсан санах 
 	ойн дискнүүд, файл эсвэл swap зай ашигласан санах ойн дискнүүд юм. 
 	Нэг боломжтой хэрэглээ нь файлд хадгалагдсан уян эсвэл CD дүрсийг 
 	холбох явдал юм.</para>
 
       <para>Байгаа файлын системийн дүрсийг холбохдоо:</para>
 
       <example>
 	<title><command>mdconfig</command> ашиглан байгаа файлын системийн дүрсийг холбох нь</title>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>mdconfig -a -t vnode -f <replaceable>diskimage</replaceable> -u <replaceable>0</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/md<replaceable>0</replaceable> <replaceable>/mnt</replaceable></userinput></screen>
       </example>
 
       <para>&man.mdconfig.8; ашиглан шинэ файлын системийн дүрсийг үүсгэхдээ:</para>
 
       <example>
 	<title><command>mdconfig</command> тушаал ашиглан шинэ файл дээр тулгуурласан диск үүсгэх нь</title>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=<replaceable>newimage</replaceable> bs=1k count=<replaceable>5</replaceable>k</userinput>
 5120+0 records in
 5120+0 records out
 &prompt.root; <userinput>mdconfig -a -t vnode -f <replaceable>newimage</replaceable> -u <replaceable>0</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>bsdlabel -w md<replaceable>0</replaceable> auto</userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs md<replaceable>0</replaceable>a</userinput>
 /dev/md0a: 5.0MB (10224 sectors) block size 16384, fragment size 2048
         using 4 cylinder groups of 1.25MB, 80 blks, 192 inodes.
 super-block backups (for fsck -b #) at:
  160, 2720, 5280, 7840
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/md<replaceable>0</replaceable>a <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>df <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 Filesystem 1K-blocks Used Avail Capacity  Mounted on
 /dev/md0a       4710    4  4330     0%    /mnt</screen>
       </example>
 
       <para>Хэрэв та <option>-u</option> тохируулгаар нэгжийн дугаарыг 
 	зааж өгөхгүй юм бол &man.mdconfig.8; нь хэрэглэгдээгүй төхөөрөмжийг 
 	сонгохын тулд &man.md.4; автомат хуваарилалтыг ашиглах болно. 
 	Хуваарилагдсан нэгжийн нэр нь stdout уруу <devicename>md4</devicename> 
 	мэтээр гарах болно. &man.mdconfig.8;-ийн тухай дэлгэрэнгүй 
 	мэдээллийг гарын авлагын хуудаснаас лавлана уу.</para>
 
       <para>&man.mdconfig.8; хэрэгсэл нь их ашигтай, гэхдээ энэ нь 
 	файл дээр тулгуурласан файлын систем үүсгэхийн тулд олон тушаалын мөрийг 
 	асуудаг. FreeBSD нь бас &man.mdmfs.8; гэж нэрлэгддэг хэрэгсэлтэй 
 	ирдэг, энэ програм нь &man.md.4;-г &man.mdconfig.8; тушаал 
 	ашиглан тохируулж &man.newfs.8; ашиглан UFS файлын систем түүн 
 	дээр тавьж &man.mount.8; ашиглан түүнийг холбодог. Жишээ нь 
 	хэрэв та дээрхтэй ижил файлын системийн дүрсийг үүсгэж холбохыг 
 	хүсвэл ердөө л дараах тушаалыг бичээрэй:</para>
 
       <example>
 	<title><command>mdmfs</command> тушаал ашиглан файл дээр тулгуурласан дискийг тохируулж холбох нь</title>
 	<screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=<replaceable>newimage</replaceable> bs=1k count=<replaceable>5</replaceable>k</userinput>
 5120+0 records in
 5120+0 records out
 &prompt.root; <userinput>mdmfs -F <replaceable>newimage</replaceable> -s <replaceable>5</replaceable>m md<replaceable>0</replaceable> <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>df <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 Filesystem 1K-blocks Used Avail Capacity  Mounted on
 /dev/md0        4718    4  4338     0%    /mnt</screen>
       </example>
 
       <para>Хэрэв та <option>md</option> тохируулгыг нэгжийн дугааргүй 
 	ашиглавал &man.mdmfs.8; нь ашиглагдаагүй төхөөрөмжийг автоматаар 
 	сонгохдоо &man.md.4; авто-нэгж боломжийг ашиглах болно. 
 	&man.mdmfs.8;-ийн тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг гарын авлагын 
 	хуудаснаас лавлана уу.</para>
 
     </sect2>
 
     <sect2 id="disks-md-freebsd5">
       <title>Санах ой дээр тулгуурласан файлын систем</title>
       <indexterm>
         <primary>дискнүүд</primary>
         <secondary>санах ойн файлын систем</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>Санах ой дээр тулгуурласан файлын системийн хувьд 
 	<quote>swap backing буюу swap дээрх тулгуурлалтыг</quote> 
 	ихэнхдээ ашиглах хэрэгтэй. swap дээрх тулгуурлалтыг ашиглах нь санах ойн 
 	диск нь анхдагчаар диск уруу swap хийгдэнэ гэсэн үг биш бөгөөд харин ердөө л санах 
 	ойн диск нь санах ойн цөөрмөөс хуваарилагдаж хэрэв хэрэгцээтэй бол диск уруу 
 	swap хийгдэж болно гэсэн үг юм. Мөн &man.malloc.9; дээр тулгуурласан 
 	санах ойн дискийг үүсгэх боломжтой байдаг. Гэхдээ malloc дээр тулгуурласан 
 	санах ойн дискнүүдийг, ялангуяа том хэмжээтэйг нь ашиглах нь цөм санах ойгүй 
 	болох тохиолдолд системийг сүйрэлд хүргэж болох юм.</para>
 
       <example>
 	<title><command>mdconfig</command> тушаал ашиглан шинэ санах ой 
 		дээр тулгуурласан диск үүсгэх нь</title>
 
 	<screen>&prompt.root; <userinput>mdconfig -a -t swap -s <replaceable>5</replaceable>m -u <replaceable>1</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs -U md<replaceable>1</replaceable></userinput>
 /dev/md1: 5.0MB (10240 sectors) block size 16384, fragment size 2048
         using 4 cylinder groups of 1.27MB, 81 blks, 192 inodes.
         with soft updates
 super-block backups (for fsck -b #) at:
  160, 2752, 5344, 7936
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/md<replaceable>1</replaceable> <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>df <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 Filesystem 1K-blocks Used Avail Capacity  Mounted on
 /dev/md1        4718    4  4338     0%    /mnt</screen>
       </example>
 
       <example>
 	<title><command>mdmfs</command> тушаал ашиглан шинэ санах ой 
 		дээр тулгуурласан диск үүсгэх нь</title>
 	<screen>&prompt.root; <userinput>mdmfs -s <replaceable>5</replaceable>m md<replaceable>2</replaceable> <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 &prompt.root; <userinput>df <replaceable>/mnt</replaceable></userinput>
 Filesystem 1K-blocks Used Avail Capacity  Mounted on
 /dev/md2        4846    2  4458     0%    /mnt</screen>
       </example>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Системээс санах ойн дискийг салгах нь</title>
       <indexterm>
         <primary>дискнүүд</primary>
         <secondary>санах ойн дискийг салгах нь</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>Санах ой дээр тулгуурласан эсвэл файл дээр тулгуурласан файлын систем 
 	ашиглагдахгүй байгаа бол та бүх эх үүсвэрүүдийг системд суллаж өгөх 
 	шаардлагатай. Эхний хийх ёстой зүйл нь файлын системийг салгаад дараа нь 
 	&man.mdconfig.8; ашиглан дискийг системээс салгаж эх үүсвэрүүдийг 
 	суллана.</para>
 
       <para>Жишээ нь <filename>/dev/md4</filename>-г салгаж түүний хэрэглэсэн 
 	бүх эх үүсвэрүүдийг чөлөөлөхийн тулд дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mdconfig -d -u <replaceable>4</replaceable></userinput></screen>
 
       <para>Тохиргоо хийгдсэн &man.md.4; төхөөрөмжүүдийн тухай мэдээллийг 
 	<command>mdconfig -l</command> тушаал ашиглан жагсааж болно.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="snapshots">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Том</firstname>
 	  <surname>Рөүдс</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 15 JUL 2002 -->
     </sect1info>
 
     <title>Файлын системийн хормын хувилбарууд</title>
 
     <indexterm>
       <primary>файлын системүүд</primary>
       <secondary>хормын хувилбарууд</secondary>
     </indexterm>
 
       <para>FreeBSD нь <link linkend="soft-updates">Soft Updates
 	буюу зөөлөн шинэчлэлтүүд</link>ийн хамт Файлын системийн хормын хувилбарууд
 	боломжийг санал болгодог.</para>
 
       <para>Хормын хувилбарууд нь заасан файлын системүүдийн дүрсийг үүсгэж 
 	тэдгээртэй файлтай ханддаг шиг хандах боломжийг хэрэглэгчид зөвшөөрдөг.
 	Хормын хувилбарын файлууд нь үйлдэл хийгдсэн файлын систем дээр 
 	үүсгэгдэх ёстой бөгөөд нэг файлын системийн хувьд 20-с ихгүй хормын 
 	хувилбаруудыг хэрэглэгч үүсгэж болно. Идэвхтэй хормын хувилбарууд нь 
 	супер блокт бичигддэг бөгөөд ингэснээр тэдгээр нь системийн дахин ачаалалтуудын 
 	үед салгах болон дахин холбох явцад тэсвэртэй байдаг. Хормын хувилбар нь 
 	хэрэггүй болсон үед энэ нь стандарт &man.rm.1; тушаалаар устгагдаж 
 	болно. Хормын хувилбарууд нь ямар ч дарааллаар устгагдаж болох 
 	бөгөөд гэхдээ ашиглагдсан бүх зайг дахин олж авахгүй байж болох юм. 
 	Учир нь өөр нэг хормын хувилбар чөлөөлөгдсөн блокуудын заримыг  
 	шаардаж болзошгүй юм.</para>
 
       <para>Өөрчлөгдөхгүй <option>snapshot</option> файл тохируулга нь 
 	хормын хувилбарыг эхлээд үүсгэсний дараа &man.mksnap.ffs.8; тушаалаар 
 	заагддаг. &man.unlink.1; тушаал нь хормын хувилбарын файлуудын хувьд 
 	орхидог бөгөөд учир нь энэ нь тэдгээрийг устгахыг зөвшөөрдөг байна.</para>
 
       <para>Хормын хувилбарууд нь &man.mount.8; тушаалаар үүсгэгддэг. 
 	<filename>/var</filename>-ийн хормын хувилбарыг 
 	<filename>/var/snapshot/snap</filename> файлд байрлуулахын тулд 
 	дараах тушаалыг ашиглана:</para>
 
 <screen>&prompt.root; <userinput>mount -u -o snapshot /var/snapshot/snap /var</userinput></screen>
 
       <para>Өөрөөр та хормын хувилбар үүсгэхийн тулд &man.mksnap.ffs.8;-г 
 	ашиглаж болно:</para>
 <screen>&prompt.root; <userinput>mksnap_ffs /var /var/snapshot/snap</userinput></screen>
 
       <para>Файлын систем (өөрөөр хэлбэл <filename>/var</filename>) дээр хормын хувилбарын 
 	файлуудыг &man.find.1; тушаал ашиглан олж болно:</para>
 <screen>&prompt.root; <userinput>find /var -flags snapshot</userinput></screen>
 
       <para>Хормын хувилбар үүсгэгдсэний дараа энэ нь хэд хэдэн хэрэглээтэй 
 	байдаг:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>Зарим администраторууд хормын хувилбарын файлыг нөөцийн зорилгоор 
 		ашигладаг, учир нь хормын хувилбар нь CD-үүд эсвэл соронзон хальс уруу 
 		дамжуулагдаж болдог.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Файлын системийн бүрэн бүтэн байдлыг шалгадаг &man.fsck.8; нь 
 		хормын хувилбар дээр ажиллаж болдог. Файлын систем нь холбогдсон 
 		үедээ цэвэр байсан гэж үзвэл та үргэлж цэвэр (өөрчлөгдөөгүй) 
 		үр дүнг авах болно. Үүнийг гол нь арын &man.fsck.8; 
 		процесс хийдэг.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>&man.dump.8; хэрэгслийг хормын хувилбар дээр ажиллуулдаг. 
 		Хормын хувилбарын файлын систем болон цагтай нэг янз хуулбар 
 		хийгддэг. &man.dump.8; нь бас хормын хувилбарыг авч 
 		нөөц дүрсийг үүсгэж чаддаг бөгөөд дараа нь хормын хувилбарыг 
 		нэг тушаалаар <option>-L</option> тугийг ашиглан устгаж 
 		чаддаг.</para>
 	</listitem>
 
 	<listitem>
 	  <para>Хормын хувилбарыг файлын системийн хөлдөөгдсөн дүрс маягаар 
 		&man.mount.8; хийдэг. <filename>/var/snapshot/snap</filename> 
 		хормын хувилбарыг &man.mount.8; хийхийн тулд доор дурдсаныг 
 		ажиллуулна:</para>
 
 <screen>&prompt.root; <userinput>mdconfig -a -t vnode -f /var/snapshot/snap -u 4</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mount -r /dev/md4 /mnt</userinput></screen>
 
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>Та одоо <filename>/mnt</filename>-д холбогдсон өөрийн хөлдөөгдсөн 
 	<filename>/var</filename> файлын системийн шатлалаар аялж болно. 
 	Хормын хувилбар үүсгэх үе дэх төлвийн адил төлөвт бүгд эхлээд байна. 
 	Цорын ганц өөр зүйл нь өмнөх хормын хувилбарууд нь тэг урттай файлууд 
 	маягаар гарч ирэх болно. Хормын хувилбарын хэрэглээг хязгаарлах 
 	үед үүнийг дараах тушаалыг ажиллуулан салгаж болно:</para>
 
 <screen>&prompt.root; <userinput>umount /mnt</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mdconfig -d -u 4</userinput></screen>
 
       <para><option>softupdates</option> буюу зөөлөн шинэчлэлтүүд болон 
 	файлын системийн хормын хувилбаруудын талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 	техникийн баримтуудыг оролцуулаад та Маршал Кирк МкКюзикийн вэб хуудас 
 	<ulink url="http://www.mckusick.com/"></ulink> 
 	уруу зочлон орж үзэж болно.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="quotas">
     <title>Файлын системийн ноогдлууд</title>
     <indexterm>
       <primary>бүртгэл хийх</primary>
       <secondary>дискний зай</secondary>
     </indexterm>
     <indexterm><primary>дискний ноогдлууд</primary></indexterm>
 
     <para>Quota буюу ноогдол нь хэрэглэгч эсвэл бүлгийн гишүүдийн хувьд дискний зай ба/эсвэл 
 	файлуудын тоог файлын систем тус бүрийн хувьд хуваарилж хязгаарлах боломжийг 
 	бүрдүүлэх үйлдлийн системийн нэг нэмэлт боломж юм. Энэ нь дурын нэг хэрэглэгч 
 	эсвэл бүлэг хэрэглэгчдийн хуваарилж болох эх үүсвэрүүдийг хязгаарлах шаардлагатай 
 	цаг хуваалцах систем дээр ихэвчлэн хэрэглэгддэг. Энэ нь нэг хэрэглэгч эсвэл 
 	бүлэг хэрэглэгчид бүх байгаа дискний зайг хэрэглэхээс хамгаалдаг юм.</para>
 
     <sect2>
       <title>Дискний ноогдлуудыг идэвхтэй болгохын тулд өөрийн системийг тохируулах нь</title>
 
       <para>Дискний ноогдлыг ашиглаж эхлэхээсээ өмнө ноогдлууд нь цөмд тохируулагдсан 
 	эсэхийг шалгах шаардлагатай. Дараах мөрийг өөрийн цөмийн тохиргооны файлд 
 	нэмж үүнийг хийнэ:</para>
 
       <programlisting>options QUOTA</programlisting>
 
       <para>Анхны <filename>GENERIC</filename> цөм нь үүнийг анхнаасаа идэвхжүүлээгүй 
 	байдаг болохоор та дискний ноогдлуудыг ашиглахын тулд тусгайлсан цөмийг тохируулж бүтээн 
 	суулгах хэрэгтэй болох юм. Цөмийн тохиргооны талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 	<xref linkend="kernelconfig">-с лавлана уу.</para>
 
       <para>Дараа нь та дискний ноогдлуудыг <filename>/etc/rc.conf</filename> файлд 
 	идэвхжүүлэх хэрэгтэй. Дараах мөрийг нэмж үүнийг хийнэ:</para>
 
       <programlisting>enable_quotas="YES"</programlisting>
       <indexterm>
         <primary>дискний ноогдлууд</primary>
         <secondary>шалгах нь</secondary>
       </indexterm>
       <para>Өөрийн ноогдлын эхлүүлэлтэд сайн хяналт тавихад хэрэгтэй нэмэлт тохиргооны 
 	хувьсагчууд байдаг. Ердийн үед ачаалалтын үеэр файлын систем бүрийн ноогдлын 
 	бүрэн бүтэн байдал  &man.quotacheck.8; програмаар шалгагддаг. 
 	&man.quotacheck.8; боломж нь ноогдлын мэдээллийн бааз дахь өгөгдөл 
 	файлын систем дээрх өгөгдлийг зөв тусгаж байгаа эсэхийг шалгаж байдаг.
 	Энэ нь хугацаа их шаардсан процесс бөгөөд таны систем ачаалах хугацаанд мэдэгдэхүйц 
 	нөлөөлдөг. Хэрэв та энэ алхмыг алгасахыг хүсвэл энэ зорилгоор хувьсагчийг 
 	<filename>/etc/rc.conf</filename> файлд тохируулах хэрэгтэй:</para>
 
       <programlisting>check_quotas="NO"</programlisting>
 
       <para>Төгсгөлд нь та файлын систем бүрийн хувьд дискний ноогдлуудыг идэвхжүүлэхийн 
 	тулд <filename>/etc/fstab</filename> файлыг засварлах хэрэгтэй. 
 	Энд та хэрэглэгч эсвэл бүлгийн ноогдлууд эсвэп хоёуланг нь өөрийн бүх файлын системийн 
 	хувьд идэвхжүүлэх боломжтой юм.</para>
 
       <para>Файлын систем дээр хэрэглэгч бүрийн хувьд ноогдлуудыг идэвхжүүлэхийн тулд 
 	өөрийн ноогдлууд идэвхжүүлэхийг хүсэж байгаа файлын системийн хувьд 
 	<filename>/etc/fstab</filename> файлын харгалзах оруулгын options буюу 
 	тохируулгыг заах талбарт <option>userquota</option> тохируулгыг нэмж 
 	өгөх хэрэгтэй. Жишээ нь:</para>
 
       <programlisting>/dev/da1s2g   /home    ufs rw,userquota 1 2</programlisting>
 
       <para>Үүнтэй төстэйгээр бүлгийн ноогдлуудыг идэвхжүүлэхийн тулд 
 	<option>userquota</option> тохируулгын оронд <option>groupquota</option> 
 	тохируулгыг ашиглах хэрэгтэй. Хэрэглэгч болон бүлгийн ноогдлуудыг хоёуланг нь 
 	идэвхжүүлэхийн тулд оруулгыг ингэж өөрчилнө:</para>
 
       <programlisting>/dev/da1s2g    /home    ufs rw,userquota,groupquota 1 2</programlisting>
 
       <para>Анхдагчаар ноогдлын файлууд файлын системийн root санд 
 	хэрэглэгчийн ноогдлын хувьд <filename>quota.user</filename>, бүлгийн 
 	ноогдлын хувьд <filename>quota.group</filename> нэрээр хадгалагддаг.  
 	Дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.fstab.5;-с үзнэ үү. &man.fstab.5; 
 	гарын авлагын хуудас ноогдлын файлуудын хувьд өөр байрлалыг зааж өгч болохыг 
 	хэлдэг боловч ноогдлын төрөл бүрийн хэрэгслүүд үүнтэй зөв ажиллаж чаддаггүй 
 	болохоор ингэхийг зөвлөдөггүй юм.</para>
 
