diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/boot/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/boot/chapter.sgml index 723301179d..9c2a4d825b 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/boot/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/boot/chapter.sgml @@ -1,836 +1,860 @@ - Het &os; opstartproces + Het &os; Opstartproces Samenvatting + booting + bootstrap Het proces van het starten van de computer en het laden van het besturingssysteem wordt het bootstrapproces of simpelweg booten genoemd. Het &os; - opstartproces levert een grote mate van flexibiliteit door het - kunnen wijzigen wat er gebeurt als het systeem gestart wordt, en + opstartproces levert een grote mate van flexibiliteit doordat + gewijzigd kan worden wat er gebeurt als het systeem start en geeft de mogelijkheid om te kiezen uit verschillende geïnstalleerde besturingssystemen op dezelfde computer of zelfs verschillende versies van hetzelfde besturingssysteem of geïnstalleerde kernel. Dit hoofdstuk geeft gedetailleerde informatie over - configuratie-instellingen die je kan gebruiken en hoe het &os; - opstartproces verandert kan worden. Dit bevat alles wat er + instellingen die gebruikt kunnen worden en hoe het &os; + opstartproces veranderd kan worden. Dit omvat alles wat er gebeurt totdat de &os; kernel wordt geladen, gezocht heeft naar - apparaten en &man.init.8; start. Het moment waarop dit plaats - vindt is als tijdens het booten de tekstkleur verandert van - helder wit naar grijs. + apparaten en &man.init.8; start. Dit vindt plaats als tijdens + het booten de tekstkleur verandert van helder wit naar + grijs. - Na het lezen van dit hoofdstuk weet je: + Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: - Wat de onderdelen zijn van het &os; bootstrap-systeem, en - hoe zij onderling communiceren. + Wat de onderdelen zijn van het &os; bootstrap-systeem en + hoe zij onderling communiceren; - De opties die je mee kunt geven aan de componenten in - de bootstrap om het proces te sturen. + De opties die meegegeven kunnen worden aan de componenten + in de bootstrap om het proces te sturen; - Algemene kennis van &man.device.hints.5;. + Meer over &man.device.hints.5;; Alleen voor x86 Dit hoofdstuk beschrijft alleen het opstartproces van &os; dat draait op een Intel x86 systeem. - Het boot probleem + Het Bootprobleem Het aanzetten van een computer en het starten van het besturingssysteem zorgt voor een interessant dilemma. Vast staat - dat een computer niet weet wat het moet doen totdat het + dat een computer niet weet wat hij moet doen totdat het besturingssysteem gestart is. Daar valt ook het starten van - programma's op schijf onder. Dus, als een computer geen programma - van schijf kan starten zonder besturingssysteem, en het - besturingssysteem staat op schijf, hoe wordt dan het - besturingssysteem gestart? + programma's op schijf onder. Dus als een computer geen programma + van schijf kan starten zonder besturingssysteem en het + besturingssysteem staat op schijf, hoe wordt het + besturingssysteem dan gestart? Dit is een gelijksoortig probleem als dat in het boek - De avonturen van Baron van Munchausen. - Iemand was in een put gevallen en heeft zichzelf eruit gehaald - door zijn laarsriempjes (bootstraps) vast te pakken en zich op te - trekken. In het begin van het computer tijdperk werd de term - bootstrap gegeven aan het mechanisme dat - het besturingssysteem laadde. Later werd dit afgekort tot - booten. - - Op x86 machines is het Basis Input/Output System (BIOS) - verantwoordelijk voor het laden van het besturingssysteem. - Om dit te doen zoekt het BIOS op de harde schijf naar het Master - Boot Record (MBR), die op een vaste plek op de schijf staat. Het - BIOS heeft voldoende kennis om het MBR te starten en gaat er - vanuit dat de MBR de rest van de taken uitvoert die nodig zijn om - het besturingssysteem te kunnen laden. + De avonturen van Baron von + Münchausen. Iemand is in een put gevallen en + heeft zichzelf eruit gehaald door zijn laarsriempjes (bootstraps) + vast te pakken en zich op te trekken. In het begin van het + computertijdperk is de term bootstrap + gegeven aan het mechanisme dat het besturingssysteem laadt. + Later werd dit afgekort tot booten. + + Op x86 machines is het Basis Input/Output Systeem (BIOS) + verantwoordelijk voor het laden van het besturingssysteem. Om dit + te doen zoekt het BIOS op de harde schijf naar het Master Boot + Record (MBR), dat op een vaste plek op de schijf staat. Het BIOS + heeft voldoende kennis om het MBR te starten en gaat er vanuit + dat de MBR de rest van de taken uitvoert die nodig zijn om het + besturingssysteem te kunnen laden. BIOS + Basis Input/Output System - Als je maar één besturingssysteem - geïnstalleerd hebt op je schijven, voldoet de standaard MBR. - Dit MBR zoekt naar de eerste opstartbare slice op schijf, en start - de code op deze slice om de rest van het besturingssysteem te - laden. - - Indien je meerdere besturingssystemen op je schijven hebt, kan - er een ander MBR worden geïnstalleerd; ëën die een - die lijst toont met verschillende besturingssystemen en de - mogelijkheid geeft om er hieruit één te kiezen - waarvan opgestart moet worden. &os; wordt met zo'n MBR geleverd - die geïnstalleerd kan worden. Andere - besturingssysteemleveranciers hebben alternatieven MBRs - hiervoor. - - Het resterende deel van het &os; bootstrap-systeem is verdeeld - in drie fases. De eerste fase wordt gestart door het MBR, die net - voldoende informatie heeft om de computer in een bepaalde toestand - te zetten en de tweede fase te starten. De tweede fase kan net - iets meer doen voordat hij de derde fase start. De derde fase - voltooit het laden van het besturingssysteem. Dit proces is - verdeeld in drie fases omdat de PC-standaarden grenzen stellen aan - de grootte van programma's die gedraaid kunnen worden in de eerste - twee fases van dit proces. Door deze taken aan elkaar te koppelen - krijgt &os; een flexibeler laadgedeelte. + Als er maar één besturingssysteem en een schijf + geïnstalleerd is, voldoet de standaard MBR. Dit MBR zoekt + naar de eerste opstartbare slice op schijf en start de code op + deze slice om de rest van het besturingssysteem te laden. + + Indien er meerdere besturingssystemen op schijven staan, kan + er een ander MBR geïnstalleerd worden. ëën dat + een die lijst toont met verschillende besturingssystemen en de + mogelijkheid geeft om er één te kiezen dat + opgestart moet worden. &os; wordt met zo'n MBR geleverd dat + geïnstalleerd kan worden. Andere leveranciers van + besturingssystemen hebben een alternatieve MBR. + + Het resterende deel van het &os; bootstrap-systeem is + verdeeld in drie fases. De eerste fase wordt gestart door het + MBR, dat net voldoende informatie heeft om de computer in een + bepaalde toestand te zetten en de tweede fase te starten. De + tweede fase kan net iets meer doen voordat hij de derde fase + start. De derde fase voltooit het laden van het + besturingssysteem. Dit proces is verdeeld in drie fases omdat de + PC-standaarden grenzen stellen aan de grootte van programma's die + gedraaid kunnen worden in de eerste twee fases van dit proces. + Door deze taken aan elkaar te koppelen krijgt &os; een flexibeler + laadgedeelte. kernel + init - De kernel wordt daarna gestart en begint met het zoeken - naar apparaten en deze te initialiseren voor gebruik. Zodra - het kernel-opstartproces klaar is, geeft de kernel de controle - over aan het gebruikerproces &man.init.8;, die controleert of - de schijven een bruikbare status hebben. Daarna start - &man.init.8; de gebruikersniveau-bronconfiguratie die de - bestanssystemen koppelt, de netwerkkaarten instelt voor - communicatie met het netwerk, en in het algemeen worden de - processen gestart die moeten draaien op een &os; systeem bij - het opstarten. + Daarna wordt de kernel gestart en begint met het zoeken naar + en initialiseren van apparaten. Zodra het kernel-opstartproces + klaar is, geeft de kernel de controle over aan het + gebruikerproces &man.init.8;, dat controleert of de schijven een + bruikbare status hebben. Dan start &man.init.8; de instellingen + op gebruikersniveau die de bestandssystemen mount, de + netwerkkaarten instelt voor communicatie met het netwerk en in + het algemeen worden de processen gestart die moeten draaien op + een &os; systeem bij het opstarten. - Het MBR en de boot fases één, - twee en drie + Het MBR en de Bootfases Eén, Twee en Drie MBR, <filename>/boot/boot0</filename> - Master Boot Record (MBR) + + + Master Boot Record (MBR) + Het &os; MBR bevind zich in /boot/boot0. Dit is een kopie van het MBR, omdat het echte MBR op een speciale plek op de schijf, los van de plek van &os;, moet staan. boot0 is erg simpel, omdat het programma in het MBR uit slechts 512 bytes mag - bestaan. Indien je het &os; MBR hebt geïnstalleerd en - meerdere besturingssystemen hebt geïnstalleerd op je harde - schijven, zal je bij het opstarten een scherm zien dat er - ongeveer zo uitziet: + bestaan. Als &os; MBR is geïnstalleerd en er staan andere + besturingssystemen op een harde schijf, dan is bij het + opstarten een scherm zien dat er ongeveer zo uitziet: - <filename>boot0</filename> Screenshot + <filename>boot0</filename> Schermafbeelding F1 DOS F2 &os; F3 Linux F4 ?? F5 Drive 1 Default: F2 Andere besturingssystemen, hoofdzakelijk &windows; 95, staan er om bekend dat zij bestaande MBRs overschrijven met die - van henzelf. Als dit je ook overkomt, of als je het bestaande - MBR wilt vervangen met het &os; MBR, gebruik dan het volgende - commando: + van zichzelf. Als dit is gebeurd of als het bestaande MBR + vervangen moet worden door het &os; MBR: &prompt.root; fdisk -B -b /boot/boot0 device Waar device het apparaat is waar - je van boot, zoals ad0 voor de eerste - IDE-schijf ad2 voor de eerste - IDE-schijf op de tweede IDE-controller, - da0 voor de eerste SCSI-schijf, en ga - zo maar door. - - Indien je een Linux gebruiker bent en je prefereert dat - LILO het opstartproces beheert, dan - moet je /etc/lilo.conf wijzigen voor &os;, - of - kiezen tijdens het &os; installatieproces. Als je de &os; boot - manager hebt geïnstalleerd, kan je terug in Linux - opstarten en het LILO - configuratiebestand /etc/lilo.conf openen - en de volgende opties toevoegen: + de computer van boot, zoals ad0 voor + de eerste IDE-schijf ad2 voor de + eerste IDE-schijf op de tweede IDE-controller, + da0 voor de eerste SCSI-schijf, + enzovoort. + + Voor &linux; gebruikers die de voorkeur aan + LILO geven om het opstartproces te + beheren, moet /etc/lilo.conf gewijzigd + worden voor &os; of gekozen worden tijdens het &os; + installatieproces. Als de &os; boot manager is + geïnstalleerd, dan &linux; weer opgestarten worden en aan + het LILO instellingenbestand + /etc/lilo.conf de volgende opties + toegevoegd worden: other=/dev/hdXY table=/dev/hdb loader=/boot/chain.b label=&os; - die er voor zorgen dat zowel &os; en Linux via - LILO kunnen opstarten. In ons - voorbeeld, gebruiken we XY om - drive-nummer en partitie te kunnen bepalen. Als je een - SCSI drive gebruikt, zal je - /dev/hdXY moeten wijzigen om iets te - kunnen lezen als /dev/sdXY, die dan - ook de XY schrijfwijze gebruikt. De - kan weggelaten worden als - beide besturingssystemen op dezelfde drive staan. Je kan nu - /sbin/lilo -v starten om de net gemaakte - wijzigingen door te voeren in het systeem, dit kan - gecontroleerd worden aan de hand van de schermmeldingen. + Deze zorgen er voor dat zowel &os; als &linux; via + LILO kunnen opstarten. In dit + voorbeeld wordt XY gebruikt om + drive-nummer en partitie te bepalen. Als er een + SCSI drive gebruikt wordt, dan moet + /dev/hdXY gewijzigd worden om iets + te kunnen lezen als /dev/sdXY, die + dan ook de XY schrijfwijze gebruikt. + De kan weggelaten worden + als beide besturingssystemen op dezelfde drive staan. Nu kan + /sbin/lilo -v gestart worden om de net + gemaakte wijzigingen door te voeren in het systeem. Dit is te + controleren aan de hand van de schermmeldingen. - Fase één <filename>/boot/boot1</filename>, en - fase twee <filename>/boot/boot2</filename> + Fase Eén <filename>/boot/boot1</filename> en + Fase Twee <filename>/boot/boot2</filename> - Conceptueel zijn de eerste en tweede fase hetzelfde - programma op hetzelfde stukje schijf. Door ruimte beperkingen - zijn ze in twee stukken gesplitst. Ze worden echter altijd - samen geïnstalleerd. + Conceptueel zijn de eerste en tweede fase onderdeel van + hetzelfde programma op hetzelfde stukje schijf. Door + ruimtebeperkingen zijn ze in twee stukken gesplitst. Ze worden + echter altijd samen geïnstalleerd. Deze staan in de opstart-sector van de opstart-slice, daar - waar boot0, of ieder ander - programma in het MBR, programma's verwacht te - vinden om het opstartproces te kunnen voltooien. De bestanden - in de /boot directory zijn kopieën van - de echte bestanden, die opgeslagen zijn buiten het - &os; bestandssysteem. - - boot1 is erg simpel, omdat ook deze - slechts 512 bytes groot kan zijn, en net genoeg weet over het + waar boot0 en ieder ander + programma in het MBR programma's verwacht om + het opstartproces te voltooien. De bestanden in de map + /boot zijn kopieën van de echte + bestanden die opgeslagen zijn buiten het &os; + bestandssysteem. + + boot1 is erg simpel omdat ook deze + slechts 512 bytes groot kan zijn en net genoeg weet over het &os; disklabel, dat informatie bevat over de slice om boot2 te vinden en te starten. boot2 is iets verfijnder en begrijpt - het &os; bestandssysteem genoeg om er bestanden op te vinden, en - geeft een simpele interface om de kernel of loader te kiezen, - dat gestart dient te worden. - - boot2 start meestal de - loader, doordat deze veel - slimmer is en een gebruiksvriendelijke opstartconfiguratie - heeft, echter voorheen was het zijn taak om direct de kernel te - starten. + het &os; bestandssysteem genoeg om er bestanden op te vinden + en geeft een simpele interface om de kernel of loader te kiezen + die gestart moet worden. + + boot2 start meestal de loader, doordat deze veel slimmer + is en gebruikersvriendelijke opstartinstellingen heeft. + Voorheen was het zijn taak direct de kernel te starten. - <filename>boot2</filename> Screenshot + <filename>boot2</filename> Schermafbeelding >> &os;/i386 BOOT Default: 0:ad(0,a)/kernel boot: - Als je ooit eens de geïnstalleerde - boot1 en boot2 moet - vervangen gebruik dan &man.disklabel.8;: + Als ooit eens de geïnstalleerde + boot1 en boot2 + vervangen moeten worden kan dat met &man.disklabel.8;: &prompt.root; disklabel -B diskslice - Waar diskslice de schijf en - slice zijn, waar je van opstart, zoals - ad0s1 voor de eerste slice op de - eerste IDE-schijf. + In het voorbeeld hierboven is + diskslice de schijf en slice waarvan + opgestart wordt, zoals ad0s1 voor de + eerste slice op de eerste IDE-schijf. - Gevaarlijk toegewijde wijze - - Als je alleen de schijfnaam, zoals - ad0 gebruikt in het &man.disklabel.8; - commando, dan maak je een gevaarlijk toegewijde schijf, zonder - slices. Het is vrijwel zeker dat je dit niet wilt, dus - controleer de &man.disklabel.8; commandoregel dubbel voordat - je op Return drukt. + Gevaarlijk Toegewijde Modus + + Als alleen een schijfnaam als + ad0 gebruikt wordt in + &man.disklabel.8; wordt er een een gevaarlijk toegewijde + schijf zonder slices gemaakt. Dit is niet aan te raden en + daarom wordt aangeraden voor het uivoeren van + &man.disklabel.8; de commandoregel nog een keer te + controleren voordat er op Return wordt + gedrukt. - - Fase drie, <filename>/boot/loader</filename> - - boot-loader - De loader is de laatse fase van de drietraps-bootstrap, en - deze bevindt zich op het bestandssysteem, meestal als - /boot/loader. - - De loader is bedoeld als een gebruikersvriendelijke manier - voor de configuratie, door gebruik te maken van een makkelijke - commandoverzameling, gesteund door een krachtige interpreter, met - een wat complexe commandoverzameling. - - - Loader programmaverloop - - Tijdens de initialisatie zoekt de loader naar een - console en schijven en kijkt van welke schijf er opgestart - wordt. Variabelen worden hiernaar gezet en een interpreter - wordt gestart zodat gebruikercommando's interactief of via een - script kunnen worden doorgegeven. - loader - loader-configuration - - De loader leest dan - /boot/loader.rc, die dan standaard - /boot/defaults/loader.conf leest. Deze - plaatst redelijke standaarden in variabelen en leest - /boot/loader.conf voor lokale wijzigingen - op deze variabelen. loader.rc reageert op - deze variabelen door de geselecteerde modules en kernel te - laden. - - Als laatste wordt standaard door de loader 10 seconden - gewacht op toetsinvoer en boot de kernel indien dit niet wordt - onderbroken. Als het wel wordt onderbroken, krijgt de gebruiker - een prompt aangeboden die een eenvoudige commandoverzameling - begrijpt. Hier kan de gebruiker variabelen wijzigen, alle - modules stoppen en/of starten en uiteindelijk opstarten of - herstarten. - - - - - De ingebouwde Loader-commando's - - Dit zijn de meest gebruikte loader-commando's. Voor een - volledige omschrijving van alle beschikbare commando's zie - &man.loader.8;. - - - - autoboot seconden - - - Gaat door met het opstarten van de kernel indien deze - niet wordt onderbroken binnen de opgegeven tijd, in - seconden. Er wordt een aftelproces getoond die standaard - op 10 seconden staat. - - - - - boot - -opties - kernelnaam - - - Start direct de kernel op met de opgegeven opties en - naam indien meegegeven. - - - - - boot-conf - - - Doorloopt dezelfde automatische configuratie van modules - gebaseerd op variabelen zoals ook gebeurt bij het opstarten. - Dit is alleen zinnig als je eerst het - unload gebruikt en enkele variabelen - wijzigt, meestal kernel. - - + + Fase Drie, <filename>/boot/loader</filename> + + boot-loader + + De loader is de laatse fase van de drietraps-bootstrap en + deze bevindt zich op het bestandssysteem, meestal als + /boot/loader. + + De loader is bedoeld als een gebruikersvriendelijke manier + voor de instelling, door gebruik te maken van een makkelijke + commandoverzameling, gesteund door een krachtige vertaler met + een wat complexere commandoverzameling. + + + Loader Programmaverloop + + Tijdens de start zoekt de loader naar een console en + schijven en kijkt van welke schijf er opgestart wordt. + Variabelen worden hiernaar gezet en er wordt een vertaler + gestart zodat gebruikercommando's interactief of via een + script kunnen worden doorgegeven. + + loader + + loader-configuration + + Dan leest de loader /boot/loader.rc, + die dan standaard + /boot/defaults/loader.conf leest. Deze + plaatst redelijke standaarden in variabelen en leest + /boot/loader.conf voor lokale + wijzigingen op deze variabelen. + loader.rc reageert op deze variabelen + door de geselecteerde modules en kernel te laden. + + Als laatste wordt standaard door de loader 10 seconden + gewacht op toetsinvoer en als dit niet wordt onderbroken + laadt loader de kernel. Als het wel wordt onderbroken krijgt + de gebruiker een prompt aangeboden die een eenvoudige + commandoverzameling begrijpt. Hier kan de gebruiker + variabelen wijzigen, alle modules stoppen en/of starten en + uiteindelijk opstarten of herstarten. + - - help - onderwerp + + Ingebouwde Loadercommando's + + Hieronder worden de meest gebruikte loadercommando's + besproken. Een volledige omschrijving van alle beschikbare + commando's staat in &man.loader.8;. + + + + autoboot seconden + + + Gaat door met het opstarten van de kernel als deze + niet wordt onderbroken binnen de opgegeven tijd in + seconden. Er wordt een aftelproces getoond dat + standaard op 10 seconden staat. + + + + + boot + -opties + kernelnaam + + + Start direct de kernel op met de opgegeven opties + en naam, indien meegegeven. + + + + + boot-conf + + + Doorloopt hetzelfde automatische instellen van + modules gebaseerd op variabelen zoals ook gebeurt bij + het opstarten. Dit is alleen zinnig als eerst + unload is gebruikt en enkele + variabelen zijn gewijzigd, meestal + kernel. + + + + + help onderwerp + + + Toont documentatie uit + /boot/loader.help. Als het + opgegeven onderwerp index is, wordt + een lijst met beschikbare onderwerpen getoond. + + + + + include bestandsnaam … + + + Verwerkt het bestand met de opgegeven naam. Het + bestand wordt ingelezen en regel voor regel + vertaald. Iedere foutmelding stopt direct het + include-commando. + + + + + load + type + bestandsnaam + + + Laadt de kernel, kernel-module of bestand van + opgegeven type en naam. Ieder argument achter de + bestandsnaam wordt doorgegeven aan het bestand. + + + + + ls + padnaam + + + Toont de lijst bestanden in het opgegeven pad of + van de rootmap als geen pad wordt opgegeven. Als + wordt meegegeven wordt ook de + bestandsgrootte weergegeven. + + + + + lsdev + + + Toont de lijst met alle apparaten waarvan het + mogelijk is om modules te kunnen laden. Als + wordt meegegeven worden meer + details getoond. + + + + + lsmod + + + Toont geladen modules. Als + wordt meegegeven worden meer details getoont. + + + + + more bestandsnaam + + + Toont de inhoud van het opgegeven bestand met een + pauze na iedere LINES regels. + + + + + reboot + + + Herstart het systeem onmiddelijk. + + + + + set variabele + + set + variabele=waarde + + + + Vult de omgevingsvariabele van de loader. + + + + + unload + + + Verwijdert alle geladen modules. + + + + - - Toont hulpberichten van - /boot/loader.help. Als het opgegeven - onderwerp index is, wordt een lijst met - beschikbare onderwerpen getoond. - - + + Loader Voorbeelden - - include bestandsnaam - … + Hier zijn wat practische voorbeelden van het gebruik van + loader: - - Verwerkt het bestand met de opgegeven naam. Het - bestand wordt ingelezen, en regel voor regel - geïnterpreteerd. Iedere foutmelding zal het - include-commando direct stoppen. - - - - load - type - bestandsnaam + + single-user modus - Laad de kernel, kernel-module, of bestand van - opgegeven type en naam. Ieder argument achter de - bestandsnaam wordt doorgegeven aan het bestand. - - - - ls - padnaam + De kernel opstarten in single-user modus: - - Toont de lijst bestanden van het opgegeven pad, of van - de rootdirectory, indien geen pad wordt opgegeven. Als - wordt meegegeven, zal ook de - bestandsgrootte worden weergegeven. + boot -s - - - lsdev - Toont de lijst met alle apparaten waarvan het mogelijk - is om modules te kunnen laden. Als - wordt meegegeven, zullen meer details getoond - worden. - - + De gebruikelijke kernel en modules ontladen om daarna + de oude (of een andere) kernel te laden: - - lsmod - - - Toont geladen modules. Als wordt - meegegeven, zullen meer details getoont worden. - - + + kernel.old + - - more bestandsnaam + unload +load kernel.old - - Toont de inhoud van het opgegeven bestand, met een - pauze na iedere LINES regels. - - + kernel.GENERIC kan gebruikt + worden als de algemene kernel die meegeleverd is bij de + installatieschijf of kernel.old om de + vorige geïnstalleerde kernel te gebruiken (als + bijvoorbeeld de kernel is vervangen). - - reboot + + Zo worden de bekende modules geladen met een andere + kernel: - - Herstart het systeem onmiddelijk. + unload +set kernel="kernel.old" +boot-conf + - - - - set variabele - set - variabele=waarde - Vult de omgevingsvariabele van de loader. - - + Voor het laden van een kernelinstellingenscript (een + script dat dingen doet die anders met de hand ingegeven + zouden worden): - - unload - - - Verwijdert alle geladen modules. + load -t userconfig_script /boot/kernel.conf - - - - - - Loader-voorbeelden - - Hier zijn wat practische voorbeelden van loader gebruik: - - - single-user mode - - Simpelweg opstarten van de kernel, maar dan in - single-user mode: - - boot -s - - - - De gebruikelijke kernel en modules ontladen, om daarna - de oude (of een andere) kernel te laden: - - kernel.old - - - unload -load kernel.old - - Je kan kernel.GENERIC gebruiken - als je de algemene kernel wilt, die meegeleverd is bij de - installatieschijf of kernel.old om de - voorgaande geïnstalleerde kernel te gebruiken (als je - bijvoorbeeld je eigen kernel hebt vernieuwd of - geconfigureerd). - - - Doe het volgende om de bekende modules te laden met - een andere kernel: - - unload -set kernel="kernel.old" -boot-conf - - - - Voor het laden van een kernel-configuratiescript (een - script dat zaken doet die je normaliter doet met de - kernel-opstarttijd-configureerder): - - load -t userconfig_script /boot/kernel.conf - - - + + - Kernel-interactie tijdens opstarten + Interactie met de Kernel Tijdens Opstarten + kernel - boot-interactie + + interactie opstarten Zodra de kernel is geladen door de loader (zoals gewoonlijk) + linkend="boot-loader">loader (zoals gewoonlijk) of door boot2 (zonder de - loader), wordt er gekeken naar de opstartvlaggen, indien aanwezig, - en wordt het gedrag indien noodzakelijk aangepast. + loader), wordt er als ze er zijn gekeken naar de + opstartvlaggen en wordt het gedrag zo nodig aangepast. kernel + opstartvlaggen - Kernel-opstartvlaggen + + Opstartvlaggen Kernel De meest voorkomende opstartvlaggen: - vraag tijdens de kernel-initialisatie om - het apparaat dat gekoppeld dient te worden als - root-bestandssysteem. + Vraag tijdens de opstart van de kernel om het + apparaat dat gemount moet worden als root + bestandssysteem. - boot van CDROM. + Boot van CDROM. - start UserConfig, de opstarttijd- - kernel-configureerder + Start UserConfig om instellingen te maken voor de + kernel tijdens het opstarten. - start naar single-user mode + Start naar single-user modus. - meer tekst en uitleg tijdens het opstarten van de - kernel + Geef meer tekst en uitleg tijdens het opstarten van + de kernel. - Er zijn meerdere boot vlaggen, lees voor meer informatie - &man.boot.8; . + In &man.boot.8; staan alle bootvlaggen beschreven. + Tom Rhodes Bijgedragen door + device.hints - Device hints - Dit is iets van &os; 5.0 en later en bestaat - niet in eerdere versies. + Device Hints + + + Dit onderwerp is alleen van toepassing op &os; 5.0 en + later. + Tijdens het opstarten van het systeem leest de boot - &man.loader.8; het &man.device.hints.5; bestand. Dit bestand - slaat kernel-opstartinformatie op in variabelen, ook wel - device hints genoemd. Deze - device hints worden door stuurprogramma's gebruikt - voor apparaatconfiguratie. - - Device hints kunnen ook bij de - Fase drie boot loader prompt gespecificeerd worden. - Variabelen kunnen toegevoegd worden met behulp van - set, verwijderd worden met - unset en bekeken worden met het - show comando. Variabelen die ge-set zijn in - /boot/device.hints kunnen hier ook worden - overschreven. Device hints die ingevoerd zijn bij de boot loader - zijn niet permanent en worden vergeten bij de volgende - reboot. - - Zodra het systeem opgestart is, kan het &man.kenv.1; commando - gebruikt worden om alle variabelen te bekijken. - - De schrijfwijze voor het /boot/device.hints - bestand is een variabele per regel, het standaardhekje gebruikend - # om commentaar in te voeren. Regels worden als - volgt opgebouwd: + &man.loader.8; het bestand &man.device.hints.5;. Dit bestand + slaat opstartinformatie voor de kernel op in variabelen, ook wel + device hints. Deze device hints + worden door stuurprogramma's gebruikt voor instelling van + apparaten. + + Device hints kunnen ook bij het + Fase Drie, /boot/loader prompt + ingevoerd worden. Variabelen kunnen toegevoegd worden met behulp + van set, verwijderd worden met + unset en bekeken worden met + show. Variabelen uit + /boot/device.hints kunnen hier ook herroepen + worden. Device hints die ingevoerd zijn bij de boot loader zijn + niet permanent en zijn bij de volgende boot niet meer + aanwezig. + + Zodra het systeem opgestart is, kan &man.kenv.1; gebruikt + worden om alle variabelen te bekijken. + + De schrijfwijze voor /boot/device.hints + is één variabele per regel. Het standaard hekje + # wordtd gebruikt voor commentaar. Regels worden + als volgt opgebouwd: hint.driver.unit.keyword="waarde" - De schrijfwijze voor de Fase 3 boot loader is: + De syntaxis voor de Fase 3 boot loader is: + set hint.driver.unit.keyword=waarde driver is de naam van het apparaatstuurprogramma, unit is het - apparaatnummer van het stuurprogramma, en + apparaatnummer van het stuurprogramma en keyword is het hint-sleutelwoord. Dit - sleutelwoord kan bestaan uit de volgende opties: + sleutelwoord kan uit de volgende opties bestaan: - at: specificeert de bus waarop het - apparaat zit aangesloten. + at: beschrijft de bus waarop het + apparaat is aangesloten. - port: specificeert het startadres van - de I/O dat gebruikt wordt. + port: beschrijft het startadres van + de I/O die gebruikt wordt. - irq: specificeert het interrupt request + irq: beschrijft het interrupt request nummer dat gebruikt wordt. - drq: specificeert het DMA + drq: beschrijft het DMA kanaalnummer. - maddr: specificeert het fysieke + maddr: beschrijft het fysieke geheugenadres dat gebruikt wordt door het apparaat. flags: zet verschillende vlagbits voor het apparaat. - disabled: indien 1 - dan is het apparaat uit gezet. + disabled: is 1 + als het apparaat is uitgezet. - Apparaatstuurprogramma's kunnen meerdere hints, die hier niet - genoemd zijn, accepteren (of eisen). Zie hiervoor de betreffende - handleiding. Voor meer informatie, zie de &man.device.hints.5;, - &man.kenv.1;, &man.loader.conf.5;, en &man.loader.8; handleiding - pagina's. + Apparaatstuurprogramma's kunnen hints die hier niet genoemd + zijn accepteren (of eisen). Zie hiervoor de betreffende + handleiding: &man.device.hints.5;, &man.kenv.1;, + &man.loader.conf.5; en &man.loader.8;. init - Init: Initialisatie van procesbesturing - Zodra de kernel klaar is met opstarten, geeft deze de - besturing over aan het gebruikerproces &man.init.8;, te vinden in - /sbin/init, of de padnaam die gespecificeerd - is in de init_path variabele in + Init: Start van Procesbesturing + + Als de kernel klaar is met opstarten geeft die de besturing + over aan het gebruikerproces &man.init.8;, te vinden in + /sbin/init of de padnaam die staat + is in de variabele init_path in loader. - Automatische herstartvolgorde - - De automatische herstartvolgorde controleren of de - beschikbare bestandssystemen betrouwbaar zijn. Als ze dat niet - zijn en &man.fsck.8; kan de fouten niet repareren, zal - &man.init.8; het systeem terugbrengen naar - single-user mode - voor de systeembeheerder, die het probleem dan directer kan + Automatische Herstart + + De automatische herstart (Automatic Reboot + Sequence) controleert of de beschikbare + bestandssystemen betrouwbaar zijn. Als dat niet zo is en + &man.fsck.8; kan de fouten niet repareren, dan brengt + &man.init.8; het systeem terug naar Single-user Modus voor de + systeembeheerder, die het probleem dan directer kan aanpakken. - Single-User Mode - single-user mode + Single-user Modus + + single-user modus + console - Naar single-User mode gaan kan door middel van automatische herstart te - doorlopen, of door de gebruiker die opstart met de - optie of die de boot_single - variabele aanzet in de loader. + Deze modus kan bereikt worden vanuit de Automatische Herstart of door + de gebruiker die opstart met de optie of + door de variabele boot_single aan te zetten in + de loader. Het kan ook door &man.shutdown.8; te starten zonder - de reboot () of halt () - optie, vanuit - multi-user mode. + de optie reboot () of halt + (), vanuit Multi-user Modus. Als het systeem console op insecure staat in /etc/ttys, dan vraagt het systeem om het - root wachtwoord voordat de single-user mode - wordt geïnitialiseerd. + root wachtwoord voordat de single-user + modus wordt gestart. - Een onveilige (insecure) console in <filename>/etc/ttys</filename> + Onveilige Console in + <filename>/etc/ttys</filename> # name getty type status comments # -# If console is marked "insecure", then init will ask for the root password -# when going to single-user mode. +# Als de console op "insecure" staat vraagt init om het root wachtwoord +# voor het naar single-user modus gaan. console none unknown off insecure Met een insecure console wordt bedoeld - dat de fysieke beveiliging van het console niet goed is, en - dat je er zeker van wilt zijn dat alleen personen die het - root wachtwoord kennen naar single-user - mode mogen gaan, en het betekent niet dat je het console - onveilig wilt instellen. Dus, als je van veiligheid houdt, - kies je voor insecure, en niet - secure (veilig). + dat de fysieke beveiliging van het console niet goed is en + dat dat alleen personen die het root + wachtwoord kennen naar single-user modus mogen gaan. Het + betekent niet dat het console onveilig wordt ingesteld. Als + het veilig moet, wordt er dus voor + insecure gekozen en niet voor + secure. - Multi-User Mode - multi-user mode + Multi-user Modus + + multi-user modus - Als &man.init.8; vind dat het bestandssysteem - in orde is, of zodra de gebruiker klaar is in single-user mode, gaat - het systeem over naar multi-user mode, waarin het de - resource configuration (bronconfiguratie) van het systeem - start. + Als &man.init.8; vindt dat het bestandssysteem + in orde is of zodra de gebruiker klaar is in Single-user Modus, gaat het + systeem over naar multi-user modus, waarin het de resource + configuration (broninstellingen) van het systeem start. - rc-bestanden + rc-bestanden + Bronconfiguratie (rc) - Het bronconfiguratiesysteem leest de - configuratiestandaarden in vanuit - /etc/defaults/rc.conf, en - systeem-specifieke details uit - /etc/rc.conf, en gaat daarna door - met het koppelen van de systeembestandssystemen die genoemd - worden in /etc/fstab, start - netwerkdiensten, start andere systeem-daemons, en - start als laatst de opstartscripts van lokaal - geïnstalleerde packages. - - De &man.rc.8; handleiding is een goede referentie voor - het bronconfiguratiesysteem, evenals het inzien van de scripts - zelf. + Het broninstellingensysteem leest de + standaard instellingen in vanuit + /etc/defaults/rc.conf en + specifieke systeemdetails uit + /etc/rc.conf en gaat daarna door + met het mounten van de bestandssystemen voor het systeem die + genoemd worden in /etc/fstab, start + netwerkdiensten, start andere systeemdaemons en start als + laatste de opstartscripts van lokaal geïnstalleerde + packages. + + &man.rc.8; is een goede referentie voor het + broninstellingensysteem. Dat zijn de scripts zelf + natuurlijk ook. - Shutdown-volgorde + Shutdownvolgorde + shutdown - Bij een gecontroleerde shutdown, met &man.shutdown.8;, zal - &man.init.8; proberen om het script - /etc/rc.shutdown te starten, en daarna aan - alle processen het TERM signaal te sturen, en - eventueel het KILL signaal aan alle processen - die niet op tijd zijn gestopt. + Bij een gecontroleerde shutdown met &man.shutdown.8; probeert + &man.init.8; om het script /etc/rc.shutdown + te starten en daarna aan alle processen het + TERM signaal te sturen en eventueel het + KILL signaal aan alle processen die niet op + tijd zijn gestopt. Om een &os; machine uit te zetten die energiebeheer - ondersteund, kan simpelweg het commando - shutdown -p now gegeven worden om gelijk de - stroom af te schakelen. Dient er een herstart plaats te vinden - dan kan shutdown -r now gebruikt worden. - Je moet wel root zijn of lid van - de operator groep om &man.shutdown.8; te - kunnen gebruiken. Het &man.halt.8; en &man.reboot.8; commando kan - ook gebruikt worden, kijk hiervoor in betreffende - handleidingpagina's en bij die van &man.shutdown.8; voor meer - informatie. + ondersteund, kan het commando shutdown -p now + gegeven worden om gelijk de stroom af te schakelen. Als er + herstart moet worden dan kan shutdown -r now + gebruikt worden. De gebruiker die dit uitvoert moet wel + root zijn of lid van de + operator groep om &man.shutdown.8; te + mogen gebruiken. &man.halt.8; en &man.reboot.8; kunnen ook + gebruikt worden. Meer informatie is in de betreffende + handleidingpagina's te vinden. - Voor energie beheer is &man.acpi.4; ondersteuning in de - kernel noodzakelijk of dient geladen te worden als module voor - &os; 5.X, en bij &os; 4.X, &man.apm.4; ondersteuning - noodzakelijk. + Voor energiebeheer is &man.acpi.4; ondersteuning in de + kernel nodig. Deze kan ook als module geladen worden voor + &os; 5.X. Voor &os; 4.X is dit &man.apm.4;. - - diff --git a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/x11/chapter.sgml b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/x11/chapter.sgml index c88fac912b..66d85a1bec 100644 --- a/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/x11/chapter.sgml +++ b/nl_NL.ISO8859-1/books/handbook/x11/chapter.sgml @@ -1,310 +1,1924 @@ + + + + Ken + Tom + Geupdate voor X.Org's X11 server door + + + Marc + Fonvieille + + Erik Radder Vertaald door - * Het X Window Systeem - - * Samenvatting + Het X Window Systeem - + + Samenvatting + + &os; gebruikt X11 om gebruikers een krachtige grafische + gebruikersschil te bieden. X11 is een open-source + implementatie van het X Window System dat zowel + &xorg; als + &xfree86; bevat. &os; versies tot en + met &os; 4.10-RELEASE en &os; 5.2.1-RELEASE hebben + &xfree86; als standaard, de X11 server + die is uitgebracht door The &xfree86; Project, Inc. Vanaf + &os; 5.3-RELEASE is de officiële standaardversie van + X11 gewijzigd naar &xorg;, de X11 + server die is ontwikkeld door de X.Org Foundation. + + In dit hoofdstuk wordt de installatie en instelling van X11 + behandeld met de nadruk op + &xorg;. + + Meer informatie over de videohardware die X11 ondersteunt + kan gevonden worden op &xorg; of &xfree86; websites. + + Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: + + + + Wat de componenten van het X Window systeem zijn en hoe + zij samenwerken. + + + + Hoe X11 geïnstalleerd en ingesteld kan + worden. + + + + Hoe verschillende window managers geïnstalleerd en + gebruikt kunnen worden. + + + + Hoe &truetype; lettertypen in X11 te gebruiken. + + + + Hoe het systeem ingesteld moet worden voor grafisch + aanmelden (XDM). + + + + Aangeraden voorkennis: + + + + Hoe extra software van derden te installeren + (). + + + + + In dit hoofdstuk wordt het installeren en instellen van de + &xorg; en + &xfree86; X11 servers behandeld. De + bestanden met instellingen, commando's en syntaxis is + overwegend hetzelfde. Waar dat anders is wordt het + aangegeven. + - * X Begrijpen + X Begrijpen - - * Waarom X? + X voor de eerste keer gebruiken kan een hele schok zijn voor + mensen die gewend zijn aan andere grafische omgevingen, zoals + µsoft.windows; of &macos;. - - + Het is niet noodzakelijk om alle details te kennen over de + X componenten en hoe zij samenwerken, maar enige basiskennis + draagt wel bij aan krachtiger gebruik kunnen maken van + X. - * Het X Client/Server Model - - + Waarom X? + + X is niet het eerste windows systeem dat geschreven is voor + &unix;, maar wel het meest populaire. Het oorspronkelijke X + ontwikkelteam werkte eerst aan een ander window systeem. De + naam van dat systeem was W (van + Window). X was gewoon de volgende letter in het + alfabet. + + X kan gewoon X, + X Window Systeem, X11 of nog + anders genoemd worden. X11 X Windows noemen kan + door sommigen als een belediging opgevat worden. &man.X.7; kan + hierover wat licht laten schijnen. - * De Window Manager - - + Het X Client/Server Model + + X is vanaf het begin aan ontworpen om netwerk-centraal te + zijn en gebruikt een client-server model. + + In het X model, draait de X server op de + computer waar het toetsenbord, beeldscherm en muis aan vast + zit. De server is verantwoordelijk voor het regelen van + beeldinformatie, verwerken van invoer van toetsenbord en muis, + enzovoort. Iedere X applicatie (zoals + XTerm, of + &netscape;) is een + client. Een client stuurt berichten naar de + server zoals teken een venster op deze + coördinaten en de server stuurt berichten terug + zoals de gebruiker heeft op de OK knop + gedrukt. + + Thuis of in kleine bedrijven is draaien zowel de X server + als de X clients op dezelfde machine. Het is heel goed mogelijk + dat de X server op een minder krachtige desktop computer draait + en de X applicaties (de clients) op een, zeg maar, dure + krachtige machine van het bedrijf. Hier vindt de communicatie + tussen de X client en server plaats over het netwerk. + + Dit verwart sommige mensen, omdat de X terminologie geheel + omgekeerd is aan wat ze verwachten. Dat is namelijk dat de + X server de grote krachtige machine aan het eind + van de gang is en de X client de machine op hun + bureau is. + + + De X server is de machine met het beeldscherm en het + toetsenbord en de X clients zijn de programma's die de + vensters tonen. + + + Het protocol vereist niet dat de clients en servers + hetzelfde besturingssysteem moeten draaien of hetzelfde soort + computer moeten zijn. Het is heel goed mogelijk om X server op + een µsoft.windows; of Apple's &macos; te draaien en er + zijn verschillende gratis en commerciële applicaties die + dat doen. + + &xorg;, zit vanaf + &os; 5.3-RELEASE als standaard X server bij &os; en is + gratis onder een gelijksoortig licentie als de &os; licentie. + Er zijn ook commerciële X servers voor &os; + verkrijgbaar. - * Widgets + De Window Manager + + De filosofie van het X ontwerp lijkt veel op die van + &unix;: gereedschappen, geen beleid. Dit houdt + in dat X niet bepaalt hoe een taak volbracht moet worden. In + plaats daarvan worden gereedschappen geleverd aan de gebruiker + die verantwoordelijk is voor het juiste gebruik hiervan. + + Deze filosofie verbreedt zich door X niet te laten bepalen + hoe vensters er moeten uitzien op het scherm, hoe ze verplaatst + moeten worden met de muis, welke toetsaanslagen gebruikt moeten + worden om te schakelen tussen vensters (bijvoorbeeld AltTab + in het geval van µsoft.windows;), hoe de + titelbalken eruit moeten zien, of ze wel of niet sluitknoppen + moeten hebben, enzovoort. + + In plaats daarvan delegeert X deze verantwoordelijkheid aan + een applicatie die Window Manager heet. Er zijn + tientallen window managers voor X: + AfterStep, + Blackbox, + ctwm, + Enlightenment, + fvwm, + Sawfish, + twm, + Window Maker en vele anderen. Elk + van deze window managers heeft een eigen voorkomen en werking. + Er zijn window managers met virtual desktops of + met eigen toetscombinaties om de desktop te beheren; of hebben + een Start knop of iets gelijksoortigs. Sommige + gebruiken thema's die uiterlijk en beleving + compleet veranderen door een nieuw thema te kiezen. Window + managers zijn te vinden in de categorie + x11-wm van de Portscollectie. + + De KDE en + GNOME desktop omgevingen hebben hun + eigen window managers die in het bureaublad zijn + geïntegreerd. + + Iedere windows manager heeft zijn eigen manier van + instellen. Sommige werken met handgetypte bestanden, anderen + beschikken over grafische gereedschappen voor de meeste + instellingen. Er is er minstens één + (Sawfish) waarvan het + instellingenbestand is geschreven in een dialect van de taal + Lisp. + + + Focusbeleid + + De window manager is ook verantwoordelijk voor het + focusbeleid van de muis. Ieder window + geörienteerd systeem heeft een manier nodig om te + bepalen welk venster actief is, toetsaanslagen ontvangt en + daarbij zichtbaar aangeeft welk venster actief is. + + Een bekend focus beleid heet + click-to-focus. Dit model wordt gebruikt door + µsoft.windows;, waarbij een venster actief wordt door er + met de muis op te klikken. + + X ondersteunt geen specifiek focusbeleid. In plaats + daarvan bepaalt de window manager op welk venster, op welk + moment, de focus ligt. Een aantal window managers + ondersteunen verschillende focusmethoden. Ze ondersteunen + allemaal click to focus en de meerderheid + ondersteunt ook nog andere. + + De meest populaire zijn: + + + + focus-volgt-muis (focus-follows-mouse) + + + Het venster dat onder de muis zit is het venster + waarop de focus ligt. Dit hoeft niet het venster te + zijn dat bovenop alle andere vensters ligt. De focus + verandert door te wijzen naar een ander venster. Het + is niet nodig om er ook nog eens op te klikken. + + + + + slordige-focus (sloppy-focus) + + + Dit beleid is een kleine uitbreiding op + focus-follows-mouse. Indien bij focus-follows-mouse de + muis over het root venster (of de achtergrond) gaat, + ligt op geen enkel venster de focus en gaan alle + toetsaanslagen verloren. Bij sloppy-focus, verandert + de focus alleen als de muis in een nieuw venster komt + en niet als het huidige venster wordt verlaten. + + + + + klik-voor-focus (click-to-focus) + + + Het actieve venster wordt geselecteerd door erop + te klikken. Het venster wordt dan + opgetild en verschijnt dan voor alle + andere vensters. Alle toetsaanslagen worden nu naar + dit venster gestuurd, zelfs als de cursor naar een + ander scherm wordt verplaatst. + + + + + Veel window managers ondersteunen andere soorten of + variaties op de bovenstaande typen muisbeleid. Hierover + staat meestal meer in de documentatie van de betreffende + window manager. + + - + + Widgets + + De X aanpak door gereedschappen te leveren en niets af te + dwingen breidt zich uit naar de widgets die in elk + applicatievenster te zien zijn. + + Widget is een term voor alle dingen van de + gebruikersinterface waarop geklikt kan worden of een andere + actie mee uitgevoerd kan worden: knoppen, vinkvakjes, iconen, + lijsten en ga zo maar door. µsoft.windows; noemt ze + controls. + + µsoft.windows; en Apple's &macos; hebben beide een erg + strikt widgetbeleid. Van de applicatieontwikkelaars wordt + verwacht dat hun applicaties eenduidig zijn wat betreft + uiterlijk en beleving. Bij X is ervoor gekozen geen grafische + stijl of widgets te verplichten. + + X applicaties hebben dus niet allemaal hetzelfde uiterlijk. + Er zijn populaire widgetsets en variaties, inclusief de + originele Athena widgetset van MIT, + &motif; (waarvan de widgetset van + µsoft.windows; is afgeleid: schuine randen en drie + gradaties grijs), OpenLook en + anderen. + + De meeste nieuwe X applicaties gebruiken een modern + uitziende widgetset: Qt, gebruikt door + KDE, of GTK+ van het + GNOME project. Vanuit dit oogpunt + lijkt het enigzins op de &unix; desktop, wat het makkelijker + maakt voor de beginnende gebruiker. - * &xfree86; installeren - - + X11 Installeren + + Zowel &xorg; als + &xfree86; kan op &os; + geïnstalleerd worden. Vanaf &os; 5.3-RELEASE is + &xorg; de standaard X11 + implementatie voor &os;. &xorg; is + de X11 server van de X11R6.7 distributie die is uitgebracht door + X.Org Foundation. X11R6.7 is gebaseerd op de code van + &xfree86 4.4RC2 en X11R6.6. + De X.Org Foundation heeft X11R6.7 uitgebracht in april + 2004. + + Om &xorg; vanuit de + portscollectie te bouwen en te installeren: + + &prompt.root; cd /usr/ports/x11/xorg +&prompt.root; make install clean + + + Om &xorg; compleet te + bouwen is tenminste 4 GB vrije schijfruimte nodig. + + + Om &xfree86; vanuit de + portscollectie te bouwen en te installeren: + + &prompt.root; cd /usr/ports/x11/XFree86-4 +&prompt.root; make install clean + + X11 kan ook als package geïnstalleerd worden doordat er + binaire packages beschikbaar zijn voor &man.pkg.add.1;. Als + hiervoor de optie remote fetching van + &man.pkg.add.1; wordt gebruikt, dan moet het versienummer + verwijderd worden. &man.pkg.add.1; haalt automatisch de laatste + versie van het programma op. + + Om het package voor &xorg; op te + halen en te installeren: + + &prompt.root; pkg_add -r xorg + + Het &xfree86; 4.X package kan + geïnstalleerd worden met: + + &prompt.root; pkg-add -r XFree86 + + + Het voorbeeld hierboven installeert de complete X11 + distributie inclusief de servers, clients, lettertypen enz. Er + zijn ook afzondelijke packages en ports beschikbaar voor + verschillende delen van X11. + + + De rest van dit hoofdstuk licht toe hoe X11 wordt ingesteld + en hoe een productieve desktopomgeving gebouwd kan worden. + + + Van <application>&xfree86;</application> naar + <application>&xorg;</application> + + Zoals voor iedere port, moet + /usr/ports/UPDATING bekeken worden voor + de wijzigingen. In dit bestand staan instructies die + nodig zijn om een systeem te migreren van + &xfree86; naar + &xorg;. + + CVSup kan gebruikt worden om + de ports tree bij te werken voordat er wordt begonnen met een + migratie. Naast deze maatregel moet ook sysutils/portupgrade + geïnstlaleerd worden voor de migratie van een X11 + systeem. + + In /etc/make.conf kan de variabele + X_WINDOW_SYSTEM=xorg ingesteld worden. + Hierdoor is het zeker dat een systeem weet welke X11 er wordt + gebruikt. De oude variabele XFREE86_VERSION + is komen te vervallen en vervangen door de variabele + X_WINDOW_SYSTEM. + + Dan kunnen de volgende commando's uitgevoerd worden: + + &prompt.root; pkg_delete -f /var/db/pkg/imake-4* /var/db/pkg/XFree86-* +&prompt.root; cd /usr/ports/x11/xorg +&prompt.root; make install clean +&prompt.root; pkgdb -F + + &man.pkgdb.1; is onderdeel van de + portupgrade software en kan packages + inclusief afhankelijkheden bijwerken. + + + Om &xorg; compleet te bouwen + is tenminste 4 GB vrije schijfruimte nodig. + + Christopher Shumway Bijgedragen door - * &xfree86; Configuratie + + X11 Instellen + + &xfree86; 4.X + + &xfree86; + + &xorg; + + X11 - * Voordat je begint + Voorbereiding + + Voordat er wordt begonnen met het instellen van X11 is de + volgende informatie van de te installeren machine nodig: - + + Monitor specificaties + + Chipset van de videokaart + + Geheugen van de videokaart + + + horizontale scansnelheid + + verticale scansnelheid + + De specificaties van de monitor worden door X11 gebruikt om + de resolutie en ververssnelheid te bepalen. Deze specificaties + kunnen normaal gesproken verkregen worden uit de bij de monitor + geleverde documentatie of van de website van de leverancier. + Er zijn twee nummerreeksen nodig: de horizontale scansnelheid + (scan rate) en de vertikale syncronisatiesnelheid (vertical + synchronization). + + De chipset van de videokaart bepaalt welke driver X11 + gebruikt om de grafische hardware aan te spreken. Bij de + meeste chipsets kan dit automatisch bepaald worden, maar het is + altijd handig om dit te weten voor het geval de automatische + detectie niet correct werkt. + + Het geheugen op de videokaart bepaalt de resolutie en + kleurdiepte waarmee het systeem kan werken. Dit is belangrijk + omdat de gebruiker zo de grenzen van zijn systeem kent. - * &xfree86; 4.X Configureren - - + X11 Instellen + + Het instellen van X11 bestaat uit meerdere stappen. De + eerste stap is het bouwen van een instellingenbestand. Dit kan + met: + + &prompt.root; Xorg -configure + + In het geval van &xfree86; is + dat: + + &prompt.root; XFree86 -configure + + Dit genereert een kaal X11 instellingbestand in de map + /root met de naam + xorg.conf.new. Feitelijk wordt bepaald + waar de map staat door hoe er superuser rechten zijn verkregen. + $HOME is anders bij gebruik van &man.su.1; of + bij direct aanmelden. Het X11 programma probeert dan de + grafische hardware te detecteren en schrijft een + instellingenbestand dat de juiste drivers laadt voor de + gevonden hardware van het systeem. + + De volgende stap is het testen van de bestaande + configuratie om te controleren of + &xorg; met de grafische kaart van + het doelsysteem kan werken. Dit kan met: + + &prompt.root; Xorg -config xorg.conf.new + + Voor &xfree86; + gebruikers: + + &prompt.root; XFree86 -xf86config XF86Config.new + + Als er een zwart/grijs rooster en een X muis cursor + verschijnen was de configuration successvol. Om de test te + stoppen dient gelijktijdig op + CtrlAlt + Backspace gedrukt te + worden. + + + Als de muis niet werkt, dan moet deze eerst ingesteld + worden. Zie in het &os; installatie + hoofdstuk. + + + X11 Optimaliseren + + Nu moet xorg.conf.new (of + XF86Config.new als + &xfree86; wordt gebruikt) worden + aangepast aan de smaak van de gebruiker. Hiervoor moet het + bestand in een teksteditor zoals &man.emacs.1; of &man.ee.1; + worden geladen. Eerst moeten de frequenties van de monitor + toegevoegd worden. Die zijn meestal weergegeven als + horizontale en vertikale synchronisatiesnelheid. Deze waarden + worden toegevoegd aan xorg.conf.new in het + onderdeel "Monitor": + + Section "Monitor" + Identifier "Monitor0" + VendorName "Monitor Vendor" + ModelName "Monitor Model" + HorizSync 30-107 + VertRefresh 48-120 +EndSection + + In het instellingenbestand kunnen de sleutelwoorden + HorizSync en VertRefresh + missen. Als ze er niet staan, moeten ze toegevoegd worden met + de juiste horizontale synchronisatiesnelheid achter het + HorizSync sleutelwoord en de vertikale + synchronisatiesnelheid achter het + VertRefresh sleutelwoord. In het + bovenstaande voorbeeld werden de gegevens van de monitor + ingevoerd. + + X kan DPMS (Energy Star) eigenschappen gebruiken bij + monitoren die dit ondersteunen. &man.xset.1; regelt de + time-outs en kan de statussen standby, suspend of uit forceren. + Om DPMS eigenschappen voor een monitor te activeren, moet de + volgende regel toegevoegd worden aan de monitor sectie: + + + Option "DPMS" + + + xorg.conf + + + + XF86Config + + + Als het instellingenbestand + xorg.conf.new (of + XF86Config.new) toch open staat in de + editor dan kan ook meteen de gewenste standaardresolutie en + kleurdiepte gekozen worden. Dit staat in het onderdeel + "Screen": + + Section "Screen" + Identifier "Screen0" + Device "Card0" + Monitor "Monitor0" + DefaultDepth 24 + SubSection "Display" + Viewport 0 0 + Depth 24 + Modes "1024x768" + EndSubSection +EndSection + + Het sleutelwoord DefaultDepth beschrijft + de kleurdiepte die standaard wordt gebruikt. Met de + commandoregeloptie van &man.Xorg.1; (of + &man.XFree86.1;) kan dit overschreven worden. Het sleutelwoord + Modes beschrijft de resolutie waarmee + gewerkt wordt bij de opgegeven kleurdiepte. Alleen VESA + standaarden die door de grafische kaart van het systeem worden + gedefinieerd worden ondersteund. In het voorbeeld hierboven is + de standaardkleurdiepte 24 bits per pixel. Bij deze + kleurdiepte is de toegestane resolutie 1024 bij 768 + pixels. + + + Bij het oplossen van problemen zijn de logboekbestanden + van X11 vaak een goede hulp. Ze bevatten informatie voor + ieder apparaat waar de X11 server verbinding mee maakt. + Namen van &xorg; logboekbestanden + hebben de vorm /var/log/Xorg.0.log + (namen van &xfree86; + logboekbestanden hebben de vorm + XFree86.0.log). De precieze naam van + een logboekbestand van variëren van + Xorg.0.log tot + Xorg.8.log enzovoort. + + + Als alles is ingesteld, moet het instellingenbestand op een + plaats gezet worden waar &man.Xorg.1; (of &man.XFree86.1;) het + kan vinden. Dit is meestal + /etc/X11/xorg.conf of + /usr/X11R6/etc/X11/xorg.conf (voor + &xfree86; heet het + /etc/X11/XF86Config of + /usr/X11R6/etc/X11/XF86Config): + + &prompt.root; cp xorg.conf.new /etc/X11/xorg.conf + + Voor &xfree86;: + + &prompt.root; cp XF86Config.new /etc/X11/XF86Config + + Het instellen van X11 is nu gereed. Om + &xfree86; 4.X te kunnen starten + met &man.startx.1; dient de x11/wrapper port geïnstalleert + te worden. &xorg; heeft wrappercode + en heeft geen extra wrapper nodig. De X11 server kan ook + gestart worden met &man.xdm.1;. + + + Er zit ook een grafisch instellingenprogramma bij de + X11 distributie: &man.xorgcfg.1; (man.xf86cfg.1; voor + &xfree86;). Hiermee kunnen de + instellingen en drivers interactief gekozen worden. Dit + kan ook op het console gebruikt worden: + xorgcfg -textmode. Meer details zijn + te vinden in &man.xorgcfg.1; en &man.xf86cfg.1;. + + Er is ook nog het hulpprogramma &man.xorgconfig.1; + (&man.xf86config.1; voor + &xfree86;). Dit programma is + op het console te gebruiken en is veel minder + gebruikersvriendelijk, maar het zou wel kunnen werken in + gevallen waarin andere hulpprogramma's dat niet doen. + - * Geavanceerde configuratie onderwerpen + Bijzondere Instellingen - * Configuratie met de &intel; i810 Graphics - Chipsets - - + Instellen met de &intel; i810 Graphics Chipsets + + Intel i810 graphic + chipset + + Instellen met &intel; i810 integrated chipsets vereist de + agpgart AGP programmeringsinterface + voor X11 om de kaart aan te sturen. De &man.agp.4; driver + zit in de GENERIC kernel sinds + 4.8-RELEASE en 5.0-RELEASE. Bij eerdere versies dient het + volgende toegevoegd te worden aan het bestand met + kernelinstellingen: + + device agp + + Hierna dient een nieuwe kernel gebouwd te worden. In + plaats hiervan, kan de kernelmodule + agp.ko automatisch geladen worden met + &man.loader.8; tijdens het opstarten. Hiervoor moet het + volgende in /boot/loader.conf + staan: + + agp_load="YES" + + Als gebruik wordt gemaakt van &os; 4.X of recenter, + dan moet een apparaatnode gemaakt worden voor de + programmainterface. Om deze AGP apparaatnode te maken, dient + &man.MAKEDEV.8; gestart te worden in de map + /dev: + + &prompt.root; cd /dev +&prompt.root; sh MAKEDEV agpgart + + + &os; 5.X of later gebruikt &man.devfs.5; om + apparaatnodes transparant te verwerken, dan is de + stap met &man.MAKEDEV.8; niet meer nodig. + + + Hierdoor wordt het configureren van de hardware net + als ieder andere grafische kaart. Bij systemen die zonder + &man.agp.4; driver gecompileerd zijn slaagt het laden van + module met &man.kldload.8; niet. De driver moet in de kernel + geladen zijn tijdens het opstarten door te compileren of door + /boot/loader.conf te gebruiken. + + Als &xfree86; 4.1.0 (of + later) gebruikt wordt en er verschijnen berichten over + unresolved symbols zoals + fbPictureInit, dan kan het toevoegen van + de regel aan het + &xfree86; instellingenbestand na + Driver "i810" de oplossing zijn: + + Option "NoDDC" Murray Stokely Bijgedragen door - * Fonts gebruiken in &xfree86; - - * Type1 Fonts + Lettertypen Gebruiken in X11 - + + Type1 Lettertypen + + De standaard lettertypen van X11 zijn allerminst ideaal voor + het typische bureaubladprogramma. Grote presentatielettertypen + zien er hoekig en onprofessioneel uit en kleine lettertypen in + &netscape; zijn bijna onleesbaar. Er + zijn diverse gratis, kwalitatief goede Type1 (&postscript;) + lettertypen die meteen gebruikt kunnen worden met X11. De URW + lettertypecollectie (x11-fonts/urwfonts) heeft bijvoorbeeld + hoge kwaliteit versies van standaard Type1 lettertypen + (Times Roman, + Helvetica, + Palatino en anderen). + De Freefonts collectie (x11-fonts/freefonts) heeft nog meer + lettertypen, maar de meesten ervan zijn bedoeld om in grafische + software als Gimp gebruikt te worden + en zijn niet compleet genoeg om als schermlettertypen te + gebruiken. Daarbij kan X11 zonder veel moeite ingesteld worden + worden om &truetype; lettertypen te gebruiken. Meer informatie + staat in &man.X.7; of de paragraaf over &truetype; Lettertypen. + + Om de bovenstaande Type1 lettertypecollectie van de + portscollectie te installeren: + + &prompt.root; cd /usr/ports/x11-fonts/urwfonts +&prompt.root; make install clean + + Dat geldt ook voor de freefont en andere collecties. Om de + X server te vertellen dat deze lettertypen bestaan, dient de + volgende regel toegevoegd te worden in + XF86Config (in /etc/ + voor &xfree86; versie 3 of in + /etc/X11/ voor versie 4): + + FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW/" + + Ook kan op de commando regel in de X sessie het volgende + gestart worden: + + &prompt.user; xset fp+ /usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW +&prompt.user; xset fp rehash + + Dit werkt wel, maar zodra de X sessie wordt afgesloten is het + weer verdwenen tenzij het is toegevoegd aan het opstartbestand + (~/.xinitrc voor een normale + startx sessie of + ~/.xsession als er wordt aangemeld met een + grafische aanmeldmanager als XDM). + Een derde manier is het gebruik van het nieuwe bestand + /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf: zie + hiervoor de paragraaf over over Anti-aliasing. - * &truetype; Fonts - - + &truetype; Lettertypen + + TrueType lettertypen + + + lettertypen + + TrueType + + + &xfree86; 4.X en + &xorg; hebben ingebouwde ondersteuning + voor het renderen van &truetype; lettertypen. Er zijn twee + verschillende modules die deze functionaliteit activeren. In dit + voorbeeld wordt de freetype module gebruikt omdat deze beter + werkt met de andere lettertypen die back-ends renderen. Om de + freetype module te activeren dient de volgende regel toegevoegd + te worden aan het onderdeel "Module" van + /etc/X11/xorg.conf of + /etc/X11/XF86Config. + + Load "freetype" + + Voor &xfree86; 3.3.X is een + aparte &truetype; lettertypeserver nodig. Meestal wordt + Xfstt gebruikt. Om + Xfstt te installeren hoeft alleen + de port x11-servers/Xfstt + geïnstalleerd te worden. + + Hierna dient een map voor de &truetype; lettertypen gemaakt + te worden (bijvoorbeeld + /usr/X11R6/lib/X11/fonts/TrueType) en alle + &truetype; lettertypen moeten naar deze map gekopieerd worden. + &truetype; lettertypen kunnen niet direct van een &macintosh; + gehaald worden. Ze moeten in een &unix;/&ms-dos;/&windows; + formaat zijn voor X11. Zodra de bestanden naar deze map zijn + gekopieerd, kan ttmkfdir gestart + worden om een fonts.dir bestand te maken + zodat de X lettertyperenderer weet waar deze nieuwe bestanden + zijn geïnstalleerd. ttmkfdir zit in de + &os; portscollectie als x11-fonts/ttmkfdir. + + &prompt.root; cd /usr/X11R6/lib/X11/fonts/TrueType +&prompt.root; ttmkfdir > fonts.dir + + Nu moet de &truetype; map toe aan het lettertypepad + toegevoegd worden. Dit gebeurt op dezelde wijze als boven is + beschreven voor Type1 + lettertypen: + + &prompt.user; xset fp+ /usr/X11R6/lib/X11/fonts/TrueType +&prompt.user; xset fp rehash + + of door een FontPath regel toe te voegen + aan xorg.conf (of + XF86Config). + + Dat is alles. Nu herkennen + &netscape;, + Gimp, + &staroffice; en alle andere X + applicaties de geïnstalleerde &truetype; lettertypen. + Extreem kleine lettertypen (zoals hoge resolutie tekst op een + webpagina) en extreme grote lettertypen (in + &staroffice;) zien er nu veel beter + uit. - + Joe Marcus Clarke - Geupdate voor &xfree86; 4.3 door + Bijgewerkt door - + - * Anti-Aliased Fonts - + Anti-alias Lettertypen + + anti-alias lettertypen + + + lettertypen + + anti-alias + + + Anti-aliasing wordt door X11 sinds ondersteund sinds + &xfree86; versie 4.0.2. Maar + instellingen voor lettertypen waren bewerkelijk voordat + &xfree86; 4.3.0 geïntroduceerd + werd. Vanaf &xfree86; 4.3.0 + zijn alle lettertypen die X11 in de mappen + /usr/X11R6/lib/X11/fonts/ en + ~/.fonts/ aantreft automatisch beschikbaar + voor anti-aliasing in applicaties die Xft ondersteunen. Niet + alle applicaties ondersteunen Xft. Voorbeelden van applicaties + met Xft ondersteuning zijn Qt 2.3 en hoger (de + hulpprogramma's voor het KDE + bureaublad), GTK+ 2.0 en hoger (de hulpprogramma's voor het + GNOME bureaublad) en + Mozilla 1.2 en hoger. + + Om te kunnen regelen welke lettertypen gebruik maken van + anti-alias of om de eigenschappen van anti-aliasing in te stellen + kan /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf gemaakt + of gewijzigd worden. In dit bestand kunnen speciale + eigenschappen van het Xft lettertypesysteem aangepast worden. + Deze paragraaf beschijft wat eenvoudige mogelijkheden. + Meer details staan in &man.fonts-conf.5;. + + XML + + Dit bestand moet in het XML formaat opgemaakt worden. + Hoofdletters en kleine letters worden onderscheiden en alle tags + moeten netjes worden afgesloten. Het bestand begint met de + gewone XML header gevolgd door een DOCTYPE definitie en daarna de + <fontconfig> tag: + + <?xml version="1.0"?> +<!DOCTYPE fontconfig SYSTEM "fonts.dtd"> +<fontconfig> + + Zoals al eerder is vermeld zijn alle lettertypen in + /usr/X11R6/lib/X11/fonts/ en in + ~/.fonts/ al geschikt gemaakt voor + Xft applicaties. Als naast deze twee mappen nog een andere + lettertypen moeten kunnen bevatten, dan dient een soortgelijke + regel als de onderstaande aan + /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf toegevoegd + te worden: + + <dir>/path/to/my/fonts</dir> + + Na het toevoegen van nieuwe lettertypen en zeker nieuwe + lettertypemappen dienen de lettertypecaches opnieuw opgebouwd + worden met: + + &prompt.root; fc-cache -f + + Anti-aliasing maakt randen een beetje wazig wat kleine + teksten beter leesbaar maakt en voorkomt + trapvorming van grote letters. Maar het kan + oogkramp veroorzaken als het op normale tekst wordt toegepast. + Om lettertypen kleiner dan 14 punten uit te sluiten van + anti-aliasing moeten de volgende regels toegevoegd worden: + + <match target="font"> + <test name="size" compare="less"> + <double>14</double> + </test> + <edit name="antialias" mode="assign"> + <bool>false</bool> + </edit> +</match> +<match target="font"> + <test name="pixelsize" compare="less" qual="any"> + <double>14</double> + </test> + <edit mode="assign" name="antialias"> + <bool>false</bool> + </edit> +</match> + + + lettertypen + + spacing + + + Spatiëring voor sommige enkel gespatieerde lettertypen + kan ook ongepast zijn bij anti-aliasing. Dit lijkt vooral een + probleem te zijn bij KDE. Een + mogelijke oplossing hiervoor is het vergroten van de + spatiëring van die lettertypen naar 100: + + <match target="pattern" name="family"> + <test qual="any" name="family"> + <string>fixed</string> + </test> + <edit name="family" mode="assign"> + <string>mono</string> + </edit> +</match> +<match target="pattern" name="family"> + <test qual="any" name="family"> + <string>console</string> + </test> + <edit name="family" mode="assign"> + <string>mono</string> + </edit> +</match> + + Het bovenstaande hernoemt de standaardnamen van