       <para>Энэ үед хүрээд та өөрийн системийг шинэ цөмтэй дахин ачаалах хэрэгтэй. 
 	<filename>/etc/rc</filename> нь таны <filename>/etc/fstab</filename> 
 	файлд идэвхжүүлсэн бүх ноогдлуудын хувьд эхний ноогдлын файлуудыг үүсгэдэг
 	тохирох тушаалуудыг автоматаар ажиллуулах бөгөөд ингэснээр ямар ч тэг урттай ноогдлын 
 	файлуудыг гараар үүсгэх шаардлагагүй юм.</para>
 
       <para>Ердийн үйлдлүүдийн үед &man.quotacheck.8;, &man.quotaon.8;, эсвэл 
 	&man.quotaoff.8; тушаалуудыг та заавал ажиллуулах ёсгүй юм. Гэхдээ 
 	тэдгээрийн хийдэг үйлдлүүдтэй танилцахын тулд тэдгээрийн гарын авлагын хуудаснуудыг 
 	уншихыг хүсэж болох юм.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Ноогдлын хязгаарлалтуудыг тохируулах нь</title>
       <indexterm>
         <primary>дискний ноогдлууд</primary>
         <secondary>хязгаарлалтууд</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>Та ноогдлыг идэвхжүүлж өөрийн системийг тохируулсны дараа тэдгээр нь 
 	яг жинхэнэдээ идэвхтэй болсон эсэхийг шалгаарай. Үүнийг хийх хялбар арга нь 
 	дараах тушаалыг ажиллуулах явдал юм:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>quota -v</userinput></screen>
 
       <para>Та ноогдлууд идэвхжүүлэгдсэн файлын систем бүрийн хувьд дискний хэрэглээ 
 	болон тухайн үеийн ноогдлын хязгаарлалтуудын ерөнхий нэг мөр үр дүнг харах 
 	ёстой.</para>
 
       <para>Та одоо &man.edquota.8; тушаал ашиглан ноогдлын хязгаарлалтуудыг 
 	зааж өгч эхлэхэд бэлэн боллоо.</para>
 
       <para>Хэрэглэгч эсвэл бүлгийн хуваарилж болох дискний зай болон тэд хичнээн файл 
 	үүсгэж болох хэмжээний хязгаарлалтуудыг хүчлэн зааж өгч болох хэд хэдэн сонголт танд 
 	байдаг. Та хуваарилалтыг дискний зай (блок ноогдлууд) эсвэл файлын тоо (inode ноогдлууд) 
 	эсвэл хоёулангийн хослолоор хязгаарлан өгч болно. Эдгээр хязгаарлалт бүр дараа нь 
 	хоёр зэрэглэлт хуваагддаг: энэ нь хатуу ба зөөлөн хязгаарлалтууд юм.</para>
 
       <indexterm><primary>хатуу хязгаарлалт</primary></indexterm>
       <para>Хатуу хязгаарлалтаас илүү гарч болохгүй. Хэрэглэгч өөрийн хатуу хязгаарлалтад 
 	хүрэхэд асуудалтай байгаа файлын систем дээр хэрэглэгч ямар ч хуваарилалт хийж 
 	чадахгүй болно. Жишээ нь хэрэв хэрэглэгч файлын систем дээр 500 кбайт хатуу 
 	хязгаарлалттай бөгөөд 490 кбайтыг одоогоор ашиглаж байгаа бол хэрэглэгч 
 	зөвхөн 10 кбайтыг нэмж хуваарилж чадна. 11 кбайт нэмж хуваарилахыг оролдох нь 
 	амжилтгүй болох болно.</para>
 
       <indexterm><primary>зөөлөн хязгаарлалт</primary></indexterm>
       <para>Нөгөө талаас зөөлөн хязгаарлалтууд нь тодорхой хугацааны туршид илүү гарч 
 	болно. Энэ хугацааг энэрэнгүй хугацаа гэдэг бөгөөд анхдагчаар нэг долоо хоног 
 	байдаг. Хэрэв хэрэглэгч өөрийн зөөлөн хязгаарлалтаас илүү гарсан хэвээр 
 	энэрэнгүй хугацааг өнгөрөх юм бол зөөлөн хязгаарлалт нь хатуу хязгаарлалт болж 
 	дахин хуваарилалтыг зөвшөөрдөггүй. Хэрэглэгч зөөлөн хязгаарлалтаас доош 
 	орвол энэрэнгүй хугацаа дахин тавигдах болно.</para>
 
       <para>Дараах нь &man.edquota.8; тушаалыг ажиллуулах үед таны харж болох 
 	гаралтын жишээ юм. &man.edquota.8; тушаалыг ажиллуулахад 
 	<envar>EDITOR</envar> орчны хувьсагчид заагдсан засварлагч уруу 
 	эсвэл <envar>EDITOR</envar> хувьсагч заагдаагүй бол 
 	<application>vi</application> засварлагч уруу таныг оруулах бөгөөд энэ нь 
 	ноогдлын хязгаарлалтуудыг засварлах боломжийг танд олгоно.</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>edquota -u test</userinput></screen>
 
       <programlisting>Quotas for user test:
 /usr: kbytes in use: 65, limits (soft = 50, hard = 75)
         inodes in use: 7, limits (soft = 50, hard = 60)
 /usr/var: kbytes in use: 0, limits (soft = 50, hard = 75)
         inodes in use: 0, limits (soft = 50, hard = 60)</programlisting>
 
       <para>Та ноогдлууд идэвхжүүлэгдсэн файлын систем бүрийн хувьд хоёр мөрийг ердийн үед 
 	харах болно. Нэг мөр нь блокийн хязгаарлалтад, нөгөө мөр нь inode хязгаарлалтад 
 	зориулагддаг. Ноогдлын хязгаарлалтуудыг өөрчлөхийн тулд та ердөө л утгыг шинэчлэхийг хүсэж 
 	байгаа утгаараа солих хэрэгтэй. Жишээ нь энэ хэрэглэгчийн блок хязгаарлалтыг 
 	зөөлөн хязгаарлалт 50, хатуу хязгаарлалт 75 байсныг зөөлөн хязгаарлалт 500 болон 
 	хатуу хязгаарлалт 600 болгон өсгөхийн тулд дараах:</para>
 
       <programlisting>/usr: kbytes in use: 65, limits (soft = 50, hard = 75)</programlisting>
 
       <para>мөрийг доорх шиг болгож өөрчлөх хэрэгтэй:</para>
 
       <programlisting>/usr: kbytes in use: 65, limits (soft = 500, hard = 600)</programlisting>
 
       <para>Таныг засварлагчаас гарсны дараа шинэ ноогдлын хязгаарлалтууд 
 	байрандаа орох болно.</para>
 
       <para>Заримдаа ноогдлын хязгаарлалтуудыг зарим UID-ийн хүрээний хувьд 
 	зааж өгөх шаардлага гардаг. Үүнийг &man.edquota.8; тушаалд 
 	<option>-p</option> тохируулгыг ашиглан хийдэг. Эхлээд хэрэглэгчид 
 	хүссэн ноогдлын хязгаарлалтаа зааж өгөөд дараа нь 
 	<command>edquota -p protouser startuid-enduid</command> 
 	тушаалыг ажиллуулна. Жишээ нь хэрэв хэрэглэгч <username>test</username> 
 	хүссэн ноогдлын хязгаарлалттай байгаа бол энэ ноогдлын хязгаарлалтыг 
 	10,000-с 19,999 хүртэлх UID-уудад хувилж хамааруулахын тулд дараах тушаалыг 
 	ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>edquota -p test 10000-19999</userinput></screen>
 
       <para>Дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.edquota.8; гарын авлагын хуудаснаас үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Ноогдлын хязгаарлалтууд болон дискний хэрэглээг шалгах нь</title>
       <indexterm>
         <primary>дискний ноогдлууд</primary>
         <secondary>шалгах нь</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>Ноогдлын хязгаарлалтууд болон дискний хэрэглээг шалгахын тулд 
 	та &man.quota.1; эсвэл &man.repquota.8; тушаалын нэгийг 
 	ашиглаж болно. &man.quota.1; тушаалыг хэрэглэгч эсвэл бүлгийн 
 	ноогдлууд болон дискний зайг шалгахад хэрэглэж болно. Хэрэглэгч нь 
 	зөвхөн өөрийн ноогдол болон өөрийн гишүүн бүлгийн ноогдлыг шалгаж 
 	чадна. Зөвхөн супер хэрэглэгч бүх хэрэглэгч болон бүлгийн ноогдлуудыг 
 	харж болно. &man.repquota.8; тушаалыг ноогдлууд идэвхжүүлэгдсэн 
 	файлын системүүдийн хувьд бүх ноогдлууд болон дискний хэрэглээний 
 	ерөнхий дүнг авахад хэрэглэж болно.</para>
 
       <para>Дараах нь хоёр файлын систем дээр ноогдлын хязгаарлалттай хэрэглэгчийн 
 	хувьд <command>quota -v</command> тушаалын жишээ гаралт 
 	юм.</para>
 
       <programlisting>Disk quotas for user test (uid 1002):
      Filesystem  usage    quota   limit   grace   files   quota   limit   grace
            /usr      65*     50      75   5days       7      50      60
        /usr/var       0      50      75               0      50      60</programlisting>
 
       <indexterm><primary>энэрэнгүй хугацаа</primary></indexterm>
       <para>Дээрх жишээний <filename>/usr</filename> файлын систем дээр 
 	хэрэглэгч 50 кбайтын зөөлөн хязгаарлалтыг 15 кбайтаар илүүдүүлсэн 
 	байгаа бөгөөд 5 хоногийн энэрэнгүй хугацаа үлдсэн байна. Од 
 	<literal>*</literal> тэмдэгт нь хэрэглэгч өөрийн ноогдлын хязгаарлалтаас 
 	илүү гарсныг харуулж байна.</para>
 
       <para>Ердийн үед хэрэглэгч ямар ч дискний зай ашиглаагүй байгаа тийм файлын системүүд, 
 	файлын системийн хувьд ноогдлын хязгаарлалт байсан ч гэсэн &man.quota.1; тушаалын 
 	гаралтад  харагддаггүй байна. <option>-v</option> тохируулга нь тэдгээр 
 	файлын системүүдийг харуулах бөгөөд дээрх жишээн дээр 
 	<filename>/usr/var</filename> файлын системийг харуулж 
 	байна.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>NFS дээгүүрх ноогдлууд</title>
       <indexterm><primary>NFS</primary></indexterm>
 
       <para>Ноогдлууд нь NFS сервер дээр ноогдлын дэд системээр хянагддаг. 
 	&man.rpc.rquotad.8; демон нь NFS клиентүүд дээр өөрсдийн ноогдлын 
 	статистикуудыг хэрэглэгчдэд үзэх боломжийг олгож ноогдлын мэдээллийг тэдгээр 
 	машинууд дээр &man.quota.1; тушаалд бэлэн болгож өгдөг.</para>
 
       <para><command>rpc.rquotad</command>-г 
 	<filename>/etc/inetd.conf</filename> файлд ингэж идэвхжүүлнэ:</para>
 
       <programlisting>rquotad/1      dgram rpc/udp wait root /usr/libexec/rpc.rquotad rpc.rquotad</programlisting>
 
       <para>Одоо <command>inetd</command>-г дахин ачаал:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>kill -HUP `cat /var/run/inetd.pid`</userinput></screen>
     </sect2>
   </sect1>
 
 
   <sect1 id="disks-encrypting">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Лаки</firstname>
 	  <surname>Грийн</surname>
 	  <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  <affiliation>
 	    <address><email>shamrock@cypherpunks.to</email></address>
 	  </affiliation>
 	</author>
       </authorgroup>
       <!-- 11 MARCH 2003 -->
     </sect1info>
 
     <title>Дискний хуваалтуудыг шифрлэх нь</title>
     <indexterm>
       <primary>дискнүүд</primary>
       <secondary>шифрлэх нь</secondary></indexterm>
 
     <para>FreeBSD нь өгөгдөлд зөвшөөрөгдөөгүй хандах хандалтын эсрэг 
 	маш сайн шууд хамгаалалтуудыг санал болгодог. Файлын зөвшөөрлүүд болон 
 	Mandatory Access Control (MAC) буюу Албадмал Хандалт Хяналт 
 	(<xref linkend="mac">-г үзнэ үү) нь компьютер ассан, үйлдлийн систем 
 	идэвхтэй байх үед зөвшөөрөлгүй гуравдагч нөхдүүдийг өгөгдөлд хандахаас 
 	хамгаалахад тусалдаг. Гэхдээ хэрэв халдагч компьютерт физик хандалт олж аван 
 	компьютерийн хатуу хөтчийг өөр систем уруу зөөн эмзэг өгөгдлийг хуулж шинжилгээ хийж чадах 
 	бол үйлдлийн системийн мөрдүүлдэг зөвшөөрлүүд нь хамааралгүй болох юм.</para>
 
     <para>Халдагч хэрхэн хатуу диск эсвэл унтраасан компьютерийг эзэмшсэнээс үл хамаарч 
 	&os; дээрх <application>GEOM Based Disk Encryption (gbde)</application> 
 	буюу GEOM дээр тулгуурласан дискний шифрлэлт болон <command>geli</command> 
 	криптограф дэд системүүд нь компьютерийн файлын системүүд дээрх өгөгдлийг 
 	бүр чухал эх үүсвэрүүд бүхий, зорилгодоо хүрэхээр ихээхэн чармайсан халдагчдаас 
 	хамгаалж чадах юм. Зөвхөн тухайн файл бүрийг шифрлэдэг ярвигтай шифрлэлтийн 
 	аргуудаас ялгаатай нь <command>gbde</command> болон <command>geli</command> 
 	нь бүх файлын системүүдийг харагдаж мэдэгдэхгүйгээр шифрлэдэг. Хатуу дискний 
 	хавтгайд цэвэр текст хэзээ ч бичигддэггүй.</para>
 
     <sect2>
       <title><application>gbde</application>-ээр диск шифрлэх</title>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title><username>root</username> болно</title>
 
 	  <para><application>gbde</application>-г тохируулахад супер хэрэглэгчийн 
 		эрхүүдийг шаарддаг.</para>
 
 	  <screen>&prompt.user; <userinput>su -</userinput>
 Password:</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Цөмийн тохиргооны файлдаа &man.gbde.4; дэмжлэгийг нэмнэ</title>
 
 	  <para>Дараах мөрийг цөмийн тохиргооны файлдаа нэмнэ:</para>
 
 	  <para><literal>options GEOM_BDE</literal></para>
 
 	  <para>Цөмөө <xref linkend="kernelconfig">-д тайлбарласны дагуу дахин бүтээнэ.</para>
 
 	  <para>Шинэ цөм уруугаа дахин ачаална.</para>
 	</step>
 
         <step>
           <para>Цөмийг дахин бүтээхээс өөр нэг арга нь <command>kldload</command>
 		ашиглаж &man.gbde.4;-г ачаалах явдал юм:</para>
 
           <screen>&prompt.root; <userinput>kldload geom_bde</userinput></screen>
 
         </step>
       </procedure>
 
     <sect3>
       <title>Шифрлэгдсэн хатуу хөтчүүдийг бэлдэх нь</title>
 
       <para>Дараах жишээ нь таныг өөрийн систем уруу шинэ хатуу хөтөч нэмж 
 	ганц шифрлэгдсэн хуваалтыг агуулна гэж тооцдог. Энэ хуваалт нь 
 	<filename>/private</filename> гэж холбогдох болно. 
 	<application>gbde</application> нь 
 	<filename>/home</filename> болон <filename>/var/mail</filename>-г 
 	бас шифрлэхэд ашиглагддаг боловч энэ нь энэ танилцуулгын хүрээнээс хальж 
 	илүү төвөгтэй заавруудыг шаарддаг.</para>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title>Шинэ хатуу хөтчийг нэмнэ</title>
 
 	  <para>Шинэ хөтчийг систем уруу <xref
 	    linkend="disks-adding">-д тайлбарласны дагуу нэмнэ. Энэ жишээн 
 		дээр шинэ хатуу хөтчийн хуваалт <filename>/dev/ad4s1c</filename> 
 		гэж нэмэгдсэн байгаа. <filename>/dev/ad0s1<replaceable>*</replaceable></filename> 
 		төхөөрөмжүүд нь жишээ систем дээр байгаа стандарт FreeBSD хуваалтуудыг 
 		харуулж байна.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>ls /dev/ad*</userinput>
 /dev/ad0        /dev/ad0s1b     /dev/ad0s1e     /dev/ad4s1
 /dev/ad0s1      /dev/ad0s1c     /dev/ad0s1f     /dev/ad4s1c
 /dev/ad0s1a     /dev/ad0s1d     /dev/ad4</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>gbde цоож файлуудыг агуулах санг үүсгэнэ</title>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /etc/gbde</userinput></screen>
 
 	  <para><application>gbde</application> цоож файл нь шифрлэгдсэн хуваалтуудад 
 		хандахад <application>gbde</application>-д шаардагдах мэдээллийг 
 		агуулдаг. Цоож файлд хандах боломжгүй бол <application>gbde</application> 
 		нь шифрлэгдсэн хуваалтын агуулсан өгөгдлийг хөндлөнгийн их хүч шаардсан оролцоогүйгээр 
 		буцааж тайлж чадахгүй юм. Үүнийг програм хангамж дэмждэггүй. 
 		Шифрлэгдсэн хуваалт бүр тусдаа цоож файл ашигладаг.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>gbde хуваалтыг эхлүүлнэ</title>
 
 	  <para><application>gbde</application> хуваалт ашиглагдаж эхлэхээсээ өмнө 
 		эхэлж тохируулагдсан байх шаардлагатай. Энэ эхний тохируулга нь зөвхөн нэг 
 		удаа хийгдэх ёстой:</para>
 
-	  <screen>&prompt.root; <userinput>gbde init /dev/ad4s1c -i -L /etc/gbde/ad4s1c</userinput></screen>
+	  <screen>&prompt.root; <userinput>gbde init /dev/ad4s1c -i -L /etc/gbde/ad4s1c.lock</userinput></screen>
 
 	  <para>&man.gbde.8; нь загварт төрөл бүрийн тохиргооны сонголтуудыг зааж 
 		өгөх боломжийг танд өгч таны засварлагчийг онгойлгох болно. UFS1
 	    	эсвэл UFS2-той ашиглахын тулд sector_size-г 2048 гэж заана:</para>
 
 	  <programlisting>$<!-- This is not the space you are looking
 for-->FreeBSD: src/sbin/gbde/template.txt,v 1.1 2002/10/20 11:16:13 phk Exp $
 #
 # Sector size is the smallest unit of data which can be read or written.
 # Making it too small decreases performance and decreases available space.
 # Making it too large may prevent filesystems from working.  512 is the
 # minimum and always safe.  For UFS, use the fragment size
 #
 sector_size     =       2048
 [...]
 </programlisting>
 
 	  <para>&man.gbde.8; нь өгөгдлийг аюулгүй болгоход хэрэглэгдэх ёстой нэвтрэх 
 		үгийг хоёр удаа бичихийг танаас хүснэ. Нэвтрэх үг нь хоёуланд нь адил 
 		байх ёстой. <application>gbde</application>-ийн таны өгөгдлийг 
 		хамгаалах чадвар таны сонгосон нэвтрэх үгийн чанараас бүхэлдээ 
 		хамаарна.
 	  <footnote>
           <para>Амархан тогтоож болох аюулгүй нэвтрэх үгийг хэрхэн сонгох талаар 
 		зөвлөгөөнүүдийг <ulink
 	    url="http://world.std.com/~reinhold/diceware.html">Diceware
 	    Passphrase</ulink> вэб хуудаснаас үзнэ үү.</para></footnote></para>
 
 	  <para><command>gbde init</command> тушаал нь таны 
 		<application>gbde</application> хуваалтад зориулж цоож файлыг 
-		үүсгэх бөгөөд энэ жишээн дээр <filename>/etc/gbde/ad4s1c</filename> 
-		гэж хадгалагдсан байна.</para>
+		үүсгэх бөгөөд энэ жишээн дээр <filename>/etc/gbde/ad4s1c.lock</filename> 
+		гэж хадгалагдсан байна.	<application>gbde</application> цоож файлууд
+		нь <filename>/etc/rc.d/gbde</filename> эхлүүлэх скриптээр 
+		зөв танигдахын тулд <quote>.lock</quote> гэж төгсөх ёстой.</para>
 