lettertypen + naar "mono"). Voeg daarna het volgende + toe: + + <match target="pattern" name="family"> + <test qual="any" name="family"> + <string>mono</string> + </test> + <edit name="spacing" mode="assign"> + <int>100</int> + </edit> +</match> + + Bepaalde lettertypen, zoals Helvetica, kunnen problemen + hebben met anti-aliasing. Dit uit zich meestal in een + lettertype dat vertikaal door midden lijkt gesneden. Op zijn + ergst kan het applicaties zoals + Mozilla laten crashen. Om dit te + voorkomen kan overwogen worden om ook de volgende regels toe + te voegen aan local.conf: + + <match target="pattern" name="family"> + <test qual="any" name="family"> + <string>Helvetica</string> + </test> + <edit name="family" mode="assign"> + <string>sans-serif</string> + </edit> +</match> + + Als de wijzigingen in local.conf zijn + gemaakt dient niet vergeten te worden het bestand te eindigen + met de tag </fontconfig> tag. Als dit + niet gedaan wordt, dan worden de wijzigingen niet gezien. + + De standaard lettertypeset die geleverd wordt bij X11 is + niet erg geschikt als het aankomt op anti-aliasing. Een veel + betere set standaardlettertypen is de x11-fonts/bitstream-vera port. Deze + port maakt /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf + aan als het nog niet bestaat. Als het al wel bestaat maakt de + port /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf-vera + aan. De inhoud van dit bestand dient in + /usr/X11R6/etc/fonts/local.conf geplaatst + te worden en dan vervangen de Bitstream lettertypen automatisch + de standaard X11 Serif, Sans Serif en Monospaced + lettertypen. + + Als laatste kunnen gebruikers hun eigen instellingen aan een + persoonlijk .fonts.conf bestand toevoegen. + Om dit te doen moet iedere gebruiker het bestand + ~/.fonts.conf maken. Ook dit bestand moet + in het XML formaat zijn. + + LCD screen + + + lettertypen + + LCD screen + + + Nog een laatste punt: bij een LCD scherm kan sub-pixel + sampling prettig zijn. Eigenlijk zorgt dit er voor dat de + (horizontaal gesplitste) rode, groene en blauwe componenten + gewijzigd worden om de horizontale resolutie te verbeteren. Het + resultaat is geweldig. Voeg hiervoor de volgende regels ergens + aan local.conf toe: + + <match target="font"> + <test qual="all" name="rgba"> + <const>unknown</const> + </test> + <edit name="rgba" mode="assign"> + <const>rgb</const> + </edit> +</match> + + + Afhankelijk van het soort beeldscherm kan + rgb veranderd moeten worden in + bgr, vrgb of + vbgr. Experimenteren levert de beste + instelling op. + + + Mozilla + + + web browsers + + Mozilla + + Mozilla + + + Anti-aliasing moet werken zodra de X server opnieuw gestart + is. Programma's dienen echter wel te weten hoe ze er mee moeten + werken. Op dit moment geldt dat voor de Qt toolkit en de hele + KDE omgeving kan met anti-alias + omgaan (zie over + KDE). GTK+ en + GNOME anti-aliasing gebruiken via de + Font capplet (zie ). + Mozilla 1.2 en hoger gebruiken + automatisch anti-aliasing. Om dit uit te zetten moet + Mozilla opnieuw gebouwd worden met de + optie -DWITHOUT_XFT. Seth Kingsley Bijgedragen door - * De X Display Manager - - * Overzicht + De X Display Manager - + + Overzicht + + X Beeldschermmanager + + De X Beeldschermmanager (XDM) is + een optioneel onderdeel van het X Window Systeem dat gebruikt + wordt voor beheer van aanmeldsessies. Dit is vaak erg handig + bij bijvoorbeeld X Terminals, desktops en grote + netwerk beeldschermservers. Omdat het X Window Systeem + netwerk- en protocolonafhankelijk is, zijn er veel + mogelijkheden om X clients en servers op verschillende machines + in een netwerk te verbinden. XDM + levert een grafische interface waarmee er gekozen kan worden + welke beeldschermserver gebruikt moet worden en handelt + authorisatie informatie (gebruikersnaam en wachtwoord) + af. + + XDM levert de gebruiker dezelfde + funtionaliteit levert als &man.getty.8; (zie + ). Dus het regelt de + systeemaanmeldingen voor de schermen waaraan verbonden moet + worden en start dan een sessie manager namens de gebruiker + (meestal een X window manager). XDM + wacht dan tot het programma stopt en geeft aan dat de gebruiker + klaar is en afgemeld kan worden. Hierna kan + XDM het aanmeldscherm weer tonen + zodat de volgende gebruiker kan aanmelden. - * XDM gebruiken - - + XDM Gebruiken + + De XDM daemon staat in + /usr/X11R6/bin/xdm. Dit programma + kan als root altijd gestart worden en + regelt dan het X weergavegedeelte van de lokale machine. Als + XDM iedere keer bij het opstarten + moet starten is het handig om een regel toe te voegen aan + /etc/ttys. Meer informatie over het + gebruik van dit bestand staat in . + In de standaardversie van /etc/ttys staat + een regel om de applicatie deamon + XDM op een virtuele terminal te + draaien: + + ttyv8 "/usr/X11R6/bin/xdm -nodaemon" xterm off secure + + Standaard staat deze regel uit. Om hem aan te zetten moet + veld 5 van off naar on + gewijzigd worden en moet met &man.init.8; herstart worden met + gebruikmaking van de aanwijzingen in . + Het eerste veld, de naam van de terminal die het programma + aanstuurt, is ttyv8. Dit houdt in dat + XDM op de negende virtuele terminal + begint te draaien. - * XDM configureren + XDM Instellen - - * Xaccess + De map met instellingen voor XDM + is /usr/X11R6/lib/X11/xdm. In deze map + staan diverse bestanden die gebruikt kunnen worden om het + gedrag en uiterlijk van XDM te + veranderen. Meestal zijn dit de volgende bestanden: + + + + + + Bestand + + Omschrijving + + + + + + Xaccess + + Regels voor client authorisatie. + + + + Xresources + + Standaard waarden voor X bronnen. + - + + Xservers + + Lijst met op afstand en lokaal te beheren schermen. + + + + Xsession + + Standaard sessie script voor logins. + + + + Xsetup_* + + Script die applicaties start voordat de login + interface start. + + + + xdm-config + + Algehele configuratie voor alle schermen op + deze machine. + + + + xdm-errors + + Errors die gegenereerd zijn door het server programma. + + + + xdm-pid + + Het proces ID van de draaiende XDM. + + + + + + Tevens staan in deze map een aantal scripts en programma's + om het bureaublad in te stellen als + XDM draait. Het doel van elk van + deze bestanden wordt kort omschreven. De juiste syntaxis en + het gebruik van deze bestanden staat in &man.xdm.1;. + + De standaardinstelling regelt een eenvoudig rechthoekig + aanmeldvenster met bovenin de hostnaam van de machine in een + groot lettertype met een Login: en + Password: prompt eronder. Dit is een goed + beginpunt om het uiterlijk en werking van het + XDM venster te veranderen. + + + Xaccess + + Om een verbinding te maken met + XDM gestuurde schermen wordt het + protocol X Display Manager Connection Protocol (XDMCP) + gebruikt. Het bestand is een set regels die XDMCP + verbindingen met andere machines bestuurt. Standaard mag + iedere client een verbinding maken. Zolang + xdm-config niet is aangepast om + verbindingen te accepteren is dat geen probleem. - * Xresources + Xresources - + Dit is een bestand met standaarden voor de schermkiezer + en de aanmeldschermen. Hier kan het uiterlijk van het + aanmeldprogramma gewijzigd worden. De indeling is hetzelfde + als bij het app-defaults bestand en is beschreven in de X11 + documentatie. - * Xservers + Xservers - + Dit is een lijst met netwerkschermen waaruit gekozen kan + worden. - * Xsession + Xsession - + Dit is het standaard sessiescript voor + XDM dat start nadat de gebruiker + is aangemeld. Normaal heeft iedere gebruiker een eigen + sessiescript in ~/.xsession dat dit + script overheerst. - * Xsetup_* - - + Xsetup_* + + Deze starten automatisch voordat de kiezers of + aanmeldschermen getoond worden. Er is een script voor ieder + gebruikt scherm met de naam Xsetup_ + gevolgd door het lokale schermnummer (bijvoorbeeld + Xsetup_0). Normaal draaien deze scripts + éé of twee programma's in de achtergrond zoals + xconsole. - * xdm-config + xdm-config - + Dit bevat de instellingen die toegepast worden op ieder + scherm die deze installatie aanstuurt. De indeling is + hetzelfde als van app-defaults. - * xdm-errors - - + xdm-errors + + Hierin staan de meldingen die de X servers geven als + XDM ze probeert te starten. Als + een scherm dat gestart is door XDM + om onduidelijke reden hangt, is dit een goede plaats om te + zoeken naar foutmeldingen. Deze meldingen worden ook per + sessie naar het ~/.xsession-errors van + de gebruiker gestuurd. - * Een netwerk display server gebruiken - - + Een Netwerk Beeldschermserver Gebruiken + + Om gebruikers een verbinding te laten maken met een X + server moeten de toegangsregels gewijzigd worden en de + connectielistener moet aangezet worden. Deze hebben standaard + wat terughoudende waarden. Om XDM + te laten luisteren naar verbindingen moet als eerste een regel + uitgecommentarieerd worden in + xdm-config: + + ! SECURITY: do not listen for XDMCP or Chooser requests +! Comment out this line if you want to manage X terminals with XDM +DisplayManager.requestPort: 0 + + Hierna moet XDM herstart worden. + Afwijkend in dit bestand is dat commentaar in app-defaults + bestanden begint met het karakter ! en niet met + het karakter #. Het kan wenselijk zijn om de + toegangcontrole aan te scherpen. Hiervoor staan + voorbeeldregels in Xaccess en + &man.xdm.1;. - - * Alternatieven voor XDM - - - + + Alternatieven voor XDM + + Er bestaan diverse alternatieven voor + XDM programma. + kdm (wordt geleverd bij + KDE) wordt later in dit hoofstuk + behandeld. De kdm + beeldschermmanager biedt vele grafische verbeteringen en + cosmetische franje en de mogelijkheid om de gebruiker de kans + te geven een window manager te laten kiezen bij het + aanmelden. + Valentino Vaschetto Bijgedragen door - * Desktop omgevingen + + Bureaubladomgevingen + + Deze sectie beschrijft de verschillende + bureaubladomgevingen voor X op &os;. Een + bureaubladomgeving kan van alles inhouden: van + een simpele window manager tot een complete suite van + bureaubladapplicaties zoals KDE of + GNOME. - * GNOME + GNOME - * Over GNOME - - + Over GNOME + + GNOME + + GNOME is een + gebruikersvriendelijke bureaubladomgeving die de gebruiker de + mogelijkheid geeft om gemakkelijk de computer te gebruiken en + in te stellen. GNOME heeft een + paneel (voor het starten en tonen van statusinformatie van + applicaties), een bureaublad (waar data en applicaties + geplaatst kunnen worden), een set standaard + bureaubladapplicaties en een regels die het makkelijker maakt + voor applicaties om eenduidig met elkaar samen te werken. + Gebruikers van andere besturingssystemen of omgevingen voelen + zich meestal meteen thuis bij het gebruik van de krachtige + grafisch gestuurde omgeving die + GNOME biedt. Meer informatie over + GNOME op &os; staat op de &os; GNOME + Project website. - * GNOME installeren - - + GNOME Installeren + + De makkelijkste manier om + GNOME te installeren is door + middel van het Desktop Configuration menu + tijdens de &os; installatie zoals beschreven in . Het kan ook makkelijk + geïnstalleerd worden van een package of uit de + portscollectie: + + Om het GNOME package te + installeren: + + &prompt.root; pkg_add -r gnome2 + + Om GNOME vanuit de + portscollectie te installeren: + + &prompt.root; cd /usr/ports/x11/gnome2 +&prompt.root; make install clean + + Zodra GNOME geïnstalleerd + is, moet de X server verteld worden dat in plaats van de + standaard window manager GNOME + gebruikt moet worden. Als er al een + .xinitrc is, dan hoeft alleen de regel + die de huidige windows manager start veranderd te worden in + een regel die + /usr/X11R6/bin/gnome-session start. + Als er niets speciaals met dit instellingenbestand is + gedaan: + + &prompt.user; echo "/usr/X11R6/bin/gnome-session" > ~/.xinitrc + + Nu kan met startx de + GNOME bureaubladomgeving gestart + worden. + + + Als een beeldschermmanager als + XDM gebruikt wordt werkt het + bovenstaande niet. In plaats daarvan moet een uitvoerbaar + .xsession gemaakt worden met hetzelfde + commando erin. Hiervoor moet het bestand aangepast worden + door het bestaande window manager commando te vervangen door + /usr/X11R6/bin/gnome-session: + + + &prompt.user; echo "#!