 	  <caution>
 	    <para><application>gbde</application> цоож файлууд нь шифрлэгдсэн 
 		хуваалтуудын агуулгатай цуг нөөцлөгдөх <emphasis>ёстой</emphasis>. 
 		Зөвхөн цоож файлыг устгах нь шийдсэн халдагч
 		<application>gbde</application> хуваалтыг буцааж тайлахаас 
 		хамгаалж чаддаггүй бөгөөд цоож файлгүйгээр хууль ёсны эзэмшигч 
 		нь шифрлэгдсэн хуваалт дээрх өгөгдөлд &man.gbde.8; болон түүнийг зохиогчийн 
 		ерөөсөө дэмждэггүй, их хүч шаардсан ажиллагаагүйгээр хандаж чадахгүй болох 
 		юм.</para>
 	  </caution>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шифрлэгдсэн хуваалтыг цөмд залгана</title>
 
-	  <screen>&prompt.root; <userinput>gbde attach /dev/ad4s1c -l /etc/gbde/ad4s1c</userinput></screen>
+	  <screen>&prompt.root; <userinput>gbde attach /dev/ad4s1c -l /etc/gbde/ad4s1c.lock</userinput></screen>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн хуваалтыг эхэлж тохируулж байх үед таны сонгосон нэвтрэх 
 		үгийг оруулахыг танаас асуух болно. Шинэ шифрлэгдсэн төхөөрөмж 
 		<filename>/dev</filename> дотор 
 		<filename>/dev/device_name.bde</filename> гэж гарч 
 		ирнэ:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>ls /dev/ad*</userinput>
 /dev/ad0        /dev/ad0s1b     /dev/ad0s1e     /dev/ad4s1
 /dev/ad0s1      /dev/ad0s1c     /dev/ad0s1f     /dev/ad4s1c
 /dev/ad0s1a     /dev/ad0s1d     /dev/ad4        /dev/ad4s1c.bde</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шифрлэгдсэн төхөөрөмж дээр файлын систем үүсгэнэ</title>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн төхөөрөмж цөмд залгагдсаны дараа та энэ төхөөрөмж дээр 
 		файлын систем үүсгэж болно. Шифрлэгдсэн төхөөрөмж дээр файлын 
 		систем үүсгэхийн тулд &man.newfs.8;-г ашиглана. Хуучин UFS1 
 		файлын системийг эхлүүлснээс шинэ UFS2 файлын системийг эхлүүлэх нь 
 		хамаагүй хурдан учраас &man.newfs.8;-г <option>-O2</option> 
 		тохируулгатай хэрэглэхийг зөвлөдөг.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>newfs -U -O2 /dev/ad4s1c.bde</userinput></screen>
 
 	  <note>
 	    <para>&man.newfs.8; тушаал нь төхөөрөмжийн нэрэндээ 
 		<filename><replaceable>*</replaceable>.bde</filename> гэж 
 		өргөтгөлөөр танигдах залгагдсан <application>gbde</application> 
 		хуваалт дээр хийгдэх ёстой.</para>
 	  </note>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шифрлэгдсэн хуваалтыг холбоно</title>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн файлын системд зориулж холбох цэгийг үүсгэнэ.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /private</userinput></screen>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн файлын системийг холбоно.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/ad4s1c.bde /private</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шифрлэгдсэн файлын систем байгаа эсэхийг шалгана</title>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн файлын систем одоо &man.df.1;-д харагдаж 
 		ашиглахад бэлэн болох ёстой.</para>
 
 	  <screen>&prompt.user; <userinput>df -H</userinput>
 Filesystem        Size   Used  Avail Capacity  Mounted on
 /dev/ad0s1a      1037M    72M   883M     8%    /
 /devfs            1.0K   1.0K     0B   100%    /dev
 /dev/ad0s1f       8.1G    55K   7.5G     0%    /home
 /dev/ad0s1e      1037M   1.1M   953M     0%    /tmp
 /dev/ad0s1d       6.1G   1.9G   3.7G    35%    /usr
 /dev/ad4s1c.bde   150G   4.1K   138G     0%    /private</screen>
 	</step>
       </procedure>
     </sect3>
 
     <sect3>
       <title>Байгаа шифрлэгдсэн файлын системүүдийг холбох нь</title>
 
       <para>Ачаалалт бүрийн дараа ямар ч шифрлэгдсэн файлын системүүдийг 
 	ашиглаж эхлэхээсээ өмнө цөмд дахин залгаж, алдааг нь шалгаж холбож болно.
 	Шаардлагатай тушаалуудыг  <username>root</username> хэрэглэгч 
 	ажиллуулах ёстой гэж үздэг.</para>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title>gbde хуваалтыг цөмд залгана</title>
 
-	  <screen>&prompt.root; <userinput>gbde attach /dev/ad4s1c -l /etc/gbde/ad4s1c</userinput></screen>
+	  <screen>&prompt.root; <userinput>gbde attach /dev/ad4s1c -l /etc/gbde/ad4s1c.lock</userinput></screen>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн <application>gbde</application> хуваалтыг 
 		эхэлж тохируулж байх үед таны сонгосон нэвтрэх үгийг оруулахыг 
 		танаас асуух болно.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Файлын систем дээр алдааг шалгана</title>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн файлын системүүд нь автоматаар холбогдохын тулд 
 		<filename>/etc/fstab</filename> файлд одоохондоо 
 		жагсаагдах боломжгүй учир файлын системүүд дээр алдаа байгаа эсэхийг 
 		шалгаж тэдгээрийг холбохоос өмнө &man.fsck.8;-г гараар ажиллуулах ёстой.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>fsck -p -t ffs /dev/ad4s1c.bde</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шифрлэгдсэн файлын системийг холбоно</title>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/ad4s1c.bde /private</userinput></screen>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн файлын систем одоо ашиглахад бэлэн боллоо.</para>
 	</step>
       </procedure>
 
       <sect4>
 	<title>Шифрлэгдсэн хуваалтуудыг автоматаар холбох нь</title>
 
 	<para>Шифрлэгдсэн хуваалтыг автоматаар залган шалгаж холбох скриптийг үүсгэж 
 		болох боловч аюулгүй байдлын шалтгаанаас болоод скрипт нь 
 		&man.gbde.8; нууц үгийг агуулсан байх ёсгүй. Харин эдгээр 
 		скриптүүдийг гараар ажиллуулж нууц үгийг консол эсвэл &man.ssh.1;-ээр 
 		оруулахыг зөвлөдөг.</para>
 
 	<para>Өөр нэг арга нь <filename>rc.d</filename> скрипт байдаг. Энэ 
 		скриптийн нэмэлт өгөгдлүүдийг &man.rc.conf.5;-оор дамжуулж болно, 
 		жишээ нь:</para>
 
 	<programlisting>gbde_autoattach_all="YES"
-gbde_devices="ad4s1c"</programlisting>
+gbde_devices="ad4s1c"
+gbde_lockdir="/etc/gbde"</programlisting>
 
 	<para>Энэ нь <application>gbde</application> нэвтрэх үгийг ачаалах 
 	үед оруулахыг шаарддаг. Зөв нэвтрэх үгийг бичсэний дараа 
 	<application>gbde</application> шифрлэгдсэн хуваалт автоматаар 
 	холбогдох болно. Энэ нь <application>gbde</application>-г 
 	зөөврийн компьютер дээр хэрэглэж байгаа үед их ашигтай байдаг.</para>
       </sect4>
     </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>gbde-ийн ажиллуулдаг криптограф хамгаалалтууд</title>
 
 	<para>&man.gbde.8; нь 128-bit AES-ийг CBC горимд ашиглан сектор ачааг 
 	шифрлэдэг. Диск дээрх сектор бүр өөр өөр AES түлхүүрээр шифрлэгддэг. 
 	Секторын түлхүүрүүд хэрэглэгчийн оруулсан нэвтрэх үгээс хэрхэн гаргагддаг зэрэг 
 	<application>gbde</application>-ийн криптограф дизайны талаар 
 	дэлгэрэнгүйг &man.gbde.4;-ээс үзнэ үү.</para>
       </sect3>
 
       <sect3>
 	<title>Нийцтэй байдлын асуудлууд</title>
 
 	<para>&man.sysinstall.8; нь <application>gbde</application>-шифрлэгдсэн 
 	төхөөрөмжүүдтэй нийцгүй байдаг. Бүх 
 	<devicename><replaceable>*</replaceable>.bde</devicename> төхөөрөмжүүдийг 
 	&man.sysinstall.8; эхлүүлэхээс өмнө цөмөөс салгасан байх ёстой бөгөөд 
 	ингэхгүй бол энэ нь төхөөрөмжүүдийг шалгаж эхлэхдээ сүйрэх болно. Бидний жишээн 
 	дээр ашиглагдсан шифрлэгдсэн төхөөрөмжийг салгахдаа дараах тушаалыг 
 	ашиглана:</para>
 	<screen>&prompt.root; <userinput>gbde detach /dev/ad4s1c</userinput></screen>
 
       <para>Мөн &man.vinum.4; нь &man.geom.4; дэд системийг 
 	ашигладаггүйг анхаараарай, та <application>gbde</application>-г 
 	<application>vinum</application> эзлэхүүнүүдтэй ашиглаж 
 	болохгүй.</para>
       </sect3>
 
     </sect2>
 
     <sect2>
       <sect2info>
 	<authorgroup>
 	  <author>
 	    <firstname>Даниэл</firstname>
 	    <surname>Гэрзо</surname>
 	    <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  </author>
 	</authorgroup>
 	<!-- Date of writing: 28 November 2005 -->
       </sect2info>
 
       <title><command>geli</command>-ээр диск шифрлэх нь</title>
 
       <para>Шинэ криптограф GEOM ангилал &os; 6.0-с эхлэн 
 	<command>geli</command> гэж орж иржээ. Үүнийг одоогоор 
 	&a.pjd; хөгжүүлж байгаа болно. <command>geli</command> нь 
 	<command>gbde</command>-ээс өөр бөгөөд энэ нь өөр боломжуудыг 
 	санал болгож криптограф үйлдэлдээ өөр схемийг ашигладаг.</para>
 
       <para>&man.geli.8;-ийн хамгийн чухал боломжууд бол:</para>
 
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para>&man.crypto.9; тогтолцоог ашигладаг &mdash; 
 		криптограф тоног төхөөрөмж бэлэн болоход <command>geli</command>
 		түүнийг автоматаар ашигладаг.</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para>Олон криптограф алгоритмуудыг дэмждэг (одоогоор AES, Blowfish, 
 		болон 3DES).</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para>root хуваалтыг шифрлэх боломжийг олгодог. Шифрлэгдсэн root 
 		хуваалтад хандахад хэрэглэгддэг нэвтрэх үгийг систем ачаалахад 
 		асуудаг.</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para>Бие биеэндээ хамааралгүй хоёр түлхүүрүүдийг ашиглахыг 
 		зөвшөөрдөг (өөрөөр хэлбэл <quote>key</quote> болон 
 		<quote>company key</quote>).</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para><command>geli</command> нь хурдан байдаг. Энгийн сектороос сектор уруу 
 		шифрлэлтийг хийдэг.</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para>Мастер түлхүүрүүдийг нөөцлөх ба сэргээхийг зөвшөөрдөг. Хэрэглэгч 
 		өөрийн түлхүүрүүдийг устгах хэрэгтэй болоход нөөцөөс түлхүүрүүдийг 
 		сэргээж өгөгдөлд дахин хандах боломжтой болох юм.</para>
 	</listitem>
 	<listitem>
 	  <para>Дискийг санамсаргүй, нэг удаагийн түлхүүрээр залгахыг 
 		зөвшөөрдөг &mdash; энэ нь swap хуваалтууд болон түр зуурын 
 		файлын системүүдэд ашигтай байдаг.</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para><command>geli</command>-ийн илүү боломжуудыг &man.geli.8;-ийн 
 	гарын авлагын хуудаснаас олж болно.</para>
 
       <para>Дараагийн алхмууд нь <command>geli</command>-ийн дэмжлэгийг &os; цөмд 
 	хэрхэн идэвхжүүлэхийг тайлбарлах бөгөөд шинэ <command>geli</command> 
 	шифрлэлт үзүүлэгчийг хэрхэн үүсгэх болон ашиглах талаар өгүүлэх болно.</para>
 
       <para><command>geli</command>-г ашиглахын тулд та &os; 6.0-RELEASE болон 
 	түүнээс дээшхи хувилбарыг хэрэглэж байх ёстой. Цөмд өөрчлөлтүүд шаардлагатай учраас 
 	супер хэрэглэгчийн эрхүүд хэрэгтэй болно.</para>
 
       <procedure>
 	<step>
 	  <title>Цөмд <command>geli</command> дэмжлэгийг 
 		нэмэх нь</title>
 
 	  <para>Дараах мөрийг цөмийн тохиргооны файлд нэмнэ:</para>
 
 	  <programlisting>options GEOM_ELI
 device crypto</programlisting>
 
 	  <para>Цөмөө <xref linkend="kernelconfig">-д тайлбарласны дагуу дахин бүтээнэ.</para>
 
 	  <para>Мөн <command>geli</command> модулийг ачаалах үед дуудаж болно. 
 		Дараах мөрийг <filename>/boot/loader.conf</filename> файлд 
 		нэмнэ:</para>
 
 	  <programlisting>geom_eli_load="YES"</programlisting>
 
 	  <para>&man.geli.8; нь одоо цөмд дэмжигдсэн байх ёстой.</para>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Мастер түлхүүр үүсгэх нь</title>
 
 	  <para>Дараах жишээ нь түлхүүр файлыг хэрхэн үүсгэх талаар тайлбарлах бөгөөд 
 		энэ нь <filename role="directory">/private</filename> доор 
 		холбогдсон шифрлэгдсэн үзүүлэгчийн Мастер түлхүүрийн хэсэг болон 
 		ашиглагдах болно. Түлхүүр файл нь Мастер түлхүүрийг шифрлэхэд 
 		хэрэглэгдэх зарим санамсаргүй өгөгдлийг өгөх болно. Мастер түлхүүр нь 
 		нэвтрэх үгээр бас хамгаалагдах болно. Үзүүлэгчийн секторын хэмжээ 
 		4kB том байх болно. Мөн энэ хэлэлцүүлэг нь <command>geli</command> 
 		үзүүлэгчийг хэрхэн залгаж түүн дээр файлын систем үүсгэх, хэрхэн түүнийг 
 		холбож ажиллах болон төгсгөлд нь хэрхэн салгах талаар тайлбарлах 
 		болно.</para>
 
 	  <para>Илүү сайн ажиллагааг хангахын тулд секторын том хэмжээг (4kB ч юм уу) 
 		ашиглахыг зөвлөдөг.</para>
 
 	  <para>Мастер түлхүүр нь нэвтрэх үгээр хамгаалагдах бөгөөд түлхүүр файлд зориулагдсан 
 		өгөгдлийн эх нь <filename>/dev/random</filename> байх болно. 
 		Бидний үзүүлэгч гэж нэрлэдэг <filename>/dev/da2.eli</filename>-ийн 
 		секторын хэмжээ 4kB байх болно.</para> 
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/random of=/root/da2.key bs=64 count=1</userinput>
 &prompt.root; <userinput>geli init -s 4096 -K /root/da2.key /dev/da2</userinput>
 Enter new passphrase:
 Reenter new passphrase:</screen>
 
 	  <para>Нэвтрэх үг болон түлхүүр файлыг хоёуланг нь заавал ашиглах шаардлагагүй; 
 		Мастер түлхүүрийг нууцлах аль ч аргыг тусад нь ашиглаж болно.</para>
 
 	  <para>Хэрэв түлхүүр файл <quote>-</quote> гэж өгөгдсөн бол стандарт 
 		оролтыг ашиглана. Энэ жишээ нь нэгээс олон түлхүүр файлыг 
 		хэрхэн ашиглаж болох талаар харуулж байна.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>cat keyfile1 keyfile2 keyfile3 | geli init -K - /dev/da2</userinput></screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Үзүүлэгчийг үүсгэсэн түлхүүрийн тусламжтай залгах нь</title>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>geli attach -k /root/da2.key /dev/da2</userinput>
 Enter passphrase:</screen>
 
 	  <para>Шинэ цэвэр текст төхөөрөмж 
 		<filename>/dev/<replaceable>da2</replaceable>.eli</filename>
 		гэж нэрлэгдэх болно.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>ls /dev/da2*</userinput>
 /dev/da2  /dev/da2.eli</screen>
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Шинэ файлын системийг үүсгэх нь</title>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/random of=/dev/da2.eli bs=1m</userinput>
 &prompt.root; <userinput>newfs /dev/da2.eli</userinput>
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/da2.eli /private</userinput></screen>
 
 	<para>Шифрлэгдсэн файлын систем &man.df.1;-д харагдаж 
 		ашиглахад бэлэн болох ёстой:</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>df -H</userinput>
 Filesystem     Size   Used  Avail Capacity  Mounted on
 /dev/ad0s1a    248M    89M   139M    38%    /
 /devfs         1.0K   1.0K     0B   100%    /dev
 /dev/ad0s1f    7.7G   2.3G   4.9G    32%    /usr
 /dev/ad0s1d    989M   1.5M   909M     0%    /tmp
 /dev/ad0s1e    3.9G   1.3G   2.3G    35%    /var
 /dev/da2.eli   150G   4.1K   138G     0%    /private</screen>
 
 	</step>
 
 	<step>
 	  <title>Үзүүлэгчийг холбосныг салгаж залгасныг болиулах</title>
 
 	  <para>Шифрлэгдсэн хуваалт дээрх ажил хийгдэж дуусаад 
 		<filename role="directory">/private</filename> хуваалт 
 		хэрэггүй болох үед <command>geli</command> шифрлэгдсэн 
 		хуваалтыг холбосноо салган цөмд залгаснаа бас салгах нь зүйтэй 
 		юм.</para>
 
 	  <screen>&prompt.root; <userinput>umount /private</userinput>
 &prompt.root; <userinput>geli detach da2.eli</userinput></screen>
 	</step>
       </procedure>
 
       <para>&man.geli.8;-ийг хэрэглэх тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг гарын авлагын хуудаснаас 
 	олж болно.</para>
 
       <sect3>
 	<title><filename>geli</filename> <filename>rc.d</filename> скриптийг ашиглах нь</title>
 
 	<para><command>geli</command> нь <command>geli</command>-ийн 
 	хэрэглээг хялбаршуулахад ашиглаж болох <filename>rc.d</filename> 
 	скрипттэй цуг ирдэг. <command>geli</command>-г &man.rc.conf.5;-оор 
 	тохируулах жишээг дараахаас харж болно:</para>
 
 	<programlisting>geli_devices="da2"
 geli_da2_flags="-p -k /root/da2.key"</programlisting>
 
 	<para>Энэ нь <filename>/dev/da2</filename>-г 
 	Мастер түлхүүр файл нь <filename>/root/da2.key</filename>-д байрлах 
 	<command>geli</command> үзүүлэгч гэж тохируулах бөгөөд 
 	үзүүлэгчийг залгаж байхдаа <command>geli</command> нь 
 	нэвтрэх үгийг ашиглахгүй (хэрэв <option>-P</option> сонголт 
 	<literal>geli init</literal> хийгдэх үед өгөгдсөн тохиолдолд энэ нь 
 	ашиглагдах боломжтой). Систем нь <command>geli</command> 
 	үзүүлэгчийг цөмөөс систем унтрахаас өмнө салгах болно.</para>
 
 	<para><filename>rc.d</filename>-г тохируулах талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл 
 		энэхүү гарын авлагын <link linkend="configtuning-rcd">rc.d</link> 
 		хэсэгт байгаа болно.</para>
       </sect3>
     </sect2>	
   </sect1>
 
 
   <sect1 id="swap-encrypting">
     <sect1info>
       <authorgroup>
 	<author>
 	  <firstname>Крисчан</firstname>
 	  <surname>Брюффэр</surname>
 	  <contrib>Бичсэн </contrib>
 	</author>
       </authorgroup>
     </sect1info>
 
     <title>Swap зайг шифрлэх</title>
     <indexterm>
       <primary>swap</primary>
       <secondary>шифрлэх</secondary>
     </indexterm>
 
     <para>&os; дээрх swap-ийн шифрлэлт нь тохируулахад амархан байдаг бөгөөд 
 	&os; 5.3-RELEASE-с эхлээд ийм боломжтой болсон юм. &os;-ийн аль 
 	хувилбарыг ашиглаж байгаагаас хамаараад өөр өөр тохируулгууд байдаг бөгөөд 
 	тохиргоо нь нэлээн өөр өөр байдаг. &os; 6.0-RELEASE-с эхлээд 
 	&man.gbde.8; эсвэл &man.geli.8; шифрлэх системүүдийг swap-ийг 
 	шифрлэхэд ашиглаж болно. Өмнөх хувилбаруудад зөвхөн &man.gbde.8; 
 	байдаг. Энэ хоёр систем нь хоёулаа <filename>encswap</filename>
       <link linkend="configtuning-rcd">rc.d</link> скриптийг 
 	ашигладаг.</para>
 
     <para>Өмнөх <link linkend="disks-encrypting">Дискний хуваалтуудыг шифрлэх</link> 
 	хэсэг нь өөр өөр шифрлэх системүүдийн тухай богино хэлэлцүүлгийг агуулдаг.</para>
 
     <sect2>
       <title>Swap яагаад шифрлэгдэх ёстой вэ?</title>
 
       <para>Дискний хуваалтуудын шифрлэлтийн нэгэн адил swap зайн шифрлэлт нь эмзэг 
 	мэдээллийг хамгаалахын тулд хийгддэг. Нууц үгстэй ажилладаг програм байлаа гэж 
 	бодъё. Эдгээр нууц үгс нь физик санах ойд байгаа үед бүгд зүгээр байна. Гэхдээ 
 	хэрэв үйлдлийн систем нь бусад програмуудад зориулж зайг чөлөөлөхийн тулд санах 
 	ойн хуудаснуудыг swap хийж эхэлбэл нууц үгс нь дискний хавтгай дээр шифрлэгдэлгүй 
 	бичигдэж болох бөгөөд энэ нь өрсөлдөгчийн хувьд олж авахад амархан болох юм.
 	Swap зайг шифрлэх нь энэ тохиолдолд шийдэл болж болох юм.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Бэлтгэл</title>
 
       <note>
 	<para>Энэ хэсгийн үлдсэн хэсэгт <devicename>ad0s1b</devicename> нь 
 	swap хуваалт байх болно.</para>
       </note>
 
       <para>Энэ хүртэл swap нь шифрлэгдээгүй байгаа билээ. Аль хэдийн нууц үгс эсвэл бусад 
 	эмзэг өгөгдөл дискний хавтгайнууд дээр цэвэр текстээр байж болзошгүй юм. Үүнийг 
 	засварлахын тулд swap хуваалт дээрх өгөгдлийг санамсаргүй хаягдлаар дарж бичих 
 	хэрэгтэй:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/random of=/dev/ad0s1b bs=1m</userinput></screen>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>&man.gbde.8; ашиглан swap шифрлэлт хийх</title>
 
       <para>Хэрэв &os; 6.0-RELEASE болон түүнээс шинэ хувилбар ашиглагдаж байгаа бол 
 	<literal>.bde</literal> дагаварыг <filename>/etc/fstab</filename>-ийн 
 	тохирох swap мөр дэх төхөөрөмжид нэмэх шаардлагатай:</para>
 
       <programlisting>
 # Device                Mountpoint      FStype  Options         Dump    Pass#
 /dev/ad0s1b.bde         none            swap    sw              0       0
       </programlisting>
 
       <para>&os; 6.0-RELEASE хувилбараас өмнөх системүүдэд дараах мөр нь 
 	<filename>/etc/rc.conf</filename> файлд бас хэрэгтэй:</para>
 
       <programlisting>gbde_swap_enable="YES"</programlisting>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>&man.geli.8; ашиглан swap шифрлэлт хийх</title>
 
       <para>Өөрөөр, swap шифрлэлтэд зориулж &man.geli.8;-г ашиглах процедур нь 
 	&man.gbde.8; ашиглахтай төстэй. <literal>.eli</literal> дагаварыг 
 	<filename>/etc/fstab</filename>-ийн тохирох swap мөр дэх төхөөрөмжид 
 	нэмэх шаардлагатай:</para>
 
       <programlisting>
 # Device                Mountpoint      FStype  Options         Dump    Pass#
 /dev/ad0s1b.eli         none            swap    sw              0       0
       </programlisting>
 
       <para>&man.geli.8; нь <acronym>AES</acronym> алгоритмийг анхдагчаар 
 	256 битийн урттай түлхүүртэй ашигладаг.</para>
 
       <para>Мөн эдгээр  анхдагчуудыг <filename>/etc/rc.conf</filename> файлд
 	<literal>geli_swap_flags</literal> тохируулгыг ашиглан 
 	өөрчилж болно. Дараах мөр нь <filename>encswap</filename> rc.d 
 	скриптийг <quote>detach on last close</quote> тохируулгыг зааж 4 
 	килобайтын секторын хэмжээтэй, 128 бит түлхүүрийн урттайгаар Blowfish 
 	алгоритм ашиглан &man.geli.8; swap хуваалт үүсгэ гэж хэлж байна:</para>
 
       <programlisting>geli_swap_flags="-e blowfish -l 128 -s 4096 -d"</programlisting>
 
       <para>&os; 6.2-RELEASE хувилбараас өмнөх системүүд дээр доор дурдсан мөрийг ашиглана:</para>
 
       <programlisting>geli_swap_flags="-a blowfish -l 128 -s 4096 -d"</programlisting>
 
       <para>&man.geli.8; гарын авлагын хуудсан дахь <command>onetime</command> тушаалын тайлбараас 
 	боломжит тохируулгуудын жагсаалтыг лавлана уу.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>Ажиллаж байгаа эсэхийг шалгах</title>
 
       <para>Систем дахин ачаалагдсаны дараа шифрлэгдсэн swap-ийн зөв үйлдлийг 
 	<command>swapinfo</command> тушаал ашиглан шалгаж 
 	болно.</para>
 
       <para>Хэрэв &man.gbde.8; ашиглагдаж байвал:</para>
 
       <screen>&prompt.user; <userinput>swapinfo</userinput>
 Device          1K-blocks     Used    Avail Capacity
 /dev/ad0s1b.bde    542720        0   542720     0%
       </screen>
 
       <para>Хэрэв &man.geli.8; ашиглагдаж байвал:</para>
 
       <screen>&prompt.user; <userinput>swapinfo</userinput>
 Device          1K-blocks     Used    Avail Capacity
 /dev/ad0s1b.eli    542720        0   542720     0%
       </screen>
     </sect2>
   </sect1>
 </chapter>
 
 <!--
      Local Variables:
      mode: sgml
      sgml-declaration: "../chapter.decl"
      sgml-indent-data: t
      sgml-omittag: nil
      sgml-always-quote-attributes: t
      sgml-parent-document: ("../book.sgml" "part" "chapter")
      End:
 -->
diff --git a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/geom/chapter.sgml b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/geom/chapter.sgml
index 3e6744bae9..2fb3edccfe 100644
--- a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/geom/chapter.sgml
+++ b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/geom/chapter.sgml
@@ -1,661 +1,656 @@
 <!--
      The FreeBSD Mongolian Documentation Project
 
-     Original revision 1.38
+     Original revision 1.40
 
      $FreeBSD$
 -->
 
 <chapter id="GEOM">
   <chapterinfo>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Том</firstname>
 	<surname>Рөүдс</surname>
 	<contrib>Бичсэн  </contrib>
       </author>
     </authorgroup>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Цагаанхүүгийн</firstname>
 	<surname>Ганболд</surname>
 	<contrib>Орчуулсан  </contrib>
  	<!-- Nov 2006 -->
       </author>
     </authorgroup>
   </chapterinfo>
 
   <title>GEOM: Модульчлагдсан Диск Хувиргах Тогтолцоо</title>
 
   <sect1 id="GEOM-synopsis">
     <title>Ерөнхий агуулга</title>
 
     <indexterm>
       <primary>GEOM</primary>
     </indexterm>
     <indexterm>
       <primary>GEOM Дискний Тогтолцоо</primary>
       <see>GEOM</see>
     </indexterm>
 
     <para>Энэ бүлэг нь &os; дээр GEOM тогтолцооны хүрээнд дискийг хэрхэн хэрэглэх талаар 
 	хамарсан. Энэ нь тохиргоонд зориулж тогтолцоог ашигладаг гол <acronym
       	role="Redundant Array of Inexpensive Disks">RAID</acronym>
 	хянагч хэрэгслүүдийг багтаадаг. Энэ бүлэг нь I/O, доор нь байгаа дэд 
 	систем, эсвэл кодыг GEOM хэрхэн зохицуулж эсвэл хянадаг талаар гүнзгий 
 	хэлэлцэхгүй. Энэхүү мэдээлэл нь &man.geom.4; гарын авлагын хуудас болон 
 	төрөл бүрийн SEE ALSO баримтуудын тусламжтай хангагддаг. Бас энэ бүлэг нь 
 	<acronym>RAID</acronym> тохиргоонуудын дэлгэрэнгүй заавар биш юм.
 	Зөвхөн GEOM-дэмжигдсэн <acronym>RAID</acronym> ангиллуудын талаар 
 	хэлэлцэх болно.</para>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншсаны дараа, та дараах зүйлсийг мэдэх болно:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>Ямар төрлийн <acronym>RAID</acronym> дэмжлэг GEOM-ийн хүрээнд 
 	байдаг талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Хэрхэн үндсэн хэрэгслүүдийг ашиглаж тохиргоо хийх, ажиллагааг хангах, болон 
 	төрөл бүрийн <acronym>RAID</acronym> түвшнүүдийг удирдах талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
         <para>Хэрхэн толин тусгал болон судал үүсгэх, шифрлэх, алсаас GEOM-ийн хүрээнд 
 	диск төхөөрөмжүүдийг холбох талаар.</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>GEOM тогтолцоонд хавсаргасан дискнүүдийн алдааг хэрхэн олж засварлах талаар.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншихаасаа өмнө, та дараах зүйлсийг мэдэх шаардлагатай:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>&os; диск төхөөрөмжүүдийг хэрхэн үздэг талаар ойлгох 
 	(<xref linkend="disks">).</para>
       </listitem>
 
       <listitem>
 	<para>Шинэ &os; цөм хэрхэн тохируулж суулгах талаар мэдэх 
 	  (<xref linkend="kernelconfig">).</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
   </sect1>
 
   <sect1 id="GEOM-intro">
     <title>GEOM-ийн Танилцуулга</title>
 
     <para>GEOM нь Мастер Ачаалалтын Бичлэгүүд (MBR), <acronym>BSD</acronym> хаягууд,
 	гэх мэт &mdash; ангиллуудад тухайн ангиллын дэмжигчид (providers) эсвэл 
 	<filename role="directory">/dev</filename> дахь тусгай файлуудын 
 	тусламжтайгаар хандах хандалт ба хяналтыг уг ангилалд зөвшөөрдөг.
 	GEOM нь төрөл бүрийн програм хангамжийн <acronym>RAID</acronym> тохиргоонуудыг 
 	ашиглаж үйлдлийн систем болон үйлдлийн системийн хэрэгслүүдэд саадгүйгээр
 	хандах боломж олгодог.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="GEOM-striping">
   <sect1info>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Том</firstname>
 	<surname>Рөүдс</surname>
 	<contrib>Бичсэн  </contrib>
       </author>
       <author>
 	<firstname>Мюррей</firstname>
 	<surname>Стөүкли</surname>
       </author>
     </authorgroup>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Цагаанхүүгийн</firstname>
 	<surname>Ганболд</surname>
 	<contrib>Орчуулсан  </contrib>
  	<!-- Nov 2006 -->
       </author>
     </authorgroup>
   </sect1info>
 
     <title>RAID0 - Судал үүсгэх</title>
 
     <indexterm>
       <primary>GEOM</primary>
     </indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Судал үүсгэх</primary>
     </indexterm>
 
     <para>Судал үүсгэх нь хэд хэдэн дискнүүдийг нэг эзлэхүүн болгодог арга юм.
 	Олон тохиолдолд энэ нь тоног төхөөрөмжийн хянагчуудыг ашиглан хийгддэг.
 	GEOM дэд систем нь диск судал үүсгэх гэж бас нэрлэгддэг 
 	<acronym>RAID</acronym>0-д зориулсан програмыг хангаж өгдөг.</para>
 
     <para><acronym>RAID</acronym>0 системд, дараалсан дискнүүдэд байгаа өгөгдлүүд
       нь багц болж хуваагддаг. Систем дээр нэг диск рүү 256k-ийг
       бичихийг хүлээснээс 64k-ийг 4 өөр диск рүү зэрэг бичих дээд зэргийн I/O буюу
       оруулах гаргах ажиллагааг <acronym>RAID</acronym>0 систем нь санал болгодог. Энэ ажиллагааг
       олон дискний хянагчуудыг ашиглан нэмэгдүүлж болдог.</para>
 
     <para>Багцалсан олон дискнүүдээс I/O хүсэлтүүд нь зэрэгцэж унших болон
       бичигддэг учраас <acronym>RAID</acronym>0 дискний хуваагдал нь бүгд ижил хэмжээтэй байх ёстой.</para>
 
       <mediaobject>
         <imageobject>
           <imagedata fileref="geom/striping" align="center">
         </imageobject>
 
         <textobject>
           <phrase>Диск судал үүсгэж байгаа зураг</phrase>
         </textobject>
       </mediaobject>
 
     <procedure>
       <title>Хэлбэржүүлэгдээгүй ATA дискнүүдийн судал үүсгэх</title>
 
       <step><para><filename>geom_stripe</filename>
         	модулийг ачаална:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>kldload geom_stripe</userinput></screen>
 	</step>
 
       <step><para>Тохирох холболтын цэг байгааг шалгаарай. Хэрэв энэ эзлэхүүн нь root хуваалт 
 	болох ёстой бол түр зуур өөр <filename
         role="directory">/mnt</filename> гэх мэт холболтын цэгийг ашиглаарай:</para>
 
         <screen>&prompt.root; <userinput>mkdir /mnt</userinput></screen>
       </step>
 
       <step><para>Судал үүсгэх дискнүүдэд зориулсан төхөөрөмжийн нэрийг тодорхойлоод шинэ судал 
 	төхөөрөмж үүсгэ. Жишээ нь хоёр ашиглагдаагүй, хуваалт хийгдээгүй 
 	<filename>/dev/ad2</filename> болон <filename>/dev/ad3</filename> гэсэн 
 	<acronym>ATA</acronym> дискнүүдэд судал үүсгэхийн тулд:</para>
 
         <screen>&prompt.root; <userinput>gstripe label -v st0 /dev/ad2 /dev/ad3</userinput></screen>
 
 <!-- 
     <para>A message should be returned explaining that meta data has
       been stored on the devices.
 XXX: What message?  Put it inside the screen output above.
 -->
       </step>
 
       <step><para>Хуваалтын хүснэгт гэгддэг стандарт хаягийг шинэ эзлэхүүн дээр бичээд 
 	анхдагч ачаалагдах кодыг суулгаарай:</para>
 
         <screen>&prompt.root; <userinput>bsdlabel -wB /dev/stripe/st0</userinput></screen>
 
       </step>
 
       <step><para>Энэ процесс хоёр төхөөрөмжийг <devicename>st0</devicename>
 	төхөөрөмжийн хамт <filename role="directory">/dev/stripe</filename>
 	санд үүсгэх ёстой. Тэдгээр нь <devicename>st0a</devicename> болон 
         <devicename>st0c</devicename> юм. Ингэсний дараа файлын системийг  
 	<devicename>st0a</devicename> төхөөрөмж дээр <command>newfs</command> 
 	хэрэгслийн тусламжтайгаар үүсгэж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>newfs -U /dev/stripe/st0a</userinput></screen>
 
       <para>Олон тоонууд дэлгэц дээр урсан өнгөрөх бөгөөд хэдхэн хормын дараа процесс төгсөнө.
 	Ингээд эзлэхүүн үүсэж холболт хийгдэхэд бэлэн болно.</para>
     </step>
   </procedure>
 
   <para>Гараар үүсгэсэн дискний судлаа холбохын тулд:</para>
 
   <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/stripe/st0a /mnt</userinput></screen>
 
   <para>Энэ судал үүсгэсэн файлын системдээ ачаалах үед автоматаар холболт хийхийн 
 	тулд эзлэхүүний мэдээллийг <filename>/etc/fstab</filename> файлд 
 	хийгээрэй:</para>
 
   <screen>&prompt.root; <userinput>echo "/dev/stripe/st0a /mnt ufs rw 2 2" \</userinput>
     <userinput>&gt;&gt; /etc/fstab</userinput></screen>
 
   <para><filename>/boot/loader.conf</filename> файлд мөр нэмж <filename>geom_stripe</filename> модулийг   
 	систем эхлэхэд автоматаар ачаалагдахаар болгох ёстой:</para>
 
   <screen>&prompt.root; <userinput>echo 'geom_stripe_load="YES"' &gt;&gt; /boot/loader.conf</userinput></screen>
 
   </sect1>
 
   <sect1 id="GEOM-mirror">
     <title>RAID1 - Толин тусгал үүсгэх</title>
 
     <indexterm>
       <primary>GEOM</primary>
     </indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Диск Толин тусгал үүсгэх</primary>
     </indexterm>
 
     <para>Толин тусгал үүсгэх нь олон корпорациуд болон гэрийн хэрэглэгчдийн ашигладаг
       өгөгдлийг тасалдалгүйгээр нөөцлөх технологи юм. Толин тусгал байх үед
       энэ нь diskB нь diskA-г хувилж байгаа гэсэн үг. Эсвэл магадгүй
       diskC+D нь diskA+B-г хувилж байгаа байж болно. Дискний тохиргооноос
       хамааралгүй чухал ойлголт бол нэг диск дээрх мэдээлэл болон хуваалт нь хувилагдах
       явдал юм. Сүүлд нь, хадгалсан өгөгдөл нь үйлчилгээ болон хандалтын тасалдалгүйгээр,
       амархан сэргээгдэж, нөөцлөгдөж бараг өгөгдлийн төмөр авдарт хадгалсан юм шиг байх болно.</para>
 
     <para>Эхлээд системд ижил хэмжээтэй хоёр диск байгааг шалгаарай, энэ 
 	дасгалд уг дискнүүдэд шууд хандах (&man.da.4;) <acronym>SCSI</acronym> 
 	дисктэй гэж үзэж байгаа болно.</para>
 
     <para>&os; үйлдлийн системийг нэг дэх диск дээр хоёр хуваалттайгаар суулгаарай.
 	Нэг нь <acronym>RAM</acronym>-ийн хэмжээг хоёр дахин авсан swap 
 	хуваалт байх ёстой бөгөөд үлдэж байгаа зай нь root 
 	(<filename role="directory">/</filename>) файлын системд 
 	зориулагдана. Бусад холболтын цэгүүдэд зориулсан тусдаа хуваалтуудтай 
 	байж болох бөгөөд гэхдээ энэ нь &man.bsdlabel.8; болон &man.fdisk.8; 
 	тохиргоонуудыг гараар өөрчилдгөөс болж  төвөгтэй байдлыг 10 дахин ихэсгэдэг.</para>
 
     <para>Дахин ачаалаад системийг бүрэн эхэлтэл хүлээгээрэй. Энэ үйлдэл дууссаны дараа 
 	<username>root</username> хэрэглэгчээр нэвтэрнэ.</para>
 
     <para><filename>/dev/mirror/gm</filename> төхөөрөмж үүсгээд 
 	<filename>/dev/da1</filename> файлтай холбоорой:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>gmirror label -vnb round-robin gm0 /dev/da1</userinput></screen>
 
     <para>Систем дараах хариуг өгнө:</para>
     <screen>
 Metadata value stored on /dev/da1.
 Done.</screen>
 