/bin/sh" > ~/.xsession +&prompt.user; echo "/usr/X11R6/bin/gnome-session" >> ~/.xsession +&prompt.user; chmod +x ~/.xsession + + Het is ook mogelijk de beeldschermanager zo in te stellen + dat de window manager gekozen kan worden tijdens het + aanmelden. In de paragraaf Meer KDE Details wordt + uitgelegd hoe dit gedaan moet worden voor de + kdm beeldschermmanager van + KDE. - * Anti-aliased fonts bij GNOME - - + Anti-alias Lettertypen in GNOME + + + GNOME + + anti-alias lettertypen + + + X11 ondersteunt anti-aliasing via de + RENDER uitbreiding. GTK+ 2.0 en hoger + (de toolkit die gebruikt wordt bij + GNOME) kunnen dit gebruiken. Het + instellen van anti-aliasing is beschreven in . Dus met up-to-date software is + anti-aliasing in de GNOME + bureaublagomgeving mogelijk. In + ApplicationsDesktop + PreferencesFont + kan gekozen wordne voor Best + shapes, Best contrast of + Subpixel smoothing (LCDs). Bij een + GTK+ applicatie die geen onderdeel is van het + GNOME bureaublad moet de + omgevingsvariabele GDK_USE_XFT op + 1 gezet worden voordat het programma wordt + gestart. - * KDE + KDE - - * Over KDE + KDE - + + Over KDE + + KDE is een bureaubladomgeving + die eigentijds is en makkelijk in gebruik. + KDE biedt de gebruiker: + + + + Een schitterende eigentijdse desktop; + + + + Een desktop die volledig netwerktransparant + is; + + + + Een geïntegreerd hulpsysteem dat eenvoudig + bruikbare informatie geeft over het gebruik van het + KDE bureaublad en de + applicaties; + + + + Alle KDE applicaties + werken op dezelfde manier en zien er hetzelfde + uit; + + + + Gestandaardiseerde menu's en werkbalken, + keybindings, kleurschema's, enzovoort; + + + + Internationalisatie: + KDE is beschikbaar in meer dan + 40 talen; + + + + Gecentraliseerde vraag en antwoord gestuurde + bureaubladinstelling; + + + + Een grote hoeveelheid bruikbare + KDE applicaties; + + + + KDE heeft een office + applicatie suite die gebaseerd is op + KDE's + KParts technologie en bestaat uit een + spread-sheet, een presentatieprogramma, een organizer, een + nieuwsclient en meer. KDE heeft + ook de webbrowser Konqueror die + niet onder doet voor de andere bestaande webbrowsers op + &unix; systemen. Meer informatie over + KDE staat op de KDE website. Voor &os; + specifieke informatie en bronnen over + KDE is er de &os;-KDE team + website. - * KDE installeren + KDE Installeren + + Net als bij GNOME of iedere + andere bureaubladomgeving is de makkelijkste manier om + KDE te installeren door middel van + het Desktop Configuration menu in het &os; + installatie proces. Dat wordt beschreven in . Ook nu geldt weer dat de software + eenvoudig geïnstalleerd met een package of uit de + portscollectie: + + Om KDE van een package te + installeren: + + &prompt.root; pkg_add -r kde + + &man.pkg.add.1; haalt automatisch de laatste versie van + de applicatie op. + + Om KDE vanuit de + portscollectie te bouwen en te installeren: - + &prompt.root; cd /usr/ports/x11/kde3 +&prompt.root; make install clean + + Nadat KDE geïnstalleerd + is, moet de X server verteld worden dat déze + applicatie gestart moet worden in plaats van de standaard + window manager. Hiervoor kan .xinitrc + aangepast worden: + + &prompt.user; echo "exec startkde" > ~/.xinitrc + + Als het X Window System wordt gestart met + startx is KDE + het bureaublad. + + Als er een beeldschermmanager als + XDM gebruikt wordt, is de + instelling anders. Dan moet .xsession + gewijzigd worden. Instructies voor + kdm worden later in dit hoofdstuk + beschreven. - * Meer KDE details + Meer KDE details + + Nadat KDE + geïnstalleerd is op een systeem, kunnen de meeste dingen + uitgezocht worden via de hulppagina's of door de verschillende + menu's aan te wijzen en erop te klikken. &windows; en &mac; + gebruikers voelen zich meestal helemaal thuis. + + Het beste naslagwerk voor KDE + is de on-line documentatie. KDE + heeft zijn eigen web browser, + Konqueror, tientallen handige + applicatie's en uitgebreide documentatie. De volgende + paragrafen beschrijven de technische zaken die moeilijk + proefondervindelijk te achterhalen zijn. - * De KDE Display Manager - - + De KDE Beeldschermmanager + + + KDE + + beeldschermmanager + + + Een beheerder van een multi-user systeem die een grafisch + aanmeldscherm willen hebben voor zijn gebruikers kan hiervoor + XDM gebruiken, zoals eerder + beschreven. KDE biedt + kdm als alternatief. Dat is + ontworpen met een beter uiterlijk en heeft meer + aanmeldopties. Gebruikers kunnen via een menu kiezen + welke bureaubladomgeving (KDE, + GNOME of een andere) zij na het + aanmelden willen gebruiken. + + Om te beginnen dient het KDE + beheerpaneel kcontrol door + root uitgevoerd te worden. Er wordt in + het algemeen vanuit gegaan dat het niet veilig is om als + root de X omgeving te gebruiken. In + plaats daarvan wordt de window manager als normale gebruiker + gestart en in een terminalvenster (zoals + xterm of + KDE's + konsole) wordt root + met su aangemeld. De gebruiker moet + hiervoor wel in de groep wheel + in /etc/group staan). In het + terminalvenster kan dan kcontrol + ingegeven worden. + + Eerst dient geklikt te worden op het linker icoon + System, daarna op Login + manager. Rechts staan nu verschillende opties om + in te stellen die de KDE + handleiding uitgebreid behandelt. Klik op + sessions aan de rechterzijde. Klik + New type om de verschillende window + managers en bureaubladomgevingen toe te voegen. Dit zijn + alleen de labels, hierop staat dan + KDE en + GNOME in plaats van + startkde of + gnome-session. Er dient ook nog + een label failsafe gemaakt te + worden. + + Er wordt aangeraden ook met de andere menu's te spelen. + Die zijn hoofdzakeklijk voor cosmetische zaken en spreken + voor zich. Als de instellingen gemaakt zijn kan onderaan op + Apply geklikt worden en kan het + beheerprogramma verlaten worden. + + Om te zorgen kdm begrijpt + wat de labels (KDE en + GNOME etc) betekenen, dienen de + bestanden die XDM gebruikt + gewijzigd te worden. + + + In KDE 2.2 is dit veranderd: + kdm gebruikt nu zijn eigen + instellingenbestanden. In de + KDE 2.2 documentatie staan + meer details. + + + Als root, in een terminal venster, + dient /usr/X11R6/lib/X11/xdm/Xsession + gewijzigd te worden. In het midden van het bestand is een + onderdeel dat er als volgt uitziet: + + case $# in +1) + case $1 in + failsafe) + exec xterm -geometry 80x24-0-0 + ;; + esac +esac + + Er moeten een aantal regels toegevoegd worden aan dit + onderdeel. Aangenomen dat de gebruikte labels + KDE en GNOME waren, dient + dat het volgende de worden: + + case $# in +1) + case $1 in + kde) + exec /usr/local/bin/startkde + ;; + GNOME) + exec /usr/X11R6/bin/gnome-session + ;; + failsafe) + exec xterm -geometry 80x24-0-0 + ;; + esac +esac + + Om bij het aanmelden de KDE + bureaubladachtergrond hetzelfde te laten zijn als na het + aanmelden, dient de volgende regel toegevoegd worden aan + /usr/X11R6/lib/X11/xdm/Xsetup_0: + + /usr/local/bin/kdmdesktop + + Nu moet kdm voorkomen in + /etc/ttys en starten bij de volgende + herstart. Om dit te doen kunnen de instructies uit XDM gebruikt worden en kan + /usr/X11R6/bin/xdm vervangen worden + in /usr/local/bin/kdm. - * Anti-aliased fonts + Anti-alias Lettertypen + + + KDE + + anti-alias lettertypen + + + X11 ondersteunt anti-aliasing door de toevoeging de + RENDER toevoeging en vanaf + Qt versie 2.3 ondersteunt Qt (de toolkit die bij + KDE zit) deze toevoeging. Het + instellen hiervan is beschreven in + over anti-aliasing X11 lettertypen. Dus met up-to-date + software is anti-aliasing mogelijk op een + KDE bureaublad. In het + KDE menu moet in + PreferencesLook and + FeelFonts + het vinkvakje Gebruik + Anti-aliasing voor Lettertypen en Iconen + aangevinkt worden. Voor Qt applicaties die geen onderdeel + zijn van KDE moet de + omgevingsvariabele QT_XFT op + true gezet worden voordat het programma + wordt gestart. + + + + + XFce + + + Over XFce + + XFce is een bureaubladomgeving + die gebaseerd is op de GTK+ toolkit die gebruikt wordt bij + GNOME, maar is eenvoudiger en + bedoeld voor gebruikers die een simpel en efficient + bureaublad willen dat toch eenvoudig en makkelijk in te + stellen is. Het ziet er bijna hetzelfde uit als + CDE dat bij commerciële + &unix; systemen zit. Een aantal + XFce functies zijn: + + + + Een eenvoudige, makkelijk te bedienen + desktop; + + + + Geheel in te stellen met de muis, met klikken en + slepen, enzovoort; + + + + Hoofdpaneel hetzelfde als + CDE met menu's, applets en + applicaties + + + + Geïntegreerde window manager, bestandsmanager, + geluidsmanager, GNOME + compliance module en andere zaken; + + + + Thema's (sinds het gebruik van GTK+); + + + + Snel, licht en efficient: ideaal voor de oudere + of langzamere machines of machines met beperkte + hoeveelheid geheugen; + + + + Meer informatie over XFce + staat op de XFce + website. + + + + Installeren van XFce + + XFce is met een package + te installeren: - - - + &prompt.root; pkg_add -r xfce4 - - * XFce + Of vanuit de portscollectie: - - * Over XFce + &prompt.root; cd /usr/ports/x11-wm/xfce4 +&prompt.root; make install clean - - + Nu moet de X server weten dat + XFce gestart moet worden als X de + volgende keer start: - - * Installeren van XFce + &prompt.user; echo "/usr/X11R6/bin/startxfce4" > ~/.xinitrc - + De volgende keer dat X start is + XFce het bureaublad. Wederom: + als een beeldschermmanager als XDM + gebruikt wordt, moet .xsession gemaakt + worden zoals beschreven in de paragraaf over GNOME. Nu moet echter het + command /usr/X11R6/bin/startxfce4 + gebruikt. Het is ook mogelijk de beeldschermmanager in te + stellen om bureaublad te kiezen bij het aanmelden, zoals is + uitgelegd in de paragraaf over kdm.