     <para>GEOM-ийг эхлүүлэхэд <filename>/boot/kernel/geom_mirror.ko</filename>
 	цөмийн модулийг ачаална:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>gmirror load</userinput></screen>
 
     <note>
       <para>Энэ тушаал нь <devicename>gm0</devicename> төхөөрөмжийн 
 	цэгийг <filename role="directory">/dev/mirror</filename>
 	санд үүсгэх ёстой.</para>
     </note>
 
     <para>Ерөнхий <command>fdisk</command>-ийн хаяг болон ачаалах кодыг
 	шинэ <devicename>gm0</devicename> төхөөрөмжид суулгаарай:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>fdisk -vBI /dev/mirror/gm0</userinput></screen>
 
     <para>Одоо ерөнхий <command>bsdlabel</command> мэдээллийг суулгаарай:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>bsdlabel -wB /dev/mirror/gm0s1</userinput></screen>
 
     <note>
       <para>Хэрэв олон зүсмэлүүд болон хуваалтууд байвал түрүүчийн хоёр тушаалын 
 	тугуудыг өөрчлөх шаардлагатай. Тэд нөгөө дискний зүсмэл болон хуваалтын 
 	хэмжээтэй тохирох ёстой.</para>
     </note>
 
     <para>Анхдагч <acronym>UFS</acronym> файлын системийг 
 	<devicename>gm0s1a</devicename> төхөөрөмжийн цэг дээр байгуулахдаа 
 	&man.newfs.8; хэрэгслийг ашиглана:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>newfs -U /dev/mirror/gm0s1a</userinput></screen>
 
     <para>Ингэснээр систем зарим мэдээлэл болон тоонуудыг үзүүлэх болно. 
 	Энэ нь сайн гэсэн үг. Дэлгэц дээр алдаа байгаа эсэхийг шалгаад 
 	төхөөрөмжийг <filename role="directory">/mnt</filename> 
 	холболтын цэгт холбож өгөөрэй:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/mirror/gm0s1a /mnt</userinput></screen>
 
     <para>Одоо ачаалах дискний бүх өгөгдлийг энэ шинэ файлын систем уруугаа 
 	шилжүүлээрэй. Энэ жишээ нь  &man.dump.8; болон &man.restore.8; 
 	тушаалуудыг ашиглаж байгаа; гэхдээ &man.dd.1; бас энэ тохиолдолд 
 	ажиллах боломжтой.</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>dump -L -0 -f- / |(cd /mnt &amp;&amp; restore -r -v -f-)</userinput></screen>
 
     <para>Үүнийг файлын систем бүрийн хувьд хийх шаардлагатай. Дээр дурдсан тушаалыг 
 	ажиллуулахдаа тохирох файлын системийг зөв газар нь байрлуулна.</para>
 
     <para>Одоо хувилагдсан <filename>/mnt/etc/fstab</filename> файлыг засаад 
 	swap файлтай мөрийг устгаж эсвэл тайлбар болгоорой.
       <footnote>
 	<para><filename>fstab</filename> дахь swap файлын оруулгыг тайлбар 
 	болгосноор танд өөр замаар swap зайг дахин нээх шаардлагатай болно.   
 	Дэлгэрэнгүй мэдээллийн талаар <xref linkend="adding-swap-space">-д
 	хандана уу.</para>
       </footnote>.  Нөгөө файлын системийн мэдээллийг шинэ диск ашиглахаар 
 	өөрчилж дараах жишээн дээрх шиг сольно:</para>
 
     <programlisting># Device                Mountpoint      FStype  Options         Dump    Pass#
 #/dev/da0s2b             none            swap    sw              0       0
 /dev/mirror/gm0s1a       /               ufs     rw              1       1</programlisting>
 
-    <para>Одоо <filename>boot.config</filename> файлыг одоогийн болон 
-	шинэ root хуваалт дээр үүсгэнэ. Энэ файл нь системийн <acronym>BIOS</acronym>-ийг 
-	зөв хөтлөгчийг ачаалахад <quote>тусална</quote>:</para>
-
-    <screen>&prompt.root; <userinput>echo "1:da(1,a)/boot/loader" &gt; /boot.config</userinput></screen>
-
-    <screen>&prompt.root; <userinput>echo "1:da(1,a)/boot/loader" &gt; /mnt/boot.config</userinput></screen>
-
-    <note>
-      <para>Бид үүнийг зөв ачаалуулахын тулд хоёр root хуваалт дээр байрлуулсан.
-	Хэрэв ямар нэг тохиолдлоор систем шинэ root хуваалтаас уншиж чадахгүй 
-	бол failsafe боломж байдаг.</para>
-    </note>
-
     <para><filename>geom_mirror.ko</filename> модулийг ачаалагдах үед ажиллуулахын  
 	тулд дараах тушаалыг ажиллуулна:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>echo 'geom_mirror_load="YES"' &gt;&gt; /mnt/boot/loader.conf</userinput></screen>
+    <screen>&prompt.root; <userinput>echo 'geom_mirror_load="YES"' &gt;&gt; /boot/loader.conf</userinput></screen>
 
     <para>Системийг дахин эхлүүлнэ:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>shutdown -r now</userinput></screen>
 
+    <para>Ачаалах дэлгэц дээр ганц хэрэглэгчийн горим уруу хандахын тулд 
+	дөрөв (4) сонголтыг сонгоно. Консол дээр систем 
+	<devicename>gm0s1a</devicename>-ээс ачаалсан эсэхийг шалгаарай.
+	Үүнийг &man.df.1; тушаалын үр дүнг харан хийж болно.</para>
+
     <para>Хэрэв бүгд зүгээр болбол систем <devicename>gm0s1a</devicename> 
-	төхөөрөмжөөс ачаалагдаж <command>login</command> тушаал хүлээх 
-	мөр хүлээж байх болно. Хэрэв ямар нэг юм буруу болбол доор дурдсан 
-	алдааг олж засварлах хэсгийг үзээрэй. Одоо 
-      <devicename>da0</devicename> дискийг <devicename>gm0</devicename> 
-	төхөөрөмжид нэмэх хэрэгтэй:</para>
+	төхөөрөмжөөс ачаалагдана. Эндээс анхдагч дискийг цэвэрлэж 
+	толин тусгал уруу доор дурдсан тушаалуудыг ашиглан нэмж болно:</para>
+
+    <screen>&prompt.root; <userinput>dd if=/dev/zero of=/dev/da0 bs=512 count=79</userinput></screen>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>gmirror configure -a gm0</userinput>
 &prompt.root; <userinput>gmirror insert gm0 /dev/da0</userinput></screen>
 
     <para><option>-a</option> туг нь &man.gmirror.8;-г автомат синхрончлолыг 
 	ашиглах ёстойг хэлж байна; өөрөөр хэлбэл дискэнд бичих бичилтүүдийг автоматаар 
 	толин тусгалаар хуулна гэсэн үг юм. Гарын авлагын хуудас дискнүүдийг хэрхэн 
 	дахин бүтээх болон солих талаар тайлбарлах бөгөөд 
 	<devicename>gm0</devicename>-ийн оронд <devicename>data</devicename>-г 
 	хэрэглэсэн байгаа.</para>
 
+    <para>Толин тусгал бүтээгдсэний дараа түүнийн төлвийг доор дурдсан 
+	тушаал ашиглан шалгаж болно:</para>
+
+    <screen>&prompt.root; <userinput>gmirror status</userinput></screen>
+
     <sect2>
       <title>Алдааг олж засварлах нь</title>
-
       <sect3>
 	<title>Систем ачаалахгүй байх</title>
 
 	<para>Хэрэв систем дараах тушаал хүлээх мөр хүртэл ачаалсан бол:</para>
 
 	<programlisting>ffs_mountroot: can't find rootvp
 Root mount failed: 6
 mountroot></programlisting>
 
 	<para>Унтраах болон дахин эхлүүлэх товчийг дарж машиныг дахин эхлүүл.
 	Ачаалах үеийн цэснээс (6) сонголтыг сонго. Ингэхэд системийг 
 	&man.loader.8; тушаал хүлээх мөрд аваачна. Цөмийн модулийг гараар 
 	ачаал:</para>
 
 	<screen>OK? <userinput>load geom_mirror</userinput>
 OK? <userinput>boot</userinput></screen>
 
 	<para>Хэрэв энэ нь ажилласан бол модул ямар нэг шалтгаанаар буруу 
 	ачаалагдсан байна. Дараах мөрийг:</para>
 
 	<programlisting>options	GEOM_MIRROR</programlisting>
 
 	<para>цөмийн тохиргооны файлд байрлуулж дахин бүтээж суулгаарай.
 	  Ингэх нь энэ асуудлыг арилгах ёстой.</para>
       </sect3>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="geom-ggate">
     <title>GEOM Хаалга Сүлжээний Төхөөрөмжүүд</title>
 
     <para>GEOM нь хаалга хэрэгслүүдийг ашиглан дискнүүд, CD-ROM-ууд, 
 	файлууд гэх мэт төхөөрөмжүүдийг алсаас ашиглахыг дэмждэг.
 	Энэ нь <acronym>NFS</acronym>-тэй адил юм.</para>
 
     <para>Экспортын файл эхэлж үүсгэх шаардлагатай. Энэ файл нь 
 	экспорт хийгдсэн эх үүсвэрүүдэд хэнийг хандахыг зөвшөөрсөн болон 
 	ямар түвшний хандалтыг тэд өгч байгааг тусгадаг. Жишээ нь эхний 
 	<acronym>SCSI</acronym> диск дээр 4 дэх зүсмэлийг экспорт 
 	хийхийн тулд дараах 
 	<filename>/etc/gg.exports</filename> 
 	нь хангалттай:</para>
 
     <programlisting>192.168.1.0/24 RW /dev/da0s4d</programlisting>
 
     <para>Энэ нь дотоод сүлжээний бүх хостууд <devicename>da0s4d</devicename> 
 	хуваалт дээрх файлын системд хандах хандалтыг зөвшөөрнө.</para>
 
     <para>Энэ төхөөрөмжийг экспорт хийхдээ тухайн үед холболт хийгдээгүй эсэхийг шалгаад 
 	&man.ggated.8; сервер дэмонг ажиллуулаарай:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>ggated</userinput></screen>
 
     <para>Хэрэглэх машинаас уг экспортлогдсон төхөөрөмжид <command>холболт</command> хийхдээ 
 	дараах тушаалыг өгнө үү:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>ggatec create -o rw 192.168.1.1 /dev/da0s4d</userinput>
 ggate0
 &prompt.root; <userinput>mount /dev/ggate0 /mnt</userinput></screen>
 
     <para>Эндээс эхлэн төхөөрөмжид <filename role="directory">/mnt</filename> 
 	холболтын цэгийг ашиглан хандаж болно.</para>
 
     <note>
       <para>Хэрэв төхөөрөмж тухайн үед сервер машин эсвэл сүлжээн дэх өөр бусад машин 
 	дээр холболт хийгдсэн байсан бол энэ нь амжилтгүй болохыг сануулъя.</para>
     </note>
 
     <para>Төхөөрөмж дахин шаардлагагүй болоход бусад дискний төхөөрөмжүүдийн нэгэн адил 
 	&man.umount.8; тушаалын тусламжтайгаар салгаж болно.</para>
   </sect1>
 
   <sect1 id="geom-glabel">
     <title>Дискний төхөөрөмжүүдийг хаяглах нь</title>
 
     <indexterm>
       <primary>GEOM</primary>
     </indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Дискний хаяг/шошгонууд</primary>
     </indexterm>
 
     <para>Системийг эхлүүлэх явцад &os; цөм төхөөрөмжүүдийг олж төхөөрөмжийн 
 	цэгүүдийг үүсгэдэг. Төхөөрөмжүүдийг илрүүлэх энэ арга нь зарим нэг 
 	асуудлуудтай байдаг, жишээ нь шинэ дискний төхөөрөмж <acronym>USB</acronym>-ээр 
 	нэмэгдсэн бол яах вэ? Флэш төхөөрөмжид <devicename>da0</devicename> гэсэн 
 	төхөөрөмжийн нэр өгөгдөж хуучин байсан <devicename>da0</devicename> нь 
 	<devicename>da1</devicename> болж өөрчлөгдөх болов уу. Энэ нь хэрэв 
 	файлын системүүд <filename>/etc/fstab</filename>-д жагсаагдсан 
 	бол тэдгээрийг холбоход асуудал гаргах бөгөөд бүр системийг ачаалахгүй 
 	байдалд хүргэж болох юм.</para>
 
     <para>Энэ асуудлын нэг шийдэл нь <acronym>SCSI</acronym> карт руу нэмэгдсэн 
 	шинэ төхөөрөмжид төхөөрөмжийн ашиглагдаагүй дугаарууд өгөгдөхөөр болгож 
 	<acronym>SCSI</acronym> төхөөрөмжүүдийг гинжин цуваа болгох явдал юм. 
 	Гэхдээ анхдагч <acronym>SCSI</acronym> дискийг сольж болзошгүй 
 	<acronym>USB</acronym> төхөөрөмжүүдийн хувьд яах вэ? Яагаад гэвэл <acronym>USB</acronym> 
 	төхөөрөмжүүд нь ихэвчлэн <acronym>SCSI</acronym> картнуудаас өмнө 
 	шалгагддаг. Үүний нэг шийдэл нь эдгээр төхөөрөмжүүдийг системийг ачаалсны 
 	дараа залгах явдал юм. Өөр нэг арга нь зөвхөн ганц <acronym>ATA</acronym> 
 	хөтөч ашиглаж <acronym>SCSI</acronym> төхөөрөмжүүдийг 
 	<filename>/etc/fstab</filename> файлд хэзээ ч жагсаахгүй байх тийм 
 	шийдэл байж болох юм.</para>
 
     <para>Илүү сайн шийдэл байдаг. <command>glabel</command> хэрэгсэл ашиглан 
 	администратор эсвэл хэрэглэгч өөрсдийн дискний төхөөрөмжүүдийг хаяглаж эдгээр 
 	хаяг/шошгонуудыг <filename>/etc/fstab</filename> файлд ашиглаж болох 
 	юм. <command>glabel</command> нь өгөгдсөн үзүүлэгчийн сүүлийн секторт 
 	хаяг/шошгыг хадгалдаг болохоор хаяг/шошго нь дахин ачаалахад хэвээр байх 
 	болно. Энэ хаяг/шошгыг төхөөрөмж маягаар ашигласнаар ямар төхөөрөмжийн 
 	цэгээр дамжин хандаж байгаагаас үл хамааран файлын систем нь үргэлж холбогдох 
 	юм.</para>
 
     <note>
       <para>Хаяг/шошгыг байнгын болгохыг энд дурдсангүй. <command>glabel</command> 
 	хэрэгсэл нь түр зуурын болон байнгын хаяг/шошгыг үүсгэхэд ашиглагдаж болно. 
 	Зөвхөн байнгын хаяг/шошго нь дахин ачаалахад хэвээр үлдэх болно. Хаяг/шошгонуудын 
 	ялгаануудын тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.glabel.8; гарын авлагын хуудаснаас 
 	үзнэ үү.</para>
     </note>
 
     <sect2>
       <title>Хаяг/шошгоны төрлүүд болон жишээнүүд</title>
 
       <para>Ерөнхий ба файлын системийн гэсэн хоёр төрлийн хаяг/шошго байдаг. 
 	Хаяг/шошгонуудын ялгаа нь байнгын хаяг/шошготой холбоотой автомат 
 	илрүүлэлт бөгөөд энэ төрлийн хаяг/шошго нь дахин ачаалахад хэвээр 
 	үлддэг явдал юм. Эдгээр хаяг/шошгонуудад тэдгээрийн файлын системийн төрөл 
 	дээр суурилсан нэр бүхий тусгай сан <filename class="directory">/dev</filename> 
 	сан дотор өгөгддөг. Жишээ нь <acronym>UFS</acronym>2 файлын системийн 
 	хаяг/шошгонууд <filename class="directory">/dev/ufs2</filename> санд 
 	үүсгэгддэг.</para>
 
       <para>Ерөнхий хаяг/шошго нь дараагийн удаа ачаалахад арилдаг. Эдгээр хаяг/шошгонууд 
 	нь <filename class="directory">/dev/label</filename> санд үүсгэгдэх 
 	бөгөөд туршилтад сайн тохирсон байдаг.</para>
 
 <!-- XXXTR: How do you create a file system label without running newfs
             or when there is no newfs (e.g.: cd9660)? -->
 
       <para>Байнгын хаяг/шошгонуудыг файлын систем дээр <command>tunefs</command> 
 	эсвэл <command>newfs</command> хэрэгслүүд ашиглан байрлуулж болно.
 	Өгөгдлийг устгалгүйгээр <acronym>UFS</acronym>2 файлын системийн хувьд байнгын 
 	хаяг/шошго үүсгэхийн тулд доор дурдсан тушаалуудыг ажиллуулна:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>tunefs -L <replaceable>home</replaceable> <replaceable>/dev/da3</replaceable></userinput></screen>
 
       <warning>
 	<para>Хэрэв файлын систем дүүрэн бол энэ нь өгөгдлийн эвдрэлд хүргэж 
 	болох юм; гэхдээ хэрэв файлын систем дүүрэн бол гол зорилго нь 
 	хуучирсан файлуудыг устгаж хаяг/шошгонуудыг нэмэхгүй байх 
 	явдал юм.</para>
       </warning>
 
       <para>Хаяг/шошго одоо <filename class="directory">/dev/ufs2</filename> санд 
 	үүссэн байх ёстой бөгөөд түүнийг <filename>/etc/fstab</filename> файлд нэмж 
 	болох юм:</para>
 
       <programlisting>/dev/ufs2/home		/home            ufs     rw              2      2</programlisting>
 
       <note>
 	<para><command>tunefs</command>-г ажиллуулахдаа файлын системийг 
 	холбох ёсгүй.</para>
       </note>
 
       <para>Одоо файлын системийг ердийнхөөрөө холбож болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>mount /home</userinput></screen>
 
       <para>Эндээс эхлэн ачаалах явцад <filename>/boot/loader.conf</filename> файлын 
 	тусламжтайгаар <filename>geom_label.ko</filename> цөмийн модуль дуудагдсан байхад 
 	эсвэл  <literal>GEOM_LABEL</literal> цөмийн тохируулга байхад 
 	төхөөрөмжийн цэг системд ямар нэгэн буруу нөлөөлөлгүйгээр өөрчлөгдөж болох 
 	юм.</para>
 
       <para>Файлын систем нь <command>newfs</command> тушаалд 
 	өгөгдсөн <option>-L</option> тугны тусламжтайгаар анхдагч хаяг/шошготой 
 	үүсгэгдэж бас болно. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг &man.newfs.8; гарын авлагын хуудаснаас 
 	үзнэ үү.</para>
 
       <para>Доор дурдсан тушаалыг хаяг/шошгыг устгахдаа ашиглаж болно:</para>
 
       <screen>&prompt.root; <userinput>glabel destroy home</userinput></screen>
     </sect2>
   </sect1>
 
   <sect1 id="geom-gjournal">
     <title>GEOM-ийн тусламжтай UFS тэмдэглэл</title>
     
     <indexterm>
       <primary>GEOM</primary>
     </indexterm>
     <indexterm>
       <primary>Journaling</primary>
     </indexterm>
 
     <para>&os;&nbsp;7.0 хувилбар гарснаар удаан хүсэн хүлээсэн 
 	<acronym>UFS</acronym> тэмдэглэлийн боломж бүрдсэн билээ. 
 	Энэхүү шийдэл нь өөрөө <acronym>GEOM</acronym> дэд системийн 
 	тусламжтайгаар хийгдсэн бөгөөд &man.gjournal.8; хэрэгслийн 
 	тусламжтай хялбар тохируулж болдог.</para>
 
     <para>Journaling буюу тэмдэглэл гэж юу вэ?  Тэмдэглэх чадвар
 	нь файлын системийн шилжүүлгүүдийн бүртгэлийг хадгалдаг, өөрөөр 
 	хэлбэл мета өгөгдөл болон файлын бичилтүүд дискэнд зөвөөр хийгдэхээс 
 	өмнө дискний бүрэн гүйцэд бичих үйлдлийг бүтээдэг өөрчлөлтүүдийн 
 	бүртгэлийг хадгалдаг. Файлын системийн бүрэн бус байдлаас 
 	хамгаалахын тулд файлын системийн шилжүүлгүүдийг дахин гүйцэтгэхийн 
 	тулд энэхүү шилжүүлгүүдийн бүртгэлийг дараа нь дахин 
 	ажиллуулж болдог.</para>
 
     <para>Энэхүү арга нь файлын системийн бүрэн бус байдал болон өгөгдлийн 
 	алдагдлын эсрэг хамгаалах өөр нэг арга зам юм. Мета өгөгдлийн 
 	шинэчлэлүүд болон файлын системийн дүрс болох Хормын хувилбаруудыг 
 	хянаж мөрдүүлж байдаг Зөөлөн Шинэчлэлүүдээс ялгаатай нь бүртгэлийн 
 	файл нь төгсгөлийн секторт хадгалагддаг бөгөөд зарим тохиолдолд 
 	өөр диск дээр тэр чигээрээ хадгалагдаж болдог.</para>
 
     <para>Өөр бусад файлын системийн тэмдэглэлийн шийдлүүдээс ялгаатай нь 
 	<command>gjournal</command> арга нь блок дээр тулгуурласан бөгөөд 
 	файлын системийн хэсэг болж хийгдээгүй, зөвхөн <acronym>GEOM</acronym> 
 	өргөтгөлийн хүрээнд хийгдсэн.</para>
 
     <para><command>gjournal</command>-д зориулсан дэмжлэгийг идэвхжүүлэхийн 
 	тулд &os; цөм нь 7.X системүүд дээр анхдагчаар байдаг доор дурдсан 
 	тохируулгатай байх ёстой:</para>
 
     <programlisting>options	UFS_GJOURNAL</programlisting>
 
     <para><devicename>da4</devicename> нь шинэ <acronym>SCSI</acronym> диск 
 	гэж тооцвол чөлөөтэй файлын систем дээр тэмдэглэл үүсгэхийн тулд 
 	одоо доор дурдсан алхмуудыг ашиглан хийж 
 	болно:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>gjournal label /dev/da4</userinput>
 &prompt.root; <userinput>gjournal load</userinput></screen>
 
     <para>Энэ үед <devicename>/dev/da4</devicename> төхөөрөмжийн цэг 
 	болон <devicename>/dev/da4.journal</devicename> төхөөрөмжийн цэг 
 	үүссэн байх ёстой. Одоо энэ төхөөрөмж дээр файлын системийг 
 	үүсгэж болно:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>newfs -O 2 -J /dev/da4.journal</userinput></screen>
 
     <para>Өмнө ажиллуулсан тушаал <acronym>UFS</acronym>2 
 	файлын системийг тэмдэгдэл идэвхжсэнээр үүсгэх 
 	болно.</para>
 
     <para>Төхөөрөмжийг хүссэн цэгтээ доор дурдсан тушаалаар 
 	<command>mount</command> хийнэ:</para>
 
     <screen>&prompt.root; <userinput>mount /dev/da4.journal <replaceable>/mnt</replaceable></userinput></screen>
 
     <note>
       <para>Хэд хэдэн зүсмэлүүдийн тухайд тэмдэглэл нь зүсмэл бүр 
 	дээр үүсгэгдэх болно. Жишээ нь хэрэв <devicename>ad4s1</devicename> болон <devicename>ad4s2</devicename> нь 
 	хоёулаа зүсмэл бол <command>gjournal</command> нь 
 	<devicename>ad4s1.journal</devicename> болон <devicename>ad4s2.journal</devicename> үүсгэх болно. Хэрэв тушаалыг 
 	хоёр ажиллуулбал үр дүн нь <quote>тэмдэглэлүүд</quote> байх
 	болно.</para>
     </note>
 
     <para>Зарим тохиолдолд тэмдэглэлийг өөр диск дээр байлгах 
 	шаардлагатай байдаг. Энэ тохиолдолд тэмдэглэл хангагч эсвэл 
 	хадгалалтын төхөөрөмж нь тэмдэглэлийг идэвхжүүлэхийн тулд 
 	уг төхөөрөмжийнхөө дараа жагсаагдах ёстой. <command>tunefs</command> 
 	тушаал ашиглан тухайн байгаа файлын систем дээр тэмдэглэлийг 
 	идэвхжүүлж болдог; гэхдээ файлын системийг өөрчлөхөөсөө өмнө 
 	нөөц үргэлж хийж байх хэрэгтэй. Ихэнх тохиолдолд 
 	<command>gjournal</command> нь яг тэмдэглэлийг үүсгэж 
 	чадаагүй бол амжилтгүй болох бөгөөд гэхдээ энэ нь 
 	<command>tunefs</command>-ийг буруугаар ашигласнаас болоод 
 	үүссэн өгөгдлийн алдагдлаас хамгаалж чадахгүй юм.</para>
   </sect1>
 </chapter>
 
 <!--
      Local Variables:
      mode: sgml
      sgml-declaration: "../chapter.decl"
      sgml-indent-data: t
      sgml-omittag: nil
      sgml-always-quote-attributes: t
      sgml-parent-document: ("../book.sgml" "part" "chapter")
      End:
 -->
diff --git a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/introduction/chapter.sgml b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/introduction/chapter.sgml
index 32196a0185..76ce47d5e8 100644
--- a/mn_MN.UTF-8/books/handbook/introduction/chapter.sgml
+++ b/mn_MN.UTF-8/books/handbook/introduction/chapter.sgml
@@ -1,884 +1,884 @@
 <!--
      The FreeBSD Mongolian Documentation Project
 
-     Original revision 1.121
+     Original revision 1.123
 
      $FreeBSD$
 -->
 
 <chapter id="introduction">
   <chapterinfo>
     <authorgroup>
       <author>
         <firstname>Жим</firstname>
 	<surname>Мок</surname>
 	<contrib>Дахин бүтцийг өөрчилж зохион байгуулсан, зарим хэсгийг дахин бичсэн </contrib>
       </author>
     </authorgroup>
     <authorgroup>
       <author>
 	<firstname>Цагаанхүүгийн</firstname>
 	<surname>Ганболд</surname>
 	<contrib>Орчуулсан  </contrib>
  	<!-- Nov 2006 -->
       </author>
     </authorgroup>
   </chapterinfo>
 
   <title>Танилцуулга</title>
 
   <sect1 id="introduction-synopsis">
     <title>Ерөнхий агуулга</title>
 
     <para>FreeBSD-г сонирхсон танд баярлалаа!  Дараах бүлэг FreeBSD төслийн түүх, зорилго,
 	хөгжүүлэх загвар зэрэг бусад төрөл бүрийн ойлголтуудыг хамарна.</para>
 
     <para>Энэ бүлгийг уншсаны дараа, та дараах зүйлсийг мэдэх болно:</para>
 
     <itemizedlist>
       <listitem>
 	<para>FreeBSD бусад компьютерийн үйлдлийн системүүдтэй ямар хамааралтай талаар.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>FreeBSD төслийн түүх.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>FreeBSD төслийн зорилгууд.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>FreeBSD-ийн нээлттэй-эх хөгжүүлэх загварын үндсүүд.</para>
       </listitem>
       <listitem>
 	<para>Мөн мэдээж <quote>FreeBSD</quote> нэр хаанаас гарсан талаар.</para>
       </listitem>
     </itemizedlist>
 
   </sect1>
 
   <sect1 id="nutshell">
     <title>FreeBSD-д тавтай морилно уу!</title>
     <indexterm><primary>4.4BSD-Lite</primary></indexterm> 
 
     <para>FreeBSD нь Интел (x86 болон &itanium;), AMD64, <trademark>Alpha</trademark>, 
 	Sun &ultrasparc; компьютеруудад зориулагдсан 4.4BSD-Lite дээр үндэслэсэн үйлдлийн систем
 	юм. Мөн өөр бусад архитектур уруу порт хийгдэж байгаа болно. Та мөн
 	<link linkend="history">FreeBSD-ийн түүх</link> эсвэл 
 	<link linkend="relnotes">одоогийн хувилбар</link>ыг унших боломжтой. Хэрэв та 
 	энэ төсөлд (код, тоног төхөөрөмж, сан) хувь нэмэр оруулахыг сонирхож 
 	байгаа бол <ulink	url="&url.articles.contributing;/index.html">
 	FreeBSD-д хувь нэмэр оруулах нь</ulink> нийтлэлийг уншина уу.</para>
 
     <sect2 id="os-overview">
       <title>FreeBSD юу хийж чадах вэ?</title>
 
       <para>FreeBSD олон тооны дурдахад буруудахгүй боломжуудтай. Эдгээрийн зарим нь:</para>
 
       <itemizedlist>
         <indexterm><primary>Илүү өндөр давуу эрх бүхий бодлогоор солигдох боломж бүхий олон бодлогочлол</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para>Компьютерийг их ачаалалтай байсан ч програмууд болон хэрэглэгчдийн хооронд бартаагүй, 
 		ижил хуваалцах нөхцлийг бүрдүүлэх, динамик дараалал тохируулалттай, 
 		<emphasis>илүү өндөр давуу эрх бүхий бодлогоор солигдох боломж бүхий олон бодлогочлол</emphasis>.</para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>Олон-хэрэглэгчийн боломжууд</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><emphasis>Олон-хэрэглэгчийн боломжууд</emphasis> нь олон хүмүүс FreeBSD 
 		системийг төрөл бүрийн зүйлд зориулан зэрэгцэн хэрэглэх боломжийг зөвшөөрдөг.
 		Энэ нь, жишээ нь, хэвлэгчүүд болон соронзон хальсны хөтлөгчүүд зэрэг системийн захын 
 		төхөөрөмжүүд нь систем эсвэл сүлжээн дэх бүх хэрэглэгчдийн дунд зөвөөр хуваалцах 
 		ба эх үүсвэр бүр дэх хязгаарууд нь маш чухал системийн эх үүсвэрүүдийг илүү 
 		ашиглахаас хамгаалж хэрэглэгчдэд болон бүлэг хэрэглэгчдэд тавигдаж болно гэсэн үг
 		юм.</para>
 	</listitem>
       
 	<indexterm><primary>TCP/IP сүлжээ</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para>SCTP, DHCP, NFS, NIS, PPP, SLIP, IPsec, болон IPv6 зэрэг үйлдвэрлэлийн стандартуудын
 		дэмжлэгтэй, хүчирхэг <emphasis>TCP/IP сүлжээ</emphasis>.
 		Энэ нь таны FreeBSD машин бусад үйлдлийн системүүдтэй хялбар харилцан 
 		ажиллаж чадахаас гадна мөн NFS (файлд алсаас хандах) 
 		цахим захидлын үйлчилгээнүүд зэрэг чухал боломжуудыг хангадаг 
 		эсвэл Интернэтэд WWW, FTP, чиглүүлэх эсвэл галт ханын (аюулгүй байдал) 
 		үйлчилгээнүүдийн хамт та өөрийнхөө байгууллагыг байрлуулах Enterprise 
 		сервер шиг ажиллаж чадна гэсэн үг юм.</para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>санах ойн хамгаалалт</primary></indexterm>      
 	<listitem>
 	  <para><emphasis>Санах ойн хамгаалалт</emphasis> нь програмууд 
 		(эсвэл хэрэглэгчид) өөр хоорондоо нөлөөлөхгүй нөхцлийг хангадаг.
 		Нэг програм сүйрэхэд бусдад аль ч замаар нөлөөлөхгүй.</para>
 	</listitem>
       
 	<listitem>
 	  <para>FreeBSD нь <emphasis>32-бит</emphasis> үйлдлийн систем 
 		(Альфа дээр <emphasis>64-бит</emphasis>, &itanium;, AMD64, болон &ultrasparc;)
 		бөгөөд бүр анхнаасаа эхлэн дизайн хийгдсэн юм.</para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm>
     <primary>X Цонхны Систем</primary>
     <seealso>XFree86</seealso>
   </indexterm>
 
 	<listitem>
 	  <para>
 		Үйлдвэрлэлийн стандарт болох <emphasis>X Цонхны Систем</emphasis> (X11R7)
 		нь ердийн VGA карт ба дэлгэцийн үнэнд хэрэглэгчийн график интерфэйсийг (GUI) 
 		хангадаг бөгөөд бүрэн эхийн хамт ирдэг.</para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm>
 	  <primary>хоёртын нийлэмж</primary>
 	  <secondary>Линукс</secondary>
 	</indexterm>
 	<indexterm>
 	  <primary>хоёртын нийлэмж</primary>
 	  <secondary>SCO</secondary>
 	</indexterm>
 	<indexterm>
 	  <primary>хоёртын нийлэмж</primary>
 	  <secondary>SVR4</secondary>
 	</indexterm>
 	<indexterm>
 	  <primary>хоёртын нийлэмж</primary>
 	  <secondary>BSD/OS</secondary>
 	</indexterm>
 	<indexterm>
 	  <primary>хоёртын нийлэмж</primary>
 	  <secondary>NetBSD</secondary>
 	</indexterm>
 	<listitem>
 	  <para>Линукс, SCO, SVR4, BSDI ба NetBSD-д зориулан бүтээгдсэн 
 		олон програмуудтай <emphasis>хоёртын нийлэмж</emphasis>.</para>
 	</listitem>
 	
 	<listitem>
 	  <para>Олон мянган <emphasis>ажиллахад бэлэн</emphasis> програмууд 
 		FreeBSD-ийн <emphasis>портууд</emphasis> болон <emphasis>багцуудын</emphasis>
 		цуглуулганд байдаг. Эндээс бүгдийг олж болж байхад яагаад сүлжээнээс хайх
 		хэрэгтэй гэж?</para>
 	</listitem>
       
 	<listitem>
 	  <para>Олон мянган нэмэлт болон <emphasis>амархан порт хийх</emphasis>
 		боломжтой програмууд Интернэтэд байдаг. FreeBSD нь эх кодын хувьд
 		ихэнх олны мэддэг арилжааны &unix; системүүдтэй нийцтэй бөгөөд
 		ихэнх програмуудыг хөрвүүлэхэд хэрэв байгаа бол цөөн өөрчлөлтүүдийг 
 		шаарддаг.</para>
 	</listitem>
       
 	<indexterm><primary>виртуал санах ой</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para>Шаардлагаар хуудасладаг (demand paged) <emphasis>виртуал санах ой</emphasis> 
 		ба <quote>нийлүүлсэн VM/түр хадгалагч</quote> дизайн нь санах ойн хувьд 
 		их хэрэглэдэг програмуудын хүслийг үр ашигтайгаар хангадаг бөгөөд ингэхдээ бусад 
 		хэрэглэгчдэд харилцан хариу өгөх боломжийг олгосоор байдаг.</para>
 	</listitem>
       
         <indexterm>
 	  <primary>Адил Хэмт Олон-Боловсруулалт (SMP)</primary>
 	</indexterm>
 	<listitem>
 	  <para>Олон CPU-тай машинуудад зориулсан <emphasis>SMP</emphasis> 
 		дэмжлэг.</para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm>
 	  <primary>хөрвүүлэгчид</primary>
 	  <secondary>C</secondary>
 	</indexterm>
 	<indexterm>
 	  <primary>хөрвүүлэгчид</primary>
 	  <secondary>C++</secondary>
 	</indexterm>
 	<indexterm>
 	  <primary>хөрвүүлэгчид</primary>
 	  <secondary>ФОРТРАН</secondary>
 	</indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><emphasis>C</emphasis>,
 	    <emphasis>C++</emphasis>, болон <emphasis>ФОРТРАН</emphasis>
 		хөгжүүлэх багажуудын бүрэн бүрэлдэхүүн. Нарийн судалгаа болон хөгжүүлэлтэд
 		зориулсан олон нэмэлт хэлнүүд бас портууд болон багцуудын цуглуулганд байдаг.</para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>эх код</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para>Бүх системд зориулсан <emphasis>эх код</emphasis> гэдэг нь
 		та орчноо хамгийн ихээр хянана гэсэн үг юм. Та жинхэнэ нээлттэй системтэй мөртлөө 
 		яагаад үйлдвэрлэгчийн буянд хаалттай шийдэлд цоожтой байх ёстой гэж?</para>
 	</listitem>
       
 	<listitem>
 	  <para>Дэлгэрэнгүй <emphasis>онлайн 
 	    баримтжуулалт</emphasis>.</para>
 	</listitem>
       
 	<listitem>
 	  <para><emphasis>гэх мэт өөр илүү олныг дурдаж болно!</emphasis></para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
     
       <indexterm><primary>4.4BSD-Lite</primary></indexterm>
       <indexterm>
         <primary>Компьютерийн Системийн Судалгааны Бүлэг (CSRG)</primary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary>К.И.С. Беркли</primary></indexterm>
       <para>FreeBSD нь Беркли дэх Калифорнийн Их Сургуулийн Компьютерийн Системийн 
 	Судалгааны Бүлгээс (CSRG) гаргасан 4.4BSD-Lite хувилбар дээр үндэслэсэн 
 	бөгөөд BSD системийн хөгжүүлэлтийн бусдаас ялгаатай уламжлалыг үргэлжлүүлсээр 
 	байна. CSRG-ээс гаргасан сайхан ажлаас гадна FreeBSD Төсөл нь жинхэнэ амьдрал 
 	дээрх ачааллын үеийн найдвартай болон хамгийн сайн ажиллагааг хангах системийг 
 	нарийн тохируулахад олон мянган цагийг зориулжээ. Улам олон арилжааны аваргууд 
 	ийм боломжууд, ажиллагаа болон найдвартай байдал бүхий PC үйлдлийн системийг
 	гаргах гэж тэмцэж байхад FreeBSD тэдгээрийг <emphasis>одоо</emphasis>
 	санал болгож чадна!</para>
 
       <para>FreeBSD-г ямар хэрэглээнд ашиглах нь зөвхөн таны төсөөллийн хүрээнд байна.
 	Програм хангамжийн хөгжүүлэлтээс эхлээд үйлдвэрлэлийн автоматжуулалт, төлвийн
 	хяналтаас авахуулаад алсын хиймэл дагуулын антеннуудын азимут засварлалт; 
 	хэрэв үүнийг арилжааны &unix; бүтээгдэхүүнээр хийж чадах бол мэдээж та үүнийг
 	FreeBSD-ээр ч бас хийж чадна! Мөн FreeBSD дэлхий даяар судалгааны төвүүд болон их 
 	сургуулиудад хөгжүүлсэн ихэнхдээ бага эсвэл үнэгүй байдаг олон мянган өндөр чанарын 
 	програмуудаас мэдэгдэхүйц үр ашгийг авдаг. Арилжааны програмууд бас байдаг бөгөөд
 	өдөр ирэх тусам их хэмжээгээр нэмэгдэж байна.</para>
 
       <para>FreeBSD-ийн өөрийн эх код ерөнхийдөө байгаа болохоор  
 	тусгай програмууд эсвэл төслүүдэд зориулж системийг бараг сонсоогүй хэмжээнд 
 	өөрчлөх боломжтой бөгөөд ерөнхийдөө бусад ихэнх том том арилжааны 
 	үйлдвэрлэгчдийн үйлдлийн системүүдэд үүнийг хийх боломжгүй байдаг. Энд
 	FreeBSD-г ашиглаж байгаа хүмүүсийн хэрэглээний зарим нэг байна:</para>
     
       <itemizedlist>
 	<listitem>
 	  <para><emphasis>Интернэтийн Үйлчилгээнүүд:</emphasis> FreeBSD дэх хүчирхэг TCP/IP 
 		сүлжээ нь төрөл бүрийн Интернэтийн үйлчилгээнүүдэд хамгийн тохирсон тавцан болгодог:</para>
 
 	  <itemizedlist>
 	    <indexterm><primary>FTP серверүүд</primary></indexterm>
 	    <listitem>
 	      <para>FTP серверүүд</para>
 	    </listitem>
 	  
 	    <indexterm><primary>вэб серверүүд</primary></indexterm>
 	    <listitem>
 	      <para>Дэлхий Даяарх Вэб серверүүд (стандарт эсвэл нууцлаг [SSL])</para>
             </listitem>
 
             <listitem>
               <para>IPv4 болон IPv6 чиглүүлэлт</para>
 	    </listitem>
 
 	    <indexterm><primary>гал хана</primary></indexterm>
 	    <indexterm><primary>NAT</primary></indexterm>
 	    <listitem>
 	      <para>Галт хананууд болон NAT (<quote>IP маскарад хийх</quote>)
 	        	гарцууд</para>
 	    </listitem>
 	  
 	    <indexterm>
 	      <primary>цахим захидал</primary>
 	      <see>захидал</see>
 	    </indexterm>
 	    <indexterm>
 	      <primary>захидал</primary>
 	    </indexterm>
 	    <listitem>
 	      <para>Цахим Захидлын серверүүд</para>
 	    </listitem>
 	  
 	    <indexterm><primary>USENET</primary></indexterm>
 	    <listitem>
 	      <para>USENET Мэдээнүүд эсвэл Зарлалын Самбарын Системүүд</para>
 	    </listitem>
 	  
 	    <listitem>
 	      <para>гэх мэт өөр илүү олныг дурдаж болно...</para>
 	    </listitem>
 	  </itemizedlist>
 
 	  <para>Та FreeBSD-тэй байхад хямд 386 ангиллын PC-тэй жижгээс хялбархнаар эхлээд 
 		таны Enterprise өсөхийн хэрээр RAID хадгалалт бүхий 4 процессортой Xeon 
 		хүртэл шинэчилж болно.</para>
 	</listitem>
       
 	<listitem>
 	  <para><emphasis>Боловсрол:</emphasis> Та компьютерийн шинжлэх ухаан эсвэл
 		түүнтэй холбоотой инженерчлэлийн салбарын оюунтан уу? Үйлдлийн систем, компьютерийн
 		архитектур болон сүлжээний талаар сурахад FreeBSD-ийн далд хангаж өгдөг боломж шиг 
 		илүү сайн арга байхгүй. Чөлөөтэй байдаг хэд хэдэн CAD, математикийн болон графикийн 
 		дизайн хийх багцууд нь <emphasis>өөр бусад</emphasis> ажлуудыг хийхийн тулд 
 		компьютерийг ашигладаг хүмүүст FreeBSD-г илүү их ашигтай болгодог!</para>
 	</listitem>
       
 	<listitem>
 	  <para><emphasis>Судалгаа:</emphasis>  Бүхэл системийн хувьд эх кодтой FreeBSD 
 		нь үйлдлийн системүүд болон компьютерийн шижлэх ухааны бусад салбаруудын 
 		хувьд судалгааны маш сайн тавцан болдог. FreeBSD-ийн чөлөөтэй байдаг чанар нь 
 		алсад байгаа бүлгүүд тусгай лицензийн гэрээ эсвэл нээлттэй форум дээр хэлэлцэж болох 
 		хязгааруудад санаа зоволгүйгээр шинэ санаанууд болон хуваалцсан хөгжүүлэлт дээр  
 		хамтран ажиллах боломжийг бүрдүүлдэг.</para>
 	</listitem>
       
 	<indexterm><primary>чиглүүлэгч</primary></indexterm>
 	<indexterm><primary>DNS Сервер</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><emphasis>Сүлжээ:</emphasis>  Шинэ чиглүүлэгч? Нэрийн сервер (DNS)? 
 		Хүмүүсийг дотоод сүлжээнээс гадуур байлгах  галт хана  хэрэгтэй байна уу? 
 		FreeBSD нь ашиглаагүй, буланд хэвтэж байгаа 386 эсвэл 486 PC-г  пакет 
 		шүүлт хийх сайжруулсан боломжуудтай өргөтгөсөн чиглүүлэгч болгон хялбархан 
 		хувиргаж чадна.</para>
 	</listitem>
       
 	<indexterm>
 	  <primary>X Цонхны Систем</primary>
 	  <secondary>XFree86</secondary>
 	</indexterm>
 	<indexterm>
 	  <primary>X Цонхны Систем</primary>
 	  <secondary>Хурдасгасан-X</secondary>
 	</indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><emphasis>X Цонхны ажлын станц:</emphasis> FreeBSD нь
 		чөлөөтэй байдаг X11 серверийг ашиглан хямд X терминалын шийдэлд
 		зориулсан сайн сонголт болдог. X терминалаас ялгаатай нь хэрэв хүсвэл олон
 		програмуудыг FreeBSD ажиллуулахыг зөвшөөрдөг бөгөөд ингэснээр төв 
 		серверийн ачааллыг хөнгөвчилдөг. FreeBSD нь <quote>дискгүй</quote>
 		ачаалж чадсанаар ажлын станцуудыг хямд, амархан удирдах боломжтой болгодог.</para>
 	</listitem>
       
 	<indexterm><primary>GNU Хөрвүүлэгчийн Цуглуулга</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><emphasis>Програм Хангамжийн Хөгжүүлэлт:</emphasis>  Үндсэн 
 		FreeBSD систем нь нийтэд алдаршсан GNU C/C++ хөрвүүлэгч болон алдаа ологч зэрэг
 		програмчлалын үндсэн хэрэгслүүдтэй ирдэг.</para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
     
       <para>FreeBSD нь CDROM, DVD, болон нэргүй FTP дээр эх болон хоёртын хэлбэрээр байдаг. 
 	FreeBSD-г олж авах талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг <xref linkend="mirrors"> хаягаас
 	үзнэ үү.</para>
     </sect2>
 
     <sect2>
       <title>FreeBSD-г хэн ашигладаг вэ?</title>
 
       <indexterm>
 	<primary>хэрэглэгчид</primary>
 	<secondary>FreeBSD ажиллуулдаг том сайтууд</secondary>
       </indexterm>
 
       <para>FreeBSD нь интернэт дэх зарим нэг хамгийн томоохон вэб хуудсуудыг ажиллуулдаг:</para>
 
       <itemizedlist>
         <indexterm><primary>Yahoo!</primary></indexterm>
         <listitem>
 	  <para><ulink url="http://www.yahoo.com/">Yahoo!</ulink></para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>Apache</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><ulink url="http://www.apache.org/">Apache</ulink></para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>Blue Mountain Arts</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><ulink url="http://www.bluemountain.com/">Blue Mountain
 	    Arts</ulink></para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>Pair Networks</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><ulink url="http://www.pair.com/">Pair
 	    Networks</ulink></para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>Sony Japan</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><ulink url="http://www.sony.co.jp/">Sony
 	    Japan</ulink></para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>Netcraft</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><ulink url="http://www.netcraft.com/">Netcraft</ulink>
 	    </para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>Weathernews</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><ulink url="http://www.wni.com/">Weathernews</ulink>
 	</para></listitem>
 
 	<indexterm><primary>Supervalu</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><ulink
 	    url="http://www.supervalu.com/">Supervalu</ulink></para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>TELEHOUSE America</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><ulink url="http://www.telehouse.com/">TELEHOUSE
 	    America</ulink></para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>Sophos Anti-Virus</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><ulink url="http://www.sophos.com/">Sophos
 	    Anti-Virus</ulink></para>
 	</listitem>
 
 	<indexterm><primary>JMA Wired</primary></indexterm>
 	<listitem>
 	  <para><ulink
 	    url="http://www.jmawired.com/">JMA Wired</ulink></para>
 	</listitem>
       </itemizedlist>
 
       <para>гэх мэт өөр илүү олон вэб хуудсуудыг дурдаж болно.</para>
     </sect2>
 
   </sect1>
   
   <sect1 id="history">
     <title>FreeBSD Төслийн тухай</title>
 
     <para>Дараах хэсэг төслийн товч түүх, төслийн зорилгууд,болон төслийн 
 	хөгжүүлэлтийн загвар зэрэг төслийн тухай зарим нэг мэдээллийг өгнө.</para>
 
     <sect2 id="intro-history">
       <sect2info role="firstperson">
 	<authorgroup>
 	  <author>
 	    <firstname>Жордан</firstname>
 	    <surname>Хаббард</surname>
 	    <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  </author>
 	</authorgroup>
       </sect2info>
 
       <title>FreeBSD-ийн товч түүх</title>
 
       <indexterm><primary>386BSD Залруулах багц</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>Хаббард, Жордан</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>Вилльямс, Нэйт</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>Граймс, Род</primary></indexterm>
       <indexterm>
         <primary>FreeBSD Төсөл</primary>
         <secondary>түүх</secondary>
       </indexterm>
       <para>FreeBSD төслийн үүсэл 1993 оны эхэн хэсэгт үүдэлтэй бөгөөд залруулах багцын 
 	сүүлийн 3 зохицуулагчид болох Нэйт Вилльямс, Род Граймс болон миний биеийн хамтран 
 	гаргасан <quote>Албан ёсны бус 386BSD Залруулах багц</quote>аас 
 	хэсэгчилэн хөгжсөн юм.</para>
     
       <indexterm><primary>386BSD</primary></indexterm>
       <para>Бидний анхны зорилго хэд хэдэн асуудлуудыг шийдэхийн тулд 386BSD-ийн дундын 
 	хормын хувилбарыг гаргаж авах явдал байсан бөгөөд залруулах багцын механизм үүнийг шийдэж 
 	чаддаггүй байлаа. Та нарын зарим нэг нь төслийн ажлын анхны нэр тэр явдалтай холбоотой 
 	<quote>386BSD 0.5</quote> эсвэл  <quote>386BSD Дундын</quote> гэж байсныг 
 	санаж магадгүй юм.</para>
     
       <indexterm><primary>Жолиц, Билл</primary></indexterm>
       <para>386BSD нь бараг жил орчмын үл ойшоолтоос болж ихээхэн зовж байсан тэр үед хүрсэн  
 	Билл Жолицийн үйлдлийн систем байсан юм. Залруулалтын багц нь өдөр өнгөрөх бүр 
 	улам эвгүйгээр томорч байсан бөгөөд бид ямар нэг юм хийх ёстойг 100 хувь зөвшөөрч 
 	Биллд туслахаар шийдэж энэхүү дундын <quote>цэвэрлэсэн</quote> хормын хувилбарыг 
 	гаргасан юм. Тэдгээр төлөвлөгөөнүүд нь Билл Жолицийг юу хийгдэж болохыг тодорхой 
 	харуулахын оронд  ямар ч зүйлгүйгээр төслийн өөрийн санкцаас гэнэт татгалзах шийдвэрт 
 	хүргэж бүдүүлэг зогсоолтод хүргэсэн юм.</para>
 
       <indexterm><primary>Грийнмэн, Дэйвид</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>Волнат Крийк CDROM</primary></indexterm>
       <para>Биллийн дэмжлэггүй ч гэсэн зорилго маань харамсахааргүй хэвээрээ үлдэхийг 
 	бид нэг их удалгүй шийдсэн бөгөөд Дэйвид Грийнмэний бодож олсноор 
 	<quote>FreeBSD</quote> нэрийг авсан юм. Бидний эхний зорилгууд 
 	системийн одоогийн хэрэглэгчидтэй зөвлөлдсөний дараа тодорхойлогдсон бөгөөд 
 	төсөл эхэлсэн нь тодорхой болсны дараа бүр магадгүй амьдрал дээр биеллээ олохын 
 	тулд би Интернэт уруу хялбар хандах боломжгүй олон золгүйчүүдэд зориулж 
 	FreeBSD-ийн түгээлтийн сувгуудыг сайжруулах зорилготойгоор Волнат Крийк 
 	CDROM-той холбоо тогтоосон юм.
 	Волнат Крийк CDROM нь FreeBSD-г CD дээр түгээх санааг дэмжээд зогсоогүй 
 	ажиллах машин бас хурдан Интернэтийн холболтыг төсөлд зориулан хангасан юм.
 	Волнат Крийк CDROM-ийн  тэр үед тэр чигээрээ үл мэдэгдэх төсөлд бараг л 
 	урьдчилан тооцох аргагүй өгсөн итгэлгүйгээр FreeBSD одоогийн хүрсэн шиг ийм 
 	хол түвшинд, ийм хурдан хүрэхгүй байсан биз ээ.</para>
 
       <indexterm><primary>4.3BSD-Lite</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>Net/2</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>К.И.С. Беркли</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>386BSD</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>Чөлөөт Програм Хангамжийн Сан</primary></indexterm>
       <para>Анхны CDROM (ерөнхийдөө сүлжээнд өргөнөөр)  түгээлт 1993 оны 12 сард гаргасан 
 	FreeBSD&nbsp;1.0 байлаа. Энэ нь Берклигийн К.И.С-ийн 4.3BSD-Lite 
 	(<quote>Net/2</quote>) соронзон хальс дээр тулгуурласан, бас 386BSD болон Чөлөөт Програм 
 	Хангамжийн Сангаас хангасан олон хэсгүүдээс тогтсон байсан билээ.Энэ бол эхний удаад нэлээн 
 	боломжийн амжилт байсан бөгөөд дараа нь бид маш өндөр амжилт олсон FreeBSD 1.1 
 	хувилбарыг 1994 оны 5 сард гаргасан юм.</para>
 
       <indexterm><primary>Новэлл</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>К.И.С. Беркли</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>Net/2</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>AT&amp;T</primary></indexterm>
       <para>Энэ үед  урт удаан үргэлжилсэн Берклигийн Net/2 соронкон хальны хууль эрх зүйн статустай 
 	холбоотой Новэлл ба Берклигийн К.И.С нарын хоорондох зарга шийдэгдэж гэнэтийн хар 
 	үүлс бий болсон юм. Тэр тохиролцооны нөхцөл нь <quote>саад болсон</quote> код ба 
 	Новэллийн урьд нь AT&amp;T-ээс авсан өмч болох Net/2-ийн ихэнх хэсэг дээр хийсэн 
 	Берклигийн К.И.С-ийн буулт байлаа. Хариуд нь Новэллийн <quote>адислал</quote> 
 	4.4BSD-Lite хувилбар байсан бөгөөд энэ нь гарсныхаа дараа  саадгүйгээр тунхаглагдаж 
 	түүн уруу Net/2-ийн бүх  хэрэглэгчид маш хүчтэйгээр шилжихийг дэмжих явдал байлаа. 
 	Үүнд FreeBSD бас орсон бөгөөд төсөлд 1994 оны 7 сараас хүртэл хугацаа өгч өөрийн 
 	Net/2 дээр тулгуурласан бүтээгдэхүүнээ гаргахыг хориглосон юм. Тэр гэрээний хүрээнд 
 	эцсийн хугацаанаас өмнө төсөлд сүүлийн нэг хувилбар гаргахыг зөвшөөрсөн бөгөөд тэр 
 	хувилбар нь FreeBSD&nbsp;1.1.5.1 байлаа.</para>
 
       <para>Дараа нь FreeBSD бараг тэр чигээрээ шинэ, бүрэн биш 4.4BSD-Lite-ийн хэсгээс 
 	өөрийгээ дахин бүтээх хүнд бэрх бодлогыг тогтоосон юм. <quote>Lite</quote> 
 	хувилбарууд нь зарим талаараа хөнгөн байсан, учир нь ачаалагдаж ажиллах системийг 
 	бүтээхэд шаардлагатай кодын ихээхэн хэсгийг Берклигийн CSRG арилгасан 
 	(төрөл бүрийн хууль эрх зүйн шаардлагаар) бөгөөд 4.4-ийн Интелийн хэсэг бас нэлээн 
 	бүрэн биш байлаа. Энэ шилжилтийг хийсээр төсөл 1994 оны 11 сар хүргэсэн бөгөөд 
 	тэр үед сүлжээ болон CDROM (12 сарын сүүлээр) дээр FreeBSD&nbsp;2.0-ийг гаргасан 
 	байна. Хэдийгээр гадуураа бага зэрэг түүхий байсан боловч энэ хувилбар нь ихээхэн амжилттай 
 	болсон бөгөөд удалгүй илүү хүчирхэг, амархан суулгадаг FreeBSD&nbsp;2.0.5 хувилбарыг 
 	1995 оны 6 сард гаргасан билээ.</para>
 
       <para>1996 оны 8 сард FreeBSD&nbsp;2.1.5-ыг бид гаргасан бөгөөд энэ нь ISP болон 
 	арилжааны хүрээнийхэнд нэлээн алдаршсан ба 2.1-STABLE салбарын бас нэг өөр хувилбар 
 	сайшаагдсан билээ. Энэ нь 1997 оны 2 сард гарсан FreeBSD&nbsp;2.1.7.1 бөгөөд 2.1-STABLE 
 	-ийн зонхилох хөгжүүлэлтийн төгсгөл болсон юм. Одоо үйл ажиллагааг хангах горимд 
 	зөвхөн аюулгүй байдлын өргөжүүлэлт болон бусад ноцтой алдааны засварлалтууд энэ салбарын 
 	(RELENG_2_1_0) хувьд хийгдэх болно.</para>
 
       <para>FreeBSD&nbsp;2.2 нь хөгжүүлэлтийн гол салбараас (<quote>-CURRENT</quote>) 
 	1996 оны 11 сард RELENG_2_2 салбар болон салбарлан гарсан бөгөөд анхны 
 	бүрэн хувилбар (2.2.1) 1997 оны 4 сард гарсан юм. 2.2 салбарын дараагийн 
 	хувилбарууд 97 оны зун болон намар гарцгаасан бөгөөд тэдгээрийн сүүлийнх (2.2.8) 
 	1998 оны 11 сард гарчээ. Анхны албан ёсны 3.0 хувилбар 1998 оны 10 сард 
 	гарсан бөгөөд 2.2 салбарын хувьд төгсгөл болох эхлэлийг тавьсан юм.</para>
 
       <para>1999 оны 1 сарын 20-нд мод дахин салбарласан бөгөөд 4.0-CURRENT болон 
 	3.X-STABLE салбарууд гарахад хүргэжээ. 3.X-STABLE-ээс 3.1 1999 оны 2 сарын 
 	15-нд гарсан, 3.2 1999 оны 5 сарын 15-нд, 3.3 1999 оны 9 сарын 16-нд, 3.4 
 	1999 оны 12 сарын 20-нд, тэгээд 3.5 2000 оны 6 сарын 24-нд гарсан бөгөөд 
 	хэдхэн хоногийн дараагаар  Kerberos-т сүүлийн минутын аюулгүй байдлын засваруудыг 
 	оруулсан багахан хувилбар шинэчлэл 3.5.1-ийг гарахад хүргэсэн юм. Энэ нь 3.X салбар 
 	дахь сүүлийн хувилбар юм.</para>
 
       <para>2000 оны 3 сарын 13-нд нэг салбар гарсан нь 4.X-STABLE салбар бий болсон 
 	явдал юм. Үүнээс хэд хэдэн хувилбарууд гарсан: 4.0-RELEASE 2000 оны 3 сард 
 	танилцуулагдсан бөгөөд сүүлийн 4.11-RELEASE 2005 оны 1 сард гарсан юм.</para>
 
       <para>Удаан хүсэн хүлээсэн 5.0-RELEASE 2003 оны 1 сарын 19-нд зарлагдсан. Ойролцоогоор 
 	3 жилийн ажлыг шингээсэн энэ хувилбар нь FreeBSD-г өргөжүүлсэн олон процессор,  
 	програмын урсгал дэмжлэгийн замд гаргаж &ultrasparc; ба <literal>ia64</literal> 
 	тавцангуудад зориулсан дэмжлэгийг танилцуулсан билээ. Энэ хувилбарын дараагаа 2003 оны 
 	6 сард 5.1 хувилбар гарсан. -CURRENT салбарын сүүлийн 5.X хувилбар 2004 оны 2 сард 
 	танилцуулагдсан 5.2.1-RELEASE байв.</para>
 
       <para>RELENG_5 салбар 2004 оны 8 сард үүссэн бөгөөд дараагаар нь 
 	5-STABLE салбар хувилбаруулын эхлэлийг тэмдэглэсэн 5.3-RELEASE гарсан юм.
 	Хамгийн сүүлийн &rel2.current;-RELEASE &rel2.current.date; гарсан.
 	RELENG_5 салбараас дахиж нэмэлт хувилбарууд гарахгүй.</para>
 
       <para>2005 оны 7 сард энэ удаа RELENG_6-д зориулж мод дахин салбарлажээ.
 	6.X салбарын анхны хувилбар болох 6.0-RELEASE 2005 оны 11 сард гарчээ.
 	Хамгийн сүүлийн &rel.current;-RELEASE &rel.current.date; гарсан.
 	RELENG_6 салбарын нэмэлт хувилбарууд гарах болно.</para>
 
       <para>Одоогоор урт хугацааны хөгжүүлэлтийн төслүүд 7.X-CURRENT (транк) салбарт 
 	үргэлжлэх бөгөөд ажил урагшлах бүр CDROM дээрх (мэдээж сүлжээнд бас) 7.X-ийн 
 	SNAPshot хувилбарууд 
 	<ulink url="ftp://current.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/snapshots/">
 	Хормын агшны сервэр</ulink>ээс үргэлжлэн гарсаар байх болно.</para>
     </sect2>
       
     <sect2 id="goals">
       <sect2info>
         <authorgroup>
           <author>
 	    <firstname>Жордан</firstname>
 	    <surname>Хаббард</surname>
 	    <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  </author>
         </authorgroup>
       </sect2info>
 
       <title>FreeBSD Төслийн Зорилгууд</title>
     
       <indexterm>
         <primary>FreeBSD Төсөл</primary>
         <secondary>зорилгууд</secondary>
       </indexterm>
       <para>FreeBSD Төслийн зорилгууд нь ямар нэг хязгаарлалтгүйгээр дурын зорилгоор ашиглаж 
 	болох програм хангамжийг хангах явдал юм. Бидний олонхи нь кодонд (болон төсөлд) 
 	чухал хөрөнгө оруулалт хийцгээсэн бөгөөд одоо болон ирээдүйд багахан санхүүгийн нөхөн 
 	олговроос мэдээж татгалзахгүй, гэхдээ бид мэдээж үүнийг шаардахаар бэлтгэгдээгүй юм.
 	Бидний анхны бөгөөд нэн тэргүүний <quote>даалгавар</quote> бол ирсэн дурын болон 
 	бүгдэд аль ч зорилгоор ашиглагдаж болох кодоор хангах бөгөөд код нь аль болох өргөн 
 	хэрэглэгдэж, аль болох өргөн үр ашгийг өгөх явдал юм. Энэ нь Чөлөөт Програм 
 	Хангамжийн хамгийн үндсэн зорилгуудын нэг бөгөөд бид үүнийг санаачлагатайгаар 
 	дэмжих ёстой гэдэгт би итгэж байна.</para>
 
       <indexterm>
         <primary>GNU General Public License (GPL)</primary>
       </indexterm>
       <indexterm>
         <primary>GNU Lesser General Public License (LGPL)</primary>
       </indexterm>
       <indexterm><primary>BSD Зохиогчийн Эрх</primary></indexterm>
       <para>Бидний эх модонд байгаа GNU General Public License (GPL) эсвэл
 	Library General Public License (LGPL) хүрээнд байдаг код  нь арай илүү 
 	хязгаарлалттай бөгөөд ядаж л эсрэгээрээ байх биш харин ч хүчилсэн хандлагын талд байдаг. 
 	GPL програм хангамжийг арилжааны зорилгоор ашиглахад гарах нэмэлт төвөгтэй асуудлуудаас 
 	болоод бид ингэж хийхэд боломжийн сонголт байгаа нөхцөлд арай зөөлөн BSD Зохиогчийн 
 	Эрхийн доор програм хангамжийг ирүүлэхийг илүүд үздэг.</para>
     </sect2>
   
     <sect2 id="development">
       <sect2info>
         <authorgroup>
           <author>
 	    <firstname>Сатоши</firstname>
 	    <surname>Асами</surname>
 	    <contrib>Хувь нэмэр болгон оруулсан </contrib>
 	  </author>
         </authorgroup>
       </sect2info>
 
       <title>FreeBSD Хөгжүүлэх Загвар</title>
     
       <indexterm>
         <primary>FreeBSD Төсөл</primary>
         <secondary>хөгжүүлэх загвар</secondary>
       </indexterm>
       <para>FreeBSD-ийн хөгжүүлэлт нь бидний <ulink
 	url="&url.articles.contributors;/article.html">хувь нэмэр 
 	оруулагчдын жагсаалт</ulink>аас харахад дэлхий даяар хэдэн зуун хүмүүсийн оруулсан 
 	хувь нэмэр дээр бүтээгдсэн, их нээлттэй, уян хатан процесс юм.
 	FreeBSD-ийн хөгжүүлэлтийн дэд бүтэц нь эдгээр хэдэн зуун хөгжүүлэгчдийг 
 	Интернэтээр хамтран ажиллах боломжийг нээж өгдөг.
 	Бид шинэ хөгжүүлэгчид, болон санаануудыг тогтмол хайж байдаг бөгөөд 
 	төсөлтэй илүү ойртохыг сонирхсон хэн ч гэсэн &a.hackers; хаягаар бидэнд 
 	хандаарай. Мөн бусад FreeBSD хэрэглэгчдэд гол гол ажлуудын талаар мэдээлэх 
 	&a.announce; бас байгаа болно.</para>
 
       <para>Чөлөөтэй болон нягт хамтын ажиллагаан доор ажилладгаас үл хамааран FreeBSD 
 	төсөл болон түүний хөгжүүлэлтийн процессийн талаар ашигтай зүйлсийн талаар мэдэхийг 
 	хүсвэл:</para>
 
       <variablelist>
 	<varlistentry>
 	  <term>CVS репозитор<anchor
 	    id="development-cvs-repository"></term>
 
 	  <indexterm>
       <primary>CVS</primary>
       <secondary>репозитор</secondary>
     </indexterm>
 	  <indexterm>
 	    <primary>Зэрэгцээ Хувилбаруудын Систем</primary>
       <see>CVS</see>
 	  </indexterm>
 	  <listitem>
 	    <para>FreeBSD-ийн гол эх мод нь FreeBSD-тэй цуг багцалсан чөлөөтэй байдаг 
 		эх кодыг хянах багаж болох 
 		<ulink url="http://ximbiot.com/cvs/wiki/">CVS</ulink>-ээр 
 	      	(Зэрэгцээ Хувилбаруудын Систем) тэтгэгдэж байдаг. Үндсэн 
 		<ulink url="http://www.FreeBSD.org/cgi/cvsweb.cgi">CVS
 	      	репозитор</ulink> АНУ-ийн Калифорнийн Санта Клара дахь машин дээр 
 		байрладаг бөгөөд тэндээс дэлхий даяар байрласан хэд хэдэн толин тусгалын 
 		машинууд уруу хувилагддаг. <link
 	      	linkend="current">-CURRENT</link> болон <link
 	      	linkend="stable">-STABLE</link> модуудыг агуулсан CVS мод 
 		таны өөрийн машин дээр ч гэсэн амархан хувилагдах боломжтой.
 		Үүнийг хэрхэн хийх талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг 
 		<link linkend="synching">Өөрийн эх модоо хамгийн сүүлийн түвшинд 
 		аваачих</link> хэсэг уруу хандаж үзээрэй.</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
       
 	<varlistentry>
 	  <term>Итгэмжлэн оруулагчдын жагсаалт<anchor
 	    id="development-committers"></term>
 	      
 	  <indexterm><primary>итгэмжлэн оруулагчид</primary></indexterm>
 	  <listitem>
 	    <para><firstterm>Итгэмжлэн оруулагчид</firstterm> нь CVS мод уруу 
 		<emphasis>бичих</emphasis> эрхтэй бөгөөд FreeBSD-ийн эхэд 
 		өөрчлөлтүүд хийх зөвшөөрөлтэй хүмүүс юм (<quote>итгэмжлэн оруулагч</quote> гэсэн 
 		ойлголт нь  CVS репозитор уруу шинэ өөрчлөлтүүдийг хийдэг &man.cvs.1;-ийн 
 		<command>commit</command> тушаалаас гаралтай).
 
 		Итгэмжлэн оруулагчдад илгээсэн зүйлээ хянуулахаар өгөх хамгийн шилдэг арга нь 
 		&man.send-pr.1; тушаал юм. Хэрэв ямар нэг зүйл систем дээр гацвал 
 		&a.committers; уруу та цахим захидал бас илгээн холбогдож болно.</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
       
 	<varlistentry>
 	  <term>FreeBSD-ийн гол баг<anchor id="development-core"></term>
 
 	  <indexterm><primary>гол баг</primary></indexterm>
 	  <listitem>
 	    <para>FreeBSD-г компани гэж бодох юм бол <firstterm>FreeBSD-ийн гол баг</firstterm> 
 		нь захирлуудын зөвлөлтэй ижил утгатай юм. Гол багийн үндсэн үүрэг нь 
 		төсөл бүхэлдээ сайн байж, түүнийг зөв чиглэлээр явуулахыг хянаж байх явдал юм.
 		Өөрийгөө бүрэн дайчилсан, хариуцлагатай хөгжүүлэгчдийг итгэмжлэн оруулагчдын 
 		бүлэгт урих нь гол багийн үүргүүдийн нэг бөгөөд зарим гишүүд шилжихэд гол багийн 
 		шинэ гишүүдийг шинээр авах нь бас нэг үүрэг нь юм.
 		Одоогийн гол баг нь нэр дэвшигч итгэмжлэн оруулагчдаас 2006 оны 7 сард сонгогдсон. 
 		Сонгууль 2 жилд нэг удаа явагддаг.</para>
 
 	    <para>Гол багийн зарим гишүүд тусгай хариуцлагатай бөгөөд системийн ихээхэн хэсэг  
 		сурталчилсан хэмжээгээрээ ажиллаж байхыг хянаж бие сэтгэлээ зориулж байдаг.
 		FreeBSD хөгжүүлэгчдийн жагсаалт болон тэдний аль хэсэгт хариуцлагатайг 
 		<ulink url="&url.articles.contributors;/article.html">Хувь 
 		нэмэр оруулагчдын жагсаалт</ulink>аас үзнэ үү.</para>
 
 	    <note>
 	      <para>Гол багийн ихэнх гишүүд FreeBSD-ийн хөгжүүлэлтэд сайн дураар оролцдог бөгөөд 
 		төслөөс санхүүгийн хувьд ашиг олдоггүй болохоор <quote>commitment</quote> 
 		гэдэг нь <quote>баталгаатай дэмжлэг</quote> гэсэн үг гэж ойлгож болохгүй юм.
 		Дээрх <quote>захирлуудын зөвлөл</quote> гэсэн аналог нь тийм ч зөв биш бөгөөд 
 		эдгээр хүмүүс нь FreeBSD-ийн тусын тулд өөрсдийнхөө илүү шийдлийн эсрэг амьдралаа 
 		орхисон хүмүүс гэвэл магадгүй илүү тохирох биз ээ!</para>
 	    </note>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
       
 	<varlistentry>
 	  <term>Гаднын хувь нэмэр оруулагчид</term>
 
 	  <indexterm><primary>хувь нэмэр оруулагчид</primary></indexterm>
 	  <listitem>
 	    <para>Эцэст нь, гэхдээ мэдээж хамгийн сүүлийнх биш, хамгийн том бүлэг 
 		хөгжүүлэгчид нь санал сэтгэгдэл болон алдааны засваруудыг бидэнд 
 		бараг л тогтмол илгээдэг хэрэглэгчид юм. FreeBSD-ийн илүү 
 		төвлөрсөн бус хөгжүүлэлттэй холбоотой байх үндсэн арга нь 
 		тийм зүйлсийн талаар хэлэлцдэг &a.hackers;-д бүртгүүлэх явдал юм.
 		FreeBSD-ийн төрөл бүрийн захидлын жагсаалтын талаар дэлгэрэнгүйг 
 		<xref linkend="eresources">-ээс үзнэ үү.</para>
 	  
 	    <para><citetitle><ulink
 	      url="&url.articles.contributors;/article.html">FreeBSD-ийн 
 		Хувь нэмэр оруулагчдын Жагсаалт</ulink></citetitle> нь урт бөгөөд 
 		өсөн нэмэгдэж байгаагийн нэг, тийм болохоор яагаад өнөөдөр FreeBSD-д 
 		хувь нэмэр оруулж энэ жагсаалтад нэгдэж болохгүй гэж?</para>
 
 	    <para>Код ирүүлэх нь төсөлд хувь нэмэр оруулах ганц арга биш юм; 
 		Хийх шаардлагатай байгаа зүйлсүүдийн бүрэн жагсаалтын талаар 
 		<ulink url="&url.base;/index.html">FreeBSD Төслийн вэб хуудсын 
 		хаяг</ulink>т хандаж үзнэ үү.</para>
 	  </listitem>
 	</varlistentry>
       </variablelist>
     
       <para>Дүгнэж хэлэхэд бидний хөгжүүлэлтийн загвар нь нэг нь нөгөөдөө багтсан, чөлөөтэй 
 	тойргууд маягаар зохион байгуулагдсан загвар юм. Төвлөрсөн загвар нь ирээдүйтэй хувь 
 	нэмэр оруулагчдыг цааш түлхэлгүйгээр нэг төвийн кодын суурийг хялбар хянах  боломжийг 
 	олгож FreeBSD-ийн <emphasis>хэрэглэгчдэд</emphasis> эвтэй байхаар зориулагдан  
 	дизайн хийгдсэн юм. Бидний хүсэл бол хэрэглэгчид амархан суулгаж ашиглаж болдог 
 	ихээхэн хэмжээний уялдаа холбоотой <link linkend="ports">хэрэглээний програмууд</link>тай 
 	тогтвортой үйлдлийн системийг бий болгох явдал юм &mdash; энэнд хүрэхэд энэ загвар нь 
 	маш сайн тохирон ажиллаж байна.</para>
     
       <para>Төслийн амжилттай байсаар байгаад хүргэж байгаа одоогийн хүмүүсийн адил бие 
 	сэтгэлийнхээ зарим ч гэсэн хэсгийг зориулахыг FreeBSD хөгжүүлэгч болон бидэнтэй нэгдэж 
 	байгаа хүмүүсээс хүсэж байгаа бидний цорын ганц хүсэлт юм!</para>
     </sect2>
 
     <sect2 id="relnotes">
       <title>Одоогийн FreeBSD хувилбарууд</title>
 
       <indexterm><primary>NetBSD</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>OpenBSD</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>386BSD</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>Чөлөөт Програм Хангамжийн Сан</primary></indexterm>
       <indexterm><primary>К.И.С. Беркли</primary></indexterm>
       <indexterm>
         <primary>Компьютерийн Системийн Судалгааны Бүлэг (CSRG)</primary>
       </indexterm>
       <para>FreeBSD нь чөлөөтэй байдаг, Интел &i386;, &i486;, &pentium;,
         &pentium;&nbsp;Pro,
         &celeron;,
         &pentium;&nbsp;II,
         &pentium;&nbsp;III,
         &pentium;&nbsp;4 (эсвэл нийцтэй),
         &xeon;, DEC <trademark>Alpha</trademark>
         	болон  Sun &ultrasparc;-д зориулагдсан бүрэн эх 4.4BSD-Lite дээр тулгуурласан 
 	хувилбар юм. Энэ нь үндсэндээ NetBSD, OpenBSD, 386BSD, болон Чөлөөт Програм 
 	Хангамжийн Сангийн зарим өргөжүүлэлт хийгдсэн Берклигийн К.И.С.-ийн CSRG бүлгээс 
 	гаргасан програм хангамжууд дээр үндэслэсэн.</para>
 
       <para>1994 оны сүүлд гарсан FreeBSD&nbsp;2.0 хувилбараас хойш FreeBSD-ийн хурдан 
 	ажиллагаа, боломжууд болон тогтвортой байдал мэдэгдэхүйц сайжирсан. 
 	<!-- XXX is the rest of this paragraph still true ? -->
 	Хамгийн том өөрчлөлт нь нийлсэн VM/файл буферийн кэш бүхий засварласан виртуал санах ойн систем 
 	бөгөөд энэ нь ажиллагааг хурдасгаад зогсохгүй FreeBSD-ийн санах ойн мөрийг багасгаж 
 	5&nbsp;MB тохиргоог илүү боломжийн хамгийн бага хэмжээнд хүргэсэн. Бусад 
 	өргөтгөлүүдийг дурдвал гүйцэд NIS клиент ба серверийн дэмжлэг, шилжилтийн TCP дэмжлэг, 
 	шаардлагаар залгах PPP, цогц DHCP дэмжлэг, сайжруулсан SCSI дэд систем, ISDN 
 	дэмжлэг, ATM-ийн дэмжлэг, FDDI, Хурдан болон Гигабит Ethernet (1000&nbsp;Mbit) 
 	картууд, сүүлийн үеийн Адаптек хянагчууд болон олон мянган алдаануудын засварууд зэрэг юм.</para>
 
       <para>Үндсэн түгээлтүүдээс гадна FreeBSD нь  мянга мянган байнга хайгддаг програмуудтай 
 	хөрвүүлсэн програм хангамжийн цуглуулгатай байдаг. Энэ авлагыг хэвлэж байх үед 
 	&os.numports; гаруй портууд байсан! Портуудын жагсаалтад http (WWW) серверүүдээс 
 	тоглоомууд, хэлнүүд, засварлагчид, зэрэг бараг л бүх төрлийн програмууд байдаг.
 	Портуудын Цуглуулга бүхэлдээ ойролцоогоор &ports.size; хэмжээний хадгалалт шаарддаг 
 	бөгөөд бүх портууд өөрсдийн жинхэнэ эхийн хувьд <quote>дельта</quote> болж илэрхийлэгддэг.
 	Энэ нь бидэнд портуудыг шинэчлэхэд хялбар болгож хуучин 1.0 Портуудын Цуглуулгын шаарддаг 
 	байсан дискний зайн шаардлагыг ихээхэн багасгаж өгдөг. Портыг хөрвүүлэхийн тулд та 
 	суулгахыг хүсэж байгаа програмын сан уруу шилжиж <command>make install</command> 
 	хэмээн бичихэд систем цааш үлдсэнийг хийх болно. Таны бүтээх порт болгоны жинхэнэ эх бүрэн 
 	түгээлт динамикаар CDROM эсвэл локал FTP хаягаас татагдах бөгөөд танд зөвхөн хүссэн портоо 
 	бүтээх хангалттай дискний зай л шаардлагатай. Порт бүр урьдчилан хөрвүүлсэн <quote>багц</quote> 
 	хэлбэрээр бас байх бөгөөд өөрийн портыг эхээс хөрвүүлэх хүсэлгүй хүмүүс хялбар тушаалаар 
 	(<command>pkg_add</command>) ийм портыг суулгаж болдог. Багцууд болон портуудын 
 	талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг <xref linkend="ports"> хаягаар олж болно.</para>
 
       <para>Танд FreeBSD суулгаж ашиглах явцад маш их тус болохуйц хэд хэдэн баримтуудыг 
 	хамгийн сүүлийн үеийн дурын FreeBSD машин дээр 
 	<filename>/usr/share/doc</filename> 
 	сангаас бас олох боломжтой юм. Локалаар суусан гарын авлагуудыг та HTML боломжтой 
 	хөтчүүдийг ашиглан дараах хаягаас үзэж болно:</para>
 
       <variablelist>
         <varlistentry>
 	  <term>FreeBSD Гарын авлага</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para><ulink type="html"
 	      url="file://localhost/usr/share/doc/handbook/index.html"><filename>/usr/share/doc/handbook/index.html</filename></ulink></para>
 	  </listitem>
         </varlistentry>
       
         <varlistentry>
 	  <term>FreeBSD-ийн БХА (байнга хариулагддаг асуултууд FAQ)</term>
 
 	  <listitem>
 	    <para><ulink type="html"
 	      url="file://localhost/usr/share/doc/faq/index.html"><filename>/usr/share/doc/faq/index.html</filename></ulink></para>
 	  </listitem>
         </varlistentry>
       </variablelist>
     
       <para>Мөн та мастер (болон бусдаас их шинэчлэгддэг) хуулбаруудыг 
 	<ulink url="http://www.FreeBSD.org/"></ulink> хаягаас үзэж болно.</para>
     </sect2>
   </sect1>
 </chapter>
 
 <!-- 
      Local Variables:
      mode: sgml
      sgml-declaration: "../chapter.decl"
      sgml-indent-data: t
      sgml-omittag: nil
      sgml-always-quote-attributes: t
      sgml-parent-document: ("../book.sgml" "part" "chapter")
      End:
 -->